[BR2400112] Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland, beleidsplan 2025-2028
Tekst van het document
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
Onderwerp
Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland, beleidsplan 2025-2028
Portefeuillehouder
Titia Cnossen
Registratienummer
BR2400112
Datum raad
20/02/2025
Gevraagde beslissing: Het beleidsplan 2025-2028 ‘Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland’ (T24.04176) vast te stellen als koers voor het beleid over vitaal en waardig ouder worden en als basis voor de uitvoering daarvan. 0. Samenvatting In de Samenlevingsvisie ligt vast hoe we ons als gemeente willen verhouden tot ontwikkelingen in de samenleving. We hebben onze koers bepaald door te benoemen aan welke vier leidende thema’s we bijdragen: bestaanszekerheid, gezondheid, kansengelijkheid en leefbaarheid & veiligheid. We hebben bepaald dat we onze visie concretiseren in vier beleidsplannen voor jeugdigen, volwassenen, ouderen en leefbare en veilige wijken. Met het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland geven we hieraan uitvoering. In het beleidsplan leggen we de prioriteiten en kaders voor de komende jaren vast. Met het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden zetten we een beweging in gang waarmee we in de komende jaren de stijgende lijn van het gebruik van maatwerkvoorzieningen afvlakken zodat deze beschikbaar blijven voor ouderen die het echt nodig hebben. Dat betekent ook dat we steviger investeren in de sociale basis en de samenleving voor de brede groep ouderen die nog veel in hun mars hebben, die in staat zijn regie te hebben en te houden over hun eigen leven en die (nog) goed uit de voeten kunnen met een alternatief aanbod.
In het beleidsplan liggen de volgende prioriteiten vast: We faciliteren de actieve deelname aan de samenleving; We investeren in behoud van regie over het eigen leven bij ouderen; We investeren in de lokale sociale basis, zodat hulp voor de meest kwetsbaren beschikbaar blijft; We zetten in op geschikt wonen, waarmee we blijven bijdragen aan de autonomie van ouderen. Het beleidsplan sluit aan op het Plan van Aanpak Begroting 2026-2029 (T24.08471). Voor het begrotingsproces 2026 volgen we een nieuwe werkwijze. We hebben daar rekening mee gehouden in financieel kader dat in hoofdstuk 4 van het beleidsplan is opgenomen. 1. Aanleiding/ context met tijdlijn De groeiende groep ouderen wordt steeds ouder en staat langer vitaal in het leven. Dat biedt kansen en perspectieven voor de komende jaren: ouderen kunnen langer en beter voor zichzelf en voor hun omgeving zorgen. Daarnaast zien we dat de zorg te kampen heeft met oplopende kosten en personeelsgebrek. Dat geeft zorgen voor de periode dat de vitaliteit van de huidige grote groep ouderen afneemt en de behoefte aan hulp daarmee toeneemt. Zetten we het huidige beleid ongewijzigd voort, dan stijgt de vraag naar maatwerkvoorzieningen mee met de groei van het aantal ouderen. Dat betekent ook een evenredige kostenstijging van de maatwerkvoorzieningen en daarmee komt de betaalbaarheid onder druk.
Daarom moeten wij nu een richting bepalen en beleidskeuzes maken om de uitvoering van onze taken voor ouderen ook voor de langere termijn uitvoerbaar en betaalbaar te houden.
1
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
2. Maatschappelijk effect Ouderen in Lansingerland blijven zo lang mogelijk vitaal, terwijl individuele hulp beschikbaar blijft voor hen die het echt nodig hebben. Om dat te bereiken zetten we als gemeente in op een actieve deelname aan de samenleving, het behoud van eigen regie, een stevige sociale basis en passend wonen. 3. Argumenten 1.1 Met het beleidsplan geven we invulling aan één van de vier opgaven van de Samenlevingsvisie In de Samenlevingsvisie hebben we vastgelegd dat we werken aan vier opgaven. Voor elke opgave maken we een beleidsplan, waarin we de Samenlevingsvisie vertalen naar prioriteiten en kaders voor de uitvoering van onze gemeentelijke taken. De uitgangspuntennotitie is de tussenstap op weg naar het beleidsplan. Na vaststelling door de gemeenteraad, concretiseren we de beleidsplannen verder in uitvoeringsplannen, die onder de bevoegdheid van het college vallen. Daarnaast vertalen we de beleidskeuzes in regelgeving en werkprocessen. Onderstaand schema geeft een beeld van de samenhang van de stukken die onder de Samenlevingsvisie vallen en laat zien dat we ons in de fase van de beleidsplannen bevinden.
