Magazine 115 december 2023 - Boerderijenstichtig Noord Holland

Boerderijenstichting Noord-Holland

Vrienden van de stolp Boerderijen Beeldbank: www.boerderijenstichting.nl | Volg Vrienden van de Stolp ook op Facebook

nr. 115, december 2023

Binnenkijker te Overleek

‘Hier worden we blij van!’

FOTO: ANNA GROENTJES

Stolpboerderijen in het Drentse veen

ZONDER STOLPEN ZOU NOORD-HOLLAND NOORD-HOLLAND NIET MEER ZIJN

3

Al vijftig jaar voor ontwerp en aanleg van boerderijerf tot siertuin

Het Woud 10, Nibbixwoud - 0229 571629 - hoveniers@floridus.nl

FOTO: ANNA GROENTJES

2

Inhoud 4. Voor het eerst: wonen in een stolp

22. Binnenkijker

10. ‘Hier worden we blij van!’

28. Kiek 64, 65 en 66

16. Stolpboerderijen in het

30. Stolpen in de Kunst

Drentse veen 21. Boekbespreking

Speciaal voor de brandverzekering van rietgedekte panden. Goede voorwaarden met lage premies. Raadhuisstraat 1, 1474 HE OOSTHUIZEN, telefoon 0299 401578 www.onderlingewaterland.nl, info@onderlingewaterland.nl

22 7

32. De Alblasserwaard op bezoek

Voorwoord

10

Goed bericht voor de West-Friese stolpen in het NHD van 1 november. Tijdens een raadsvergadering in Drechterland werden vragen beantwoord over de sloopver-

gunning van een stolp in Westwoud. De eigenaar van deze stolp gaat op dezelfde plek een nieuwe bouwen, maar, stelde wethouder Marcel ten Have: ‘Mooier dan nieuwbouw is het zoveel mogelijk behouden van onze bestaande stolpen.’ In

Drechterland gaat het dan meteen over nog 320 stolpen. Voor het behoud van

stolpen bestaan helaas geen regels. Nog niet, lees ik in het artikel, want dat gaat veranderen.

16

De zeven West-Friese gemeenten willen gezamenlijk kijken hoe in de toekomst

het verval van stolpen tegen te gaan is en hoe zoveel mogelijk stolpen behouden kunnen worden. Het komend jaar moet dit beleid handen en voeten krijgen.

Het komend jaar gaat ook de provincie in gesprek met alle gemeenten over de Nieuwbouw | Verbouw | Renovatie | Restauratie | Stolpboerderijen Aannemersbedrijf West-Friesland B.V. • Bollenmarkt 16 • 1681 PJ Zwaagdijk • info@awfbouw.nl • www.awfbouw.nl

Waarderingskaart. Zo wordt 2024 een echt stolpenjaar! Leoni Sipkes, voorzitter

32

4

5

Jantine Ranzijn en Walter Wuis (namen in alfabetische volg-

Een huis met karakter

voordeur open, waarin overigens een verblindend mooi met

niet in Heerhugowaard wilde blijven. Walter was het daarmee

orde) zwaaien na het rinkelen van de deurbel de statige

Jantine had al eerder geconcludeerd dat zij in deze situatie

een apart vrouws- en een manspersoon versierd gietijzeren

eens en zij gingen op zoek naar iets anders. Niet specifiek naar

deurrooster is aangebracht. Zij ontvangen me hartelijk en

geven er blijk van graag over hun nieuwe woonplek te willen praten.

Klopt het dat ze beiden nooit eerder in een stolp hebben

FOTO’S: J.T. DE VRIES

gewoond, luidt mijn eerste vraag, waarop Jantine onmiddellijk antwoordt met: ‘Klopt. Dat is helemaal correct.’ Walter doet er

nog even het zwijgen toe en kijkt aanvankelijk naar de vloer en lijkt te zoeken naar herinneringen. Hebben ze iets met stolpen, is mijn volgende vraag. Hierna is het even stil, maar beiden beginnen na een lichte aarzeling steeds enthousiaster te

Voor het eerst: wonen in een stolp Wanneer men de Dorpsstraat afrijdt die langs de kerk loopt, valt het hogere puntdak dat met vlammend rode dakpannen is gedekt al van enige afstand op tussen

de voornamelijk lagere daken. Deze kleine en uiterst charmante stolp staat op een karakteristieke plek in een voormalig schippersdorp en heeft nieuwe bewoners. Ik bel aan met de vraag: waarom een stolp?

vertellen over hun band met een stolp. Jantine is kort. Volgens haar was haar vader afkomstig van een boerderij, maar

herinneringen aan dit object heeft ze helemaal niet. Bij Walter ligt dit overduidelijk anders. Hij is feitelijk een boerenzoon en afkomstig uit de Heerhugowaard, waar zijn vader vanuit een arbeidershuisje en een annex liggende schuur een melkveehouderijtje runde met acht koeien. Een kleine boer derhalve

en Walter bleek geen groene vingers te hebben. Een sterke herinnering aan een specifieke stolp - ook in de Heerhugowaard heeft hij wel, namelijk De Olifant, die later bekend werd als

restaurant (inmiddels gesloopt). Jantine laat merken dat ook

zij bekend is met deze Olifant. Ten slotte woonden zij tot voor kort samen in een nieuwbouwwijk in Heerhugowaard en in

steeds hetzelfde huis. Maar toen hun kinderen groot groeiden

en op zichzelf gingen wonen, voelden beiden dat zij ook zelf in een nieuwe levensfase waren beland. Op zoek dus naar iets anders, iets nieuws.

