[BR2400109] Maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en Tweede actualisatie Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs (IHP)

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en Tweede actualisatie Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs (IHP)

Portefeuillehouder

Leon Hoek

Registratienummer

BR2400109

Datum raad

30/01/2025

Gevraagde beslissing: 1. Vast te houden aan het Masterplan Wilderszijde 2030 (juni 2020) en daarmee de bouw van de volgende maatschappelijke voorzieningen uit te voeren: a. basisscholen; b. sporthal met drie zaaldelen voor het bewegingsonderwijs en verenigingssporten; c. ontmoeting. 2. De Tweede actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan (T24.08672) vast te stellen en daarmee: a. uitvoering te geven aan alle beschikte projecten uit Groepen 1, 2a en 2b (in hoofdstuk 4); b. de onbeschikte projecten uit Groep 3 uit te stellen naar het volgende IHP en de financiële middelen daarvan inzetten voor de beschikte projecten; c. het aangescherpte IKC-beleid, dat is opgenomen in hoofdstuk 3, vast te stellen en daarmee IKCsamenwerking te faciliteren; d. vast te houden aan energieniveau Energie Neutraal Gebouw (ENG) en de schoolbesturen daar medeverantwoordelijk voor te maken aan de hand van de gemaakte afspraken; e. bij ruimtegebrek altijd eerst leegstand te benutten volgens onze Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs (2020). 3. Een aanvullend bedrag van €25.491.000 beschikbaar te stellen om de ontstane tekorten voor maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en de uitvoering van de Tweede actualisatie van het IHP te dekken, bestaande uit: a. € 24.270.000 voor Wilderszijde; i. € 13.290.000 voor basisscholen ii.

€ 6.980.000 voor sporthal inclusief bewegingsonderwijs en ontmoeting iii. € 4.000.000 (naar schatting) voor de hogere duurzaamheids- en beeldbepalende eisen voor de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde. b. € 1.221.000 voor de overige beschikte projecten uit het IHP. 4. Dit bedrag (€ 25.491.000) te onttrekken aan de Algemene Reserve en deze toe te voegen aan de dekkingsreserve kapitaallasten ter structurele dekking van de aanvullende afschrijflasten van de maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en de beschikte projecten uit de Tweede actualisatie van het IHP en de hiermee gepaarde effecten (rentelasten) te verwerken in de begroting via de P&Ccyclus. 0. Samenvatting Het college werkt gelijktijdig aan de opgave maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en aan de opgave onderwijshuisvesting (de Tweede actualisatie van het IHP voor primair onderwijs). Bij de

1

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland uitwerking van deze twee opgaven zijn forse financiële knelpunten naar voren gekomen. Het college stelt een integrale oplossing voor waarin de twee sporen inhoudelijk samen komen. De opgave maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde De nieuwe wijk Wilderszijde ontwikkelt zich als een volwaardige wijk, met ruim 2700 woningen met ruim 8000 mensen, waaronder zo’n 900 tot 1000 kinderen. We willen dat de inwoners in de nieuwe wijk met elkaar verbonden zijn en een kleine samenleving vormen. Daarvoor heeft de wijk een hart nodig. Dat hart wordt gevormd door de maatschappelijke voorzieningen, waaronder basisscholen, een sporthal voor bewegingsonderwijs, sportverenigingen en ontmoeting. De opgave onderwijshuisvesting In de periode vanaf 2020 zijn we gestart met de uitvoering van het IHP 2020 - 2024. We hebben jaarlijks een aantal projecten beschikt, waarmee wij uitvoering geven aan onze wettelijke taak. Met een beschikking hebben schoolbesturen een rechtsgeldige toezegging om een voorziening te realiseren. Bij de uitwerking van het IHP 2020-2024 en de Actualisatienota (2022), bij de uitvoering van de IHPprojecten en bij de uitvoering van het eerste project volgens het IKC-beleid (Integrale Kindcentra 2022, Beleidsnotitie IKC-Vorming Lansingerland) zagen we ons geconfronteerd met een aantal knelpunten van inhoudelijke, financiële en juridische aard.

Eind 2023 is geconstateerd dat de huidige financiële middelen in onze begroting en benodigde ambtelijke uitvoeringscapaciteit ontbreken om al die projecten uit te voeren. Daarom hebben we besloten om heroverwegingen te maken in de Tweede actualisatie van het IHP. Daarnaast hebben we besloten het IKC-beleid te integreren in de Tweede actualisatie van het IHP vanwege de samenhang op het gebied van huisvesting. De gemeenteraad heeft richting gegeven tijdens de tussenstap met oplossingsrichtingen Aan de hand van een beeldvormende avond op 6 november 2024, een brief met toelichtende notitie, het beantwoorden van technische en veelgestelde vragen is het college met u in gesprek gegaan om te onderzoeken of er politiek draagvlak is voor onze oplossingsrichtingen. Het college heeft aan de hand van oplossingsrichtingen de raad verzocht overwegingen en richting mee te geven. In de commissie Samenleving op 14 november heeft de raad overwegingen en richting meegegeven. Daarmee heeft het college de voorliggende voorstellen over het maatschappelijke voorzieningenniveau in Wilderszijde en over de Tweede actualisatie van het IHP uitgewerkt.

In bijgevoegde ‘Reactietabel naar aanleiding van bespreking Oplossingsrichtingen maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en Tweede actualisatie IHP (T24.0927)’ staan de vragen, opmerkingen overwegingen en richting van de commissieleden en de reactie van het college hierop. We hebben op overeenstemming gericht overleg gevoerd met de schoolbesturen In het bestuurlijk overleg van 4 december 2024 voerden wij met de schoolbesturen op overeenstemming gericht overleg over de Tweede actualisatie van het IHP. Om dit gestructureerd te laten verlopen heeft elk schoolbestuur de gelegenheid gekregen om haar reactie en overwegingen mee te geven aan de hand van geformuleerde vragen. Bijgevoegd staat de ‘Reactietabel naar aanleiding van bespreking Tweede actualisatie IHP in het bestuurlijk overleg met schoolbesturen op 4 december 2024’ (T24.09323). In deze tabel staan de reacties, opmerkingen en overwegingen van de schoolbesturen en de reactie van het college hierop. Ter informatie en voor de volledigheid en transparantie hebben wij dit document toegevoegd aan de bestuurlijke stukken.

