Regioraadsvoordracht Aandeelhouderschap GVB 18 mei 2021

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

SVergaderdatum

Regioraad (18-05-2021)

Agendapunt Onderwerp

OV-governance: Aandeelhouderschap GVB

Portefeuillehouder

Ruigrok

Van de Regioraad wordt gevraagd: 1

In te stemmen met het vrijgeven van het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ aan de 15 gemeenteraden voor wensen en bedenkingen, zodat de Regioraad van oktober 2021 een besluit over het prioriteitsaandeel in GVB kan nemen.

2

De 12e wijziging van de Gemeenschappelijke regeling Vervoerregio Amsterdam ter vaststelling aan te bieden aan de 15 gemeenteraden en de 15 colleges van B&W, waarmee het voor de Regioraad mogelijk wordt het besluit bij beslispunt 1 te nemen.

Context Inleiding Nederland is verdeeld in concessiegebieden voor het openbaar vervoer. Een OV-concessie is het recht om voor een bepaalde periode openbaar vervoer te verzorgen in het gebied van de betreffende OV-concessie. Hoofdregel vanuit Europese en Nederlandse wetgeving is dat een concessieverlener, zoals de Vervoerregio, een concessie verleent door een Europese openbare aanbesteding.1 De Vervoerregio is vanuit de wet concessieverlener in het gebied van de vervoerregio voor vier OVconcessies. Dit zijn de zogenoemde streekconcessies en de stadsconcessie Amsterdam. De streekconcessies zijn Amstelland-Meerlanden, Zaanstreek en Waterland. Hier rijden op dit moment de vervoerbedrijven Connexxion en EBS. In de stadsconcessie Amsterdam rijdt vervoerder GVB. De concessie Amsterdam (2012 – 2024) is niet Europees openbaar aanbesteed, maar onderhands gegund aan vervoerder GVB. Een onderhandse gunning betekent in dit geval het direct verlenen van de concessie aan GVB. We noemen dit ook wel een inbesteding. Als uitzondering op de hoofdregel dat het openbaar vervoer moet worden aanbesteed is een inbesteding mogelijk voor grootstedelijke en gecompliceerde OVnetwerken. Zoals bijvoorbeeld Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Dit komt doordat het openbaar vervoer complex is in steden zoals Amsterdam en Rotterdam-Den Haag. Er is sprake van integrale netwerken van bus en railvervoer.

En er zijn vaak hoge investeringen in tram- of metrolijnen. Deze investeringen overstijgen een concessieperiode. Hierdoor is er een voorkeur om

1 Een aanbesteding is een inkoopmethode waarbij een opdrachtgever, zoals de Vervoerregio, een voorgenomen opdracht

bekendmaakt. Een Europese aanbesteding is een aanbesteding volgens Europese richtlijnen. Als overheidsorgaan, zoals de Vervoerregio, is de hoofdregel: opdrachten worden boven een bepaalde drempel Openbaar Europees aanbesteed. Europees zodat iedereen weet kan hebben van de opdracht. Openbaar zodat iedereen kan meedoen. Dit moet zorgen voor transparantie en gelijke kansen.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 1 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

langdurig met een vervoerder in zee te gaan. Een inbesteding helpt hierbij. In Nederland gebeurt dit alleen voor de regio’s Den Haag, Rotterdam en Amsterdam. Er is wel een belangrijke voorwaarde gesteld aan een inbesteding. Volgens een uitspraak van het Europees Hof moet de betreffende overheid (Vervoerregio), in de betreffende onderneming met een publiek belang (GVB) een bepaalde invloed hebben. Dit wordt omschreven als ‘zeggenschap heeft als of het haar eigen diensten betreft’. Dit betekent dat de Vervoerregio zeggenschap moet hebben over GVB als voorwaarde om de concessie Amsterdam in te besteden. Dit is de reden dat u nu deze voordracht leest. De Vervoerregio heeft nu ook al zeggenschap in GVB. Dat is niet iets nieuws. Sinds de inbesteding van de concessie Amsterdam in 2013 is de vereiste zeggenschap in GVB georganiseerd via een Overeenkomst tussen de gemeente Amsterdam en de Vervoerregio.2 Via de Overeenkomst heeft de Vervoerregio invloed op GVB via de gemeente Amsterdam in haar rol als 100% aandeelhouder van GVB. Aan de huidige overeenkomst kleven verschillende nadelen, bijvoorbeeld:  Praktijk – samenwerking De drie Amsterdamse OV-partijen (GVB, Vervoerregio en Amsterdam) praten niet met elkaar rondom de aandeelhoudersvergaderingen van GVB.

