[BR2300024] Vaststellen visie op burgerparticipatie Samen besturen
Tekst van het document
Onderwerp
Vaststellen visie op burgerparticipatie Samen besturen
Portefeuillehouder
Michiel Muis
Registratienummer
BR2300024
Datum raad
25/05/2023
Gevraagde beslissing: 1. De visie op burgerparticipatie ‘Samen besturen’ (T22.04931) vast te stellen. 2. Het college de opdracht te geven de visie te verwerken naar een uitvoeringsprogramma leren en ontwikkelen voor participatie. 0. Samenvatting Dit is de visie van de gemeente Lansingerland over hoe zij samen wil werken met inwoners. Het bestuur wil een overheid zijn die samen besluiten voorbereidt met inwoners, en daarbij ook rekening houdt met hun meningen en ervaringen. De visie is tot stand gekomen na input van raad, college, inwoners. In de samenleving verandert veel, zoals digitalisering en een toenemende mondigheid van inwoners. Dit betekent dat de gemeente meer moet uitleggen en verantwoording moet afleggen, en dat inwoners meer invloed willen hebben op besluiten over ruimtelijke plannen voor bouwen of voor veranderingen. Ook voor beleid op alle andere terreinen, zoals zorg en onderwijs. Als gemeente is Lansingerland al bekend met burgerparticipatie en ziet het als een proces dat vraagt om leren en ontwikkelen. Zowel inwoners, organisaties, het college en de gemeenteraad moeten respect hebben voor elkaar en het besluitvormingsproces. De visie beschrijft de waarden en uitgangspunten voor burgerparticipatie, hoe het proces eruitziet en hoe het verder ontwikkeld kan worden.
Zo moet het proces van burgerparticipatie zo zijn ingericht dat: Iedereen die er toe doet voor een onderwerp er ook over mee kan praten. (Inclusie) Informatie begrijpelijk is en goed te vinden en op tijd wordt aangeboden. (Transparantie) Dat participatie doelmatig moet worden toegepast. Passend bij de situatie waarop ze betrekking heeft. (Efficiency) Alles wat door inwoners wordt ingebracht moet deel uitmaken van de afweging en gemeente moet dat actief en onbevooroordeeld doen. (Uitwisselen, deliberatie) Bewoners moeten de middelen en mogelijkheden krijgen om deel te nemen en krijgen ondersteuning om mee te praten als dat nodig is. (Democratische vaardigheden) Bewoners mogen onderwerpen in het gesprek aandragen. (Zeggenschap/agenderen) We zeggen wat we doen en we doen wat we zeggen. We zijn als overheid eerlijk over wat de gemeente kan waarmaken en wat ook niet. (Betrouwbaar en voorspelbaar)
Daarbij gaat de gemeente als volgt te werk: We maken contact, persoonlijk waar dat kan. Met respect voor elkaars grenzen en rollen. We lichten het proces vooraf toe. We geven ruimte en tijd aan inwoners om hun inbreng in het proces te hebben. De raad beslist. We zijn duidelijk over waar wel inbreng mogelijk is en waar niet. We geven dat vooraf aan. Gemeente en inwoners zijn gelijkwaardig in het proces om te komen tot mogelijkheden, belangen en keuzes waarover het bestuur een besluit moet nemen. We maken bij besluitvorming onderscheid in het beoordelen van het afgesproken proces en de inhoud. Dan is de vraag: Is het proces doorlopen zoals afgesproken? De gemeentelijke organisatie adviseert daarbij over het wegen van de opbrengsten en belangen; college en/of raad beslissen. Efficiënt: De intensiteit van participatie moet passen bij de opgave. De participatieladder: meebeslissen als dat kan. Co-creatie heeft de voorkeur boven plannen beoordelen. De gemeente gaat met leren en ontwikkelen aan de slag om deze kaders en werkwijze in de praktijk werkbaar te maken. De visie moet na het vaststellen nog worden uitgewerkt in concrete stappenplannen, werkplannen en opleidingen zodat de gemeentelijke organisatie het werken met participatie kan doorontwikkelen. 1.
Aanleiding/ context met tijdlijn De hoofdconclusie van het Rekenkamer onderzoek “Met de beste bedoelingen” luidt: ‘De gemeente heeft sinds 2010 grote bestuurlijke aandacht voor burgerparticipatie, zo blijkt uit verschillende opeenvolgende nota’s, programma’s, en instrumenten. De gemeente heeft echter geen heldere visie op de waarde(n) van burgerparticipatie en het gewenste bereik ervan. Daardoor ontbreekt het in de gemeente aan concrete uitgangspunten voor het ontwerpen van een burgerparticipatietraject.’ Dit rapport leidde tot Motie M2019-32, waarin de raad het college opdraagt tot een gedragen visie te komen. In 2021 is er vervolgens onderzoek gedaan naar de behoefte van de inwoners van Lansingerland als het om burgerparticipatie gaat. De komst van de omgevingswet, de ervaring vanuit projecten en de mondiger samenleving zijn tevens aanleidingen om tot een visie en manier van werken te komen. Deze visie is gericht op het samenwerken aan het versterken van het onderlinge vertrouwen. De visie is tot stand gekomen met verdiepende gesprekken met inwoners (IenO research focusgroepen), beeldvorming in de raad over de rol van de overheid en bespreken van dilemma’s in pilotprojecten met projectleiders, de griffie en collega’s van de betrokken afdelingen. 2.