2

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland De financiële implicaties van het voorstel In de commissie Samenleving op 14 november 2024 hebben de raadsleden hun voorkeur uitgesproken voor oplossingsrichtingen A en B, die een extra investering vragen van €29.725.000 (Zie eerder verzonden brief U24.04421 van 22 oktober 2024). Daarmee kunnen we de sporthal inclusief ontmoeting en de scholen uit Groepen 1, 2a en 2b realiseren. Door de budgetten (€7.471.000) van de scholen uit Groep 3 in te zetten voor deze opgave nam het tekort af naar €22.254.000. In de commissie is als richting gegeven dat deze € 22.254.000 uit de algemene reserve onttrokken mocht worden om zo de afschrijflasten te dekken. Samenvattend ziet het financiële beeld er als volgt uit. Onder punt 5: financiële consequenties leest u een uitgebreide toelichting op dit overzicht. Financiële samenvattende herhaling van het voorgaande én het voorgestelde Tabel 1 Financiële samenvattende herhaling van het voorgaande én het voorgestelde Stand zoals besproken in commissie Samenleving 14 november 2024

Beschikbare Soort

budgetten in

project

huidige begroting

Kostenprognose

Verschil

najaar 2024

Aanpassingen na commissie resulterend in dit raadsvoorstel

Oplossings-

Huidig

Totaal

richtingen

voorstel:

kredietophoging

(14 november):

aanvullend

aanvullend

beshikbaar

beschikbaar

stellen

stellen uit

Algemene

instemming met

Algemene Reserve

Reserve

dit raadsvoorstel

projecten

€ 26.044.241

€ -13.289.983

€ 13.289.983

€ 2.797.129

kosten hogere

€ 16.087.112 € 28.841.370

20 % (afgerond op 4 miljoen)voor € 4.220.000

€ 11.200.000

€ -6.980.000

€ 6.980.000

€ 1.202.871

kosten hogere

€ 8.182.871 € 12.402.871

kwaliteitseisen Wilderszijde

€ 1.984.329

Herberekening

Beschikte en projecten in

na ophoging

Wilderszijde

Wilderszijde

onbeschikte

reserve bij

Totaal krediet

kwaliteitseisen

Sporthal en ruimte

aan algemene

4 miljoen)voor € 12.754.258

Wilderszijde

ontmoetings-

toelichting

met onttrekking

20 % (afgerond op

Onderwijs huisvestings-

Nadere

Gouden Griffel en € 34.340.994

€ 43.796.724

€ -9.455.730

€ -763.236 Inclusief inzet

het IHP

aanpassing

€ 1.221.093 € 35.562.087

planning/indexeri ng

budgetten onbeschikte projecten Groep 3 (€ 7.471.401) Totaal

€ 51.315.252 € 81.040.965 € -29.725.713

€ 22.254.312

€ 3.236.764

€ 25.491.076 € 76.806.328

Leeswijzer We realiseren ons dat dit inhoudelijk en financieel complexe materie is. Daarom staat in de bijlage een leeswijzer (T24.09414).

3

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland 1. Aanleiding/ context met tijdlijn De realisatie van de maatschappelijke voorzieningen in de nieuwe wijk Wilderszijde (basisscholen, sporthal en ontmoeten) kosten meer dan we eerder geraamd hebben. De realisatie van de maatschappelijke voorzieningen in de nieuwe wijk Wilderszijde (basisscholen, sporthal en ontmoeten) kost veel meer dan we eerder geraamd hebben. De grootste factor voor de kostenstijging is de stijging van de bouwkosten. Andere oorzaken zijn: de ruimtestaat, het aantal m² per soort ruimte, de actuele grondkosten, het type architectuur, de interne projectbegeleiding, het externe advies en ontwerpkosten. De realisatie van het IHP 2020-2024 kost meer dan we eerder geraamd hebben Bij de uitwerking van het IHP 2020-2024 en de Actualisatienota (2022) en bij de uitvoering van de IHPprojecten zagen we ons geconfronteerd met een aantal knelpunten van inhoudelijke, financiële en juridische aard. De voornaamste oorzaak ligt in de bouwkosten, die de afgelopen jaren fors gestegen zijn. Daarnaast hadden we te maken met beperkte ambtelijke uitvoeringscapaciteit waardoor de uitvoering van de huisvestingsprojecten vertraging opliep. Daarom hebben we besloten om heroverwegingen te maken in de Tweede actualisatie van het IHP.

Juridische knelpunten bij de uitvoering van het IKC-beleid (Integraal Kindcentrum) Bij de realisatie van de vervangende nieuwbouw van basisschool De Wiekslag met permanente huisvesting van IKC Bleiswijk kwamen juridische knelpunten naar voren. IKC’s zijn pedagogisch wenselijke organisatievormen, die aansluiten bij de ontwikkeling van de Lansingerlandse kinderen. Juridisch gezien vormen ze combinaties van publiek- en privaat gefinancierde instanties, die in het vastgoed lastig samen te brengen zijn. Dat betekende dat we het beleid uit 2022 moesten aanscherpen. We hebben het aangescherpte IKCbeleid geïntegreerd in de Tweede actualisatie van het IHP. 2. Maatschappelijk effect Maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde Het stedenbouwkundig concept van Wilderszijde beschrijft de wijk als een verbonden wijk, waar de verbinding tussen inwoners onderling van groot belang is. Daarom nodigt de structuur uit tot ontmoeting en zijn de voorzieningen centraal gelegen. (Masterplan Wilderszijde 2030, Landschap van ontmoetingen, juni 2020, hoofdstuk 2). Met het realiseren van basisscholen, een sporthal en ontmoeting geven we uitvoering aan die ambities. Tweede actualisatie van het IHP Wij willen dat jeugdigen kansrijk opgroeien in een omgeving waarin zij zich vrij kunnen ontplooien en ontwikkelen. Als gemeente dragen we daaraan bij met het bieden van sober en doelmatige huisvesting.

