Bijlage II Participatieverslag verkenningsfase windenergie Lansingerland

Participatieverslag verkenningsfase windenergie Lansingerland 28-10-2025

0

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................. 2 Participatieproces .................................................................................................................... 2 Voorbereiding en aanpak ...................................................................................................... 2 Uitgangspunten ................................................................................................................... 2 Rollen en betrokkenheid ....................................................................................................... 3 Kern van de aanpak .............................................................................................................. 3 Windpark Spui aanbevelingen voor Lansingerland ....................................................................... 3 Tijdlijn participatieactiviteiten ................................................................................................... 5 Beschrijving parFcipaFemomenten ............................................................................................ 6

1

Inleiding Dit verslag beschrijI de parFcipaFeaanpak rond het project Windenergie Lansingerland. Het project heeI als doel de realisaFe van circa 15 MW windenergie binnen de gemeente, conform afspraken uit het coaliFeakkoord KrachFg Zuid-Holland. Vanuit de provincie Zuid-Holland is een parFcipaFetraject opgezet om inwoners, organisaFes, ondernemers en andere belanghebbenden en geïnteresseerden acFef te betrekken en te informeren over het project. Het parFcipaFeproces combineert verschillende werkvormen, variërend van persoonlijke gesprekken en een klankbordgroep tot openbare informaFeavonden, digitale bijeenkomsten en straatgesprekken. Het doel is niet alleen om te informeren over het project en de mogelijke locaFes voor de windmolens, maar ook om meningen, zorgen en ideeën uit de omgeving op te halen en deze waar mogelijk mee te nemen in de inhoudelijke besluitvorming. Het verslag biedt een chronologische beschrijving van de acFviteiten, de aanpak en de resultaten van de verschillende parFcipaFevormen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de wijze waarop de inbreng van belanghebbenden is gebruikt bij de uitwerking van het plan-MER en de ontwerp voorkeursbeslissing.

Participatieproces In oktober 2023 startte de provincie Zuid-Holland het participatieproces rond windenergie in Lansingerland. Dit viel samen met de oplevering van een second opinion naar mogelijke locaties en de aanstelling van een projectleider windenergie. Vanwege de toen geldende bestuurlijke afspraak “geen bouwvergunning zonder windvergunning” lag er grote tijdsdruk op het proces.

Voorbereiding en aanpak De provincie koos voor een aanpak waarin vroegtijdige, transparante en toegankelijke informatievoorziening centraal staat. Vanaf de start is ingezet op het informeren van direct betrokkenen, zoals bewoners, belangenorganisaties en bedrijven in de omgeving van het project. De visie op participatie en de planning van activiteiten zijn gaandeweg steeds verder uitgewerkt en aangepast aan de actuele politiek en behoefte van de omgeving. Een eerste stap was een stakeholderanalyse, waarin alle relevante partijen in kaart zijn gebracht (bewonersorganisaties, energiecoöperaties, grondeigenaren, maatschappelijke organisaties, nutsbedrijven, ondernemers, overheden en overige zakelijke partijen). Bewonersorganisaties in de gebieden die uit de second opinion naar voren kwamen, kregen daarbij prioriteit. Parallel daaraan is een communicatie- en participatieplan opgesteld. Het plan is op 19 november 2024 door Gedeputeerde Staten vastgesteld, tegelijk met het besluit tot publicatie van het Voornemen projectbesluit en participatie windmolens Lansingerland.

Uitgangspunten Het proces is vormgegeven op basis van het Participatiekompas van de provincie. Dit instrument maakt duidelijk welke rol de provincie neemt en welke doelen met participatie worden nagestreefd. Het uitgangspunt is dat er circa 15 MW windenergie in Lansingerland gerealiseerd moet worden. Daarmee staat de vraag óf er windturbines komen niet meer ter discussie, het gaat om waar en hoe.

2

De participatie is ingericht volgens de 4D’s: • • • •

Doelen: omgeving ruim informeren, kennis ophalen, negatieve gevolgen beperken en transparantie bieden. Diversiteit: verschillende doelgroepen (bewoners, ondernemers, organisaties, overheden) krijgen een passende rol. Dialoog: formele participatiemomenten worden aangevuld met gesprekken en bijeenkomsten waarin open en eerlijk met elkaar van gedachten wordt gewisseld. Doorwerking: de opbrengst van participatie wordt meegenomen in de inhoudelijke afweging en de uiteindelijke besluitvorming.

Rollen en betrokkenheid Op basis van de stakeholderanalyse zijn rollen toegewezen: • • • • •

Bewonersorganisaties en maatschappelijke organisaties: meedenken Energiecoöperatie: meewerken Grondeigenaren: meeweten Nutsbedrijven, ondernemers en overheden: meewerken Overige zakelijke stakeholders: meewerken

Naast door de provincie geïnitieerde contacten zochten ook belanghebbenden zelf contact, bijvoorbeeld naar aanleiding van ontwikkelingen in de lokale politiek of media-aandacht. Dit bevestigde het belang van een open communicatiekanaal.

Kern van de aanpak • • • •

Transparantie: informatie over proces, inhoud en afwegingen wordt actief gedeeld. Toegankelijkheid: gebruik van diverse werkvormen en taalniveau aangepast aan het publiek. Dialoog: ruimte voor open gesprekken naast de formele inspraakprocedures. Evaluatie: het proces wordt tussentijds getoetst en waar nodig bijgesteld.

Deze werkwijze laat zien dat de provincie de omgeving zo vroegtijdig en zo volledig mogelijk betrekt bij de locatiekeuze voor windenergie, terwijl tegelijkertijd de bestuurlijke opdracht om circa 15 MW windenergie te realiseren leidend blijft.