Maatschappelijk effect Lansingerland beoogt met de visie om op effectieve wijze contact leggen en communiceren met haar inwoners om tot zo breed mogelijk gedragen oplossingen te komen die mogen
2
rekenen op een gevoel van procedurele rechtvaardigheid en bouwen aan vertrouwen in elkaar. De visie vormt het startpunt om met elkaar, organisatie, omgeving en bestuur te leren en ontwikkelen voor het versterken van de relatie tussen overheid en samenleving. Die relatie is een belangrijke pijler voor het draagvlak voor de lokale democratie. De ambitie van Lansingerland is om inwoners zoveel mogelijk ruimte geven om invloed uit te oefenen op onze beleidsvorming en ruimtelijke plannen binnen de kaders van wetgeving en eerder genomen besluiten. Het bestuur van Lansingerland wil daarbij: • Een zichtbare en nabije overheid zijn. • Rekening houden met zorgen en inzichten van onze inwoners • Bezorgdheid van inwoners erkennen • Contact maken om samen te werken • Besluitvaardig zijn (bron coalitieakkoord 22-26) Het beoogde maatschappelijke effect is dat inwoners van Lansingerland zich meer gezien en gehoord voelen en besluiten als rechtmatig ervaren. Een versterking van de participatie zoals die al plaatsvindt. 3. Argumenten Beslispunt 1 Het vaststellen van de visie: Geeft gemeenschappelijke richting om vanuit te vertrekken voor het ontwikkelen van beleid, (werk)processen en werkwijzen voor het samenwerken met de inwoners voor Lansingerland.
Zorgt ervoor dat we met leren en ontwikkelen vanuit de kaders: inclusie, uitwisselen (deliberatie), transparantie, democratisch vaardig, agendasetting, efficiency, betrouwbaar en voorspelbaar, werken we aan het versterken van het onderlinge vertrouwen. Geeft uitgangspunten voor de manier van werken die gaan over (persoonlijk) contact, zoveel mogelijk ruimte aan inwoners bij het maken van beleid en (ruimtelijke) plannen, vooraf duidelijk vanuit welk proces en inhoudelijke kaders we te werk gaan, met een juiste rol voor ons als overheid. Daarbij gaan we ook uit van de kracht van de samenleving en gelijkwaardigheid voor alle stakeholders. We werken vanuit de gedachte dat we samen werken voor het beste voor Lansingerland en doen dat op een efficiënte manier. Met het vaststellen van de visie hoopt het college de raad een passend voorstel te doen voor de opdracht die zij kreeg vanuit de motie. Beslispunt 2 Met het vaststellen van de visie liggen er kaders. Daarmee is er nog geen concreet beleid en wordt er nog niet op een manier gewerkt die recht doet aan de visie. Daarvoor maken we een uitvoeringsprogramma om met leren en ontwikkelen naar de werkwijze te komen die recht doet aan de visie. Een gereedschapskist, afwegingskader, werkprocessen, het samenwerken
3
met griffie en raad zijn elementen van het uitvoeringsprogramma dat hierna gevormd wordt en dat moet kunnen rekenen op intern draagvlak. Door dit beslispunt toe te voegen is duidelijk dat we dit proces van leren aangaan met elkaar om participatie te verbeteren en versterken. 4. Kanttekeningen 1.1 Vaststellen van de visie. Er is gewerkt aan een eensluidend beeld en beleving, echter er kunnen altijd verschillende beelden bestaan over de betekenis van de kaders en uitgangspunten. 1.2 Leren en ontwikkelen is een proces waarin we ook vertrouwen moeten hebben in dat alle stakeholders het beste voor hebben met Lansingerland. Raad, organisatie en inwoners. Het vraagt van alle spelers vooral ook rolbewust optreden en het scheiden van inhoud en proces. 5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel Aan het vaststellen van de visie zelf zijn geen financiële consequenties verbonden. Op termijn moet duidelijker worden welke investeringen of winst in tijd en geld de nieuwe manier van werken met zich meebrengt. Denk bij investeringen aan opleidingskosten om de organisatie omgevings-bewuster te laten werken en nieuwe rollen (FTE) in de organisatie als een beleidsadviseur participatie en participatiecoaches die in de beleidsvraagstukken en fysieke projecten adviseren over de aanpak. Hiervoor volgt een voorstel in de kaderbrief. 6.