IKC’s kunnen daaraan bijdragen met het bieden van doorlopende leer- en ontwikkelingslijnen voor kinderen. Daarom faciliteren we IKC-samenwerking via ons onderwijshuisvestingsbeleid in de Tweede actualisatie van het IHP.

4

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland 3. Argumenten 1.1 Met het vasthouden aan het Masterplan Wilderszijde 2030 en de uitvoering van de maatschappelijke voorzieningen dragen we bij aan een verbonden wijk, gericht op sociale cohesie en ontmoeting. Wilderszijde ontwikkelt zich als een volwaardige wijk, met ruim 2700 woningen en ruim 8000 mensen die samen 900 tot 1000 kinderen hebben. Zo’n wijk heeft een hart nodig, anders krijg je een zielloze wijk. Dat hart wordt gevormd door de maatschappelijke voorzieningen, waar mensen met elkaar verbonden zijn en een kleine samenleving vormen. 1.2 Het realiseren van de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde heeft een positief effect op de aantrekkelijkheid van de wijk en daarmee verkoopbaarheid van de woningen. Jonge gezinnen met kinderen zijn inherent aan de eerste levensfase van een nieuwbouwwijk. Deze doelgroep heeft behoefte aan (maatschappelijke) voorzieningen die hierop inspelen, zoals onder andere scholen, sportfaciliteiten en ontmoeten. Zonder scholen (en overige maatschappelijke voorzieningen) stagneert de verkoop van de woningen en neemt het aantal verhuisbewegingen naar buiten de wijk toe. 1.3 Met de ontwikkeling van een volwaardige sporthal verminderen we de capaciteitsdruk op andere binnensportaccommodaties.

In het accommodatieplan sport staat aangegeven dat de capaciteitsdruk op de bestaande sporthallen in de gemeente toeneemt door de groei van het aantal leden van verenigingen als gevolg van de groei van het aantal inwoners. Met een volwaardige sporthal in Wilderszijde creëren we extra ruimte waardoor onze verenigingen kunnen blijven groeien. 2.1 Met de vaststelling van de Tweede actualisatie van het IHP hebben we een realistisch IHP met plannen die haalbaar en betaalbaar zijn. Hierdoor zijn we een betrouwbare overheid, omdat we met een realistisch IHP onze afspraken nakomen. 2.2 Over de Tweede actualisatie van het IHP hebben we op overeenstemming gericht overleg (OOGO) gevoerd met de schoolbesturen. We zijn volgens onze verordening verplicht om over onderwijshuisvestingszaken op overeenstemming gericht overleg (OOGO) te voeren met de schoolbesturen. Tijdens deze overleggen hebben we alle onderdelen van de Tweede actualisatie van het IHP besproken. De nu voorliggende Tweede actualisatie van het IHP is het resultaat van die overleggen. We hebben (nog) niet op alle punten overeenstemming bereikt. Daarom is op enkele punten een procesafspraak opgenomen.  Het betreft het vraagstuk van het gebruik van leegstand en de omvang van vervangende nieuwbouw van diverse projecten in Bleiswijk.  De eventuele eerdere huisvesting van basisschool De Springplank.

 Ook is (nog) geen overeenstemming over het BENG/ENG-niveau. Zie hiervoor kanttekening 2.6.  Ook is (nog) geen overeenstemming over de uitwerking van het IKC-beleid. In het bestuurlijk overleg van 4 december 2024 voerden wij met de schoolbesturen op overeenstemming gericht overleg over de Tweede actualisatie van het IHP. Om dit gestructureerd te laten verlopen heeft elk schoolbestuur de gelegenheid gekregen om haar reactie en overwegingen mee te geven aan de hand van geformuleerde vragen. Bijgevoegd staat de ‘Reactietabel naar aanleiding van bespreking Tweede actualisatie IHP in het bestuurlijk overleg met schoolbesturen op 4 december 2024’ (T24.09323). In deze tabel staan de reacties, opmerkingen en overwegingen van de schoolbesturen en de reactie van het

5

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland college hierop. Ter informatie en voor de volledigheid en transparantie hebben wij dit document toegevoegd aan de bestuurlijke stukken. 2.3 Met het uitvoering geven aan alle beschikte projecten uit Groepen 1, 2a en 2b uit de Tweede actualisatie van het IHP voldoen we voor deze projecten aan onze wettelijke taak voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting. Om heroverwegingen te kunnen maken over de voorgenomen plannen uit het IHP 2020- 2024 is op basis van een aantal uitgangspunten een analyse gemaakt die resulteert in een categorisering in groepen en een prioritering van projecten. De projecten in de Groepen 1 en 2 (a en b) betreffen plannen die voorzien in onze wettelijke taak voor voldoende adequate onderwijshuisvesting. Met het uitvoeren hiervan voldoen we aan onze wettelijke taak. 2.4 Met het uitvoering geven aan alle beschikte projecten uit Groepen 1, 2a en 2b uit het IHP houden we ons aan eerder gemaakte afspraken en komen we onze juridische verplichtingen na. De projecten in de Groepen 1 en 2 (a en b) zijn projecten waarvoor we een juridische verplichting zijn aangegaan door het afgeven van een beschikking. Met het uitvoeren van deze projecten voldoen we aan onze juridische verplichting en voorkomen we mogelijke juridische geschillen met de schoolbesturen.