Windpark Spui aanbevelingen voor Lansingerland Het onderzoek van de Rekenkamer naar het participatieproces van de provincie bij Windpark Spui heeft verschillende aanbevelingen geformuleerd om de Provincie te helpen haar rol in participatietrajecten effectiever in te vullen. Hieronder beschrijven we hoe we met deze aanbevelingen omgaan bij project Lansingerland Aanbeveling 1 – Borg de posiBonering van de omgeving: betrek de omgeving vroegBjdig en volwaardig; maak de locaBekeuze onderdeel van het parBcipaBeproces en bied vanaf het begin deskundige ondersteuning. De provincie heeI de omgeving in en rondom Lansingerland vanaf het begin via verschillende soorten bijeenkomsten en een projectwebsite (zie website). Voor Lansingerland zijn de belangen van verschillende groepen in kaart gebracht: de leden van de klankbordgroep, de omgeving (via het RUGonderzoek en straatgesprekken), de grondeigenaren (via de marktconsultaFe), de marktparFjen waaronder energie coöperaFes (via de marktconsulaFe) en de windwerkgroep met nutsorganisaFes en (semi-)overheden. Deze belangen hebben een rol gespeeld bij de voorkeursbeslissing. Ook zijn er 3

diverse bijeenkomsten geweest waarin de NRD en het plan-MER door de opstellers zijn gepresenteerd en toegelicht. Daarnaast konden klankbordgroep leden inhoudelijk reageren op het concept-plan-MER. Een aantal van hun opmerkingen heeI daadwerkelijk tot aanpassingen geleid. De klankbordgroep heeI meerdere sessies bijgewoond waarin de zienswijzeprocedure is toegelicht en waarin zij informaFe ontvingen over hoe een zienswijze kan worden ingediend. De klankbordgroep heeI ook gedurende een sessie de belangen van een aantal varianten benoemd, deze analyse heeI invloed gehad in de voorkeursbeslissing. Een volledig overzicht van alle parFcipaFemomenten is opgenomen in het parFcipaFerapport. Aanbeveling 2 – Overweeg verordening waarin parBcipaBeplan, proces en financiële parBcipaBe verplicht worden gesteld De vereisten voor een parFcipaFeplan en het parFcipaFeproces zijn opgenomen in het CommunicaFe- en parFcipaFeplan windenergie Lansingerland dat in 2024 is vastgesteld. De provincie hanteert het eigen parFcipaFebeleid als beoordelingskader voor de kwaliteit van parFcipaFetrajecten. Echter, het opstellen van het parFcipaFeplan is vormvrij en wordt op vrijwillige basis uitgevoerd door de iniFaFefnemer. Daarnaast bevat de ontwerp voorkeursbeslissing bepalingen over financiële parFcipaFe en lokaal eigendom.

De provincie verwacht van iniFaFefnemers minimaal 50% lokaal eigendom en gaat dit aanscherpen met een inspanningsplicht en moFveringsplicht, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de nieuwe Energiewet (2026). Aanbeveling 3 – Leg parBcipaBeafspraken concreet en Bjdig vast Wanneer zich een iniFaFefnemer(s) voor Lansingerland (nadat de voorkeursbeslissing is genomen begin 2026) bij de provincie meldt voor een project worden diens parFcipaFeplannen beoordeeld door de provincie. De provincie toets deze plannen aan de hand van haar eigen beleid. Er wordt binnen de provincie gewerkt aan een aanvullend beleidskader ParFcipaFe en Lokaal Eigendom bij Hernieuwbare Energieprojecten. Dit kader is voor situaFes waarin de provincie bevoegd gezag is, in dit kader worden definiFes en uitgangspunten vastgelegd, zoals dat iniFaFefnemers hun inspanningen voor lokaal eigendom goed moeten onderbouwen en aantonen dat contact is gezocht met de omgeving. Bij onvoldoende onderbouwing geldt dat niet is voldaan aan de inspanningsverplichFng. De mogelijkheid van een omgevingsovereenkomst wordt benut als instrument om afspraken vast te leggen. Aanbeveling 4 – Behoud betrokkenheid in uitvoering In deze fase van het project Wind Lansingerland fungeert het projeceeam van de provincie als aanspreekpunt voor de omgeving.

Zodra later in het proces een iniFaFefnemer een vergunning aanvraagt, zal ook Fjdens de uitvoering en exploitaFe een aanspreekpunt vanuit de provincie nodig zijn. De provincie overweegt daarom de inzet van een relaFemanager die in deze fases het aanspreekpunt is voor zowel de iniFaFefnemer als de omwonenden. Aanbeveling 5 – Benut juridische ruimte voor maatwerkgeluid Door een uitspraak van de Raad van State zijn de landelijke normen voor windparken met meer dan twee turbines buiten werking gesteld. Totdat nieuwe landelijke normen gelden, mag het bevoegd gezag zelf lokale normen vaststellen. Naar verwachFng wordt die ruimte echter beperkt zodra het nieuwe landelijke normenkader van kracht is. Voor het projectbesluit Lansingerland gaan wij ervan uit dat de naFonale normen dan al gelden, waardoor de provincie geen lokale normen opstelt. De juridische afwegingen en risico’s rond maatwerk bij bestaande vergunningen zijn toegelicht in de GSbrief ‘Mogelijkheden voor sBlstandvoorziening’ van 27 juni jl.

4

Aanbeveling 6 – Verken absolute gevelnormen Bij dit project in Lansingerland wordt aangesloten bij het landelijke normenkader, zie aanbeveling 5. Tot en met 31 december 2026 geldt de landelijke overbruggingsregeling. Uiterlijk per 1 januari 2027 treden de definiFeve landelijke windturbinenormen in werking, waarmee deze normen ook in Lansingerland zullen worden toegepast. Aanbeveling 7 – Verken wendbaar normeren Vergunninghouders moeten erop kunnen vertrouwen dat zij binnen de kaders van hun vergunning mogen handelen. Deze rechtszekerheid is van groot belang. Er bestaat nu al de mogelijkheid om een vergunning na 10 jaar te actualiseren. Omdat een vergunning voor een windpark meestal Fjdelijk is (meestal 20 jaar), vormt dit halverwege de loopFjd een vast moment om bij te sturen wanneer zich onvoorziene omstandigheden voordoen. Het kan voorkomen dat er al binnen de eerste Fen jaar de wens ontstaat om wijzigingen aan te brengen, bijvoorbeeld wanneer zich omstandigheden voordoen die zeer ingrijpend zijn voor de omgeving. Daarom wordt binnen IPO-verband verkend hoe bijsturing in zulke gevallen mogelijk kan worden gemaakt, met behoud van rechtszekerheid voor iniFaFefnemers. Deze verkenning kan in de toekomst ook relevant zijn voor Lansingerland.