een stolp, maar naar een huis met karakter. Hierbij gingen ze

niet over een nacht ijs en voor hun zoektocht namen ze ruim-

schoots de tijd. Zo keken ze serieus naar panden op Texel en in Friesland. Zelfs Drenthe deed heel even mee. Tijdens de coronatijd namen ze even pauze en een nieuwe opmaat vormde

een bezichtiging in Barsingerhorn. Daarbij kwamen zij als bij

toeval in Kolhorn terecht en daar bleek ook een huis te koop te staan. Dat was dus deze stolp. De onderhandelingen verliepen voorspoedig en beiden waren er op het gevoel eigenlijk al

meteen uit. Dit is het. Walter licht het als volgt toe. ‘Ik ben in de achtertuin op een bank gaan zitten, een keertje op een

stoel achter een raam en daarna nog een keer aan het water in de zogenoemde overtuin. Toen wist ik het zeker, dit is het. Noem het rustiek, sfeervol of pittoresk, het is allemaal van

6

Uitreiking StolpAward 2023

7

Donderdag 2 november 2023 heeft de Boerderijenstichting

Noord-Holland de StolpAward 2023 uitgereikt aan provinciaal ambtenaar erfgoed Ernst van der Kleij (rechts op de foto). De

prijs is overhandigd door secretaris Gerrit Jan van de Lagemaat ijdens een event van MOOI Noord-Holland. Deze speciale

toepassing. Een half jaar later betrokken ze hun nieuwe huis,

stolpenprijs wordt bijna jaarlijks toegekend aan iemand die

deze kleine stolp. Volgens hen een oud concept, goed onder-

zich heeft onderscheiden op het terrein van stolpbehoud.

wel de vloer met boerengeeltjes vervangen door een gietvloer

taan aan toe. Een passende opmerking die perfect aansluit

haakten hiermee in op het dubbel beglaasde plafond dat de

woonkamer die in het kleine vierkant van 3 x 3 meter is

met vloerverwarming, want het moest wel duurzamer. Zij

stolp in aparte compartimenten verdeelt waardoor de energiekosten goed beheersbaar blijven. Een aantal dakramen

wachten nog op het aanbrengen van dubbelglas. De schuur op een aantal zonnepanelen.

Trots ‘Als ik in het dorp op ons huis kom aanrijden, zie ik steeds dat hoge puntdak uitsteken boven de rest van de huizen. Dat is

mijn huis, denk ik dan met enige trots’, voegt Jantine er spon-

Het bestuur van de BSNH is unaniem van mening dat Van der Kleij deze prijs meer dan verdient en heeft daarvoor de vol-

bij het ons bekende begrip van polderpiramide. Zittend in de

gende motivatie: ‘Van der Kleij wordt sinds de oprichting van

de BSNH in 1988 gezien als een zeer goede pleitbezorger voor

gesitueerd, kijken we recht omhoog naar de imposante kap

met zwingen, dekbalken, daksparren en strak rietbeschot. Een

plaatje. Ook hier weer opnieuw. Jantine vindt de oude, houten vierkantstijlen zo lekker ruiken en dit blijkt ook het geval bij

Walter die nog een keer koffie inschenkt. ‘Het liefst zit ik in de voorkamer en terwijl ik uit het raam kijk waar de natuur de mooiste kleurverbanden legt, doe ik inspiratie op voor mijn

het stolpenbelang. Hij heeft een grote vasthoudendheid in zijn

FOTO: ANNA GROENTJES

houden en … in een modern jasje. Ze konden er zo in. Nou ja,

pleidooi dat stolpboerderijen enorm kenmerkend zijn voor het Noord-Hollandse landschap en dat deze daarom behouden

moeten blijven. Ernst heeft zich daar fantastisch voor ingezet.’ Monique Beemsterboer

■

werk’ (Walter runt een meubelfabriek - red.).

Volgens Jantine is hun kleine stolpboerderij een inspirerend

gebouw met meer bruikbare ruimtes die ook na je werkzame

leven (Jantine is meubelontwerper - red.) nog op verschillende

Wie komt ons team versterken?

manieren zijn te gebruiken. En begint een kleine opsomming

van mogelijkheden. De rooie, ‘geholpen’ kater Joris ligt languit

Ben je een stolpenliefhebber? Heb je wel wat vrije tijd, die je

Wil je wat meer weten en eens kennismaken?

langs de hoge leuning van de bank en kijkt nonchalant voor

nuttig én gezellig wilt besteden? Dan is het bestuur van BSNH misschien wat voor je.

info@boerderijenstichting.nl. Wij nemen dan contact

zich uit. Walter zit ’s morgens graag in de achterkamer op een

stoel voor het raam, ‘s middags is de voorkamer die tevens zijn werkkamer is zijn favoriet. Jantine? Die zit graag overal.

Wij zoeken bestuursleden voor de portefeuilles financiën en

communicatie. Het bestuur vergadert gemiddeld eenmaal per maand. De ene maand is dat bij een van de leden thuis en de keer daarop vergaderen we digitaal.