2.5 Uitstel van de onbeschikte projecten uit het IHP (Groep 3) is juridisch mogelijk en geeft een verlaging van de financiële en capaciteitsdruk op de uitvoering van (de Tweede actualisatie van) het IHP 20202024. Voor de projecten die zijn gecategoriseerd in Groep 3 hebben we geen beschikking afgegeven aan de schoolbesturen. Dit betekent dat we deze projecten op juridische grond niet verplicht zijn uit te voeren en kunnen uitstellen. Dit geeft een verlaging van de financiële- en capaciteitsdruk op de uitvoering van het IHP 2020-2024. 2.6 Met het aangescherpte IKC-beleid faciliteren we IKC-samenwerking. Dit hebben we gedaan omdat het huidige IKC-beleid uit 2022 (Integrale Kindcentra 2022, Beleidsnotitie IKC-Vorming Lansingerland, T22.00979)) op punten onjuist en onvolledig was. Met het aangescherpte IKCbeleid is dit hersteld. 2.7 Met het faciliteren van IKC-samenwerking via onze huisvestingstaak voor onderwijs spelen we in op een maatschappelijke behoefte en dragen we bij aan kansengelijkheid van onze kinderen in Lansingerland. Als gemeente willen we bijdragen aan het kansrijk opgroeien van jeugdigen in Lansingerland. We zien daarbij een belangrijke meerwaarde van samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang door de integrale benadering van het kind. We spelen hiermee in op de maatschappelijk vraag naar deze combinatie.

Vooral in een gemeente met een grote vraag naar kinderopvang door het relatief hoge percentage jeugdigen die de komende jaren sterk doorgroeit, in combinatie met de wachtlijsten die er nu al zijn. 2.8 Met het vasthouden aan energieniveau ENG dragen we met onderwijshuisvesting bij aan de duurzaamheidsambities van Lansingerland. In 2050 is Lansingerland volledig CO2 neutraal. De gemeente draagt hier onder andere aan bij met het bouwen van de maatschappelijke voorzieningen, waaronder schoolgebouwen. Deze dienen volgens het huidige Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) op dit moment Bijna Energie Neutraal (BENG) te zijn. Het

6

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland uitgangspunt van het IHP 2020-2024 is om nieuwe schoolgebouwen Energieneutraal (ENG) op te leveren. De gemeente stelt hiervoor het investeringskrediet beschikbaar en stelt het schoolbestuur medeverantwoordelijk aan de hand van een bijdrage gebaseerd op een uitgewerkte businesscase per project. Hierover is (nog) geen overeenstemming bereikt (zie kanttekening 2.6). Wanneer de hoogte van de bijdrage bepaald is, wordt de bijdrage van het schoolbestuur in het eerstvolgende Planning & Controlproduct in het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) ingebracht. Dit zorgt dan voor een lager netto investeringsbedrag en lagere kapitaallasten. Indien de bijdrage van het schoolbestuur uitblijft, omdat zij ondanks een positieve businesscase van een project besluiten niet deel te nemen, stelt de gemeente voor dat project een krediet beschikbaar voor de bouw van een BENGschoolgebouw. 2.9 Met het optimaal benutten van leegstand bij capaciteitsknelpunten zet de gemeente haar middelen financieel-economisch efficiënt in. Door basisscholen met een (tijdelijk) tekort aan vierkante meters bruto vloeroppervlak onder te brengen in een ander schoolgebouw met leegstand, maken we efficiënt gebruik van de beschikbare onderwijsmeters in de gemeente. Hiermee beperken we het bouwen van onnodige extra onderwijsmeters. Hiermee handelen we naar onze Verordening.

3.1 Met de inzet van €25.491.000 uit de Algemene Reserve kunnen we onze wettelijke taak voor onderwijshuisvesting en bewegingsonderwijs uitvoeren. Hiermee zijn de financiële middelen beschikbaar die benodigd zijn om de beschikte projecten, waarvoor we een juridische verplichting zijn aangegaan, uit te voeren. 3.2 Met de inzet van € 25.491.000 uit de Algemene Reserve voorkomen we dat beschikte projecten verder doorschuiven in de tijd en de kosten voor onderwijshuisvesting verder oplopen. Elk jaar worden de kosten voor de onderwijshuisvestingsprojecten geïndexeerd en de trend ziet ernaar uit dat de bouwkosten de komende jaren verder door blijven stijgen. 3.3 Voor de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde sluiten we aan bij de aanvullende kwaliteitseisen op het gebied van duurzaamheid en beeldkwaliteit. Deze zijn opgenomen in het Masterplan Wilderszijde 2030 en de huidige beleidsregels voor Wilderszijde en verankerd in het bestemmingsplan. We onderzoeken wat het verschil in kosten is voor deze hogere kwaliteitseisen ten opzichte van ENG en beeldkwaliteit (verschijningsvorm en inpassing in de wijk en omgeving). We nemen nu een bedrag van 20% van het Wilderzijdebudget op voor de hogere kwaliteitseisen voor de maatschappelijke voorzieningen. Dat komt neer op afgerond € 4 miljoen. 4.1 Tussentijdse GREX-winsten zijn toegevoegd aan de Algemene Reserve (AR).

Als dekking stellen wij voor om tussentijds genomen GREX-winsten in te zetten voor de gestegen bouwkosten voor sport, ontmoeting en bassischolen in Wilderszijde. Deze tussentijds genomen winsten zijn in de afgelopen jaren toegevoegd aan de Algemene Reserve en vanuit daar in te zetten, mits met instemming van uw gemeenteraad. 3.1 en 4.1 Met de inzet van een kapitaaldekkingsreserve beperken we de impact van dit raadsvoorstel op het structurele begrotingssaldo.

7

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Door de inzet van de kapitaaldekkingsreserve worden de afschrijflasten structureel gedekt. Daardoor hebben de afschrijflasten geen effect op het structurele begrotingssaldo. De rentelasten zullen wel een effect hebben op het begrotingssaldo. 4. Kanttekeningen 1.1 Voor het uitvoeren van onze wettelijke taak op bewegingsonderwijs voor het primair onderwijs zijn twee zaaldelen nodig. Op dit moment zien we een toenemende behoefte voor extra ruimte voor bewegingsonderwijs bij het voortgezet onderwijs. Ook de binnensportverenigingen hebben behoefte aan meer capaciteit. Als we ons beperken tot de minimumvariant met twee zaaldelen kunnen we niet voorzien in de behoefte van het middelbaar onderwijs en de sportverenigingen. 2.1 Bij het opstellen van een nieuw IHP in 2026/2027 doen we dekkingsvoorstellen voor de daarin opgenomen projecten, waaronder de projecten uit Groep 3. De budgetten die we in de Tweede actualisatie hebben opgenomen voor Groep 3 zijn nog niet geactualiseerd. Bij het nieuwe IHP maken we een nieuwe raming voor deze projecten. 2.2 Met het uitstellen van de onbeschikte projecten uit Groep 3 naar een volgend IHP geven we beperkt uitvoering aan onze wettelijke taak voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting.

