Monumentencommissie Landsmeer - brief d.d. 31-12-20 over aftreden

INGEKOMEN 2 1 DEC. 2020 MONUMENTENCOMMISSIE LANDSMEER

Aan:

\ & ba 6---2-_Gz.o

College van burgemeester en wethouders en de Gemeenteraad van de gemeente Landsmeer Postbus 1 1121 AA Landsmeer

Landsmeer, 31 december 2020

Van: Monumentencommissie Landsmeer Datum: 31 december 2020 Betreft: Aftreden Monumentencommissie

Geacht College, geachte Raadsleden De Monumentencommissie van Landsmeer heeft al jarenlang en meerdere malen gewaarschuwd tegen de negatieve gevolgen van het huidige gemeentelijk monumentenbeleid, waarbij de aanwijzing van gemeentelijke monumenten a Ileen op vrijwillige basis gebeurt. Wij waren dus zeer verheugd met de voorgenomen wijzigingen in het beleid eind 2019. Begin 2020 zijn deze veranderingen helaas weer gestrand. Voor ons als Monumentencommissie is dat aanleiding om onze werkzaamheden te beëindigen, wij hebben al te lang op deze manier gewerkt. Onze activiteiten hebben, in verhouding tot de inzet, niet opgeleverd wat wij ervan verwachtten. Dat is ook voor een belangrijk deel te wijten aan het geringe contact en de moeizame communicatie tussen uw College, de Raad en ons als Monumentencommissie. Op onze adviezen aan u kwam zelden een antwoord, en over de opvolging en de uitwerking ervan werden we vrijwel nooit op de hoogte gesteld. Nu we onze werkzaamheden beëindigen willen we u inzicht geven in onze activiteiten van de laatste jaren en daarna in een prioriteitenlijstje laten weten waarmee op korte termijn winst te behalen valt of grate schade kan worden voorkomen. Volgens de Verordening op de Monumentencommissie van Landsmeer uit 2005 hebben wij onder meer als taak het plaatsen en afvoeren van monumenten.

Om inzicht te krijgen in wat de waardevolle panden zijn in de gemeente, zijn we in 2014 begonnen met de lnventarisatie Erfgoed Landsmeer. Onze voorgangster had hiervoor vanaf 2004 een voorzet gedaan. lnventarisatie Erfgoed Landsmeer Het opstellen van de lnventarisatie is de belangrijkste activiteit geweest van de Monumentencommissie in de afgelopen jaren. Daarin hebben we alle waardevolle gebouwen opgenomen, zowel de gebouwen die al monument zijn, als degenen die het wellicht waard zijn om monument te worden. Met een korte beschrijving en beeldmateriaal van ieder pand. Op die manier hebben we een voor de gemeente en voor de inwoners van Landsmeer duidelijke, actuele en voor iedereen inzichtelijke inventarisatie opgesteld. De eerste versie dateert van augustus 2014, de laatste update is van december 2020. Die staat (verborgen) op de website van de gemeente en is gemakkelijk te vinden door in een zoekmachine de titel in te voeren.

1

Deze lnventarisatie is dus (nog) geen gemeentelijk beleid, maar een door de gemeentelijke Monumentencommissie als advies opgesteld stuk. Uiteraard is dit gebaseerd op jarenlange ervaring van de commissie binnen de gemeente. De bedoeling is dat de lnventarisatie de basis vormt voor de toekomstige aanwijzing van gemeentelijke monumenten en voorsorteert op toekomstig monumentenbeleid en op de Omgevingswet. We hebben meermalen voorgesteld deze inventarisatie en een mogelijk vervolg daarop te presenteren aan het College en de gemeenteraad, maar uwerzijds is hierop nooit positief gereageerd.

Redengevende beschrijvingen/ waardenstellingen Naar aanleiding van de lnventarisatie zijn op verzoek van de Monumentencommissie redengevende beschrijvingen gemaakt van een groot aantal panden die in de lnventarisatie een hoge waardering kregen. In zo'n redengevende beschrijving wordt het pand nader onderzocht om te bepalen of het inderdaad voldoende waarde heeft om de aanwijzingsprocedure tot gemeentelijk monument te kunnen starten. Was dat het geval, dan adviseerden wij u om de procedure tot aanwijzing als gemeentelijk monument in gang te zetten. In de afgelopen zes jaar is dat in twee gevallen ook daadwerkelijk gebeurd. Van de volgende panden zijn uitgebreide redengevende beschrijvingen gemaakt, maar zijn nog niet aangewezen als monument: Den llp 188, pluimveeschuren, karakteristiek bouwtype voor Landsmeer, vermoedelijk het laatste schurencomplex in de gemeente. Dorpsstraat 31, woonhuis, het "Oude Weeshuis". Een van de voornaamste woonhuizen van Landsmeer, rijke architectuur, gaaf exterieur. Kanaaldijk 108, stolpboerderij, waardevol, bijzondere ligging. Kanaalweg 18, stolpboerderij "Ruimzicht" gaaf ensemble van hoofdgebouw, erftoegang, groenaanleg en bijgebouw. Noordeinde 131-133 Het oudste hauten woonhuis in de gemeente Landsmeer met een bijzondere smuiger met oorspronkelijke tegeltjes, zeer belangrijk om te bewaren.