Smuiger of toch schouw In de andere voorkamer een smaakvolle schouw die tegelijkertijd duidelijke neigingen van een smuiger vertoont. Het is een

fraai exemplaar met veel roomwitte wandtegels en veel mooie siertegeltableaus met florale motieven in mangaankleur.

Een haardscherm met cherubijntjes geeft de oude vuurplaats

Stuur dan een mailtje met je telefoonnummer naar met je op.

Leoni Sipkes Voorzitter

Onze vernieuwde website is live!

nog meer allure. In de kelder waar tot voor zeer kort water-

Eind oktober is onze vernieuwde website live gegaan en wij

(grond)waterstanden liggen de keurig gerangschikte groen en

gedaan de website overzichtelijker te maken en de verschil-

problemen waren vanwege overvloedige regenval en hoge gele strikken om en om en zij aan zij.

Het uitzicht op het zwaar uitgevoerde vierkant, zo mooi in het zicht door het aangebrachte glasplafond, is ook hier onover-

troffen. In het hergebruikte bouwmateriaal duidelijke sporen

lende onderwerpen beter vindbaar. In samenwerking met ipsis te Hoorn hebben wij de oude website opgeschoond, een

nieuwe indeling gemaakt die met één muisklik te bereiken is en de website een nieuwe, frisse uitstraling gegeven. De ver-

van andere en oudere constructies. Een verhaal hierover

trouwde pagina’s zien er dus iets anders uit dan u gewend

ontbreekt, maar maakt van deze kleine stolpboerderij een

was. We hopen dat u de website als meer gebruiksvriendelijk

ideale woonplek voor Jantine en Walter die duidelijk in hun

zult ervaren.

Wanneer u opmerkingen of vragen heeft, kunt u vanzelfsprekend

sas zijn met hun eerste stolp om in te wonen. Nog lang en

contact met ons opnemen via www.boerderijenstichting.nl.

gelukkig is onze wens. WM

zijn erg blij met het resultaat. We hebben ons uiterste best

■

Monique Beemsterboer

■

8

Oogstfeest:

Hoe houdt de stolp zich staande?

9

Zaterdag 30 september is het Oogstfeest 2023 drukbezocht op de prachtige en

toepasselijke locatie van het Zwarte Kerkje te Zuidschermer. Dit rijksmonument is namelijk gebouwd in de vorm van een stolpboerderij.

GERSJES GIETIJZEREN RAMEN

• • • • • • • • •

Gietijzeren ramen Stalen ramen op maat, geschikt voor isolatieglas Voordeurpanelen Muurankers Authentieke trapspijlen Ventilatieroosters Restauratiewerk Levensbomen Straal-, schopeer- en poedercoatwerk

Na de ontvangst van de deelnemers en sprekers met koffie,

Daarna volgde de presentatie van Frank van Lier van het

door onze voorzitter Leoni Sipkes. Na een korte introductie van

de gevolgen van verdergaande bodemverzakking door dalend

thee en lekkernijen werd iedereen hartelijk welkom geheten de sprekers was het tijd voor de eerste presentatie van Hans

de Witte van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) met het onderwerp ‘Verduurzaming, waar begin je?’, specifiek

gericht op de uitdagingen van een stolpboerderij. Hans gaf

met praktijksituaties en regelgeving aan waar de knelpunten

zitten. Het beste advies luidde om voordat je begint met ingrijpende (en kostbare) maatregelen een plan te maken samen met een specialist.

Berkdijk 13A | 5271 SR Sint-Michielsgestel | (073) 551 34 71 | info@gersjesbv.nl | www. gersjesbv.nl

Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) over grondwaterpeil. Frank gaf in zijn presentatie aan wat de

belangrijkste oorzaken zijn en wie de betrokken partijen zijn

binnen het domein grondwaterpeil, maar ook dat de eigenaar uiteindelijk zelf verantwoordelijk is voor zijn eigen grondwaterpeil. Ook gaf hij aan bij welk schadeloket eventuele

funderingsschade kan worden gemeld. Vergoeding van schade blijkt nog lang geen gelopen race.

Pauze en paneldiscussie Na het muzikale intermezzo, verzorgd door Petra Oudt

(dwarsfluit) en Agnes Sunter (piano), was er een levendige paneldiscussie onder de bezielende leiding van Willem

Messchaert. Naast Hans de Witte en Frank van Lier schoof

Een duurzame toekomst

een derde panellid aan: Bernard Brons van het Nationaal

Restauratiefonds. Hij gaf een korte introductie van zichzelf en

voor uw monument

het Restauratiefonds (alleen voor monumenten). De aanwezige FOTO’S: GERRIT JAN VAN DE LAGEMAAT

vrienden deelden hun ervaringen en uitdagingen met de onderwerpen die in de presentaties waren besproken.

De vragen vanuit de zaal waren uiteenlopend van aard en werden zo goed mogelijk beantwoord door de panelleden.

De geplande uitreiking van de StolpAward verviel (zie pagina 7). Hierna kon het gezelschap opnieuw genieten van een mooi

stukje klassieke muziek, waarna de sprekers en het muziekduo werden bedankt met een mooi oogstpakket.