Voorafgaand aan een aandeelhoudersvergadering wordt voornamelijk schriftelijk gecommuniceerd tussen de gemeente Amsterdam en Vervoerregio. Direct contact heeft vaak de voorkeur voor onderling begrip.  Praktijk – informatie Het bedrijf GVB Holding NV bestaat uit zeven dochterondernemingen (BV’s). Een dochteronderneming is een onderneming die in dit geval geheel eigendom is van GVB. De invloed (zeggenschap) die de Vervoerregio nu heeft gaat enkel over één dochteronderneming: GVB Exploitatie BV. De Vervoerregio ontvangt informatie over deze BV. De Vervoerregio is vanuit haar rol als Opdrachtgever OV ook betrokken bij andere GVB zaken zoals railinfrastructuur en aankopen van nieuw OV-materieel. Over deze onderwerpen wordt de Vervoerregio rondom de aandeelhoudersvergadering niet geïnformeerd. Dit is juridisch correct ingericht, maar in de praktijk is dit soms onhandig.  Zeggenschap moet van één naar twee dochterondernemingen Als wettelijk eis om in te besteden moet de Vervoerregio zeggenschap hebben in dochteronderneming GVB Exploitatie BV. Nieuw is dat de Vervoerregio vanaf 1 januari 2022 ook zeggenschap moet hebben in dochteronderneming GVB Railinfrastructuur BV. De reden voor deze invloed is dat de Vervoerregio samen met gemeente Amsterdam en GVB de samenwerking wil verbeteren rondom het beheer en onderhoud van de railinfrastructuur in Amsterdam.

Hiervoor verandert de huidige organisatie en wordt de Vervoerregio opdrachtgever van uitvoerder GVB. Dit vindt plaats door een onderhandse gunning. Vanuit Europese regelgeving is hiervoor vereist dat de Vervoerregio zeggenschap heeft. De huidige overeenkomst zou daarom vanaf 1 januari 2022 sowieso aangepast moeten worden.  Juridisch achterhaald De overeenkomst lijkt inmiddels minder juridisch robuust door gewijzigde wetgeving. Dit betekent dat de overeenkomst überhaupt moet worden aangepast.

2

Overeenkomst gemeente Amsterdam – Vervoerregio Amsterdam (voorheen Stadsregio Amsterdam), d.d. 5 december 2013.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 2 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

Waarom aandeelhouderschap in GVB? De gemeente Amsterdam, GVB en de Vervoerregio willen de samenwerking in de OV-driehoek in Amsterdam versterken. Een verbeterde samenwerking helpt voor de grote uitdagingen voor mobiliteit en het OV. Zodat er goed openbaar vervoer is én blijft voor de reiziger. Pedro Peters is gevraagd advies uit te brengen over mogelijkheden tot versterking van de samenwerking en governance binnen de OV-keten in de Amsterdamse regio. Zoals door P. Peters aangegeven zal een heldere rolverdeling met duidelijke verantwoordelijkheden de stad en regio voorbereiden op de mobiliteitsopgave in de nabije toekomst. In het traject OV-governance wordt gewerkt aan deze verduidelijking. U bent over de start en de uitgangspunten van het OV-governance traject – beschreven in het rapport van P. Peters - geïnformeerd via een brief en daarnaast bent u tweemaal via Regioraadsvoortgangsbrieven geïnformeerd.3 Zeggenschap in GVB is een van de onderwerpen die eenduidiger kan worden ingericht. Hiervoor wordt op advies van P. Peters gekeken naar Rotterdam-Den Haag. Daar is de vereiste zeggenschap georganiseerd doordat de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (afgekort MRDH) aandeelhouder is in de vervoerbedrijven RET en HTM. Ervaring in Rotterdam en Den Haag is dat het medeaandeelhouderschap de onderlinge relaties en de transparantie verbetert.

Dit komt tegemoet aan de benoemde nadelen van zeggenschap via een Overeenkomst. De drie OV-partijen in Amsterdam denken daarom dat het aandeelhouderschap ook ten goede komt aan de samenwerking hier in de regio. Met de op handen zijnde inbesteding concessie Amsterdam gaan GVB, gemeente Amsterdam en Vervoerregio daar langjarig baat bij hebben. De Vervoerregio kan alleen besluiten tot een deelneming in GVB, als daarmee het openbaar belang wordt behartigd. Door het aandeelhouderschap in GVB verbetert de samenwerking binnen het Amsterdamse OV-domein. Een goede samenwerking tussen de drie OV-partners zorgt ervoor dat de regio klaarstaat voor de grote uitdagingen voor mobiliteit en het OV. Dit dient het openbaar belang: goed openbaar vervoer voor de reizigers in de Amsterdamse regio. Wat houdt het aandeelhouderschap in? In de huidige situatie is de gemeente Amsterdam 100% aandeelhouder van GVB. De gemeente heeft 20.000 aandelen. De Vervoerregio heeft invloed op GVB via de overeenkomst met de gemeente Amsterdam. Het voorstel is dat dit vanaf 1 januari 2022 anders wordt. De Vervoerregio wordt naast de gemeente Amsterdam aandeelhouder in GVB. De Vervoerregio, gemeente Amsterdam en GVB hebben het aandeelhouderschap uitgewerkt. Belangrijk hierbij is dat er voldoende ‘zeggenschap’ is van de Vervoerregio in GVB.

