[BR2400117] Financiele kaders rioolbeheer 2026-2031
Tekst van het document
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
Onderwerp
Financiële kaders rioolbeheer 2026-2031
Portefeuillehouder
Michiel Muis
Registratienummer
BR2400117
Datum raad
16/04/2025
Gevraagde beslissing: 1. Het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 (T25.00499) met daarin Variant 1 vast te stellen. 2. De financiële gevolgen van Variant 1 van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 meerjarig te verwerken in de begroting. 3. De financiële gevolgen van Variant 1 van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 te verwerken in de rioolheffing. 0. Samenvatting De gemeente heeft de zorgplicht voor de inzameling van het afvalwater en het afvloeiend regenwater. Deze zorgplicht werd voorheen vastgelegd in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) waarin ook het beleid voor de gemeentelijke watertaken werd vastgelegd. Met de invoering van de Omgevingswet is de plicht voor het opstellen en vaststellen van het GRP komen te vervallen omdat al het beleid wordt opgenomen in de Omgevingsprogramma’s. De planperiode van het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 eindigt op 1 januari 2026, waarmee de noodzaak is ontstaan om conform de Omgevingswet een nieuw Assetbeheerplan Riolering 2026-2031 op te stellen. Onderdeel van dit assetbeheerplan is onderliggend kostendekkingsplan waarin de wijze van de financiering wordt toegelicht. Het kostendekkingsplan is de basis voor het berekenen van de rioolheffing.
De visie op het gebied van water- en riolering is vertaald naar een beheerstrategie, met onderzoeken, activiteiten en investeringen met bijbehorende budgetten. Op basis van de leeftijdsopbouw, kansen en verbeterprogramma’s is er een verkenning gemaakt van de lastenontwikkeling voor de riool- en watertaken voor komende jaren. Deze verkenningen liggen ten grondslag van voorliggend kostendekkingsmodel waarin meerdere scenario’s zijn geanalyseerd. Er is in beeld gebracht hoeveel geld er nodig is, en hoe groot de stijging van de riool- en waterzorgheffing moet zijn om de gemeentelijke zorgplichten te kunnen uitvoeren voor de langere termijn. Voorheen werd een GRP opgesteld als een alles omvattend document waarin het strategisch beleid, tactische invulling van de watertaken en de operationele werkzaamheden zijn opgenomen. Met het van kracht worden van de Omgevingswet is het strategisch beleid ten aanzien van riolering opgenomen in de omgevingsvisie die door de Raad is vastgesteld. Het assetbeheerplan is tactisch operationeel van opzet en wordt door het college vastgesteld. De wijze van financiering wordt met voorliggend kostendekkingsplan ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Het kostendekkingsplan zijn geen nieuwe ambities opgenomen, we zetten de huidige koers door, business as usual.
Bij het begroten van de kosten is een baseline begroting gemaakt om aan onze zorgplicht te kunnen voldoen. In het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 worden een 3-tal scenario’s onderzocht met elk een verschillende uitwerking op de rioolheffing. De stijgingen in de doorgerekende scenario’s zijn inclusief indexatie. Hiervoor is gedurende de gehele planperiode 2% per jaar gerekend.
1
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
-
In scenario 1 activeren van de investeringen wordt het huidige financieel beleid verder doorgezet. Dit heeft een stijging van de Waterzorgheffing als gevolg van jaarlijks 5,3% van de waterzorg-heffing gedurende de planperiode tot 2031 van het nieuwe Assetbeheerplan Riolering. Dit scenario geeft de laagste lasten voor de inwoner.
-
Bij scenario 2, deels sparen, wordt naast het deels activeren van de investeringen ook een gedeelte van de rioolheffing gebruikt om een spaarvoorziening op te bouwen. Dit heeft een stijging van de Waterzorgheffing van jaarlijks 11,1% tot gevolg van de waterzorgheffing gedurende de planperiode tot 2031.
-
Bij scenario 3, volledig sparen, wordt de rioolheffing gebruikt om een spaarvoorziening op te bouwen van waaruit alle investeringen kunnen worden betaald. De wijze van financiering zorgt voor een stijging van jaarlijks 16,8% van de waterzorgheffing gedurende de planperiode tot 2031.
