BR2300055 Raadsvoorstel Omgevingswet visie en programma's - beleidshuis

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Omgevingswet: omgevingsvisie 2.0 en omgevingsprogramma’s (beleidshuis)

Portefeuillehouder

Titia Cnossen

Registratienummer

BR2300055

Datum raad

21 december 2023

Gevraagde beslissing: 1. Het ontwerp van de Omgevingsvisie 2.0 op te stellen conform voorgestelde uitgangspunten (T23.06054). 2. Met opgavegerichte omgevingsprogramma’s te gaan werken conform de voorgestelde uitwerking (T23.06054). 3. Voor de Omgevingsvisie 2.0 en het voorbereiden van de programma’s budget beschikbaar te stellen ten bedrage van 250.000 euro te dekken door een onttrekking uit de algemene reserve. 0. Samenvatting Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Gemeentes moeten zowel beleidsmatig als juridisch klaar staan. Er bestaan verschillende aanleidingen voor het opstellen van de Omgevingsvisie 2.0. Ook is het nodig om een besluit te nemen over het werken met omgevingsprogramma’s. Omgevingsprogramma’s dragen bij aan de uitvoering van de omgevingsvisie en vormen een schakel tussen omgevingsvisie en het omgevingsplan. Dit raadsvoorstel bevat uitgangspunten voor de Omgevingsvisie 2.0 en een voorstel voor het werken met opgavegerichte omgevingsprogramma’s. Hiermee kan het zogenaamde beleidshuis inclusief het omgevingsplan worden vormgegeven. 1. Aanleiding/ context met tijdlijn Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Deze wet heeft als doel om een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden.

Om dit te bewerkstelligen worden naast de bekende omgevingsvergunning nieuwe instrumenten geïntroduceerd namelijk de omgevingsvisie, het omgevingsprogramma en het omgevingsplan. De gemeente krijgt de tijd om zich dit nieuwe instrumentarium eigen te maken en om het ‘oude’ instrumentarium gefaseerd in te trekken. Voor de omgevingsvisie is dat tot 1 januari 2027 en voor het omgevingsplan tot 1 januari 2032. Dit wordt ook wel de transitiefase genoemd. Per brief d.d. 29 juni 2023 (U23.02313) heeft het college uw raad geïnformeerd over de stand van zaken rond de invoering van de Omgevingswet. Hierin is ook een raadsvoorstel aangekondigd over de inrichting van het beleidshuis. Met dit beleidshuis wordt bedoeld een samenhangend stelsel bestaande uit de omgevingsvisie als overkoepelend instrument (het dak) met daaronder omgevingsprogramma’s (verdieping) en het omgevingsplan als juridisch sluitstuk (begane grond). Bij deze treft u dit raadsvoorstel aan.

1

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Het bevat uitgangspunten voor de Omgevingsvisie 2.0 en een voorstel voor het werken met omgevingsprogramma’s. Uw raad heeft op 22 september 2022 het plan van aanpak omgevingsplan 2022-2029 vastgesteld. Het omgevingsplan blijft hier verder buiten beschouwing. 2. Maatschappelijk effect De Omgevingsvisie Lansingerland 1.0 – vastgesteld op 24 februari 2022 - is de langetermijnvisie van uw raad over de fysieke leefomgeving van Lansingerland. De omgevingsvisie geeft op strategisch niveau inhoudelijk richting aan de gewenste duurzame ontwikkeling van de gemeente met aandacht voor nieuwe ontwikkelingen en behoud en beheer van bestaande omgevingskwaliteiten. Het is om verschillende redenen noodzakelijk om een nieuwe versie van de omgevingsvisie vast te stellen. In bijgaande memo Omgevingswet: uitgangspunten Omgevingsvisie 2.0 en omgevingsprogramma’s (beleidshuis) (T23.06054) wordt dit toegelicht waarbij ook enkele uitgangspunten worden geformuleerd en onderbouwd (pagina’s 2 en 3). Daarnaast is het wenselijk om vlak voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet een uitspraak te doen over het werken met omgevingsprogramma’s; deze zijn de bevoegdheid van het college. Omgevingsprogramma’s dragen bij aan de uitvoering van de omgevingsvisie en vormen een schakel tussen omgevingsvisie en het omgevingsplan.