Figuur: Overzicht uitwerking Samenlevingsvisie in Beleidsplannen en Uitvoeringsplannen 1.2 Met het plan leggen we de kaders en de prioriteiten vast die we hebben ingezet met de Uitgangspunten Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland Voorafgaand aan het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden is de uitgangspuntennotitie Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland in de commissie Samenleving besproken en door het college is vastgesteld. Op basis van de vastgestelde uitgangspunten, zijn de prioriteiten en kaders voor het beleidsplan uitgewerkt. 1.3 Met onze inzet op de prioriteiten zorgen we voor uitvoerbare en betaalbare plannen en zorgen we ervoor dat hulp beschikbaar blijft voor hen die het echt nodig hebben De kaders die we vastleggen in het beleidsplan vormen de basis voor de uitvoering van het beleid via bijvoorbeeld aanpassingen in verordeningen, beleidsregels, inkoop, subsidieregelingen en werkprocessen.
2
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
1.4 Met het beleidsplan sluiten we aan op het begrotingsproces voor de begroting 2026-2029 door het kiezen van een financieel beeld van de nieuwe beleidslijn en de ambitieniveaus voor versobering en verschraling Het beleidsplan sluit aan op het Plan van Aanpak Begroting 2026-2029 (T24.08471). Voor het begrotingsproces 2026 volgen we een nieuwe werkwijze. We hebben daar rekening mee gehouden in financieel kader dat in het beleidsplan is opgenomen. De nieuwe begrotingsaanpak heeft te maken met de afnemende middelen uit het gemeentefonds. Het aangepaste begrotingsproces faciliteert dat de gemeenteraad integrale afwegingen maakt door het prioriteren van ambities. De gemeenteraad legt deze integrale afweging als kader vast in een Perspectiefnota voor het zomerreces. De integrale afweging vindt plaats aan de hand van nog te ontwikkelen ‘varianten’. Het beleidsplan Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland vormt via de werkstroom ‘inhoud’, zoals vastgelegd in het Plan van Aanpak Begroting 2026, inbreng voor de te ontwikkelen varianten met daarin logische pakketten van prioritering van ambities. Het financieel kader dat in het beleidsplan is opgenomen, is op het begrotingsproces afgestemd.
Er is in het beleidsplan naast een financieel beeld van de nieuwe beleidslijn een ambitieniveau voor versobering en verschraling opgenomen waarmee een financiële bandbreedte voor de uitwerking van de ‘varianten’ is meegegeven. We verwerken de gekozen beleidslijn in de Begroting 2026. 1.5 Met het beleidsplan verwerken we de bevindingen uit het eindrapport van Cebeon/Rijnconsult Cebeon en Rijnconsult voerden in 2024 een onderzoek uit naar de gemeentefinanciën van Lansingerland. Dit onderzoek heeft zich, op taakveldniveau, gericht op een vergelijking met hetgeen we op basis van vastgestelde criteria toegekend krijgen via het gemeentefonds (inkomsten vergeleken met uitgaven op het taakveld) en betrof een benchmark met vier referentiegemeenten (Katwijk, Barneveld, Gooise Meren en Pijnacker-Nootdorp). Onder paragraaf 5 beschrijven we de bevindingen uit het onderzoek en de wijze hoe we deze verwerken. 4. Kanttekeningen 1.1 De beschikbare middelen vanaf 2026 zijn onzeker Het is voor gemeenten bekend dat de via het gemeentefonds beschikbare middelen vanaf 2026 structureel lager uitvallen, maar over de precieze hoogte van de uitkering uit het gemeentefonds bestaat nog veel onzekerheid. Deze onzekerheid wordt in de loop van 2025, via de mei- en septembercirculaire kleiner.
De mate van rijksfinanciering van medebewindstaken zal mede bepalen in welke mate ambities gerealiseerd kunnen worden. 1.2 Rijksbeleid wijzigt Nieuw beleid en nieuwe wetgeving door de rijksoverheid kan de komende jaren invloed hebben op de mate waarin we onze prioriteiten kunnen realiseren. Dit heeft bijvoorbeeld te maken met de wijze waarop de rijksoverheid vanaf 2026 specifieke uitkeringen (SPUK’s) inricht en aanpassingen in het abonnementstarief Wmo naar een inkomensafhankelijke bijdrage. 1.3 en 2.3 We bepalen de financiële uitwerking van de ambitieniveaus versoberen en verschralen in het Begrotingsproces 2026 Mede met oog op het ravijnjaar 2026 zijn in het beleidsplan ambitieniveaus met bijbehorende uitgangspunten voor de uitvoering van het beleid geformuleerd. De uitgangspunten zijn voor de beleidsplannen van het sociaal domein identiek geformuleerd als basis voor uitwerking naar concrete financiële consequenties. Hiermee zorgen we voor flexibiliteit bij onzekere gemeentefinanciën.