Het huis was provinciaal monument, de provincie heeft in 2011 alle woonhuizen van de provinciale lijst gehaald en de gemeenten geadviseerd de panden in te schrijven in de gemeentelijke registers. Oat is in Landsmeer nu nog steeds niet gebeurd, ondanks herhaaldelijk aandringen van de Monumentencommissie. Purmerland 33 stolpboerderij "Jacobushoeve". Hoge waardering maar ernstig achterstallig onderhoud. Purmerland 36 stolpboerderij "Landlust". Stolpboerderij met "staart", bijgebouw en traditioneel erf. Purmerland 75 stolpboerderij met hauten hooihuis dat is ingestort. Hoge waardering maar in siechte staat. Purmerland 81 Stolpboerderij (Noord-Hollands type) met dubbel vierkant en de bijbehorende hoofdvorm van laag opgemetselde muren en steile dakschilden, uit begin 19de eeuw.

2

Purmerland 107 Stolpboerderij van het type Noord-Hollandse of normaalstolp uit vroeg 19de eeuw, de buitenmuren zijn rond 1950 vervangen. Beeldbepalend binnen de lintbebouwing van Purmerland.

Aanwijzing tot gemeentemonument Tot nog toe zijn sinds 2014 a Ileen de boerderij Van Beekstraat 252 en het Grietje Tump museum, Zuideinde 69, aangewezen tot gemeentelijk monument, beide in 2020. Adviezen, gevraagd en ongevraagd De Monumentencommissie heeft volgens de Verordening tot taak gevraagd en ongevraagd te adviseren over "aanvragen voor vergunningen" ook wel monumentenadviezen genoemd, en over "regelingen, waaronder bestemmingsplannen, die van invloed zijn op bescherming en instandhouding van cultureel erfgoed".

Monumentenadviezen, gevraagd advies De Monumentencommissie heeft geadviseerd over een groat aantal aanvragen voor een wijziging aan een (potentieel) monument. We beperken ons hier tot het noemen van een aantal opvallende adviezen. Dorpsstraat 54, het Grote Huis, plan voor verbouw van dit rijksmonument tot acht appartementen, waarbij een uitbouw wordt gerealiseerd aan de achterzijde. De Commissie heeft een aangepast plan goedgekeurd. Kanoa/weg 16, stolpboerderij. Bewoners wilden het pand slopen en in plaats daarvan een kleine woonhuisstolp bouwen. Desgevraagd heeft de Monumentencommissie laten weten dat de stolp is opgenomen in het bestemmingsplan Landelijk gebied uit 2009 als karakteristieke stolpboerderij. Oat houdt in dat bij sloop een in het bestemmingsplan nader omschreven (fors) volume moet worden teruggebouwd. Noordeinde 124, voormalige kerk, 'Everskerkje.' Plan voor restauratie van casco en gevels van dit provinciaal monument, alsmede het realiseren van twee woningen erin. Noordeinde 162-164, beoogd monument als zeldzaam geworden hauten woonhuis. Een ruimtelijke schets voor een nieuwbouwwoning achter het pand is onlangs ingediend. Alternatief is sloop van het huis. De commissie adviseert allereerst een Redengevende Beschrijving te laten maken.

Wei werkt de commissie werkt graag mee aan de ontwikkeling waarbij ook de aanwijzing van Noordeinde 162 -164 tot gemeentelijk monument wordt bewerkstelligd. Purmerland 45, voormalige Hervormde Kerk, de kerk zelf is niet opgenomen in de lnventarisatie Erfgoed. Bij de verbouw van kerk tot woonhuis heeft de commissie desgevraagd wel geadviseerd de uit de kerk te verwijderen grafstenen te hergebruiken in de paden van het kerkhof achter de kerk. In de taren bevindt zieh een unieke luidklok en uurwerk uit 1512, afkomstig uit de Amsterdamse Oude Kerk. Dit object is wel opgenomen in de lnventarisatie en zou aangewezen moeten worden als gemeentelijk monument. Van luidklok en uurwerk is door klokkendeskundige Jan Kuipers een beschrijving gemaakt.