Anders kan dit voor juridische problemen zorgen voor de Vervoerregio (zie juridische paragraaf). Het aandeelhouderschap houdt in dat de Vervoerregio één prioriteitsaandeel verwerft op het niveau van GVB Holding NV. Hiervoor wordt een extra aandeel gecreëerd waardoor er straks 20.001 GVB aandelen zijn uitgegeven. Dit betekent dat de gemeente Amsterdam straks 20.000 aandelen heeft en de Vervoerregio 1 aandeel. Een aandeel is een waardepapier dat een aantal rechten geeft voor de vennootschap, in dit geval GVB Holding NV. Een ‘normaal’ aandeel zou betekenen dat de Vervoerregio straks voor 1/20.001e invloed heeft in GVB. Hiermee voldoet het aandeelhouderschap van de Vervoerregio in GVB echter niet aan de wettelijke eis van voldoende ‘zeggenschap’. Het zogenaamde prioriteitsaandeel brengt de oplossing. Via de nieuwe GVB

3 Brief voorzitter DB aan Regioraad over OV-governance rapport p. Peters, d.d. 22 juni 2020. Voortgangsbrieven OV-governance van voorzitter DB d.d. 10 december 2020 en 15 maart 2021. Alle brieven zijn geagendeerd in de betreffende regioraden.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 3 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

statuten wordt er ‘prioriteit’ gekoppeld aan twee van de zeven dochterondernemingen, namelijk GVB Exploitatie BV en GVB Railinfra BV. Hierdoor wordt er voor strategische onderwerpen voor deze domeinen bij unanimiteit beslist. Dit betekent het volgende voor beslissingen in de GVB twee-jaarlijkse aandeelhoudersvergaderingen waar straks portefeuillehouder Ruigrok in deelneemt namens het DB. Er zijn beslissingen bij: 



Gewone meerderheid – de Vervoerregio heeft dan 1/20.001 stem. Dit is het geval bij onderwerpen rondom GVB Holding NV en de dochterondernemingen Activa BV, Veren BV, Station retail & ontwikkeling BV, MEA BV en Commercieel BV. Nb. 1/20.001e stem lijkt weinig, maar nieuw is dat door het prioriteitsaandeel de Vervoerregio in haar rol van aandeelhouder daadwerkelijk aanwezig is bij de GVB aandeelhoudersvergaderingen. Daarnaast ontvangt de Vervoerregio in de rol van aandeelhouder alle aandeelhoudersinformatie. Niet enkel over één dochteronderneming zoals voorheen, maar over GVB Holding NV en de zeven GVB dochterondernemingen (BV’s). Unanimiteit – de Vervoerregio en de gemeente Amsterdam oefenen gezamenlijk zeggenschap uit. Er moet samen uitgekomen worden, er wordt unaniem gestemd door beide aandeelhouders.4 Dit is het geval bij strategische beslissingen binnen dochterondernemingen GVB Exploitatie BV en GVB Railinfra BV, bijvoorbeeld voor het jaarplan exploitatie of het benoemen van leden van de Raad van Commissarissen.

Bovenstaande zorgt voor voldoende vereiste zeggenschap. Daarnaast denken de drie partijen dat het aandeelhouderschap de eerder geconstateerde nadelen voortvloeiend uit de Overeenkomst verhelpt. Belangrijk hierbij is dat het voorgestelde prioriteitsaandeel van de Vervoerregio een aandeel is zonder een economisch belang. Dit betekent dat er geen financiële gevolgen zijn voor de Vervoerregio en daarmee de 15 gemeenten (zie ook paragraaf financiële gevolgen). Er geldt geen bijstortingsplicht indien de continuïteit van het GVB in het geding komt. Daar tegenover staat dat de Vervoerregio nagenoeg geen (1/20.001) dividend zal ontvangen.5 De Vervoerregio is nog niet eerder aandeelhouder geweest in een private organisatie zoals GVB. Tot nu toe heeft de Vervoerregio daarom ook geen ‘beleid verbonden partijen’ of een ‘deelnemingenbeleid’ zoals u waarschijnlijk kent uit uw eigen gemeente. In verband met de nieuwe rol als aandeelhouder in GVB stelt de Vervoerregio momenteel een Deelnemingenbeleid op. Het Deelnemingenbeleid moet helpen ervoor te zorgen ervoor dat denkbare tegengestelde belangen tussen de nieuwe rol van aandeelhouder GVB en de bestaande rol van Opdrachtgever OV Amsterdam worden georganiseerd. Hierbij moet er aandacht zijn voor rollenscheiding tussen de rol van aandeelhouder en opdrachtgever OV.

Zo zal dit bestuurlijk en ambtelijk gescheiden worden georganiseerd.6 De Vervoerregio wil in eerste instantie opdrachtgever OV zijn en op deze manier sturing geven aan het vervoersysteem (concessie, railinfra, activa) en dit niet via het aandeelhouderschap regelen.

4 Het prioriteitsaandeel geeft daarmee een zogenaamde 50% stemverhouding voor strategische beslissingen binnen

dochterondernemingen GVB Exploitatie BV en Railinfra BV. Hierbij moet door beide aandeelhouders unaniem worden gestemd. 5 De dividenduitkering is wettelijk vereist. Om hier een beeld bij te geven qua bedragen, de afgelopen jaren zou dit bedrag niet zijn uitgekomen boven een totaalbedrag van €150,- per jaar. 6 Portefeuillehouder Ruigrok zal conform de bevoegdheden uit de GR VRA de rol van bestuurlijk aandeelhouder vervullen. De rol van bestuurlijke Opdrachtgever OV concessie Amsterdam is belegd bij een andere portefeuillehouder. Dit is trouwens vergelijkbaar voor de zeggenschap in GVB via de Overeenkomst.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 4 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