In bovenbedoelde memo wordt dit uitgewerkt met het voorstel om met opgavegerichte omgevingsprogramma’s te gaan werken. 3. Argumenten 1.1 De doorontwikkeling van de omgevingsvisie is nodig Al in de Omgevingsvisie 1.0 werd de komst van versie 2.0 aangekondigd. Een aantal onderwerpen zijn ook doorgeschoven naar een nieuwe versie. De eerste gebruikservaringen met de Omgevingsvisie 1.0 zijn opgedaan. Er is dan ook alle reden om de omgevingsvisie door te ontwikkelen. Hier komt bij dat Nederland zich in een ingewikkelde fase in de ruimtelijke ordening bevindt met vele opgaven en vraagstukken. Een voorbeeld hiervan is de brief van de Minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 25 november 2022 Water en bodem sturend (T23.06086). De provincie en het Rijk hernemen ook de regie. Dat blijkt uit het proces rond de ruimtelijke puzzel van de provincie Zuid-Holland als opmaat naar de Nota Ruimte van de Rijksoverheid. De gemeente moet hiervoor gesteld staan. Dit alles maakt de doorontwikkeling van de omgevingsvisie overigens niet eenvoudig maar wel noodzakelijk. 2.1 Werken in samenhang en in opgaves is het doel Het is de bedoeling van de Omgevingswet dat er een samenhangende manier van werken ontstaat dat zoveel mogelijk op uitvoering is gericht (beleidscyclus). Omgevingsprogramma’s zijn hiervoor een geschikt instrument.

Het is overigens niet zo dat nu niet samenhangend wordt gewerkt, alleen is het instrumentarium verspreid. Er is divers sectoraal beleid met verschillende terminologie (zie de inventarisatie bestaand beleid T23.02764) en de regels over de fysieke leefomgeving staan in meerdere verordeningen en bestemmingsplannen.

2

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Gezien de huidige opgavegerichte manier van werken ligt het in de rede om daarbij aan te sluiten en om met opgavegerichte omgevingsprogramma’s te gaan werken. 4. Kanttekeningen 1.1 De omgevingsvisie 1.0 is er nog maar kort Hoewel de Omgevingsvisie 1.0 pas vorig jaar is vastgesteld is het toch aan te bevelen om een nieuwe versie te maken. Het is een ‘levend document’ zoals ook genoemd in de Omgevingsvisie 1.0. Het verder ontwikkelen ervan zal ook bijdragen aan de bewustwording van dit instrument in de totale beleidscyclus en de nieuwe manier van werken (van sectoraal naar integraal). Naast het omgevingsplan is deze een belangrijke drager in het nieuwe systeem. In dit verband verdient opmerking dat de eerste gebruikservaringen, zoals met het opstellen van het omgevingsplan, de omgevingsvisie zelf ook weer beïnvloeden. De instrumenten leren van elkaar. Dit is de werking van de beleidscyclus. 2.1 De huidige praktijk van sectoraal beleid kan nog worden voortgezet Hoewel dit niet de voorkeur heeft van de wetgever, kan de huidige praktijk worden voortgezet. Het is echter niet aan te bevelen daar dit minder effectief is. De voordelen van het nieuwe stelsel worden dan gemist. Het gaat hierbij vooral om de samenhang in het instrumentarium en de focus op de uitvoering. Zie pagina 4 van bijgevoegde memo.

De huidige, meer sectoraal ingerichte beleidspraktijk zal niet in een keer stoppen. De lopende (beleids)trajecten voortvloeiend uit bestuurlijke toezeggingen aan uw raad zullen afgerond worden. Tegelijkertijd gaat gewerkt worden aan en met de omgevingsprogramma’s. Vandaar dat 2024 als transitiejaar wordt aangemerkt. Voor deze gevallen geldt dat in het raadsvoorstel ter vaststelling ervan deze uitzondering op het werken met omgevingsprogramma’s wordt toegelicht en het desbetreffende beleid wordt verwerkt in de Omgevingsvisie 2.0 en eventueel verdere versies en/of een omgevingsprogramma. Planning is dat eind 2024 de Omgevingsvisie 2.0 kan worden vastgesteld. Vanaf dat moment wordt alleen nog met programma’s gewerkt. 2.2 De rol van uw raad verandert De bevoegdheden in de beleidscyclus en bijbehorend instrumentarium van de Omgevingswet zijn verdeeld over de gemeenteraad en het college. De raad is het bevoegd gezag van de omgevingsvisie – sturen op doelen - en het omgevingsplan (tenzij gedelegeerd aan het college). Het college is het bevoegd gezag van omgevingsprogramma’s en de omgevingsvergunning meer gericht op de uitvoering. Het college zal uw raad betrekken bij een omgevingsprogramma. Aanleiding kan zijn dat er budget nodig is voor de uitvoering ervan of dat het een belangrijk onderwerp betreft.

Het college zal een startnotitie/nota van uitgangspunten opstellen waarin het opstellen van een omgevingsprogramma wordt aangekondigd. Dit gaat ter kennisname naar uw raad.