Omdat we geen juridische verplichting zijn aangegaan voor de uitvoering van de onbeschikte projecten in Groep 3, kunnen we deze projecten uitstellen naar het volgende IHP. Indien zich bij deze basisscholen in de tussentijd een capaciteitsknelpunt voordoet lossen we dit op in leegstand van een ander schoolgebouw. 2.3 Met het IKC-beleid is er een leegstandrisico voor kosten van de gemeente. Er bestaat het risico dat het kinderopvangdeel van een IKC gedurende de afschrijvingstermijn leeg komt te staan. In dat geval is er geen huurder meer vanuit het IKC die de kostendekkende huur kan betalen. We kunnen het schoolbestuur in dat geval op basis van de WPO niet verplichten wel de vergoeding aan de gemeente te blijven betalen, omdat de school daar geen onderwijsmiddelen voor mag gebruiken. Mede daarom hebben we een opslag opgenomen in de kostendekkende vergoeding om het leegstandsrisico te dekken. Als de ruimte langdurig leeg komt te staan, is de reeds betaalde opslag mogelijk onvoldoende om de lasten voor het kinderopvangdeel uit te betalen. Dit is in een financieel risico dat in potentie, door de lange afschrijvingstermijn, langdurig effect kan hebben op de gemeentebegroting. Wij verwachten de kans dat het risico zich daadwerkelijk voordoet zeer beperkt is, omdat er alternatieven zijn. Er is op dit moment veel vraag naar kinderopvanglocaties.

Daarnaast is een locatie in een school zeer aantrekkelijk voor opvang, ook zonder een IKC-samenwerking. Wij verwachten dat de extra IKC-ruimte snel weer verhuurd wordt aan een andere kinderopvangorganisatie. Mocht dat niet lukken, dan kunnen we de extra ruimte verhuren voor andere (maatschappelijke of commerciële) activiteiten waardoor de lasten op een andere wijze worden gedekt. 2.4 Het faciliteren van IKC-samenwerking in Wilderszijde is nog niet volledig uitgewerkt en vraagt onderzoek naar maatwerkmogelijkheden. Het faciliteren van kinderopvangruimte in Wilderszijde is complex door de aard van de verschillende typen onderwijshuisvesting, beginnend bij semipermanent (25 jaar), aangevuld met tijdelijk (5 jaar) en tenslotte permanente huisvesting (>40 jaar). Daarnaast hebben we nog geen zicht op eventuele andere (al

8

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland dan niet tijdelijke) ruimte voor voorzieningen waar kinderopvang kan plaatsvinden. Dit vraagt om nadere uitwerking in lijn met het IKC-beleid. We doen een onderzoek aan de hand van scenario’s of er maatwerk mogelijk, nodig en wenselijk is tot aan de realisatie van de permanente huisvesting. In dit onderzoek nemen we ook de eventuele financiële consequenties mee. 2.5 Juridisch gezien is er een mogelijkheid dat iemand zich beroept op het Didamarrest. In de lijn van de handreiking van het ministerie van OCW, VNG en de PO-raad en volgens de door ons geraadpleegde juristengroep, die gespecialiseerd is in onderwijshuisvesting is het Didam-arrest niet van toepassing wanneer het gebouw in eigendom van het schoolbestuur komt en de gemeente zich niet bemoeit met de keuze voor de kinderopvangorganisatie. Er zijn echter ook juristen met een andere interpretatie op het Didam-arrest. Zij stellen dat de gemeente niet onder het Didam-arrest uit komt door een schoolbestuur als partij ‘er tussen te schuiven’. Op dit moment geven wet en jurisprudentie nog geen uitsluitsel. 2.6 We hebben nog niet op alle punten overeenstemming bereikt met de schoolbesturen. Ondanks de vele overleggen zijn we (nog) niet op alle punten van de Tweede actualisatie van het IHP tot overeenstemming gekomen. Het betreft met name het vraagstuk over de financiering van de ENG-ambitie.

De schoolbesturen zijn van mening dat de gemeente financieel verantwoordelijk is voor het realiseren van de ENG-ambitie, omdat de wetgeving momenteel enkel BENG voorschrijft. Om toekomstgericht te bouwen houdt de gemeente vast aan de duurzaamheidsambitie niveau ENG. We verwachten dat binnen enkele jaren het bouwen van ENG- schoolgebouwen de wettelijke taak wordt. Over de financiering van de stap van BENG naar ENG spreken we in de Tweede actualisatie van het IHP af dat de gemeente de investering voor ENG financiert. Op basis van een businesscase per project berekenen we in hoeverre het schoolbestuur hieraan meebetaalt. Indien het schoolbestuur niet meefinanciert, stellen we voor het betreffende schoolgebouw een krediet beschikbaar voor de bouw van een schoolgebouw niveau BENG. Latere verduurzaming van dit schoolgebouw is daarmee de verantwoordelijkheid van het schoolbestuur. Dat betekent dat alle investeringen in duurzaamheid (stap van BENG naar ENG) na oplevering van het schoolgebouw voor rekening van het schoolbestuur zijn. De volledige reactie van de schoolbesturen op dit punt uit de Tweede actualisatie van het IHP is als bijlage bijgevoegd T24.09323. 3.1 Er is nog onvoldoende zicht op de financiële gevolgen van de aanvullende kwaliteitseisen van Wilderszijde op het gebied van duurzaamheid.