Tijdlijn participatieactiviteiten Periode November 2023 November 2023 December 2023

Participatiemoment Gesprek bewoners

December 2023 Juli 2024

Gesprek bewoners

Juli 2024

Brief aan omgeving

Augustus 2024 September 2024 September 2024 September 2024

Gesprek met bedrijf

November 2024

Informatieavond

November 2024

Informatiemoment digitaal

Gesprek met bedrijf Bezoek gedeputeerden

Informatieavond

Klankbordgroep Klankbordgroep RuG onderzoek

Kern Bezoek aan de Belangenvereniging Kruisweg om zorgen en wensen vanuit de wijk te inventariseren. Gesprek met ondernemer in Bleiswijk over de impact van windenergieplannen. Werkbezoek van gedeputeerden aan de Belangenvereniging Kruisweg om bewonersbelangen te bespreken. Gesprek met Wijkvereniging Berkel Dorp over het windenergieproject. Eerste informatieavond in Benthuizen (ruim 100 aanwezigen, incl. gedeputeerden Potjer en Stolk). Uitnodiging van provincie en RUG voor deelname aan onderzoek en informatieverstrekking. Overleg met BPD Bouwfonds over ruimtelijke inpassing in gebiedsontwikkeling. Eerste bijeenkomst van de klankbordgroep (30 leden), bespreking proces, participatie en lokaal eigendom. Tweede bijeenkomst klankbordgroep, vragen over NRD (o.a. geluid, ecologie, recreatie). PublicaFe rapport fase 1 van het RuG onderzoek: De mening van inwoners over windmolens in de gemeente Lansingerland Toelichting Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) met provincie, Bosch & van Rijn en DCMR. Online sessie om vragen over NRD te stellen.

5

Periode November 2024 November 2024 November 2024 Januari 2025 Mei 2025

Mei 2025 Mei 2025 Juni 2025 Juni 2025 Juli 2025 Juli 2025 Juli 2025

Participatiemoment Kern Bijeenkomst grondeigenaren Digitaal overleg met grondeigenaren over project en vervolgstappen. Klankbordgroep Derde bijeenkomst klankbordgroep, voorbereiding en procedure NRD. Werkgroep Eerste bijeenkomst met werkgroep windenergie Lansingerland (overheden, bedrijven en organisaties). Informatiemoment digitaal Digitaal inloopmoment over NRD en planMER. Klankbordgroep

Vierde bijeenkomst klankbordgroep, bespreking zienswijzen op NRD, Voorkeursbeslissing en lokaal eigendom. Werkgroep Tweede bijeenkomst werkgroep windenergie Lansingerland. Gesprekken klankbordgroep Individuele gesprekken met leden klankbordgroep over participatie en Voorkeursbeslissing. Gesprek grondeigenaren Overleg met grondeigenaren in zoekgebied KruiswegOost. Gesprek bedrijf Gesprek met Greenparc Bleiswijk. Gesprekken grondeigenaren Individuele gesprekken in zoekgebied Noordpolder en en bewoners Kruisweg-Oost. Werkgroep Derde bijeenkomst werkgroep windenergie Lansingerland. Marktconsultatie Gesprekken met marktpartijen.

Juli 2025 Augustus 2025 September 2025 September 2025

Klankbordgroep Vijfde bijeenkomst klankbordgroep. Gesprekken grondeigenaren Individuele gesprekken met betrokkenen. en klankbordgroepleden Straatgesprekken Op verschillende locaties gesprekken met bewoners gevoerd. Online vragenlijst Online vragenlijst aanvullend aan RuG onderzoek. Deze vragenlijst was beschikbaar op de projectwebsite en Fjdens de straatgesprekken met flyer uitgedeeld September Klankbordgroep Zesde bijeenkomst klankbordgroep 2025

Beschrijving par<cipa<emomenten

Het participatieproces rond het windenergieproject in Lansingerland is vanaf het najaar van 2023 stap voor stap opgebouwd en verbreed. Daarbij is gekozen voor een aanpak die zowel ruimte biedt voor kleinschalige en persoonlijke gesprekken met bewoners en ondernemers, als voor brede informatieavonden en digitale bijeenkomsten. Ook is gewerkt met meer structurele vormen van overleg, zoals de klankbordgroep en de werkgroep Windenergie Lansingerland. Door deze verschillende participatievormen te combineren, wilde de provincie een breed en divers spectrum aan belangen en perspectieven ophalen en de omgeving voortdurend betrekken bij de planvorming.

6

De chronologische beschrijving hieronder laat zien hoe het proces zich sinds eind 2023 heeft ontwikkeld: beginnend met eerste verkennende gesprekken, gevolgd door verbreding en verdieping van de dialoog, tot aan de meer formele en intensieve vormen van overleg en inspraak in 2025. Start par;cipa;e – najaar 2023 3 november 2023 – Bezoek Belangenvereniging Kruisweg De Belangenvereniging Kruisweg, die de belangen van bewoners van het buurtschap Kruisweg vertegenwoordigt, werd als eerste benaderd door het projectteam. Het buurtschap ligt tussen de potentiële windlocaties Bleizo-West en Kruisweg-Oost. Leden van het projectteam) gingen in gesprek met de vereniging. Er werd kennisgemaakt, uitleg gegeven over het project en vragen gesteld over zorgen en belangen van de bewoners. 15 november 2023 – Bezoek ondernemer Bleiswijk Het projectteam sprak een ondernemer bij de Noordpolder, een locatie die in beeld is voor windenergie. Het gesprek draaide om de mogelijke impact van de plannen op zijn bedrijfsvoering. Ook na het bezoek is telefonisch contact onderhouden. 7 december 2023 – Bezoek gedeputeerden aan Belangenvereniging Kruisweg Op uitnodiging van de belangenvereniging bezochten toenmalig gedeputeerden Berend Potjer (Energie) en Anne Koning (Wonen) het buurtschap. Inhoud van het gesprek was een kennismaking en een toelichting van de zorgen vanuit de Kruisweg.