De boeiende middag werd afgesloten met een drankje en een

hapje voor alle aanwezigen. Gezien de reacties en opmerkingen na afloop kunnen we terugkijken op een geslaagd Oogstfeest, met veel nieuw verkregen informatie en inzichten in een

ontspannen sfeer. Wanneer u prijs stelt op de inhoud van de presentaties die gegeven zijn tijdens het Oogstfeest kunt u

• Houtaantastende insecten • Houtherstel • Houtstralen • Zwambestrijding • • Capillaire Vochtbestrijding • Fundament afdichting • Inspecties/Onderhoud • Bijlestaal 48K Broek op Langedijk | 0226 - 70 12 45 | info@rdc-conservering.nl

WWW.RDC-CONSERVERING.NL

een verzoek mailen aan: info@boerderijenstichting.nl. Monique Beemsterboer

■

10

11

Stolpeigenaren Jeroen en Marika de Wilde:

‘Hier worden we blij van!’

Jarenlang fietsten ze erlangs, op weg

naar de duinen of het strand. Heel vaak keken ze dan nog eens achterom, naar dat alleraardigste stolpboerderijtje.

Nooit zonder de wens uit te spreken om die stolp ooit te ‘hebben’.

Toen eenmaal bekend werd dat de hoeve in de verkoop kwam,

brak er een onrustige tijd aan. Er waren veel kapers op de kust.

Om de dagdromen in daden om te zetten, was koelbloedigheid nodig. Het lukte, wonder boven wonder. Vandaag de dag zijn Jeroen en Marika de Wilde de trotse eigenaren van De Duin-

hoeve. Op een herfstdag in oktober vertellen zij, nog steeds in de wolken, over hun totaal verbouwde vakantieboerderij.

Dat ‘alleraardigste boerderijtje’ ligt in het Heemskerkse tuin-

bouwgebied. Precies in de bocht van de Oudendijk, een prachtige bocht die als het ware het akkerland omarmt. Daar waar de akkers in de duinen overgaan - precies op die overgang -

werd hij rond 1900 gebouwd. Het is een zogenaamde ‘onvolledige’ stolp. Dat wil zeggen dat de houten zwartgebeitste

achtergevel is afgesneden. In stolpenjargon heet dat: een

gepotdekselde achtergevel met planken die horizontaal dak-

pansgewijs over elkaar liggen. Tot 1973 was de boerderij nog in bedrijf. Bewoner Roelof Baltus en zijn familie hielden er klein-

<

FOTO’S: DE DUINHOEVE

FOTO: TRUUS ZONNEVELD

vee en kippen. Daarna verhuurde eigenaar PWN het jarenlang

De Duinhoeve in de bocht

< Interieur, leefruimte vanaf boven

aan een scoutinggroep en nog later aan een kraakwacht.

Op zoek naar geschikte bouwmaterialen, dakpannen en

Totdat in 2017 het echtpaar De Wilde zich erover ontfermde.

ze uit Rotterdam een aantal enorme, uit gebruik geraakte,

Na zoveel jaar glunderen ze nog over de aanschaf van toen.

Nog steeds verrukt, na zoveel jaar? Uit één mond: ‘Helemaal. Dit is een uniek pand op een unieke

locatie. Hoe vaak komt zoiets voorbij in je leven? Maar op deze stolp rust een recreatiebestemming. Geen probleem, want we hebben een heerlijk huis in Beverwijk.’ Al voordat de koop

definitief was, bedachten zij een nieuwe bestemming: de stolp zou worden herschapen tot een luxe vakantieboerderij voor verhuur aan derden.

stalraampjes ondernamen ze vele speurtochten. Zo haalden telefoonpalen, die nu onder andere dienst doen als palen in het stolpenvierkant. De nok werd teruggebracht in de oude

staat. Achter de betimmering kwam de originele staat tevoorschijn. ‘Van Noors beschot’, weet Jeroen. Nu kijk je omhoog

naar haar hand, in haar eigen stijl. Jeroen, in het dagelijks

leven directeur-eigenaar van De Wilde ingenieurs groep, deed aan de zijlijn van harte mee.

koop dan dit boerderijtje.’ ‘Het voelt dan ook alsof ik postuum een belofte aan mijn moeder heb ingelost.’

afgelopen stormen doorstond, werd hersteld met op de

weer blij van de stolp,’ zegt Marika. ‘Er is altijd wel een reden

kop getikte oude dakpannen. Nu voorzien van een degelijke

om even langs te gaan. Grasmaaien, de boel nalopen en op

isolatielaag.

Warm onthaal vele details, maakt de stolp in hun ogen alleen maar waardedeze lucht hadden gekregen van de nieuwe eigenaren. ‘Ze kennen mij omdat ik als kind hier regelmatig op de buurt

kwam,’ vertelt Jeroen. ‘Mijn moeder is namelijk hier op Heemskerkerduin geboren en getogen. Zodoende hebben zij mijn