Dit betekent dat het benodigde bedrag voor de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde hoger uitkomt dan € 20.270.000 (€ 13.289.983 voor basisscholen plus € 6.980.000 voor sporthal en ontmoeting, zie tabel 1). De aanvullende kosten voor de hogere kwaliteitseisen (zie hiervoor punt 5: duurzaamheid) zijn opgenomen als raming. Als deze kosten bekend zijn, nemen we deze mee bij het eerstvolgende P&Cproduct. 3.2 Het beschikbaar stellen van € 25.491.000 uit de Algemene Reserve betekent dat alle beschikte plannen uit de Tweede actualisatie van het IHP uitgevoerd worden volgens onze uitvoeringsplanning. Op basis van onze uitvoeringscapaciteit kunnen we niet alle projecten direct en tegelijkertijd oppakken en (laten) uitvoeren. Op de uitvoering van onderwijshuisvestingsprojecten zijn de Uitvoeringstoets en Portfoliomanagement van toepassing. Hiermee wordt de benodigde uitvoeringscapaciteit in overeenstemming gebracht met de ruimte voor andere projecten. Afhankelijk van de omvang (hoeveel huisvestings-

9

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland projecten in welk jaar) en de benodigde capaciteit (afhankelijk wie bouwheer is) brengen we in beeld wat de consequenties zijn. In de Tweede actualisatie van het IHP zijn de projecten volgordelijk in tijd uitgezet. 3.1 en 4.1 Dit voorstel kent een aanvullende bijdrage van € 25.491.000 uit de Algemene Reserve. We onttrekken € 25.491.000 aanvullend uit de Algemene Reserve van in totaal € 80.98.000 (stand na vaststelling Slotwijziging 2024). Het restant saldo komt daarmee op € 55.493.000. Samen met de € 93.539.000 Enecoreserve (stand na vaststelling Slotwijziging 2024) resteert een weerstandsvermogen van € 149.032.000. De ratio Weerstandsvermogen komt hiermee op 2,7. Dit getal blijft ruim boven de door de raad gestelde streefratio van 1,7. bedragen x €1.000

Saldo na onttrekking

Algemene reserve Enecoreserve Totaal

55.493 93.539 149.032

Benodigde Weerstandscapaciteit 2025

54.300

Ratio Weerstandsvermogen

2,7

5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel Financiële ontwikkeling vanaf 14 november 2024 (datum Commissie Samenleving) tot nu In de commissie Samenleving van 14 november 2024 informeerden wij u over de bouw van de sporthal inclusief ontmoeting op Wilderszijde en de financiële knelpunten van de Tweede actualisatie van het IHP. Om de basisscholen uit Groepen 1, 2a en 2b te kunnen realiseren en de sporthal inclusief ontmoeting diende € 29.726.000 extra geïnvesteerd te worden. Door de budgetten van de projecten uit Groep 3 (€ 7.471.000) in te zetten voor deze opgave, nam het tekort af naar € 22.254.000. In de commissie Samenleving is als richting gegeven deze € 22.254.000 uit de Algemene Reserve te onttrekken om zo de afschrijflasten te dekken. Na de commissie Samenleving van 14 november 2024 zijn we doorgegaan met het concretiseren van de investeringen. Ook hebben wij geconstateerd dat de schoolgebouwen en de sporthal inclusief ontmoeting op Wilderszijde moeten voldoen aan strengere ontwerpeisen (zoals Nul op de meter, bio-based en circulair). Doordat het kavelpaspoort nog niet gereed is, kunnen we nog geen concreet bedrag voor deze eisen noemen. Wij hebben deze op dit moment ingeschat op €4 miljoen totaal. Wij verwachten dat dit bedrag voldoende is om deze ontwikkeling mee te financieren.

Over de daadwerkelijke kosten houden wij uw raad op de hoogte via de reguliere P&C-cyclus. Daarnaast zien we dat herberekeningen van één van de schoolgebouwen (De Gouden Griffel) en aanpassingen in de planning leiden tot € 763.000 lagere benodigde middelen. Beide ontwikkelingen maken dat er een kredietophoging van € 25.491.000 benodigd is. Onder aan de streep vraagt dit om € 25.491.000 aan aanvullende dekking om de gewenste sporthal met ontmoeting op Wilderszijde en de onderwijshuisvesting uit Groepen 1, 2a en 2b te realiseren. Voor een tabelweergave verwijzen wij u naar tabel 1 in de samenvatting.

10

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Afschrijvingslasten Door de inzet van de kapitaaldekkingsreserve (gevoed door een uitname van de Algemene Reserve) zijn de afschrijflasten van deze projecten structureel gedekt. Dit heeft geen nadelig effect op het structurele begrotingssaldo. Rentelasten De rente die we moeten betalen over deze investeringen kunnen we niet dekken uit een kapitaaldekkingsreserve. Dit is volgens de wet BBV niet toegestaan. Deze structurele kosten komen ten laste van het structurele begrotingssaldo. De rentelasten over de extra investering van € 22.254.000 bedragen volgens de vastgestelde rekenrente in de kadernota (4%) maximaal €1.020.000 per jaar. We zien echter dat de 10jaarsrente sindsdien gedaald is naar ongeveer 2,65%. Hiermee zouden de maximale jaarlasten uitkomen op € 675.750. Wanneer en in welke mate deze rentebedragen uiteindelijk tot uiting komen in de begroting is van een groot aantal factoren afhankelijk. Een onverwachte inkomst zou bijvoorbeeld kunnen leiden tot een lagere financieringsbehoefte. Duidelijk is wel dat er een aanvullende rentelast ontstaat en dat dit een claim legt op het toekomstige begrotingssaldo. Financiële verwerking Bovenstaande financiële gevolgen verwerken we in het MIP van de Zomerrapportage 2025. Hierin vindt u bovenstaande aanpassingen ook terug.