Daarnaast is een onderwerp in het Deelnemingenbeleid hoe de Regioraad wordt betrokken bij het aandeelhouderschap in GVB. Het Deelnemingenbeleid wordt na de zomer van 2021 gedeeld met de Regioraad. Wie besluit er? De Regioraad en de 15 gemeenten De Regioraad en de 15 Vervoerregio gemeenten moeten besluiten over het aangaan van een aandeelhouderschap in GVB. U wordt als Regioraad gevraagd in stemmen met het vrijgeven van het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ aan de 15 gemeenteraden. Zodat die hun wensen en bedenkingen kenbaar kunnen maken. Dan kunt u in de Regioraad van oktober 2021 op basis daarvan een besluit nemen over het prioriteitsaandeel in GVB (beslispunt 1). Om het aandeelhouderschap mogelijk te maken moet de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam (afgekort GR VRA) aangepast worden. Er moet een regelgevende basis, een zogeheten grondslag, gecreëerd worden. Die is er nu nog niet in de GR VRA. De colleges van burgemeester en wethouders en gemeenteraden van de 15 gemeenten moeten de GR VRA aan te passen. Daarom ligt nu de 12e wijziging voor van de GR VRA waarin wordt voorgesteld:  Een regelgevende basis te creëren zodat de Vervoerregio aandeelhouder kan worden in GVB (het nieuwe artikel 12 GR VRA).

 Tekstuele aanpassingen door te voeren naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Wet normalisering rechtspositie rechtsambtenaren én het feit dat de geformuleerde bevoegdheden van het dagelijks bestuur nog niet aansloten bij de bij wet geformuleerde bevoegdheden.  Tekstuele wijzigingen door te voeren. Hoewel het na de doorvoering van de 12e wijziging van de GR VRA formeel mogelijk is ook in andere organisaties dan GVB aandeelhouder te worden willen we benadrukken dat het DB niet voornemens is om in andere organisaties aandeelhouder te worden dan GVB. U wordt nu gevraagd als Regioraad om de GR VRA ter vaststelling aan te bieden aan de 15 gemeenten (beslispunt 2). De gemeenten ontvangen na de Regioraad van 18 mei een brief met het verzoek:  Wensen en bedenkingen te delen rondom het ontwerpbesluit ‘verwerven prioriteitsaandeel in GVB’ (raden)  In te stemmen met wijzigen GR VRA (raden en colleges van b&w)

Meegezonden stukken 1a. Brief 15 gemeenten Aandeelhouderschap d.d. 19 mei 2021 1b. Ontwerpbesluit ‘Verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ 2. Geannoteerde inhoudsopgave Aandeelhoudersovereenkomst 3. Statuten GVB (concept) 4. Q&A 5a. Voorstel Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam – 12e wijziging 5b. Artikelsgewijze toelichting op de 12e wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 5 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

Opvraagbare Stukken 1. Eindadvies fase 2 Pedro Peters, d.d. 19 mei 2020

Perspectieven Met het aandeelhouderschap wordt invulling gegeven aan het wettelijk vereiste dat de Vervoerregio – om de OV-concessie Amsterdam én opdrachten met betrekking tot het beheer en onderhoud van de railinfrastructuur onderhands aan GVB te kunnen gunnen - zeggenschap moet uitoefenen over GVB Exploitatie BV en GVB Railinfra BV. Vanwege de opdracht rondom de railinfrastructuur dient het aandeelhouderschap uiterlijk 1 januari 2022 formeel georganiseerd te zijn. De vereiste zeggenschap is sinds 2013 georganiseerd via een Overeenkomst tussen de Vervoerregio en de gemeente Amsterdam. Hieraan kleven verschillende nadelen die eerder in deze voordracht zijn beschreven. De drie Amsterdamse OV-partijen denken dat het aandeelhouderschap geconstateerde nadelen voortvloeiend uit de Overeenkomst verhelpt. Dit zal de onderlinge samenwerking en transparantie in het OV-domein tussen de drie partijen ten goede komen.

Gevolgen Financiële gevolgen De drie partijen hebben gezamenlijk rondom het aandeelhouderschap geformuleerd dat de Vervoerregio één prioriteitsaandeel verwerft – naast medeaandeelhouder gemeente Amsterdam - in GVB Holding NV. Het is een aandeel zonder een economisch belang. Via de statuten verkrijgt de Vervoerregio op basis van het prioriteitsaandeel zeggenschapsrechten voor twee van de zeven dochterondernemingen: GVB Exploitatie BV en GVB Railinfra BV. Bij dit type aandeel ontvangt de Vervoerregio 1/20.001 dividend.7 Er geldt geen bijstortingsplicht, mocht de continuïteit van GVB in het geding komen. Dat betekent dat er door het aandeelhouderschap geen negatieve financiële gevolgen zijn voor de Vervoerregio en daarmee de 14 gemeenten naast de gemeente Amsterdam. Amsterdam heeft als medeaandeelhouder van GVB vanzelfsprekend een andere positie. De Vervoerregio dient de nominale waarde van het aandeel bij verwerving te betalen. De nominale waarde is €1.000,-. Er wordt gekeken naar de ambtelijke invulling van het aandeelhouderschap. Denk hierbij aan het tweemaal per jaar voorbereiden van de aandeelhoudersvergadering van GVB. De afgelopen jaren is de zeggenschap via een Overeenkomst binnen de huidige formatie ingevuld.