moeder nog als meisje gekend. ‘Jongen’, zeiden ze, ‘ben je daar <

en met de aanschaf van servies en meubilair: ze zette de stolp

moeder. Zij hield hem altijd voor: ‘Als je ooit iets kunt kopen,

‘We wonen we er dan wel niet, maar we worden iedere keer

voller. Plus het warme onthaal van verschillende buren nadat

de verbouwing, het overleg met de aannemer en vaklieden tot

ooit de lievelingsboerderij was van zijn te jong overleden

pelschijfjes in een ovenschaal. Het pannendak, dat alle

groot en ik was aan iets nieuws toe. Ofwel aan een serieuze

gewoon plezierige klus waar ze graag haar tanden inzette. Van

krijgen. Wat het verhaal helemaal rond maakt is dat de stolp

Gaatjes in het rooster

Die lange aanloop, de zorg voor het geheel en de liefde voor de

onderneming.’ De verbouwing werd een pittige maar buiten-

andere projectontwikkelaar.’’ Jeroen kan er nog kippenvel van

naar de houten latten van het beschot, gestapeld als aardap-

Het werd Marika’s ‘ding’. De stolp kwam voor haar precies op het juiste moment. ‘Onze jongens (Teun en Coen) werden

eindelijk?! Wat fijn dat jij ‘m hebt gekocht, en niet een of

Voor de verbouwing

orde brengen. Bloemen en een taartje klaarzetten voor de vakantiegangers. De wekelijkse schoonmaak die ik, heel

gezellig, samen met mijn moeder doe.’ En staat er een familiefeest op stapel, willen oud-collega’s van Marika een bijpraatochtend organiseren, of wil het voetbalelftal van hun oudste zoon Sinterklaas vieren? Dan vertoont het verhuurrooster

onverwachte ‘gaatjes’. Daar zorgt Marika wel voor. ‘De stolp is een beetje van de huurders, maar vooral ook van ons.’ (www.duinhoeve.com) Truus Zonneveld <

Onderhoud bleef uit en de stolp ging zienderogen achteruit.

13

Na de verbouwing

■

FOTO: TRUUS ZONNEVELD

12

Schilderij cadeau Marika en Jeroen gingen niet over één nacht ijs. Stap voor stap werkten ze hun ideeën uit: ‘Het groeide onder onze handen. In samenwerking met een architectenbureau bedachten we een nieuw ontwerp. Het oude interieur was opgedeeld in relatief

kleine donkere kamertjes. Een van de eerste wensen was licht en ruimte.’ Uitbreken dus. De oude dars veranderde in een

hoge ruime woonkamer met open keuken. Het licht valt nu

vloer. ‘Gordijnen wilde ik niet. De in ere herstelde darsdeuren

fungeren als luiken die je ’s avonds naar believen kunt sluiten. Staan ze open, dan opent zich een weergaloos vergezicht.

Alsof je naar een landschapschilderij kijkt, inclusief Schotse Hooglanders die hier regelmatig komen aanwaaien. Een schilderij waar je bovendien in kunt stappen. Je fietst of

wandelt via de PWN-ingang Oudendijk zo de duinen in van het Noordhollands Duinreservaat die zich uitstrekken van Wijk aan Zee tot aan Schoorl.

De van oorsprong eenvoudige stolp won door tal van ingrepen

aan comfort en behaaglijkheid. Er kwam vloerverwarming, een open haard en een strakke lichtgrijze gietvloer. De woonkeuken kreeg een supermodern karakter, net als de vier badkamers. Hoe ingrijpend de verbouwing ook was, Jeroen en Marika

bleven oog houden voor het oorspronkelijke karakter. Zo werden de originele glas-in-loodraampjes aan de voorzijde hersteld.

Twee eerder gesloopte bedsteden werden opnieuw geplaatst.

FOTO: TRUUS ZONNEVELD

naar binnen door een gigantische raampartij, van plafond tot

14

Excursie Broedersbouw

15

Zaterdag 14 oktober kwamen ruim dertig stolpenvrienden en

bleekveldjes, speciaal voor de bewoners van de appartementen

splitsproject’ Broedersbouw met eigen ogen van buiten en van

Hulde.

-vriendinnen naar de Oostdijk van de Beemster om het ‘woonbinnen te aanschouwen. Dat het een iconische stolpboerderij betreft weet men: het rijksmonument Broedersbouw prijkt

immers pontificaal op de omslag van onze uitgave ‘De Stolp te

bovenin dit geslaagde en toekomstbestendige boerderijcomplex.

Monique Beemsterboer

■

Kijk’. Hoe de herziene indeling precies in elkaar steekt, bleek deze dag de bindende interesse.

Eerst gaf Ben de Jong, Broedersbouwbewoner van het eerste

uur, hierover een verhelderende lezing met veel illustraties en

lichtte het intensieve proces van de herindeling met al zijn ups en downs gedegen toe. Een herindeling waarmee een nieuwe

toekomst voor Broedersbouw verzekerd zou zijn. De deelnemers

 Altijd één aanspreekpunt  Superieur vakmanschap.  Van persoonlijk ontwerp tot montage  Ontzorgd, vanaf het begin genieten en afvoeren van de oude keuken of

De Factorij 55 T 0229 230333

zijn gerealiseerd, van de nok tot in het voormalige, oude voor-

huis. Zo konden de deelnemers zien en ervaren hoe ingenieus

deze (niet zonder compromissen) in en naast elkaar gepuzzeld

waren. Negen volwaardige appartementen wist men in Broeders-

liefhebbers weer in de gemeenschappelijke ruimte in het hart

 Praktische oplossingen: van demontage

Ondernemer

appartementen die in de stolpboerderij met de nieuwe indeling

Eén van de twee trappen afdalend kwam het gezelschap stolp-

contact met de ondernemer

Ramon Rinkel

werd in twee groepen een bezoek gebracht aan de verschillende

bouw te realiseren, vaak met fenomenaal uitzicht.