In alle scenario’s wordt de egalisatievoorziening, huidige (december 2023) stand € 17.529.000, volledig benut. Uitgangspunt is dat de gemeentelijke watertaken volledig worden gedekt uit de rioolheffing. Het voorkeursscenario bestaat uit het voortzetten van de huidige financieringsstrategie waarbij investeringen als kapitaallasten worden geactiveerd. De egalisatievoorziening wordt hierbij over een periode van 8 jaar benut. Door de ruimtelijke ontwikkelingen komen er meer huishoudens en daarmee meer aansluitingen waardoor de inkomsten uit de heffingen toenemen, hetgeen een dempend effect geeft op de hoogte van de rioolheffing. De scenario’s voor alternatieve financiering strategieën hebben geen voorkeur. In deze strategieën worden investeringen deels c.q. geheel direct afgeschreven. De huidige egalisatie voorziening is hiervoor ontoereikend waardoor de heffing jaarlijks 11.1% of 16.8% moet stijgen om voldoende kapitaalbuffer op te bouwen. Het college heeft gekozen voor voortzetting van het huidig financieel beleid volgens scenario 1, waarin de kapitaalslasten worden geactiveerd. Deze variant komt vanuit het oogpunt van kostenbeheersing op korte en middellange termijn, het beste uit de bus. Hiermee zorgen we voor zo laag mogelijke lasten voor onze inwoners.
Aan het einde van de looptijd evalueren we het kostendekkingsplan zodat er eventueel bijgestuurd kan worden als er nieuwe ontwikkelingen zijn. 1. Aanleiding/ context met tijdlijn De planperiode van het huidige GRP 2021-2025 eindigt per 1 januari 2026. Met het van kracht worden van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is het Rioleringsplan geknipt in een deel beleid wat in de Omgevingsvisie is opgenomen en besluiten daarover worden door de Raad genomen. Het resterende deel is tactisch operationeel van aard, waaronder het assetbeheerplan, besluiten daarover worden door het College van Burgemeester en Wethouders genomen. Om op een goede wijze invulling te blijven geven aan de wettelijke gemeentelijke watertaken is een Assetbeheerplan Riolering opgesteld en is het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 geactualiseerd. Dit plan is het financiële kader wat aan de raad ter informatie wordt aangeboden voor de besluitvorming. Het is van belang om dit plan nu vast te stellen om opgenomen te kunnen worden in de Perspectiefnota en Begroting 2026 en vervolgens ook het Assetbeheerplan Riolering 2026-2031 te kunnen voltooien.
2
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
2. Maatschappelijk effect Het onderhoud aan de openbare ruimte met de onderliggende systemen en structuren is van groot belang voor het instandhouden van de kwaliteit van onze leefomgeving. Een van de opgaven betreft het vervangen van oude riolering. Dit combineren we altijd met een verbeteringsslag van het rioolsysteem. In sommige wijken ligt er nog een oud gemengd riool waarbij het regenwater met het afvalwater wordt afgevoerd naar de zuivering. Door het regenwater te scheiden van het afvalwater houden we het regenwater lokaal vast en gaat er minder water naar de zuivering. Door adaptieve inrichtingsmaatregelen te nemen in het openbaar gebied zijn we beter voorbereid op het toenemend regenwateraanbod als gevolg van de klimaatverandering. Hiermee dienen we onze belangrijke doelen, te weten: • Het borgen van de vuilwater afvoer van onze inwoners; • Het verbeteren van de kwaliteit van ons rioolstelsel waardoor er minder kans is op lekkende riolen; • Door meer gescheiden systemen aan te leggen verminderen we de overstorten van afvalwater op het oppervlakte water waarmee de waterkwaliteit verder verbeterd; • Door aanvullende adaptieve maatregelen wordt schade door klimaatverandering voorkomen; • Door tijdige vervanging van riolering borgen we veilig gebruik van het openbaar gebied en zijn er minder klachten; 3.
Argumenten 1.1 Met het vaststellen van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 met daarin Variant 1 kunnen we voldoen aan onze wettelijke verplichting voor de watertaken. De kosten voor het onderhouden en verbeteren van ons riool systeem worden hiermee gedekt. Met het kiezen voor scenario 1 activeren van de investeringen blijven de lastenstijgingen voor onze inwoners beperkt. De spaarvoorziening behoeft niet te worden aangevuld om de investeringen direct te bekostigen, zodoende hoeft de rioolheffing slechts beperkt te stijgen. 2.1 Door de financiële gevolgen van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 meerjarig te verwerken in de begroting wordt dit besluit uitgevoerd en voor de komende jaren verankerd. De kosten voor het onderhoud van onze riolering zijn hiermee meerjarig gedekt. 2.2 Door de financiële gevolgen van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 meerjarig te verwerken in de begroting kunnen wij de hogere kosten voor het onderhoud bekostigen en adviseren bij ontwikkelingsprojecten. De lasten van personeel, materiaal, loon en brandstof zijn in de achterliggende periode flink gestegen. Met deze jaarlijkse stijging van de heffing kunnen wij deze prijsstijgingen bekostigen.