Naar verwachting vraagt de nieuwe invulling van zeggenschap, via het aandeelhouderschap, ambtelijke expertise die op dit moment binnen de Vervoerregio nog niet aanwezig is. Dit wordt in kaart gebracht. Bij MRDH wordt deze rol ingevuld op basis van 0,3 FTE voor het aandeelhouderschap in vervoerbedrijven RET en HTM. De bekostiging van de nieuwe taken en formatie voortvloeiend uit het traject OV-governance wordt

7 De dividenduitkering is wettelijk vereist. Om hier een beeld bij te geven qua bedragen, de afgelopen jaren zou dit bedrag niet

zijn uitgekomen boven een totaalbedrag van €150,- per jaar.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 6 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

gedekt uit de huidige BORI/MVP budgetten. Er wordt hiervoor vanzelfsprekend geen bijdrage van de gemeenten gevraagd. De uiteindelijke besluitvorming over het budget voor de nieuwe formatie (bekostiging en groei van de organisatie) wordt in Q4 2021 aan de Regioraad voorgelegd. Juridische gevolgen Met het prioriteitsaandeel wordt invulling gegeven aan het wettelijke vereiste dat de Vervoerregio gezamenlijke zeggenschap moet uitoefenen over GVB Exploitatie BV en GVB Railinfra BV.8 Deze zeggenschap is vereist om de concessie Amsterdam én opdrachten met betrekking tot exploitatie en beheer en onderhoud railinfrastructuur onderhands aan GVB te gunnen.9 Tot op heden is de verplichte zeggenschap voor GVB Exploitatie BV vormgeven via een Overeenkomst tussen de Vervoerregio en de gemeente als 100% aandeelhouder van GVB.10 Het prioriteitsaandeel komt in de plaats van deze Overeenkomst. De huidige Overeenkomst is verbonden aan de aan GVB Exploitatie BV gegunde concessie Amsterdam met de looptijd 2012-2024. De Overeenkomst vervalt bij het gunnen van de nieuwe concessie Amsterdam. Aangezien de mogelijke gunning van de nieuwe concessie in tijd komt te vallen na de ingangsdatum van het aandeelhouderschap (1 januari 2022) dient de overeenkomst voor 1 januari 2022 actief te worden beëindigd.

Voor de uitwerking van het aandeelhouderschap in de GVB statuten is aangesloten bij de zeggenschapsverdeling zoals ingericht bij de Overeenkomst uit 2013. Met dien verstande dat de zeggenschap van de Vervoerregio wordt uitgebreid over GVB Railinfra BV. De Vervoerregio heeft rondom het aandeelhouderschap advies ingewonnen bij advocatenkantoor Stibbe. Hieruit blijkt dat er geen ‘minimumstandaard’ van bevoegdheden is waarover de Vervoerregio dient te beschikken om aan het vereiste zeggenschapscriterium te voldoen. Er wordt in ieder geval gekeken naar de volgende omstandigheden: (1) een mate van vertegenwoordiging in de bestuurs-, beheers-, of toezichtsorganen; (2) de bepalingen ter zake in de statuten; (3) de eigendomsstructuur en (4) de daadwerkelijke zeggenschap over de strategische en beheer beslissingen van de interne exploitant [lees: GVB], waarbij geldt dat die invloed overheersend moet zijn. De relevante Europese en Nederlandse wet- en regelgeving en

8 Gezamenlijke zeggenschap wil zeggen dat twee of meer partijen gezamenlijk zeggenschap uitoefenen in een onderneming. Voor

GVB Exploitatie geldt dat de Vervoerregio de concessieverlening onderhands wil gunnen. Dit betekent dat de Vervoerregio doorslaggevende zeggenschap moet uitoefenen in deze dochteronderneming. In het specifieke geval van GVB Railinfra BV geldt dat de gemeente Amsterdam óók opdrachten gaat gunnen, naast de Vervoerregio. Dit is mogelijk op grond van art. 2.24b Aanbestedingswet en betekent dat de gemeente en de Vervoerregio gezamenlijk zeggenschap moeten uitoefenen in deze dochteronderneming. Op advies van Stibbe komt het onwenselijk voor dat er twee verschillende regimes gelden binnen GVB Holding NV (doorslaggevende zeggenschap en gezamenlijke zeggenschap). Dit maakt het werk in de praktijk rondom de aandeelhoudersvergaderingen ook lastig. Om deze reden is er afgesproken (zoals verwerkt in de concept statuten en concept overeenkomst) dat beide partijen gezamenlijk zeggenschap uitoefenen bij de voornoemde dochterondernemingen. Dit maakt artikel 5 lid 2 PSO-Verordening ook mogelijk. 9 Op grond van de vereisten in artikel 63a Wet Personenvervoer 2000 (Wp 2000) en art. 5, lid 2 Verordening (EG) Nr. 1370/2007, de ‘PSO-Verordening’. De bepalingen vereisen dat de Vervoerregio net als over haar eigen diensten zeggenschap dient uit te oefenen over de exploitant aan wie de Vervoerregio via een onderhandse procedure een concessie verleent als bedoeld in artikel 19, lid 1, Wp 2000.