 Hoge betrokkenheid, persoonlijk

Iedere zondag open!

en dampende thee met allerlei gebakken lekkernijen. Vervolgens

badkamer, tot technische en bouwkundige aanpassingen  Prachtig assortiment vloer- en wandtegels  3D ontwerp van de keuken of badkamer

van de stolp: het vierkant. Daar volgde een gezamenlijke lunch, wederom door het ontvangend comité verzorgd. Daarna

wisselden de groepen van appartementenroute. Het boeiende en onderhoudende bezoek werd afgesloten met een buitengewoon compleet verzorgde nazit met drankjes en hapjes.

Vanaf hier was er goed zicht op de harmonische indeling van het enorme erf met als bijzonder element de zogenaamde

Magnifiek Prachtige excursie vandaag van de Boerderijenstichting

Noord-Holland. Bezoek aan Broedersbouw in de Beemster, een magnifieke stolp aan de Oostdijk. Gebouwd in 1742 en in 2018 betrokken door negen huishoudens. De bezoekers

kregen een indrukwekkend beeld van de transitie van een traditioneel agrarisch bedrijf naar een opmerkelijk woon-

verblijf, gericht op de toekomst. Een inspirerend voorbeeld voor gemeenten die aarzelen over meervoudig woon-

gebruik van stolpen. Dank aan de bewoners voor hun gastvrijheid en - dat vooral - voor hun doorzettingsvermogen om deze stolp te behouden.

grando.nl/hoorn

Ed Dekker

FOTO’S: ANNA GROENTJES

Persoonlijk en verrassend advies.

Jouw zelfstandige ondernemer van begin tot eind.

werden door het bewonerscollectief onthaald op geurige koffie

16

< Een oude foto van De Kikkerij.

17

[Foto: Historische Vereniging Nijeveen]

Emigranten In het verleden gebeurde het regelmatig dat boeren uit NoordHolland verhuisden naar een ander deel van het huidige

Nederland of naar het buitenland. In die gebieden waren

andere boerderijtypen gangbaar, maar niet alle emigranten wilden zich aanpassen aan wonen en werken in een ander

model boerderij. Zij lieten daarom in hun nieuwe woonplaats

een vertrouwde stolpboerderij bouwen. Bekende voorbeelden hiervan zijn de ruim twintig stolpboerderijen in de Haarlem-

mermeer (drooggemalen in 1852) en twee naast elkaar gelegen stolpen in Weesp, die volgens overlevering zijn gebouwd door

Stolpboerderijen in het Drentse veen De stolpboerderij is een typisch Noord-Hollands fenomeen. Bijna alle stolpen staan namelijk in deze provincie, in het gebied ten noorden van Amsterdam. Elders in

Nederland zijn in het verleden slechts een handjevol ‘polderpiramides’ gebouwd.

Dat hangt doorgaans samen met Noord-Hollandse boeren die zich elders vestigden en hun eigen vertrouwde boerderijtype ‘meenamen’. Recent bleek dat ook in

Drenthe twee stolpboerderijen staan. Waarom zij daar zijn gebouwd, is een raadsel.

twee broers uit de Beemster (zie nieuwsbrief 87, december 2016). Minder bekend is dat op Schouwen-Duiveland in Zeeland veel stolpboerderijen hebben gestaan. Zij zijn helaas allemaal

verdwenen. Ook in Sleeswijk-Holstein in Noord-Duitsland zijn stolpen van Noord-Hollandse immigranten te vinden.

Drenthe Eind vorig jaar kwam een nog onbekende stolpboerderij in het nieuws: in de buurt van Meppel in de provincie Drenthe was

een stolpboerderij door de gemeente tot monument verklaard. De boerderij is eigendom van de gemeente en in verband met

een nieuw te bouwen woonwijk in het gebied was de cultuur-

historische waarde van de stolp onderzocht. En die bleek groot, want in Drenthe komen verder geen stolpboerderijen voor.

De boerderij draagt de naam De Kikkerij en is een echte stolp,

19 <

18 De stolpschuur uit 1891.

<

[Foto: Jaap Klinkers]

Albert Nijmeijer en zijn vrouw Jantje Nijmeijer-Soeten rond 1908. Zij lieten in 1891 de tweede stolpboerderij bouwen. [Foto: Historische Vereniging Nijeveen]

een voorbeeld van, evenals het dichtgezette overblijfsel van hoge deuren ergens halverwege de achtergevel. Dit lijkt te

smal voor echte darsdeuren en de toegang is bovendien niet

teruggeplaatst in de gevel aangebracht, maar het rieten dak is

op deze plek verhoogd. Op een oude foto van het pand zien we

de originele negenruits ramen in de voorgevel, aan weerszijden geflankeerd door houten luiken. Een kelderraam verraadt dat onder het woonvertrek een kelder aanwezig is. De opvallend lage dakkapel aan de voorzijde is een latere toevoeging en dateert uit de jaren twintig.