3.1 Door de financiële gevolgen van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 te verdisconteren in de rioolheffing worden de nieuwe tarieven rechtmatig verankerd. Rechtmatige verankering van de waterzorgheffing is nodig om de heffing te kunnen innen.
3
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
4. Kanttekeningen 1.1 Stichting Rioned adviseert om financieringswijze van investeringen om te vormen van activeren naar sparen vooraf. Uit de variantenstudie blijkt dat activeren leidt op de korte en middellange termijn tot de laagste heffing echter op de hele lange termijn naar de hoogste rentelast en oplopende schuld. Op de gehele periode zou de variant deel sparen uitkomen op de laagste heffing. Door in te zetten op scenario 1 blijft de stijging van de heffing beperkt. Het is onmogelijk met zekerheid te stellen hoe de tariefontwikkeling op lange termijn zal verlopen. Het heeft geen meerwaarde om op basis van onzekerheden op de hele lange termijn nu nieuw beleid omtrent financiering te formuleren. 2.1 De uitstaande schuld en de rentelast loopt verder op. Door voortzetting van het huidige beleid, zoals uitgewerkt in scenario 1 activeren van de investeringen, loopt de uitstaande schuld verder op en komt ten laste van toekomstige generaties. Op de mate waarin hebben een aantal variabelen invloed. Het is echter onmogelijk met zekerheid te stellen in welke mate deze uitstaande schuld effect heeft op de daadwerkelijke toekomstige te heffen last. Daarnaast kan bij het vaststellen van nieuw beleid een ander kostenpatroon ontstaan. 3.1 De financiële doorrekening heeft een planhorizon van 60 jaar.
Uitgaande van het huidige areaal en de huidige groeiprognoses van het rioolareaal wordt over 25-40 jaar een grote vervangingsopgave verwacht. De wijze van financieren is bepalend voor het tarief van de rioolheffing. De vervangingen kunnen worden aangelegd met geleend geld of we kunnen nu al sparen. Mogelijk zijn er in de toekomst nieuwe inzichten en technieken die dan over 25 jaar mogelijkheden kunnen bieden. De wijze van financieren heeft invloed op het tarief voor rioolheffing. Daarom zal de lange termijn vervangingsopgave in de planperiode 2026-2031 opnieuw worden beoordeeld. 5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel In deze rekenslag van het financieel plan is de indexatie niet meegenomen omdat deze, zeker voor de lange termijn, onbekend is. Er zijn in het financieel plan 3 scenario’s doorgerekend. Deze scenario’s betreffen, scenario 1 basis, het geheel activeren van de investeringen van de opgaven. Bij scenario 2, deels sparen, is het deels opbouwen van de spaarvoorziening en deels activeren van de investeringen doorgerekend. Tot slot is scenario 3 volledig sparen, een spaarvoorziening opbouwen van waaruit alle investeringen kunnen worden betaald doorgerekend. De wijze van financiering heeft effecten op de lastenontwikkeling.
Door investeringen vanuit leningen te financieren behoeft er minder te worden gespaard waarmee de lasten voor onze inwoners minder hoeven te stijgen. Hoe meer er wordt gespaard hoe minder er hoeft te worden geleend maar hoe meer de lasten zullen stijgen. Bij uitzondering wordt de instandhouding van de riolering bekostigd vanuit een gesloten systeem wat wordt opgebracht door de gemeenschap. De opbrengsten van deze heffingen komen in een aparte spaarvoorziening en staan los van de algemene middelen. Beperken van de uitgaven dragen niet bij aan bezuinigingsopgaven en bieden ook geen mogelijkheden om hieraan bij te dragen.
4
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
Tabel 1 verwacht heffingsverloop in de scenario’s. Bedragen op prijspeil 2024 incl. vast 2% indexatie.