Om deze reden moet de Vervoerregio zeggenschap hebben in GVB Exploitatie BV. Voor het opdrachtgeverschap beheer en onderhoud railinfra geldt 24b van de Aanbestedingswet. Dit als vereiste voor gezamenlijke zeggenschap met Amsterdam. 10 Overeenkomst gemeente Amsterdam – Vervoerregio Amsterdam (voorheen Stadsregio Amsterdam), d.d. 5 december 2013.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 7 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

jurisprudentie is betrokken bij vormgeving van de (geannoteerde inhoudsopgave van de) aandeelhoudersovereenkomst en de statuten.11 Als de vereiste zeggenschap van de Vervoerregio in GVB Holding NV onvoldoende blijkt om te kunnen spreken van zeggenschap, bestaat het juridische risico dat andere vervoerbedrijven met succes kunnen opkomen tegen het besluit tot inbesteden van de Vervoerregio of tegen het besluit tot het onderhands aanbesteden van het beheer en onderhoud van de railinfrastructuur. Ook kan de Europese Commissie een inbreukprocedure jegens Nederland starten vanwege het niet nakomen van Europese regels. Redenatie: Vervoerregio heeft toch onvoldoende zeggenschap verkregen om op basis van de Aanbestedingswet en de Europese verordening inzake de aanbesteding van OV concessies (PSO verordening ) te mogen inbesteden (concessie) en onderhands te gunnen (railinfra). Naar aanleiding van het juridisch advies vindt de Vervoerregio dat er voldoende zeggenschap wordt georganiseerd in GVB door het prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V. en de uitwerking daarvan in de GVB statuten en een aandeelhoudersovereenkomst.

Wellicht ten overvloede wordt hier nog opgemerkt dat de invulling van het aandeelhouderschap moet worden uitgevoerd binnen de wettelijke kaders, omdat anders de situatie kan ontstaan dat de Vervoerregio in de uitoefening van haar rol als aandeelhouder onrechtmatig handelt. Deze situatie kan bijvoorbeeld ontstaan als de aandeelhouder handelt als een feitelijke beleidsbepaler van de vennootschap. Dat wil zeggen, dat hij of zij handelt alsof deze bestuurder is.12 Het Deelnemingenbeleid van de Vervoerregio helpt dergelijke situaties te voorkomen. Zie kopje argumentatie beslispunt 2 voor meer info over het Deelnemingenbeleid. De huidige zeggenschapsconstructie uit 2013 – waarbij de Vervoerregio zeggenschap uitoefent in GVB Exploitatie BV op basis van een Overeenkomst met Amsterdam – lijkt overigens niet langer een terugvaloptie door het vervallen van art. 115 Wet gemeenschappelijke regelingen. Dit artikel regelde de doorzettingsmacht van het DB van de Vervoerregio richting het college van B&W van Amsterdam en was voorheen de juridische basis van de overeenkomst. Hoe gaan we communiceren? Tekstvoorstel nieuwsbrief: Vervoerregio Amsterdam, GVB en gemeente Amsterdam werken gezamenlijk aan een nieuwe samenwerkingsstructuur, de zogeheten OV-Governance. Onderdeel van dit proces is dat de Vervoerregio medeaandeelhouder wordt – naast gemeente Amsterdam - van GVB.

De Regioraad heeft besloten het ontwerpbesluit ‘verwerven prioriteitsaandeel in GVB’ aan te bieden aan de 15 Vervoerregio gemeenteraden voor wensen en bedenkingen. Daarnaast heeft de Regioraad besloten de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling van de Vervoerregio, die voorziet in de optie om een aandeel te verwerven in een private organisatie, aan te bieden aan de 15 Vervoerregio gemeenten voor instemming. Dit zijn stappen rondom de besluitvorming. De uiteindelijke Vervoerregio besluitvorming ‘verwerven

11 De volgende wet- en regelgeving is in ieder geval relevant: Wet personenvervoer 2000, PSO verordening, Boek 2 Burgerlijk

Wetboek, Nederlandse Corporate Governance Code. 12 Op zichzelf is het hebben van een prioriteitsaandeel en het uitoefenen van zeggenschapsrechten die aan een dergelijk aandeel zijn verbonden geen indicatie dat de prioriteitsaandeelhouder feitelijk beleidsbepaler is. Om op te treden als feitelijk beleidsbepaler moet de aandeelhouder volgens de literatuur buiten zijn hoedanigheid treden en handelen ‘als ware hij bestuurder’.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 8 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

prioriteitsaandeel in GVB’ geschiedt via de Regioraad van oktober 2021, rekening houdend met de wensen en bedenkingen van de 15 gemeenten. Verder komt er een Q&A over het aandeelhouderschap ten behoeve van de 15 gemeenten. In de nieuwsbrief Governance zal met enige regelmaat aandacht aan het aandeelhouderschap worden besteed ten behoeve van medewerkers van alle bij de Governance betrokken organisaties.

Argumentatie Ad 1. In te stemmen met het vrijgeven van het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ aan de 15 gemeenteraden voor wensen en bedenkingen, zodat de Regioraad van oktober 2021 een besluit over het prioriteitsaandeel in GVB kan nemen Het prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V. is gezamenlijk door de drie partijen in de volgende documenten uitgewerkt: I.