3

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Is het omgevingsprogramma gereed en is erover geparticipeerd, dan kan het college dit ter bespreking agenderen. Is budget nodig voor de uitvoering ervan, dan zal dit aan uw raad worden voorgesteld. Eventueel kan naar aanleiding van de belangen die in de participatieronde naar voren zijn gebracht een beeldvormende avond of een politiek debat plaatsvinden. Nadat het college het omgevingsprogramma heeft vastgesteld, kan uw raad het college aan de hand van dit programma vervolgens om verantwoording vragen. Het college informeert uw raad regelmatig over de uitvoering van een omgevingsprogramma bijvoorbeeld op jaarlijkse basis en mogelijk aanhakend bij de P&C-cyclus. Het is daarnaast zo dat deze nieuwe manier van werken op haar beurt ook met enige regelmaat geëvalueerd moet worden. De programmastructuur zoals voorgesteld is hierbij niet in beton gegoten en kan worden bijgesteld. Dit doet het college in samenspraak met uw raad. Als bijlage (T23.06951) is een schema opgenomen, waarin de bovenstaande rolverdeling is verbeeld. Dit schema maakte deel uit van de presentatie aan de commissie Ruimte op 30 augustus jl. (samenspel Raad en College bij omgevingsvisie en –programma’s). 5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel Voor het opstellen van de Omgevingsvisie 2.0 is dit jaar nog budget beschikbaar.

Voor 2024 is budget nodig voor de Omgevingsvisie 2.0 en voor onder meer werkprocessen/instructies, het opzetten van de verdere programmastructuur, het inrichten van het monitoringssysteem en het inrichten van informatie- en data-management. Dit is geraamd op 250.000 euro. 6. Juridische aspecten Artikel 3.1 lid 1 Omgevingswet bevat de verplichting om een omgevingsvisie vast te stellen. Artikel 3.4 bevat de bevoegdheid voor het college om omgevingsprogramma’s vast te stellen. 7. Duurzaamheid Duurzaamheid is een leidend thema in de ruimtelijke ordening. Beleidsmatige uitspraken over de energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie komen terecht in de Omgevingsvisie 2.0 en meerdere omgevingsprogramma’s. Met dit instrumentarium wordt gewerkt aan deze onderwerpen. 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie Voor zowel de Omgevingsvisie als omgevingsprogramma’s is participatie verplicht. Een participatieplan voor de omgevingsvisie 2.0 wordt nog opgesteld. 9. Verdere procedure Na het raadsbesluit over de uitgangspunten voor de Omgevingsvisie 2.0 en de programmastructuur (beleidshuis) wordt het ontwerp van de Omgevingsvisie 2.0 opgesteld. De globale planning is dat over het ontwerp voor de zomer van 2024 participatie kan plaatsvinden. Het college streeft ernaar om de Omgevingsvisie 2.0 eind 2024 ter vaststelling aan uw raad aan te bieden.

4

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland Daarnaast zullen voor de programmastructuur onder meer het monitoringssysteem en informatie- en datamanagement worden ingericht. Bijlagen 1. Memo Omgevingswet: uitgangspunten Omgevingsvisie 2.0 en omgevingsprogramma’s (beleidshuis) (T23.06054) 2. Inventarisatie bestaand beleid 2023-09 (T23.02764) 3. Brief van de Minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 25 november 2022 Water en bodem sturend (T23.06086) 4. Sheet presentatie commissie Ruimte 30 augustus 2023: samenspel raad-college (T23.06951)

5

Raadsbesluit Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Omgevingswet: omgevingsvisie 2.0 en omgevingsprogramma’s (beleidshuis)

Portefeuillehouder

Titia Cnossen

Registratienummer

BR2300055

Datum raad

21/12/2023

De raad van de gemeente Lansingerland; Na het voorstel gelezen te hebben Op basis van de argumenten - de doorontwikkeling van de omgevingsvisie is noodzakelijk; - het werken in samenhang en in opgaves is wenselijk. Opgavegerichte omgevingsprogramma’s leveren hieraan vanwege hun uitvoeringsgerichtheid een belangrijke bijdrage. Rekening te houden met - Artikel 3.1 lid 1 en artikel 3.4 van de Omgevingswet. Besluit(en) 1. Het ontwerp van de Omgevingsvisie 2.0 op te stellen conform voorgestelde uitgangspunten (T23.06054); 2. Met opgavegerichte omgevingsprogramma’s te gaan werken conform de voorgestelde uitwerking (T23.06054). 3. Voor de Omgevingsvisie 2.0 en het voorbereiden van de programma’s budget beschikbaar te stellen ten bedrage van 250.000 euro te dekken door een onttrekking uit de algemene reserve.

Dit Raadsbesluit is vastgesteld door de raad van de gemeente Lansingerland in zijn openbare vergadering van 21 december 2023,

de griffier,

de voorzitter,

drs. Eveline Hamelink-van Rens

drs. Pieter van de Stadt