Samen met projectteamleden luisterden zij naar de zorgen van bewoners. Namens de vereniging waren de voorzitters Paul Dietz (destijds) en Jan Wildenberg (huidig) aanwezig. 15 december 2023 – Bezoek Wijkvereniging Berkel Dorp Leden van het projectteam gingen in gesprek met de Wijkvereniging Berkel Dorp. Het gesprek stond in het teken van kennismaking, informatie-uitwisseling en het ophalen van vragen en zorgen. Verbreding van het proces – 2024 8 januari 2024 – Nieuwsbericht provincie De provincie publiceerde een bericht over het besluit van Gedeputeerde Staten om drie mogelijke locaties nader te onderzoeken. 14 mei 2024 – Nieuwsbericht provincie Gedeputeerde Staten besloten om opnieuw zelf de bevoegdheden rond windenergie Lansingerland uit te oefenen. 1 juli 2024 – Lancering projectwebsite (OpenStad) Een speciale projectwebsite werd gelanceerd via het platform OpenStad. Hierop zijn documenten, verslagen en uitnodigingen te vinden. 2 juli 2024 – Eerste informatieavond De provincie organiseerde een informatieavond met zowel een inloopgedeelte als een plenair programma. Bewoners werden geïnformeerd over procedure, locaties, plan-MER en participatiemogelijkheden. Ook konden deelnemers zich aanmelden voor de klankbordgroep en de nieuwsbrief. Er waren ongeveer 100 mensen aanwezig op deze avond. Er is ook een verslag van deze informatieavond gepubliceerd op de projectwebsite.

7

Juli 2024 – Onderzoek Rijksuniversiteit Groningen (fase 1) Bij vaststelling van de RES 1.0 in juni 2021 is o.a. motie 1019 aangenomen waarin het college wordt opgedragen om samen met externe experts een methode met criteria aan PS voor te stellen op het gebied van participatie en draagvlak. Hiermee moet op eenduidige wijze de kwaliteit en kwantiteit van participatie worden beoordeeld en het draagvlak onder direct omwonenden en betrokken worden beoordeeld. Naar aanleiding van motie 1019 heeft een onderzoeksgroep van de Rijksuniversiteit Groningen een advies gegeven over uitgangspunten voor goede participatie en over hoe wij draagvlakonderzoek zouden kunnen uitvoeren. Deze adviezen zijn aangeboden aan Provinciale Staten op 23 mei 2023 in het Adviesrapport draagvlakonderzoek Provincie Zuid-Holland. Naar aanleiding van de motie en het advies van de Rijksuniversiteit Groningen is de universiteit gevraagd onderzoek te doen naar het participatie traject bij het windproject in Lansingerland. Het onderzoek had meerdere doelen: • Ophalen hoe het participatieproces wordt beleefd en mogelijk naar aanleiding daarvan aanpassen van de participatie. • Ophalen van kennis en ervaring van omwonenden en andere belanghebbenden om die te gebruiken in de uitwerking van het project. • Meenemen van de uitkomsten van het onderzoek bij het opstellen van de voorkeursbeslissing.

10 Juli 2024 Brief provincie en Rijksuniversiteit Groningen uitnodiging onderzoek Op 10 juli zijn er 33.125 adressen aangeschreven per post met een vragenlijst over wind in Lansingerland. Deze zijn binnen een straal van 2.000 meter om de drie onderzoeksgebieden. Naar aanleiding van de brieven heeft een twintigtal ontvangers telefonisch en per email contact opgenomen met de provincie. De vragen betroffen o.m. verzoeken om toezending van een papieren versie van de vragenlijst, vragen waarom de brieven zo kort voor het begin van de zomervakanFe waarin verstuurd, en meer inhoudelijke vragen over het project en de locaFe waar de winmolens mogelijk komen. 8

In totaal zijn er +/-2300 ingevulde, bruikbare vragenlijsten ontvangen. Rapport Rijksuniversiteit Groningenbevindingen over de 1ste fase In september 2024 heeft de Rijksuniversiteit Groningen het rapport met haar bevindingen over de 1ste fase opgeleverd. Het rapport is online gedeeld via de website van de Rijksuniversiteit Groningen en op de website van het project. In mei 2025 is hetzelfde onderzoek nogmaals uitgevoerd (fase 2). September 2024 – Oprichting klankbordgroep In het participatieplan staat dat er naast informeren van bewoners ook een dialoog zou worden aangegaan met de omgeving. Hierin worden kennis en ervaring opgehaald uit de omgeving en kunnen er, op onderdelen, concept stukken worden voorgelegd om op te reageren waar dan mogelijk aan tegemoet kan worden gekomen. Eén van de middelen waarmee die dialoog gevoerd is, is de klankborgroep bestaande uit omwonenden van de windlocaties en andere belangstellenden, geleid door een onafhankelijk voorzitter. Op de informatieavond van 2 juli 2024 is aangekondigd dat er een klankbordgroep zou worden opgericht, ook konden vanaf die datum betrokken bewoners zich aanmelden voor de klankbordgroep. Ook in de nieuwsbrief van 30 september is nogmaals de oproep gedaan dat geïnteresseerde bewoners zich kunnen aanmelden bij de klankbordgroep.

3 september 2024 – Eerste bijeenkomst klankbordgroep Op 3 september 2024 is de eerste bijeenkomst van de klankbordgroep georganiseerd. Voor de bijeenkomst hadden zich ca. 30 belangstellenden aangemeld. De avond werd geleid door een onafhankelijk voorzitter: dhr. Dirk Louter. Het programma bestond uit kennismaking en een presentatie over het project. De projectleider van de provincie was aanwezig voor het geven van inhoudelijke toelichting op het project en het beantwoorden van vragen. Van de bijeenkomst is een verslag gemaakt dat met de aanwezigen en met de agendaleden van klankbordgroep is gedeeld en op de projectwebsite gezet.

9

10 september 2024 – Tweede bijeenkomst klankbordgroep Op 10 september 2024 is er een tweede bijeenkomst met de klankborgroep georganiseerd. Doel van deze avond was nader ingaan op de op het proces van het plan-MER en de inhoud van de NRD. De projectleider van de provincie gaf uitleg over het proces en medewerkers van adviesbureau Bosch & van Rijn gaven een presentatie over de inhoud van een NRD. Ter voorbereiding was aan de leden van de klankbordgroep de NRD voor de windmolens in Amsterdam gemaild als voorbeeld van wat er een NRD staat. Vóór, of tijdens deze avond al delen van de concept NRD werd niet wenselijk geacht omdat die nog niet vastgesteld was door Gedeputeerde Staten. Aan de hand van de Amsterdamse wind NRD en fragmenten uit de concept NRD voor Lansingerland is besproken wat er veelal in een NRD voor een windproject staat en hoe de klankbordgroep daarop kan reageren. Voor de bijeenkomst hadden zich ca. 30 belangstellenden aangemeld. Van de bijeenkomst is een verslag gemaakt dat met de aanwezigen en met de agendaleden van klankbordgroep is gedeeld en op de projectwebsite gezet. 30 september 2024 – Nieuwsbrief In september is de eerste nieuwsbrief van het project verstuurd. Nieuwsbrieven worden uitgebracht voor, of na belangrijke mijlpalen in het project.