De stijging wordt deels verklaard door de inflatie van de afgelopen periode en de areaaluitbeiding met de daarbij horende onderhoudskosten en formatie. Door alle ontwikkelingen neemt de hoeveelheid werk toe waardoor er aanvullend extra mensen nodig zijn om het werk aan te kunnen. De tariefstijging bij voortzetting van het huidig financieel beleid van activeren van kapitaalslasten gedurende de langere termijn ten opzichte van de andere varianten is het meest beperkt. Keerzijde is dat bij deze systematiek de kapitaallasten zullen blijven stijgen, ook in de jaren na 2080. Dit in tegenstelling tot de kapitaallasten bij de spaarmethodieken. Dit resulteert erin dat ook na 2080 de heffing zal blijven stijgen waar deze bij de spaarmethodieken zullen gaan dalen. Het is echter onmogelijk met zekerheid te zeggen hoe de lastenontwikkeling zich in de loop van de tijd gaat ontwikkelen omdat er een aantal variabelen, zoals bijvoorbeeld de rente of nieuwe ontwikkelingen een bepalende rol spelen. De definitieve cijfers worden opgenomen in de nieuwe verordening en begroting 2026-2029. 6. Juridische aspecten De gemeente kan op grond van artikel 228a Gemeentewet (Gw) een riool- en waterzorgheffing instellen om watertaken te bekostigen. De rioolheffing is een bestemmingsbelasting. Dit is een belasting waarvan de opbrengsten bestemd zijn voor een specifiek doel.
“Dat doel is de gemeentelijke watertaak, ofwel de taken volgens artikel 2.16. Omgevingswet op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. 7. Duurzaamheid Het nieuwe Assetbeheerplan Riolering 2026-2031 sluit aan op de duurzaamheidsdoelstellingen zoals verwoord in de ‘Visie Lansingerland Duurzaam’ en ‘Klimaatadaptatiestrategie’. De visie is het realiseren van een kwalitatief hoogstaande prettige leefomgeving die voldoet aan de kwaliteitsstandaarden en klaar is voor de bui van de toekomst. Bij extreme neerslag moet de schade zoveel mogelijk worden beperkt. Wij voorkomen verontreiniging van oppervlaktewater door emissies zoveel mogelijk te beperken. Er wordt ingezet op circulair en hergebruiken of renoveren materialen voor een lange levensduur. 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie Omdat dit geen eigenstandig programma is maar valt onder het Programma Leefomgeving heeft er geen participatietraject plaatsgevonden. Uiteraard wordt het plan wel gedeeld met de Provincie Zuid-Holland, het Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard en Hoogheemraadschap Delfland. Bij de projecten die uit dit plan worden bekostigd vindt wel participatie plaats.
5
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
9. Verdere procedure Nadat de financieringsstrategie is gekozen door de gemeenteraad wordt het Assetbeheerplan Riolering 2026-2031 vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders. Het financiële uitgangspunt voor de rioolheffing geeft duidelijkheid aan de raad welke kosten onze inwoners moeten betalen. Het gesloten systeem heeft geen invloed op de bezuinigingsopgave. Wel geeft het de raad bij de behandeling van de perspectiefnota duidelijkheid. In de perspectiefnota wordt de gekozen variant in de begroting opgenomen. Vervolgens wordt het Kostendekkingsplan en Assetbeheerplan Riolering 2026-2031 in het omgevingsprogramma Kwaliteit van de Leefomgeving opgenomen. Bijlagen Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 (T25.00499) Toelichting op Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026-2030 (U25.00717)
6
Raadsbesluit Gemeente Lansingerland
Onderwerp
Financiële kaders rioolbeheer 2026-2031
Portefeuillehouder
Michiel Muis
Registratienummer
BR2400117
Datum raad
16/04/2025
De raad van de gemeente Lansingerland; Na het voorstel gelezen te hebben van burgemeester en wethouders dd. 4 maart 2025 Op basis van de argumenten - met het vaststellen van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026-2031 met daarin Variant 1 kunnen we voldoen aan onze wettelijke verplichting voor de watertaken; - de kosten voor het onderhouden en verbeteren van ons riool systeem worden meerjarig gedekt door het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031; - met het kiezen voor scenario 1 activeren van de investeringen blijven de lastenstijgingen voor onze inwoners beperkt. Gelet op - artikel 228a van de gemeentewet. Besluit(en) 1. Het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 (T25.00499) met daarin Variant 1 vast te stellen. 2. De financiële gevolgen van Variant 1 van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 meerjarig te verwerken in de begroting. 3. De financiële gevolgen van Variant 1 van het Kostendekkingsplan Stedelijk Water 2026 – 2031 te verwerken in de rioolheffing. Dit Raadsbesluit is vastgesteld door de raad van de gemeente Lansingerland in zijn openbare vergadering van 16 april 2025,
de griffier,
de voorzitter,
Eveline Hamelink-van Rens
Jules Bijl