Turfschipper De Kikkerij staat midden tussen de weilanden, in een veengebied dat de naam Nieuwveense Landen draagt. Uit historisch onderzoek is bekend dat de stolpboerderij bij Meppel in het

jaar 1860 is gebouwd. Toenmalig eigenaar van het perceel was Wijnanda Dannebergh, echtgenote van Hendrik Willem

Schimmelketel. Deze Hendrik Willem was een vooraanstaand persoon in Meppel: hij bezat een azijnfabriek en een hotel en

<

Hollandse evenbeelden. De schoorsteen in de voorgevel is hier

<

hoewel een aantal kenmerken afwijken van zijn Noord-

De voorgevel van stolpboerderij De Kikkerij bij Meppel.

Belangrijk is dat de stolpboerderij in 1889 door Wijnanda werd

dichtgezet overblijfsel van hoge deuren.

dorp ten noorden van de Nieuwveense Landen. Het vermoeden

De achtergevel van De Kikkerij, met in het midden een [Foto’s: Het Oversticht]

> Johannes Nijmeijer (1810-1890), de vermoedelijke initiatiefnemer van de bouw van De Kikkerij.

[Foto: Historische Vereniging Nijeveen]

verkocht aan Hendrik Nijmeijer. Hij kwam uit Nijeveen, een

bestaat dat de familie Nijmeijer het initiatief heeft genomen tot de bouw van de stolpboerderij bij Meppel. De vader van

Hendrik, Johannes Nijmeijer, was veehouder, maar ook schipper van beroep. Hij vervoerde met zijn schip vooral turf uit de

Drentse veengebieden naar Noord-Holland. Het verhaal gaat

dat Johannes buiten Amsterdam verlaten stolpboerderijen zag

staan, die in verband met stadsuitbreiding moesten verdwijnen. Hij kocht er eentje, brak het gebouw af en vervoerde het vier-

kant vervolgens op zijn schip naar Meppel. Daar bouwde hij de stolpboerderij weer op en liet zijn zoon Hendrik met zijn gezin erin wonen. In hoeverre dit verhaal op waarheid berust, is onbekend. Vreemd is dat, als het verhaal klopt, de familie

Nijmeijer de stolpboerderij niet op hun eigen grond bouwde, maar op die van Wijnanda Dannebergh. Mogelijk huurden zij de grond al langere tijd en hadden zij met het echtpaar

Dannebergh/Schimmelketel overeenstemming bereikt om hier een boerderij neer te zetten.

zette zich bijvoorbeeld ook in voor de lokale bibliotheek en een

Nog een stolp

met Noord-Holland en stolpboerderijen is niet te vinden. Zij

het hoofd heeft gezien, is dat er nóg een stolpboerderij bij

verzekeringsmaatschappij. Een deftig echtpaar dus en een link

Wat men in Drenthe bij alle publiciteit rond De Kikkerij over

hebben ook zeker niet in De Kikkerij gewoond, wat betekent

Meppel staat. Ook deze boerderij ligt midden tussen de wei-

dat de stolp werd verhuurd.

landen, op slechts 400 meter afstand van De Kikkerij. Het gaat

20

Boekbespreking

in dit geval om een apart woonhuis met aangebouwde stolp-

Nijmeijer voor zover bekend geen enkele inwoner van Drenthe

Nijmeijer, een broer van bovengenoemde Hendrik Nijmeijer.

precieze beweegredenen voor de bouw van een stolp in Drenthe

schuur daarachter. Het pand is in 1891 gebouwd door Albert Blijkbaar was de familie Nijmeijer dermate gecharmeerd

geraakt van het fenomeen stolpboerderij, dat zij besloten om bij de bouw van een nieuwe boerderij wéér een stolp neer te zetten.

De stolpschuur maakt nog altijd deel uit van een veehouderij, hoewel de stolp al lang geen koeienstal meer herbergt. Een paar jaar geleden is het rieten dak van de stolp vervangen door golfplaten.

Raadsel De twee stolpboerderijen bij Meppel blijven raadselachtig.

op het idee is gekomen om een stolpboerderij te bouwen. De blijven misschien wel altijd in nevelen gehuld. DD

Met dank aan Jaap Klinkers, Stichting Oud Meppel, Historische Vereniging Nijeveen en Het Oversticht. Bron:

Stolpboerderij De Kikkerij, cultuurhistorisch onderzoek door Het Oversticht (Marieke van Zanten en Willem Ormel) in opdracht van de gemeente Meppel, 2022.

Hoewel het zeker niet onmogelijk is dat een Drentse turfschip-

De verspreiding van stolpboerderijen is prachtig te zien op

zijn woonplaats en daar weer opbouwt, blijft het vreemd dat

Noord-Holland en Boerderijenstichting Noord-Holland.

per een stolpboerderij vanuit Noord-Holland meeneemt naar

een Drentenaar een Noord-Hollandse stolp verkiest boven zijn

<

vertrouwde Drentse boerderijtype. Feit is dat buiten de familie

Het vierkant met zes stijlen van de stolpschuur uit 1891. [Foto: Jaap Klinkers]

■

bijvoorbeeld de Boerderijenkaart, die is gemaakt door MOOI U vindt deze kaart op de vernieuwde website van de Boerderijenstichting (www.boerderijenstichting.nl/beeldbank).