Op dat moment zullen ook de meerjarige effecten op het begrotingssaldo inzichtelijk zijn. Door openbaarheid van het MIP leggen wij geen geheimhouding op de financiële paragraaf van de Tweede actualisatie van het IHP. Verhuiskosten, onderwijsleerpakketten (OLP) en tijdelijke huisvesting Onderdeel van het IHP zijn ook de verhuiskosten (wanneer basisscholen verhuizen naar andere gebouwen), eerste inrichting van lokalen met onderwijsleerpakketten (OLP) en de tijdelijke huisvesting. Voor de dekking van OLP en tijdelijke huisvesting zijn reeds bestemmingsreserves aangemaakt. Wij voorzien dat deze voldoende dekking bieden om de komende jaren de kosten te dragen. Eventuele bijstellingen in de toekomst verlopen via de P&C-cyclus en het volgende IHP. Verhuiskosten kennen een jaarlijks exploitatiebudget. Hierbij voorzien wij dat deze voldoende zijn om de verhuiskosten te dekken voor de komende jaren. Mochten er onverhoopt bijstellingen benodigd zijn dan verlopen die via de P&C-cyclus en het volgende IHP. 6. Juridische aspecten De Tweede actualisatie van het IHP valt binnen de wettelijke kaders van de Wet op Primair Onderwijs (WPO).

De lokale kaders liggen vast in:  De Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs Lansingerland 2020;  Masterplan Wilderszijde 2030, Landschap van ontmoetingen (juni 2020);  De Beleidsregels bestemmingsplan Wilderszijde (juni 2021);  Het IHP 2020-2024 en de Actualisatienota (2022);  Integrale Kindcentra 2022, Beleidsnotitie IKC-Vorming Lansingerland. 7. Duurzaamheid Voor de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde sluiten we aan bij de aanvullende kwaliteitseisen op het gebied van duurzaamheid. Deze zijn openomen in het Masterplan Wilderszijde 2030 en de huidige beleidsregels Wilderszijde, verankerd in het bestemmingsplan.

11

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Het gaat om eisen op het gebied van:  Duurzaamheid (nul op de meter of GPR 7,5);  Circulariteit;  Biobased bouwen;  Klimaatadaptief bouwen;  Natuurinclusief bouwen;  Verschijningsvorm en inpassing in de wijk en omgeving. Volgens het BBL (Besluit Bouwwerken Leefomgeving) moeten wij (vervangende) nieuwbouw of uitbreiding van schoolgebouwen opleveren met BENG als minimale eis. Het uitgangspunt is echter om nieuwe schoolgebouwen ENG op te leveren volgens de duurzaamheidsvisie van de gemeente om in 2050 CO2 neutraal te zijn (hiermee lopen we vooruit op wet- en regelgeving). 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie  Over de invulling van de sporthal inclusief ontmoeting zijn diverse participatieavonden georganiseerd met sportverenigingen, wijkbewoners en docenten bewegingsonderwijs. Daarmee hebben we onze beelden over behoeften en wensen op dit gebied verder aangescherpt. 

De Tweede actualisatie van het IHP is vanaf eind 2023 in intensieve samenwerking met de schoolbesturen tot stand gekomen.



Voor de actualisatie van het IKC-beleid zijn naast de schoolbesturen verschillende kinderopvangpartners betrokken geweest in de beeldvormende fase. In januari 2025 verzorgen wij een terugkoppeling voor deze kinderopvangpartners waarin we de actualisatie toelichten.

9. Verdere procedure Opstellen programma van eisen voor sporthal met ontmoeting Voor de sporthal met ontmoeting stellen wij momenteel een programma van eisen op. Na besluitvorming werken we dit uit tot een aanbesteding voor ontwerp en bouw van deze accommodatie. In de uitwerking van de plannen blijven we nauw contact houden met de binnensportverenigingen. Opstellen uitvoeringsplan voor een gestructureerde aanpak Na besluitvorming neemt het college de uitvoering van de Tweede actualisatie van het IHP gestructureerd ter hand, waarmee we de komende jaren bezig zijn. We werken hierin samen met de schoolbesturen. Dat doen wij op grond van een uitvoeringsplan waarin we procedures, de Uitvoeringstoets, de planning en een communicatieplan uitwerken. Uitgangspunt hierbij is dat we realistisch plannen aan de hand van de categorisering en prioritering in de Groepen 1, 2a en 2b. We starten met het opstellen van afsprakenbrieven per project met alle schoolbesturen. De Modelafsprakenbrief is bijgevoegd als bijlage bij de Tweede actualisatie van het IHP. Monitoring voortgang De voortgangsrapportages van de projecten bespreken we halfjaarlijks in het bestuurlijk overleg met de schoolbesturen. We informeren de gemeenteraad over de voortgang van de uitvoering via de reguliere voortgangsrapportages en Planning & Controlcyclus.

12

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Onderzoek naar een structurele werkwijze waarmee we onze wettelijke taak voor onderwijshuisvesting (in het IHP) financieel toekomstbestendige maken Om het IHP financieel toekomstbestendig te maken is een structurele werkwijze nodig. In de afgelopen jaren zien we dat het IHP met regelmaat wordt geactualiseerd of opnieuw wordt vastgesteld. Vooralsnog gebeurt dit op basis van noodzakelijke (financiële) aanpassingen en zien we dat dit vaak niet voorzien is. In 2025 starten wij hiervoor een onderzoek. De uitkomsten daarvan moeten ervoor zorgen dat er een methodiek tot stand komt waarbij we financieel in control blijven op het IHP. Bijlagen 1. Leeswijzer, T24.09414 2. Tweede actualisatie IHP 2020-2024, T24.08672 3. Reactietabel commissie Samenleving naar aanleiding van bespreking Oplossingsrichtingen maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en Tweede actualisatie IHP op 14 november 2024, T24.09272 4. Reactietabel naar aanleiding van bespreking Tweede actualisatie IHP in het bestuurlijk overleg met schoolbesturen op 4 december 2024, T24.09323 5. Intake beeldvorming gemeenteraad op woensdag 8 januari, T24.08953 6. Presentatie beeldvorming gemeenteraad op woensdag 8 januari, T24.09309

13

Raadsbesluit Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en Tweede actualisatie Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs (IHP)