Juridische aspecten Met het vaststellen van de visie voldoet Lansingerland aan het vraagstuk voor de omgevingswet, dat er participatiebeleid moet zijn. Het vertalen van de visie naar (uitvoerings)beleid geeft meer houvast voor medewerkers en initiatiefnemers. De visie moet daarnaast ook een vervolg krijgen. Zoals bedoeld in een uitvoeringsprogramma voor leren en ontwikkelen. 7. Duurzaamheid Duurzaamheid is voor visie niet van toepassing in de zin van de energietransitie en circulariteit. Behalve dat ook voor deze processen volgens de visie op burgerparticipatie te werken. In de brede zin zorgt het versterken van vertrouwen tussen de overheid en samenleving voor meer draagvlak voor de lokale democratie en daarmee voor een duurzame samenwerking met de samenleving. 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie Het maken van de visie is gestart met het een Lansingerlands brede uitvraag naar burgerparticipatie onder de bevolking. Daarna is met focusgroepen gekeken hoe inwoners naar de relatie en het samenwerken kijken. Vervolgens hebben er inwoners deelgenomen aan de beeldvormende gesprekken met de raad en is de visie weer breed getoetst onder de deelnemers die destijds hebben aangegeven daarvoor open te staan en de inwoners die al deelnemen in Lansingerland Peilt.
4
9. Verdere procedure De visie is een richtinggevend document voor het vervolg. We gaan door met het vormgeven van een uitvoeringsprogramma dat moet leiden tot gereedschappen, opleidingen, procesafspraken, samenwerken met en de rol van de raad en de griffie, evalueren hoe doe we dat? Waar nodig komen we daarmee ook bij de raad terug. En implementeren we gaandeweg door ook in de praktijk te leren en te doen. Daarvan zijn al eerste voorbeelden te zien in het logboek, de opzet voor projectenpagina’s online en de blauwdruk voor participatieplannen. Bijlagen 1. De visie burgerparticipatie 'Samen besturen in Lansingerland', T22.04931
5
Raadsbesluit Gemeente Lansingerland
Onderwerp
Visie op burgerparticipatie ‘Samen besturen’
Portefeuillehouder
Michiel Muis
Datum Raad
25/05/2023
Registratienummer
BR2300024
De raad van de gemeente Lansingerland; Na het voorstel gelezen te hebben Op basis van de argumenten Beslispunt 1 Het vaststellen van de visie: Geeft gemeenschappelijke richting om vanuit te vertrekken voor het ontwikkelen van beleid, (werk)processen en werkwijzen voor het samenwerken met de inwoners voor Lansingerland. Zorgt ervoor dat we met leren en ontwikkelen vanuit de kaders: inclusie, uitwisselen (deliberatie), transparantie, democratisch vaardig, agendasetting, efficiency, betrouwbaar en voorspelbaar, werken we aan het versterken van het onderlinge vertrouwen. Geeft uitgangspunten voor de manier van werken die gaan over (persoonlijk) contact, zoveel mogelijk ruimte aan inwoners bij het maken van beleid en (ruimtelijke) plannen, vooraf duidelijk vanuit welk proces en inhoudelijke kaders we te werk gaan, met een juiste rol voor ons als overheid. Daarbij gaan we ook uit van de kracht van de samenleving en gelijkwaardigheid voor alle stakeholders. We werken vanuit de gedachte dat we samen werken voor het beste voor Lansingerland en doen dat op een efficiënte manier. Met het vaststellen van de visie hoopt het college de raad een passend voorstel te doen voor de opdracht die zij kreeg vanuit de motie. Beslispunt 2 Met het vaststellen van de visie liggen er kaders.
Daarmee is er nog geen concreet beleid en wordt er nog niet op een manier gewerkt die recht doet aan de visie. Daarvoor maken we een programma om met leren en ontwikkelen naar de werkwijze te komen die recht doet aan de visie. Een gereedschapskist, afwegingskader, werkprocessen, het samenwerken met griffie en raad zijn elementen van het programma dat hierna gevormd wordt en dat moet kunnen rekenen op intern draagvlak. Door dit beslispunt toe te voegen is duidelijk dat we dit proces van leren aangaan met elkaar. Rekening houdende met: 1.1 Vaststellen van de visie. Er is gewerkt aan een eensluidend beeld en beleving, echter er kunnen altijd verschillende beelden bestaan over de betekenis van de kaders en uitgangspunten. 1.1 Leren en ontwikkelen is een proces waarin we ook vertrouwen moeten hebben in dat alle stakeholders het beste voor hebben met Lansingerland. Raad, organisatie en inwoners. Het vraagt van alle spelers vooral ook rolbewust optreden en het scheiden van inhoud en proces.
Raadsbesluit Gemeente Lansingerland
De volgende wetgeving: - de komst van de we versterking lokale democratie; - de gemeentewet artikel 170 1c De burgemeester ziet toe op de kwaliteit van procedures op het vla van burgerparticipatie.
Besluit(en) 1. De visie op burgerparticipatie ‘Samen besturen’ (T22.04931) vast te stellen. 2. Het college de opdracht te geven de visie te verwerken naar een uitvoeringsprogramma leren en ontwikkelen voor participatie.
Dit Raadsbesluit is vastgesteld door de raad van de gemeente Lansingerland in zijn openbare vergadering van 25 mei 2023, de griffier,
de voorzitter,
drs. Eveline Hamelink-van Rens
drs. Pieter van de Stadt