Deze nieuwsbrief wordt gestuurd aan mensen die zich daarvoor hebben opgegeven en wordt gepubliceerd op de project website. 6 november 2024 – Digitaal bijpraatmoment klankbordgroep Tijdens een bestuurlijke ontmoeting van de colleges van de provincie en de gemeente Lansingerland op 22 oktober 2024 is mondeling overeengekomen een bestuursovereenkomst af te sluiten over de voorkeur van woningbouw op BleiZo – West en de realisatie van windmolens elders in de gemeente Lansingerland. Naar aanleiding hiervan is op 30 oktober 2024 een digitaal bijpraat moment voor leden van de klankbordgroep georganiseerd. Er hebben 15 personen deelgenomen aan dit digitale informatie moment. 19 november 2024 – Tweede informatieavond (NRD) Op 19 november 2024 heeft de provincie de tweede informatieavond over het windproject georganiseerd. Deze avond stond in het teken van de concept NRD (Notitie Reikwijdte en Detailniveau van het planMER en van het 22 oktober 2024 tussen provincie en gemeente gesloten mondeling akkoord over wonen, werken en windmolens in Lansingerland. De avond is aangekondigd via lokale media en alle leden en agendaleden van klankbordgroep hebben een uitnodiging gekregen. Ook zijn de gemeenteraden van de gemeenten Lansingerland, Zoetermeer en Zuidplas over de avond geïnformeerd. De avond had een hybride karakter met een vrije inloop langs informatie tafeltjes vanaf 18.30 tot ca.

20.00 en een plenair gedeelte van 20.00 tot 21.30. Tijdens het vrije inloop gedeelte konden bezoekers zich onder meer laten informeren over: • Procedure en planning • NRD (PlanMER) – effecten op veiligheid, milieu, natuur en leefomgeving • Hun rol in dit proces (participatie -communicatie) Het plenaire gedeelte. Het plenaire gedeelte werd geleid door de onafhankelijk avondvoorzitter. Het programma bestond uit: 1. Een gesprek met gedeputeerde Potjer van de provincie Zuid-Holland en wethouder Muis van gemeente Lansingerland over de op 22 oktober 2024 gemaakte afspraken tussen de provincie en de gemeente. 10

2. Toelichting op de NRD door adviesbureau Bosch & van Rijn 3. Toelichting van de projectleider windenergie Er waren ca. 45 aanwezigen Van de avond is een verslag gemaakt dat op de projectwebsite is geplaatst.

20 november 2024 – Digitaal informatiemoment NRD Online-informatie moment voor mensen die niet aanwezig konden zijn op de inloopavond van 19 november. Deze mogelijkheid was ook aangekondigd in de uitnodigingen voor 19 november. Er waren bij dit informatiemoment geen bestuurders bij aanwezig. Alleen ambtenaren en Bosch & van Rijn. Er waren 12 aanwezigen. 22 november 2024 – Bijeenkomst grondeigenaren Op 22 november is 2024 is er een eerste online bijeenkomst georganiseerd voor de grondeigenaren in de drie gebieden die onderzocht worden in het plan-MER. De grondeigenaren zijn uitgenodigd per brief. Geselecteerd voor de uitnodiging waren grondeigenaren wiens percelen lagen binnen de contouren van technische ruimte volgens de second opinion van Bosch & van Rijn uit oktober 2023. Op basis van de kaarten met die technische ruimte zijn er 29 grondeigenaren geselecteerd en uitgenodigd. Hiervan waren er 9 aanwezig. In de bijeenkomst is er een toelichting op het proces gepresenteerd en is de rol van de grondeigenaren toegelicht. Van de bijeenkomst is een verslag gemaakt dat op de projectwebsite is geplaatst. 25 november 2024 – 17 januari 2025 – Ter inzagelegging concept-NRD Deze ter inzagelegging met de mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen was het eerste formele inspraakmoment van deze projectbesluit procedure.

De ter inzagelegging van de concept NRD is formeel gepubliceerd in het Provinciaalblad. De projectwebsite bood mensen de mogelijkheid direct door te klikken zodat zij een zienswijze konden indienen. De concept Notitie Reikwijdte en detailniveau (NRD) voor het plan-MER lag van 25 november 2024 tot en met 17 januari 2025 ter 11

inzage. Er zijn 48 zienswijzen ingediend. Deze zienswijzen zijn beantwoord in de Nota van beantwoording. Na opstelling van de Nota van beantwoording zijn de daaruit voortvloeiende wijzigingen van de concept NRD doorgevoerd en is de NRD op 1 april 2025 vastgesteld door Gedeputeerde Staten. De commissie mer heeI ook een advies uitgebracht over de NRD. 26 November 2024 3de bijeenkomst klankbordgroep Op 26 november 2024, één dag nadat de concept NRD ter inzage was gelegd is er een derde bijeenkomst met de klankbordgroep georganiseerd. Deze bijeenkomst stond in het teken van de inhoud van de NRD en hoe daarop zienswijzen konden worden ingediend. De bijeenkomst werd net als de eerdere bijeenkomsten geleid door avondvoorzitter Dirk Louter. De projectleider gaf een presentatie over het proces. Waarbij hij ook inging op hoe eerdere toezeggingen aan de klankbordgroep in de concept NRD waren verwerkt. Adviseurs van Bosch & van Rijn gaven een presentatie over de inhoud van de NRD. Er waren ca. 40 aanwezigen. Het verslag is met de leden van de klankbordgroep gedeeld en beschikbaar gesteld op de projectwebsite.