3
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
De ambitieniveaus zijn bouwstenen voor de varianten die we in het kader van het begrotingsproces 2026 ontwikkelen en waarover de raad bij de Perspectiefnota besluit. In de komende periode werken we met de raad aan de verdere uitwerking van de ambitieniveaus. In dat proces komen we ook tot een verdere uitwerking van het maatschappelijk minimum, dat in hoofdstuk 4 aan de orde komt. Om die reden leest u in de tabel Inzet middelen ouderen (pagina 18) ‘PM’ onder de kolommen Versoberen op ambities en Verschralen tot maatschappelijk minimum. 5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel 5.1 Begrotingsproces 2026 Het financieel kader dat in het beleidsplan is opgenomen vormt de inbreng voor het begrotingsproces voor de Begroting 2026-2029, want in de begroting neemt de gemeenteraad financiële besluiten. Het financiële kader van de gekozen beleidslijn verwerken we in de Perspectiefnota. Onder argument 1.3 is vastgelegd hoe het beleidsplan op het begrotingsproces aansluit. 5.2 Verwerken bevindingen eindrapport Cebeon/Rijnconsult Cebeon en Rijnconsult voerden in 2024 een onderzoek uit naar de gemeentefinanciën van Lansingerland.
Dit onderzoek heeft zich, op taakveldniveau, gericht op een vergelijking met wat we op basis van vastgestelde criteria toegekend krijgen via het gemeentefonds (inkomsten vergeleken met uitgaven op het taakveld) en betrof een benchmark met vier referentiegemeenten (Katwijk, Barneveld, Gooise Meren en Pijnacker-Nootdorp). Voor het onderzoek zijn begrotingscijfers over 2023 gebruikt. De middelen ten behoeve van Vitaal en waardig ouder worden betreffen een deel van de middelen uit taakveld Wmo en een deel uit taakveld Basisvoorzieningen. Het onderzoek laat zien dat de netto lasten op het taakveld Wmo in Lansingerland in 2023 overeenkomst met het referentiegemiddelde. Ook laat het onderzoek zien dat Lansingerland hogere uitgaven op het taakveld heeft, dan we uit het gemeentefonds ontvangen. Het gaat om hogere netto lasten ter hoogte van ca € 17 euro per inwoner. De netto lasten op het taakveld Basisvoorzieningen zijn lager, dan het bedrag dat hiervoor uit van rijkswege beschikbaar is gesteld. Cebeon en Rijnconsult adviseren om te kijken naar besparingsmogelijkheden bij de Wmo-voorziening Hulp bij het huishouden. In de benchmark constateert het onderzoek dat drie referenties lagere netto lasten op deze voorzieningen realiseren, terwijl één gemeente hogere netto lasten realiseert. Deze bevinding hebben wij niet kunnen reproduceren.
Dat lichten we hierna toe, maar we benadrukken dat we ook vanuit andere aanleidingen (zoals wijzigend rijksbeleid, mogelijke aanpassingen in de Verordening Sociaal Domein en mogelijkheden voor ombuigingen in het kader van het begrotingsproces 2026) kritisch blijven kijken naar deze voorziening en waar nodig beleid en uitvoering bijstellen. Wij zien niet dat het gebruik (als percentage inwoners dat gebruik maakt van) een verklaring biedt, drie referentiegemeenten laten een hoger gebruik zien. Ook is het uurtarief dat wij op basis van een prijsonderzoek hebben afgesproken met onze lokale aanbieder niet hoog, één referentie heeft hetzelfde uurtarief, terwijl een andere referentie een hoger tarief heeft. Ook zien we in de recente begrotingen van de referentiegemeente geen grote afwijkende bedragen (per inwoner of per cliënt). Wat betreft Hulp bij het huishouden zetten we daarom richting 2026 in op twee sporen: (1) het beleid is erop gericht de kosten op deze voorziening te beperken en vormt onderdeel van de met de huidige beleidslijn ingezette besparing en (2) wij volgen nauwgezet het beleidsvoornemen van het rijk om voor deze voorziening vanaf 2027 niet het abonnementstarief te hanteren maar een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.