3

Van Beekstraat 252

Boerderij met heuten kapberg en melkhuisje op het erf. In overleg met de Monumentencommissie is bij de vrij gecompliceerde verbouwing tot woonhuis een architect betrokken, die meermalen vooroverleg heeft gevoerd met de commissie. Het gerestaureerde en verbouwde pand is in december 2020 aangewezen als winnaar van de Arie Kepplerprijs 2020, categorie erfgoed. De boerderij is begin 2020 aangewezen tot gemeentelijk monument. Zuideinde 26, stolpboerderij, plan voor restauratie en vernieuwing van de gevels en verbouw tot woonhuis. Het plan is gemaakt in nauw overleg met de commissie, die de stolp meermalen bezocht. De bijbehorende kapberg moest wegens bouwvalligheid worden gesloopt. Dit bouwwerk is op advies van de commissie opgemeten en wordt op termijn herbouwd.

Monumentenadviezen, ongevraagd advies Van Ackerterrein, Dorpsstraat 60 In 2015 hebben we ongevraagd geadviseerd over het Van Ackerterrein, waarvoor een woningbouwplan in de maak was. Het terrein is industrieel erfgoed, maar is niet aangewezen als monument. Na een presentatie door de architect en een bezoek ter plaatse adviseerde de Commissie u om eerst nader onderzoek te laten doen naar de voormalige pakhuizen, die grotendeels ontoegankelijk waren en waarvan de geschiedenis niet duidelijk was. Maar wel was ons toen al duidelijk dat het de moeite waard zou zijn om het bedrijfscomplex (of een deel ervan) te bewaren, een andere functie te geven en tot bijzondere plek te maken binnen het te ontwikkelen nieuwbouwplan. Noordeinde 131 Wij hebben u in 2015 geadviseerd om dit voormalige provinciale monument zo spoedig mogelijk op de gemeentelijke monumentenlijst te zetten. Bij ons bezoek aan de toenmalige eigenares bleek die positief te staan tegenover de aanwijzing. Er gebe urde niets, de erfgenamen van de eigenares hielden de aanwijzing af. De koper daarna dreigde het pand te slopen. De huidige eigenaren zijn positief, maar het pand staat na al die jaren nog steeds niet op de lijst en is in feite vogelvrij.

Beleidsadviezen Een aantal keren heeft de Monumentencommissie u een algemeen beleidsadvies gestuurd. •

Advies aan college van B & W naar aanleiding van de Nota Monumentenbeleid 2012-2015 d.d. 5-9-2012 (over het gemeentelijk beleid van aanwijzen gemeentelijke monumenten op vrijwillige basis)

•

Advies aan college van B & W, d.d. 9-2-2017 (ook over het gemeentelijk beleid, met als voorbeeld de gevolgen ervan voor het voormalige provinciaal monument Noordeinde 131)

•

Brief aan de wethouder bij zijn aantreden, d.d. 24-6-2020. (over het afzien van het in gang gezette nieuwe monumentenbeleid en voornemen tot aftreden van de commissie naar aanleiding daarvan).

Wei hebben we ervaren dat de vrij recente aanstelling van Kas Chong als beleidsadviseur monumenten en het betrekken van Ria de Boer als secreta ris bij onze Commissie een positieve uitwerking heeft gehad.

4

Open Monumentendagen Een andere taak van de Commissie is volgens de Verordening: "Het bevorderen van de betrokkenheid van de bevolking in het algemeen en de eigenaren en bewoners in het bijzonder bij de zorg om het historisch erfgoed door middel van voorlichting en educatie". De landelijke Open Monumentendagen hebben een grote rol gespeeld in het betrekken van de bevolking bij het plaatselijke erfgoed. De Monumentendagen zorgen voor veel belangstelling en daardoor voor meer draagvlak. De leden van de Monumentencommissie hebben - met een minimaal budget - deze dagen tot nog toe grotendeels op vrijwillige basis georganiseerd en uitgevoerd. We raden u dan ook aan hier een vervolg aan te geven om het draagvlak onder de bevolking voor het Landsmeerse erfgoed te vergroten. De Open Monumentendagen waaraan Landsmeer heeft meegedaan: • • • •

Nieuw Gebruik, Oud Gebouw (2011) Groen van Toen (2012) voorbereid maar niet uitgevoerd, vanwege ontbreken van financiële en vooral juridische ondersteuning van de Gemeente Boeren, Burgers en Buitenlui (2017) Bij deze editie waren leerlingen van groep 7 en 8 van basisscholen in de gemeente Landsmeer betrokken. De Kip en het ei (2018) hierbij waren ook leerlingen van groep 7 en 8 van basisscholen in de gemeente Landsmeer betrokken. Het bedrijf Goede opende zijn deuren voor bezoekers. Mooi Noord-Holland stelde een luchtfoto van Landsmeer beschikbaar van 10x5 meter, die op de parkeerplaats voor het bedrijf werd gelegd.