27 November 2024 1ste (online) bijeenkomst werkgroep windenergie Op 27 november 2024 is de 1ste (online) bijeenkomst georganiseerd voor de werkgroep windenergie. Deze werkgroep is bedoeld voor overleg en afstemming met collega overheden en andere professionele stakeholders. In het geval dat er in deze projectbesluit procedure gebruik gemaakt wordt van de provinciale coördinatie regeling zal de werkgroep windenergie ook de rol vervullen van coördinatie-overleg. Deelnemers zijn geselecteerd uit de lijst met stakeholders en er is bij diverse collega’s en stakeholders geïnformeerd wie er voor deze bijeenkomsten uitgenodigd moesten/ konden worden. Na deze selecFe is er voor de eerste bijeenkomst per email een uitnodiging naar 37 personen gegaan.

12

Daarnaast is er aan de partijen die aangemerkt waren als wettelijk vooroverleg partners ook een formele brief gestuurd waarin zij in het kader van wettelijk vooroverleg werden geattendeerd op de ter inzagelegging van de concept NRD. Aan de bijeenkomst op 27 november 2024 hebben 15 personen deelgenomen. In de bijeenkomst is een presentatie gegeven over het proces en wat er van de deelnemers werd verwacht. Er is een verslag gemaakt wat met de genodigden is gedeeld. 7 Januari 2025 Digitaal inloopuurtje over de NRD Leden en agendaleden van de klankbordgroep waren per email uitgenodigd voor dit inloopuurtje. Tijdens dit moment is de inhoud van de NRD toegelicht en benoemd dat er nog zienswijzen ingediend kunnen worden tot en met 17 januari. 15 april 2025 Nieuwsbrief over de Nota van beantwoording zienswijzen NRD Op 15 april 2025 is de tweede nieuwsbrief verstuurd. Deze ging over de Nota van beantwoording zienswijzen NRD en het vervolgproces. Deze nieuwsbrief wordt gestuurd aan mensen die zich daarvoor hebben opgegeven en wordt gepubliceerd op de project website. 7 Mei 2025 4de bijeenkomst klankbordgroep Op 7 mei 2025 is de vierde bijeenkomst met de klankbordgroep georganiseerd. Deze bijeenkomst stond in het teken van de Nota van beantwoording zienswijzen op de NRD en het vervolgproces richting de voorkeursbeslissing in september 2025.

De bijeenkomst werd net als de eerdere bijeenkomsten geleid door avondvoorzitter Dirk Louter. De projectleider gaf een presentatie over het proces. De leden van de klankbordgroep hebben gedurende deze bijeenkomst uitdrukkelijk aangegeven dat zij, zodra de plan-MER gereed is, de uitkomsten willen bespreken in een bijeenkomst van de klankbordgroep. Ook waren zij op zoek naar een manier waarop zij hun belangen konden laten opnemen in de voorkeursbeslissing. Er is toen afgesproken dat er in de volgende klankbordgroep de leden de plan-MER voordat deze bij GS is aangeboden alvast kunnen inzien. Zodat zij vragen kunnen stellen over de plan-MER. Er waren ca. 25 aanwezigen. Het verslag is met de leden van de klankbordgroep gedeeld en beschikbaar gesteld op de projectwebsite. Juni 2025 2de fase onderzoek Rijksuniversiteit Groningen participatietraject en maatschappelijke draagvlak Begin juni 2025 heeft de Rijksuniversiteit Groningen een tweede meting uitgevoerd in haar onderzoek naar het participatietraject voor het windproject in Lansingerland. Een brief met het verzoek om de vragenlijst in te vullen is aan dezelfde 33.125 adressen verstuurd als in juni 2024. De vragenlijst van juni 2025 was vrijwel identiek aan de vragenlijst van juni 2024. De RUG heeft in de 2de fase 2.288 bruikbare reacties ontvangen. De uitkomsten van 2025 worden vergeleken met die van 2024.

Waarna er conclusies worden getrokken over de effecten en de waardering van het doorlopen participatie traject. Het rapport is online gedeeld via de website van de Rijksuniversiteit Groningen en op de website van het project. De uitkomsten van het onderzoek moeten worden gezien in het licht van de kenmerken van de respondenten: de gemiddelde leeIijd ligt op 56 jaar en er hebben meer mannen dan vrouwen deelgenomen. Dit kan invloed hebben op de mate van representaFviteit.

13

Hieronder worden de belangrijkste conclusies uit de tweede fase van het onderzoek beschreven. Waargenomen gevolgen van windmolens (in hoeverre mensen negaBeve of posiBeve gevolgen van de windmolens verwachten). Inwoners verwachten overwegend negaFeve effecten van windmolens, met name op de leef kwaliteit en het landschap. Dit geldt ook voor respondenten die op grotere afstand van de zoeklocaFes wonen, mogelijk doordat de locaFes relaFef dicht bij elkaar liggen. Opvallend is dat relaFef weinig deelnemers de windmolens als posiFef beoordelen in het kader van klimaatmaatregelen, wat afwijkt van resultaten uit vergelijkbare onderzoeken elders. AcceptaBe van windmolens (de mate waarin mensen de windmolens (on)acceptabel vinden en tegen of vóór de windmolens zijn). De algemene acceptaFe van windmolens is laag en verschilt weinig per locaFe. Ook bewoners buiten de directe omgeving blijven terughoudend. Hoewel er ten opzichte van de eerste meetronde sprake is van een lichte toename in acceptaFe, blijI de steun onder de bevolking beperkt. Ervaren emoBes Respondenten geven aan zich vooral machteloos en in enige mate boos te voelen bij de gedachte aan de komst van windmolens. Deze gevoelens zijn vergelijkbaar met die bij andere energieprojecten waarbij inwoners zich onvoldoende betrokken voelen.