(concept) Statuten GVB Holding NV (bijlage bijgevoegd) In de nieuwe statuten van GVB Holding NV is het prioriteitsaandeel voor de Vervoerregio uitgewerkt. Hier staat benoemd welke bijzondere directe en/of indirecte stemrechten de Vervoerregio heeft rondom strategische beslissingen. Via de nieuwe GVB statuten is er ‘prioriteit’ gekoppeld aan twee van de zeven dochterondernemingen, namelijk GVB Exploitatie BV en GVB Railinfra BV. Voor onderwerpen rondom de twee benoemde BV’s wordt er gestemd door de Vervoerregio en de gemeente Amsterdam op basis van unanimiteit. De statuten kunnen op onderdelen worden gezien als een (juridisch) sluitstuk van het traject OVgovernance. Denk bijvoorbeeld aan gesprekken over de uitkering van dividend of over Activa – naar aanleiding van aanbevelingen in het rapport van P. Peters –die nog gevoerd dienen te worden tussen de drie partijen. Om deze reden volgen er mogelijk na de Regioraad van 18 mei 2021 aanscherpingen. De Regioraad van oktober 2021 – dus voorafgaand aan het besluit ‘verwerven aandeel in GVB’ – wordt over eventuele aanpassingen geïnformeerd. Zie bijlage 3 voor de concept statuten. II. Geannoteerde inhoudsopgave Aandeelhoudersovereenkomst (bijlage bijgevoegd) De zeggenschap wordt juridisch geregeld in de statuten. Een overeenkomst lijkt daarbij in beginsel niet noodzakelijk.

Er is echter een aantal onderwerpen waarvan het nodig is dat de aandeelhouders en GVB uitgangspunten en afspraken over de invulling van het aandeelhouderschap vastleggen. Deze onderwerpen horen niet thuis in de statuten, maar in een (aandeelhouders)overeenkomst. Daarom wordt een aandeelhoudersovereenkomst opgesteld. Zie bijlage 2 voor de geannoteerde inhoudsopgave van de Aandeelhoudersovereenkomst. Nadat u instemt met het vrijgeven van het ontwerpbesluit ‘tot verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ wordt na de Regioraad van 18 mei 2021 een brief verzonden aan uw gemeenteraden. Via de brief worden gemeenteraden gevraagd wensen en bedenkingen mee te geven voor het ontwerpbesluit. De brief is in concept bijgevoegd (bijlage 1). Uw griffies zijn over het proces medio april jl. reeds geïnformeerd. Hierbij is aangeboden dat er op verzoek in de raden een technische toelichting wordt gegeven om de besluitvorming in uw gemeente te ondersteunen.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 9 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

Met positieve besluitvorming vandaag zet u in gang dat de Vervoerregio aandeelhouder kan worden in GVB. Het is nog niet uw finale besluit. Dat neemt de Regioraad in oktober 2021. De geannoteerde inhoudsopgave van het Deelnemingenbeleid is nog niet bijgevoegd. Het Deelnemingenbeleid wordt na de zomer van 2021 gedeeld met de Regioraad. Rol gemeente Amsterdam als aandeelhouder Volledigheidshalve, de huidige 100% aandeelhouder in GVB, de gemeente Amsterdam, voorziet via een aandeelhoudersvergadering (afgekort: AVA, najaar 2021) het besluit tot creëren prioriteitsaandeel voor de nieuwe aandeel Vervoerregio. Het college van B&W van Amsterdam besluit hierover, voorafgaand aan de AVA. Voor het collegebesluit wordt de gemeenteraad van Amsterdam in de gelegenheid gesteld om wensen en bedenkingen op het collegebesluit te uiten. Aandachtspunten bestuurlijke besluitvorming: dit betekent dat de raad van Amsterdam (vanuit Vervoerregio kant) wordt benaderd voor de verwerving van een aandeel in GVB én (vanuit gemeente Amsterdam kant) wordt benaderd voor het creëren van een aandeel in GVB voor Vervoerregio. Er vindt overleg plaats met de griffie van Amsterdam om deze besluitvorming in dezelfde raadsbehandeling te laten plaatsvinden. Ad 2.

De 12e wijziging van de Gemeenschappelijke regeling Vervoerregio Amsterdam ter vaststelling aan te bieden aan de 15 gemeenteraden en de 15 colleges van B&W, waarmee het voor de Regioraad mogelijk wordt het besluit bij beslispunt 1 te nemen De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), die de regels stelt voor gemeenschappelijke regelingen zoals de Vervoerregio, bepaalt dat een Gemeenschappelijke regeling een expliciete grondslag moet bevatten om vervolgens te kunnen besluiten om een aandeel in een rechtspersoon te verwerven. Op dit moment bevat de gemeenschappelijke regeling van Vervoerregio Amsterdam (GR VRA)13 die grondslag niet. Dit betekent dat in de GR VRA een basis gecreëerd dient te worden door de GR VRA te wijzigen. De procedure voor het wijzigen van de GR VRA is als volgt. Voorstellen tot wijziging van de GR VRA worden gedaan door de Regioraad. Dit is het besluit dat vandaag voorligt. De daadwerkelijke wijziging van de GR is geen Regioraadsbesluit. De wijziging van de GR VRA komt pas tot stand nadat de ‘raden, de colleges en de burgemeesters van tenminste twee derden van het aantal deelnemende gemeenten, vertegenwoordigende tenminste twee derde van het aantal inwoners’ tot deze wijziging hebben besloten (planning: mei – aug 2021).14 Vervolgens wordt het besluit van de gemeenten bekendgemaakt via de Staatcourant.