Prioriteiten voor de toekomst Onderwerpen met de hoogste prioriteit op het gebied van erfgoed binnen de gemeente zijn: •

Het creëren van draagvlak onder bewoners en - toekomstige - monumenteneigenaren. Afgezien van de Open Monumentendagen is dit nog nauwelijks gebeurd. Sterker nog, veel (potentiële) monumenteneigenaren voelen zieh bedreigd, in plaats van vereerd. De gemeente zou deelname aan de Open Monumentendagen moeten voortzetten en zieh meer kunnen inzetten voor positieve publiciteit over erfgoed. (bijvoorbeeld over de Arie Keppler prijs voor Van Beekstraat 252, en aandacht voor het aanwijzen Grietje Tump museum als gemeentelijk monument).

•

Het houten woonhuis Noordeinde 131-133, was provinciaal monument. De gemeente heeft jarenlang verzuimd om aanwijzing tot gemeentemonument in gang te zetten. De huidige eigenaren z.ijn positief en z.ijn bez.ig met restauratie en een bouwplan. Planontwikkelingen volgen, en gebruik maken van het huidige monumentenbeleid dat het mogelijk maakt om, indien een eigenaar een beoogd monument als monument wil laten aanwijzen, als tegenprestatie verruimde planologische mogelijkheden te bieden.

•

Noordeinde bij 41, houten draaibrug, als laatste draaibruggetje in Landsmeer aangewezen als

voorbeschermd object. Is verwijderd, in zomer 2020 opgeknapt en geschilderd, maar niet teruggeplaatst. In gesprek gaan met de eigenaar en zo spoedig mogelijk herplaatsen en - in overleg - tot aanwijzing overgaan.

5

•

Dorpsstraat 28, voormalige Nederlands Hervormde kerk, rijksmonument, inclusief een groat

deel van de inventaris. Het gebouw is sinds 2013 in gebruik door de Iglesia ni Christo ofwel de Church of Christ. lnmiddels zijn alle Christelijke onderdelen weggewerkt of opgeslagen, de staat ervan is onduidelijk. In 2015 heeft Stadsherstel het gebouw aan Church of Christ verkocht. De kerk zelf heeft veel achterstallig onderhoud. Bij navraag van onze kant liet de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed weten dat de gemeente hiervoor contact moet opnemen met de gebruiker van het gebouw. Hier moet naar ans idee zo spoedig mogelijk actie worden ondernomen. •

Dorpsstraat 31, Het Oude Weeshuis, eigendom Eigen Haard, aanwijzing tot gemeentelijk monument zo spoedig mogelijk in gang zetten.

•

Den lip 63, Petra's Anton Heyboer Art Gallery, een Redengevende Beschrijving laten maken om de waarde te bepalen.

•

Luidklok (uit 1512) en uurwerk in de taren van Purmer/and 45, zijn nu in particulier eigendom. Aanwijzing tot gemeentelijk- of rijksmonument zo spoedig mogelijk in gang zetten. Voor aanwijzing tot rijksmonument moet de huidige eigenaar een aanvraag indienen. De gemeente zou zo spoedig mogelijk in gesprek moeten gaan met de eigenaar.

•

Wat de omgevingsvergunningaanvragen betreft hebben we, na jaren ervaring, een dringend advies voor de toekomst. Het blijkt dat vooroverleg tussen de commissie en planindieners van onschatbare waarde is. Vaak hebben wij met opdrachtgever en architect een aantal keren van gedachten gewisseld voordat het plan definitief werd ingediend. Met als resultaat dat de procedure daarna soepel verliep. En naar ans idee (en eigenlijk altijd oak voor opdrachtgever en architect) tot een beter plan heeft geleid.

Met deze brief en de adviezen daarin hopen we u een handvat te hebben gegeven zodat uw erfgoedbeleid oak in de omgevingsvisie de plek krijgt die het verdient. Met vriendelijke groet, de Monumentencommissie Leen Eelman, voorzitter Marina Roosebeek, vice-voorzitter Marijke Beek, lid Yvonne Lievaart, lid

w.g. Marina Roosebeek, vice-voorzitter

Cc:

Bestuur Oudheidkundige Vereniging Landsmeer Daan Lavies (Rijksdienst Cultureel Erfgoed) Ernst van der Kleij (Provincie Noord-Holland)

6