Ten opzichte van de eerste fase zijn negaFeve emoFes iets afgenomen en posiFeve emoFes licht toegenomen, maar het emoFonele senFment blijI kriFsch. Vertrouwen in overheden Als het gaat over het bouwen van windmolens, ligt het vertrouwen in zowel de gemeente Lansingerland als de provincie Zuid-Holland onder het middelpunt van de schaal, zoals in fase één. Dit komt overeen met resultaten uit eerdere onderzoeken; bij zulke controversiële projecten zijn mensen vaak kriFsch over de betrokken parFjen. Het vertrouwen in de gemeente is iets hoger dan in de provincie. Dit is een herkenbaar patroon – mensen hebben vaak meer vertrouwen in hun eigen gemeente dan de provinciale of naFonale overheden. ParBcipaBe Hoewel parFcipaFe-acFviteiten zijn georganiseerd, geeI een groot deel van de respondenten aan hier niet van op de hoogte te zijn geweest of er niet aan te hebben deelgenomen. Inwoners hechten veel waarde aan vroegFjdige, transparante en betekenisvolle parFcipaFe bij keuzes over onder meer locaFes, aantal en hoogte van windmolens. Vooral goede informaFevoorziening en reële invloed op besluitvorming worden belangrijk gevonden. Waarden (wat mensen in het algemeen belangrijk vinden en hoe hangt het samen met acceptaBe van de mogelijke windmolens). Waarden zijn algemene doelen die mensen belangrijk vinden in hun leven.

Hoe sterker mensen hun “hedonische” waarden (comfort en plezier belangrijk), hoe negaFever ze oordeelden over de windmolens in Lansingerland. Sterkere "biosferische" waarden (natuur en milieu belangrijk) hingen samen met hogere acceptaFe van de windmolens. Dit suggereert dat mensen de windmolens mogelijk als goed zien voor het bestrijden van klimaatverandering en het maken van schone energie, maar ze maken zich zorgen over de gevolgen van windmolens voor hun eigen woonomgeving en kwaliteit van leven. Dit is dezelfde bevinding als in fase één.

14

Conclusie Het onderzoek geeI inzichten in hoe inwoners de mogelijke komst van windmolens ervaren. Over de gehele linie blijkt dat inwoners vooral negaFeve effecten verwachten van windmolens. Ook wordt duidelijk dat parFcipaFe en vertrouwen in de overheid belangrijke thema’s zijn, en dat persoonlijke waarden sterk samenhangen met de mate van acceptaFe. Het onderzoek biedt daarmee vooral inzicht in de onderliggende houding, emoFes en waarden van inwoners, maar levert geen inhoudelijke input voor de vraag welk zoekgebied het meest geschikt is voor de realisaFe van windenergie. Juni–juli 2025 – Dialoog met stakeholders Gesprekken vonden plaats met grondeigenaren en bedrijven in de zoekgebieden. Er vond een tweede overleg van de windwerkgroep plaats. Tijdens de werkgroep werden de stand van zaken besproken rond het concept plan-MER en de voorbereiding van de ontwerp voorkeursbeslissing. Er is aandacht besteed aan de inbreng van bewoners, gemeenten en organisaties, en het belang van zorgvuldige participatie en communicatie. Ook kwamen de zoekgebieden, de betrokkenheid van energiecoöperaties, en de samenloop met provinciaal beleid aan bod. Tot slot zijn afspraken gemaakt over de ambtelijke review, planning en transparanFe in de besluitvorming.

Juni - Augustus 2025 - Marktconsulta;e In het kader van de verkenning naar de mogelijkheden voor windenergie in de zoekgebieden Noordpolder, Kruisweg-Oost en Bleizo-West is een marktconsultaFe uitgevoerd. Deze bestond uit een analyse van de interesse onder mogelijke iniFaFefnemers, zoals energiecoöperaFes en een inventarisaFe bij de grondeigenaren. In de consultaFe zijn de belangen, bereidheid en voorkeuren van zowel grondeigenaren als iniFaFefnemers onderzocht. Alle grondeigenaren binnen de technische ruimte van de zoekgebieden zijn op 10 juni 2025 per brief benaderd met een vragenlijst. Zij kregen tot 1 september de gelegenheid om hun belangen kenbaar te maken, via het invullen van de vragenlijst of door een gesprek met de provincie. De meeste respondenten hebben hun belangen via de vragenlijst kenbaar gemaakt; een kleiner aantal koos voor een gesprek met de provincie. De iniFaFefnemers uit de eerdere marktconsultaFe, uitgevoerd door Bosch & Van Rijn, en vijf lokale energiecoöperaFes ontvingen in juni een e-mail met een vragenlijst en het verzoek deze in te vullen of een gesprek met de provincie aan te gaan. Daarnaast is via de brancheorganisaFe voor windenergie, NedZero, gevraagd om de marktconsultaFe onder de aandacht te brengen bij hun leden.

Juli 2025 – Vijfde bijeenkomst klankbordgroep De bijeenkomst bood leden de gelegenheid om vragen te stellen over het concept Plan MER en om input te leveren voor de ontwerp-voorkeursbeslissing en de plan-MER. Er waren ongeveer 35 aanwezigen. Het verslag is met de leden van de klankbordgroep gedeeld en beschikbaar gesteld op de projectwebsite. De vergadering startte met toelichting op het doel van de klankbordgroep: meedenken naast de officiële inspraakmomenten, met informatie en gelegenheid tot vragen, zonder formele zienswijze te vervangen. Het Plan-MER werd besproken, inclusief de milieueffecten van mogelijke windmolenopstellingen in de zoekgebieden Kruisweg-Oost, Noordpolder en Bleizo-West. Er ontstonden vragen over geluid, landschapsimpact, lijnstructuren en varianten van opstellingen. 15

Bosch & van Rijn lichtten de methode toe, waaronder effectbeoordelingen per thema en het gebruik van cumulatieve geluidsmetingen. De provincie presenteerde mogelijke varianten voor de windmolenlocaties die opgenomen kunnen worden in de voorkeursbeslissing. De tafelgesprekken gaven leden de mogelijkheid voor directe feedback en suggesties, bijvoorbeeld over plaatsing bij bedrijventerreinen, aansluiting op bestaande infrastructuur en alternatieve locaties. Afrondend werd afgesproken dat de klankbordgroep twee weken de tijd krijgt om het Plan-MER te bestuderen en vragen of opmerkingen in te dienen. Alle ingezonden vragen zijn vervolgens beantwoord. In het document is tevens aangegeven welke opmerkingen hebben geleid tot een wijziging in de plan-MER. Ook de uitwerking van tafelgesprekken zijn binnen een week gedeeld met de groep, met gelegenheid tot reactie. De opmerkingen werden, waar mogelijk, meegenomen in het definitieve Plan-MER en de ontwerp-voorkeursbeslissing. Augustus – Ambtelijk review werkgroep windenergie Verschillende betrokken overheden en organisaties hebben in een ambtelijke review de plan-MER en een eerste voorstel voor het voorkeursgebied beoordeeld vanuit hun eigen expertise en verantwoordelijkheden.