4
Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland
6. Juridische aspecten In de wetten van het sociaal domein, waaronder artikel 2.1.2 van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en artikel 13, lid 2, van de Wet publieke gezondheid, is vastgelegd dat de gemeenteraad periodiek beleidsvoornemens vaststelt. 7. Duurzaamheid Niet van toepassing 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie In de uitgangspuntennotitie Vitaal en waardig ouder worden is weergegeven welke activiteiten er in de periode 2022-2023 zijn ondernomen ten behoeve van extern draagvlak en participatie. Op 18 augustus 2024 is er een stakeholderbijeenkomst georganiseerd met partners in de lokale maatschappelijke infrastructuur, waaronder Adviesraad Sociaal Domein (ASD). Op 28 augustus is door de portefeuillehouder namens het college een adviesvraag gedaan ten behoeve van het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland. Op 26 september 2024 verstuurde de ASD haar advies op het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland. 9. Verdere procedure In het beleidsplan is vastgelegd op welke wijze we de gemeenteraad jaarlijks informeren over de verantwoording over de uitvoering van het beleid.
Voor de beleidsplannen onder de Samenlevingsvisie leggen we in de beleidsplannen de volgende uitgangspunten vast: We verantwoorden en stellen bij via de reguliere P&C-cyclus: in de Jaarrekening rapporteert het college jaarlijks over de inzet en de resultaten; We rapporteren jaarlijks over de prioriteiten in de factsheets bij de Samenlevingsvisie: Het college informeert de raad jaarlijks over de voortgang van de plannen die onder de Samenlevingsvisie hangen. Dat doen we in één document met vier samenhangende factsheets. We doen dat voor het eerst parallel met Jaarrekening 2025. Na vier jaar stellen we een eindrapportage op over het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland: Deze rapportage geeft inzicht in de vraag of we het goede doen en of het nodig is om de koers bij te stellen. Daarmee leggen we ook de basis voor een nieuw plan over ouderen. Het college stelt een uitvoeringsplan op waarin we vastleggen hoe we het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland de komende jaren gaan uitvoeren op basis van de in het plan vastgelegde kaders. Het betreft onder andere het aanpassen van de Verordening Sociaal domein en de bijbehorende beleidsregels, het aanpassen van de Subsidieregeling Samenleving en het aanpassen van werkprocessen.
Bijlagen (ter besluitvorming) Beleidsplan 2025-2028 Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland (T24.04176) Bijlagen (ter informatie) 1. Uitgangspuntennotitie Vitaal en Waardig ouder worden (T23.02288) 2. De Lansingerlandse Standaard 2024, (T24.01352) 3. Advies ASD Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland (I24.20798) 4. Reactie op advies ASD Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland (U24.05942)
5
Raadsbesluit Gemeente Lansingerland
Onderwerp
Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland, beleidsplan 2025-2028
Portefeuillehouder
Titia Cnossen
Registratienummer
BR2400112
Datum raad
20/02/2025
De raad van de gemeente Lansingerland; Na het voorstel gelezen te hebben Op basis van de argumenten - met het plan leggen we de kaders en de prioriteiten vast die we hebben ingezet met de Uitgangspunten Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland; - met onze inzet op de prioriteiten zorgen we voor uitvoerbare en betaalbare plannen en zorgen we ervoor dat hulp beschikbaar blijft voor hen die het echt nodig hebben; - met het beleidsplan sluiten we aan op het begrotingsproces voor de begroting 2026-2029 door het kiezen van een financieel beeld van de nieuwe beleidslijn en scenario’s voor versobering en verschraling; - met het beleidsplan verwerken we de bevindingen uit het eindrapport van Cebeon/Rijnconsult. Rekening te houden met - onzekere beschikbare middelen vanaf 2026; - de wijzigingen in rijksbeleid; - het bepalen de financiële uitwerking van de ambitieniveaus versoberen en verschralen in het Begrotingsproces 2026.
Besluit(en) Het beleidsplan 2025-2028 ‘Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland’ (T24.04176) vast te stellen als koers voor het beleid over vitaal en waardig ouder worden en als basis voor de uitvoering daarvan. Dit Raadsbesluit is vastgesteld door de raad van de gemeente Lansingerland in zijn openbare vergadering van 20 februari 2025,
de griffier,
de voorzitter,
drs. Eveline Hamelink-van Rens
drs. Pieter van de Stadt