Portefeuillehouder

Leon Hoek

Registratienummer

BR2400109

Datum raad

30/01/2025

De raad van de gemeente Lansingerland; Na het voorstel gelezen te hebben Op basis van de argumenten 1.1 Met het vasthouden aan het Masterplan Wilderszijde 2030 en de uitvoering van de maatschappelijke voorzieningen dragen we bij aan een verbonden wijk, gericht op sociale cohesie en ontmoeting. 1.2 Het realiseren van de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde heeft een positief effect op de aantrekkelijkheid van de wijk en daarmee verkoopbaarheid van de woningen. 1.3 Met de ontwikkeling van een volwaardige sporthal verminderen we de capaciteitsdruk op andere binnensportaccommodaties. 2.1 Met de vaststelling van de Tweede actualisatie van het IHP hebben we een realistisch IHP met plannen die haalbaar en betaalbaar zijn. 2.2 Over de Tweede actualisatie van het IHP hebben we op overeenstemming gericht overleg (OOGO) gevoerd met de schoolbesturen. 2.3 Met het uitvoering geven aan alle beschikte projecten uit Groepen 1, 2a en 2b uit de Tweede actualisatie van het IHP voldoen we voor deze projecten aan onze wettelijke taak voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting. 2.4 Met het uitvoering geven aan alle beschikte projecten uit Groepen 1, 2a en 2b uit het IHP houden we ons aan eerder gemaakte afspraken en komen we onze juridische verplichtingen na.

2.5 Uitstel van de onbeschikte projecten uit het IHP (Groep 3) is juridisch mogelijk en geeft een verlaging van de financiële en capaciteitsdruk op de uitvoering van (de Tweede actualisatie van) het IHP 2020-2024. 2.6 Met het aangescherpte IKC-beleid faciliteren we IKC-samenwerking. 2.7 Met het faciliteren van IKC-samenwerking via onze huisvestingstaak voor onderwijs spelen we in op een maatschappelijke behoefte en dragen we bij aan kansengelijkheid van onze kinderen in Lansingerland. 2.8 Met het vasthouden aan energieniveau ENG dragen we met onderwijshuisvesting bij aan de duurzaamheidsambities van Lansingerland. 2.9 Met het optimaal benutten van leegstand bij capaciteitsknelpunten zet de gemeente haar middelen financieel-economisch efficiënt in. 3.1 Met de inzet van €25.491.000 uit de Algemene Reserve kunnen we onze wettelijke taak voor onderwijshuisvesting en bewegingsonderwijs uitvoeren. 3.2 Met de inzet van €25.491.000 uit de Algemene Reserve voorkomen we dat beschikte projecten verder doorschuiven in de tijd en de kosten voor onderwijshuisvesting verder oplopen. 3.3 Voor de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde sluiten we aan bij de aanvullende kwaliteitseisen op het gebied van duurzaamheid en beeldkwaliteit. 4.1 Tussentijdse GREX-winsten zijn toegevoegd aan de Algemene Reserve (AR).

3.1 en 4.1 Met de inzet van een kapitaaldekkingsreserve beperken we de impact van dit raadsvoorstel op het structurele begrotingssaldo.

Raadsbesluit Gemeente Lansingerland

Rekening te houden met de wettelijke kaders van de Wet op Primair Onderwijs (WPO) en de lokale kaders die vastliggen in:  De Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs Lansingerland 2020  Masterplan Wilderszijde 2030, Landschap van ontmoetingen (juni 2020)  De Beleidsregels bestemmingsplan Wilderszijde (juni 2021)  Het IHP 2020-2024 en de Actualisatienota (2022)  Integrale Kindcentra, 2022, Beleidsnotitie IKC-Vorming Lansingerland

Besluit(en) 1. Vast te houden aan het Masterplan Wilderszijde 2030 (juni 2020) en daarmee de bouw van de volgende maatschappelijke voorzieningen uit te voeren: a. basisscholen; b. sporthal met drie zaaldelen voor het bewegingsonderwijs en verenigingssporten; c. ontmoeting. 2. De Tweede actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan (T24.08672) vast te stellen en daarmee: a. uitvoering te geven aan alle beschikte projecten uit Groepen 1, 2a en 2b (in hoofdstuk 4); b. de onbeschikte projecten uit Groep 3 uit te stellen naar het volgende IHP en de financiële middelen daarvan inzetten voor de beschikte projecten; c. het aangescherpte IKC-beleid, dat is opgenomen in hoofdstuk 3, vast te stellen en daarmee IKCsamenwerking te faciliteren; d. vast te houden aan energieniveau Energie Neutraal Gebouw (ENG) en de schoolbesturen daar medeverantwoordelijk voor te maken aan de hand van de gemaakte afspraken; e. bij ruimtegebrek altijd eerst leegstand te benutten volgens onze Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs (2020). 3. Een aanvullend bedrag van €25.491.000 beschikbaar te stellen om de ontstane tekorten voor maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en de uitvoering van de Tweede actualisatie van het IHP te dekken, bestaande uit: a. € 24.270.000 voor Wilderszijde; i. €13.290.000 voor basisscholen ii. €6.980.000 voor sporthal inclusief bewegingsonderwijs en ontmoeting iii.

€4.000.000 (naar schatting) voor de hogere duurzaamheids- en beeldbepalende eisen voor de maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde. b. € 1.221.000 voor de overige beschikte projecten uit het IHP. 4. Dit bedrag (€25.491.000) te onttrekken aan de Algemene Reserve en deze toe te voegen aan de dekkingsreserve kapitaallasten ter structurele dekking van de aanvullende afschrijflasten van de maatschappelijke voorzieningen Wilderszijde en de beschikte projecten uit de Tweede actualisatie van het IHP en de hiermee gepaarde effecten (rentelasten) te verwerken in de begroting via de P&Ccyclus.

Raadsbesluit Gemeente Lansingerland

Dit Raadsbesluit is vastgesteld door de raad van de gemeente Lansingerland in zijn openbare vergadering van 30 januari 2025,

de griffier,

de voorzitter,

drs. Eveline Hamelink-van Rens

drs. Pieter van de Stadt