De volgende stakeholders hebben gebruik gemaakt van deze mogelijkheid: Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond, gemeente Zoetermeer, Gemeentelijke Gezondheidsdiensten Rotterdam-Rijnmond (GGD), DCMR, Rotterdam The Hague Airport, Recreatieschap Rottemeren, Rijkswaterstaat, gemeente Alphen aan de Rijn, gemeente Lansingerland, Hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard (HVSEK), Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL), Stedin, Tennet, Programma Verbindingen Aanlanding Wind op Zee (VAWOZ). Zij brachten bijvoorbeeld aandachtspunten in met betrekking tot ruimtelijke ordening, infrastructuur, veiligheid en natuurwetgeving. Meerdere leden hebben aanbevelingen gedaan op het plan-MER. Deze opmerkingen hebben tot wijzigingen geleid in het plan-MER. Ook zijn er aanbevelingen en voorstellen die van toepassing zijn op alle zoekgebieden in Lansingerland. Een deel van de input is met name in de vervolgfase van belang voor een goede en veilige inpassing van windenergie in een gebied. Daarnaast zijn er aanbevelingen gedaan die specifiek gelden voor bepaalde zoekgebieden. Conclusie De ambtelijke review heeft geleid tot verbeteringen in het plan-MER en levert essentiële aandachtspunten voor de vervolgfase van de besluitvorming.

Voor een kostenefficiënte en technisch haalbare netaansluiting verdient concentratie van windmolens in één gebied de voorkeur boven een gespreide ontwikkeling over meerdere zoekgebieden, waaronder Noordpolder.

Augustus–september 2025 – Straatgesprekken, enquête & advertenties Uit het RUG-onderzoek kwam naar voren dat veel inwoners niet op de hoogte waren van het project Windenergie Lansingerland. Daarom is besloten om via advertenFes en straatgesprekken de omgeving verder op de hoogte te brengen van het project. Er is gekozen voor een mix van communicaFemiddelen en persoonlijke gesprekken, zodat zowel brede bekendheid werd gecreëerd als ruimte voor dialoog. In de lokale kranten van de gemeenten Lansingerland, Zuidplas, Zoetermeer en Alphen aan den Rijn verschenen advertenFes waarin onder meer de projectwebsite centraal stond. Hier kunnen geïnteresseerden terecht voor actuele informaFe, achtergrond en nieuws over het proces. 16

Een belangrijk onderdeel van deze fase waren de straatgesprekken. Deze vonden plaats op vier locaFes in de gemeente: Bleiswijk, Moerkapelle, Berkel en Rodenrijs, en aanvullend langs de Roee. Met deze gesprekken wilde de provincie ook groepen bereiken die minder snel deelnemen aan formele parFcipaFebijeenkomsten, zoals jongeren (18–30 jaar) en vrouwen. Op drukbezochte winkellocaFes en recreaFeve plekken gingen medewerkers van de provincie in gesprek met voorbijgangers, waarbij ruimte was om wensen, zorgen en verwachFngen uit te spreken. Voor inwoners die geen Fjd hadden om langer sFl te staan, werd een flyer met een link naar de online vragenlijst meegegeven. De online enquête was van 3 tot en met 15 september beschikbaar en bevaee dezelfde vragen die ook Fjdens de straatgesprekken aan bod kwamen. De enquête kon ook rechtstreeks via de website ingevuld worden. Dus ook door mensen die niet Fjdens de straatgesprekken hebben gesproken. 33 respondenten hebben de enquête ingevuld. Vanuit de ingevulde enquêtes tonen jongeren tot 35 jaar duidelijk meer draagvlak voor windenergie in Lansingerland. De middengroepen tonen een verdeeld beeld en de ouderen tonen ook een gemengd beeld maar zijn vaker kriFsch. Vrouwen zijn vaker posiFef of genuanceerd over windmolens in Lansingerland.

De combinaFe van straatgesprekken en enquête zorgde ervoor dat de drempel om mee te doen laag was en dat een bredere groep inwoners bereikt werd. Uit het RUG-onderzoek bleek namelijk dat jongeren en vrouwen vaak ondervertegenwoordigd zijn in parFcipaFeprocessen. Deze aanpak leverde waardevolle inzichten op in de manier waarop inwoners het project en de energietransiFe beleven. Conclusie De antwoorden van de respondenten op de vragenlijst en de gesprekken Fjdens de straatacFes geven waardevolle inzichten in de houding, emoFes en waarden van inwoners ten aanzien van het project Windenergie Lansingerland. Hoewel de resultaten geen directe inhoudelijke input opleveren voor de 17

keuze van een specifiek zoekgebied, laten ze wel zien hoe de omgeving de energietransiFe beleeI. In vergelijking met eerdere parFcipaFeacFviteiten is het gelukt om meer jongeren en vrouwen te bereiken, zowel via de straatgesprekken als via de online enquête. Opvallend is dat zij overwegend posiFef staan tegenover windenergie in het algemeen én het project in Lansingerland in het bijzonder. Vaak kwam naar voren dat men de opwek van duurzame energie in de vorm van windenergie noodzakelijk vindt voor de toekomst. De gekozen combinaFe van advertenFes, straatgesprekken en de online vragenlijst heeI er daarmee voor gezorgd dat een bredere groep inwoners is bereikt en dat hun perspecFeven beter in beeld zijn gebracht.

18 september 2025 - zesde klankbordgroep In de laatste klankbordgroep-bijeenkomst op 18 september, hebben vanuit de klankbordgroep twee leden een voorstel gedaan en deze gepresenteerd aan de rest van de klankbordgroep en het projectteam windenergie Lansingerland. In de dagen na de klankbordgroep is dit standpunt verder afgestemd tussen de leden van de klankbordgroep. Daaruit is het standpunt voortgekomen dat gedragen is door de hele klankbordgroep die het projectteam windenergie Lansingerland op 24 september 2025 heeft ontvangen. Het verslag is met de leden van de klankbordgroep gedeeld en beschikbaar gesteld op de projectwebsite. Ook is afgesproken om nadat GS de voorkeursbeslissing heeft genomen in maart 2026 een klankbordgroep te organiseren als afsluiting van de verkenningsfase.

18