De Regioraad van oktober 2021 wordt vervolgens hierover geïnformeerd. Hiermee wordt het voor de Regioraad mogelijk gemaakt het besluit ‘verwerven aandeel in GVB’ in oktober 2021 te nemen. In bijlagen 5a en 5b vindt u het voorstel voor de wijziging van de GR VRA. De belangrijkste wijziging is het opnemen van een nieuw artikel 12 Deelneming in/oprichting van privaatrechtelijke rechtspersonen zoals hieronder geformuleerd. Daarnaast zijn er nog andere voorgestelde wijzigingen, zie hieronder.

13 Zie voor de vigerende Gemeenschappelijke regeling Vervoerregio Amsterdam (GR VRA):

https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/Amsterdam/612548/CVDR612548_2.html 14 Zie art. 67 GR Vervoerregio

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 10 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

(voorstel nieuw) Artikel 12 Deelneming in/oprichting van privaatrechtelijke rechtspersonen 1. De regioraad is bevoegd te besluiten tot de oprichting van en de deelneming in stichtingen, maatschappen, vennootschappen, verenigingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, indien dit in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang. 2. De regioraad gaat pas over tot een besluit zoals bedoeld in lid 1, nadat de raden van de deelnemende gemeenten een ontwerpbesluit is toegezonden en in de gelegenheid zijn gesteld hun wensen en bedenkingen ter kennis van de regioraad te brengen. Het nieuwe artikel 12 in de GR VRA betekent dat:  Nadat de 15 gemeenten hebben ingestemd met het wijzigen van de Gemeenschappelijke Regeling kan de Regioraad van de Vervoerregio besluiten tot het aangaan van een deelneming. Dit is alleen mogelijk indien de behartiging van het openbaar belang kan worden aangetoond.  Voordat de Regioraad in de toekomst kan besluiten tot het aangaan van een deelneming moeten eerst de deelnemende Vervoerregio gemeenten zijn gehoord (wensen en bedenkingen).  Volledigheidshave merken wij op dat in toekomstige situaties steeds de Regioraad moet besluiten op de dan voorliggende vraag inzake een deelneming, oprichting van een vennootschap, etc.

Het dagelijks bestuur wordt met de wijziging van de GR VRA dus niet bevoegd om zelfstandig dergelijke besluiten te nemen. Hoewel het na de doorvoering van de 12e wijziging van de GR VRA formeel mogelijk is ook in andere organisaties dan GVB aandeelhouder te worden benadrukt het DB dat de Vervoerregio niet voornemens is om in andere organisaties aandeelhouder te worden dan GVB. Overige wijzigingen GR VRA Omdat een wijziging van de GR VRA nu plaatsvindt – en het wijzigen een zwaar bestuurlijk traject is worden daarnaast ook enkele tekstuele aanpassingen en wijzingen voorgesteld in de 12e wijziging. De tekstuele wijzigingen spreken voor zich. De voorgestelde aanpassingen zijn naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Wet normalisering rechtspositie rechtsambtenaren en het feit dat de geformuleerde bevoegdheden van het dagelijks bestuur (het huidige artikel 38 GR VRA) nog niet aansloot bij de in de wet (artikel 33b Wgr) geformuleerde bevoegdheden. Zie voor de toelichting bijlagen 5a en 5b voorstel 12e wijziging en Toelichting 12e wijziging. Nadat u instemt met het ter vaststelling voorleggen van de GR VRA aan de 15 gemeenten wordt na de Regioraad van 18 mei 2021 een brief verzonden aan uw gemeenteraden en colleges van b&w. Via de brief worden de gemeenten gevraagd in te stemmen met de 12e wijziging. De brief is in concept bijgevoegd (bijlage 1).

Het verzoek meegeven wensen en bedenkingen én instemmen met wijzigen GR VRA is een gecombineerd verzoek. Uw griffies zijn over het proces in april jl. reeds geïnformeerd. Hierbij is aangeboden dat er op verzoek in de raden een technische toelichting wordt gegeven om de besluitvorming in uw gemeente te ondersteunen.

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 11 van 12

VERGADERING VAN DE REGIORAAD

Besluit Gelet op het bovenstaande stelt het dagelijks bestuur van de Vervoerregio Amsterdam de regioraad voor over te gaan tot vaststelling van het volgende besluit: De regioraad van de Vervoerregio Amsterdam Gelezen het voorstel BBV/2021/9908 van 18 mei 2021; Gelet op het advies van de Commissie Werkwijze van 26 april 2021; Gelet op de Wet gemeenschappelijke regelingen en de Gemeenschappelijke regeling van de Vervoerregio Amsterdam; besluit: 1

In te stemmen met het vrijgeven van het ontwerpbesluit ‘tot verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ aan de 15 gemeenteraden voor wensen en bedenkingen, zodat de Regioraad van oktober 2021 een besluit over het prioriteitsaandeel in GVB kan nemen.

2

De 12e wijziging van de Gemeenschappelijke regeling Vervoerregio Amsterdam ter vaststelling aan te bieden aan de 15 gemeenteraden en de 15 colleges van B&W, waarmee het voor de Regioraad mogelijk wordt het besluit bij beslispunt 1 te nemen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de regioraad van de Vervoerregio Amsterdam op 18 mei 2021. de secretaris,

de voorzitter,

Thea de Vries

Egbert de Vries

Voorstel Regioraad BBV/2021/9908

pagina 12 van 12