De Staalwoestijn

21

Verandering van een landschap, van Hoogovens tot Tata: een geschiedenis Omdat de Zuiderzeetoegang tot Amsterdam verzandde en daardoor de handel stagneerde, moest er iets

gebeuren. Koning Willem I trok rond 1815 een streep op de kaart tussen Amsterdam en Velsen.

Daarmee werd de provincie Holland in tweeën

gesplitst. Op papier zag dat tracé van het toekomstige Noordzeekanaal er logisch uit.

Maar pas 50 jaar later was het mogelijk om het kanaal te

poort zijn er meer dan 20.000 banen afhankelijk van Tata Steel

leggen. Het kostte de Heerlijkheid Breesaap, een buurtschap

Onlangs maakte Tata bekend dat er 800 banen geschrapt

realiseren en het voor die tijd enorme sluizencomplex aan te in een duinvallei, de kop. In 1876 werd het Noordzeekanaal

geopend. Tegelijkertijd met het graven van het kanaal werden het IJ en de Wijkermeer ingepolderd. Met een uitbraak van

inlandse malaria als toegift, die was er bij iedere inpoldering.

Nederland (onderdeel van het Indiase bedrijf Tata Steel Limited). worden. Vergeleken met andere staalbedrijven wereldwijd is de productie hier vrij schoon.

En toch is de omgeving van Tata een van de meest vervuilde gebieden van ons land.

De werkzaamheden voor de inpoldering begonnen in 1856. In

In haar uiterst interessante boek ‘De Staalwoestijn’ schetst

De Wijkermeerpolder, 700 hectare groot, met vruchtbare

kanaal en het staalconcern in de regio hebben gebracht en

1877 kon het land bewerkt worden.

kleigrond wordt vooral gebruikt voor akkerbouw en veeteelt.

Het Noordzeekanaal trok veel bedrijvigheid aan. IJmuiden en de vissershaven ontstonden. Langs de noordoever, waar de

grond goedkoop was, vestigden zich een papierfabriek en een plaatwellerij - een ferme metaalwerkplaats die zich tot een

fabriek ontwikkelde. Ze brachten technische bedrijvigheid in een geïsoleerd gebied. Die ontwikkeling werd in 1918, na de Eerste Wereldoorlog, versneld met de komst van het hoogovenbedrijf. De Koninklijke Hoogovens en Staalfabrieken

ontwikkelde zich tot een van de grootste werkgevers van ons land. Het bedrijf werd in een adembenemend mooi duingebied gebouwd. Ooit een van de mooiste landschappen van

Nederland, met uitgestrekte bossen en vruchtbare landerijen. Dichters noemden het ‘Hollands Arcadië’.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Hoogovens met Marshallgeld tot in Heemskerk uitgebreid en waren er nog meer

werknemers nodig. De fabriek trok werknemers uit alle windstreken. Voor de automatisering werkten er ruim 24.000

werknemers, de banen bij toeleveranciers niet meegerekend. Inmiddels is dat aantal tot ca. 9000 gedaald, maar buiten de

Saskia Sluiter de enorme veranderingen die het Noordzee-

het groeiende imagoprobleem dat het staalconcern sinds het honderdjarig bestaan in 2018 kent. Door de vervuiling en de

klimaatopgave is de toekomst van het bedrijf onzeker. Sluiter laveert in haar boek langs de verschillende opvattingen. Ze heeft begrip voor beide kampen. Het bedrijf zorgt voor een

ontzettende vervuiling, maar het is aan de andere kant ook

een prachtig mooi bedrijf, dat veel betekent voor de werkgelegenheid. Zij hoopt dat Tata de metamorfose naar schonere productie kan bewerkstelligen. ‘Want anderhalve kilo CO2

produceren voor één kilo staal, dat kan natuurlijk niet meer,’ zegt ze.

De Staalwoestijn

Verandering van een landschap, van Hoogovens tot Tata: een geschiedenis Saskia Sluiter

Uitgeverij Noordboek. ISBN: 9789464710632 € 24,90 JS

■

22

B

I

N

N

E

N

k

i

j

k

e

r

23

In de Binnenkijker kijken we binnen in de interieurs van stolpen. Deze verschillen nog meer van elkaar dan de buitenkanten.

De zoektocht naar en het toepassen van nieuwe functies gaat provinciebreed voort. Nieuw gebruik is immers de aanzet tot

behoud. Niettemin zijn nieuwe functies altijd gebaseerd op de indeling naar oorspronkelijk gebruik. Ook als de stolpboerderij in gebruik is als woonboerderij en bedrijfsruimte. Als het zo nat is als dit najaar ga je naar Waterland.

name in Roemenië en Moldavië. Ik tref Piet en

van de weg liggen en het licht van de Gouwzee

gaan maken. De bloembolpakketten die besteld

Het land waar de slootjes tot bijna aan de rand

nooit ver weg is. In deze bijzonder natte herfst ligt het buurtschap Overleek er extra nat bij. Er wordt

zijn moeten afgeleverd worden.

zelfs extra water weggepompt uit de velden.

Bij binnenkomst via de tweede deur in de dars-

was tot na de drooglegging einde 19e eeuw

die klaarstaan voor het aanstaande transport,

Het gebied ten westen van het Monnickermeer dunbevolkt, maar op de plek van de fraaie houten stolphoeve die we vandaag bezoeken is op de

kadastrale kaart van 1832 wel bebouwing ingetekend. Maar geen stolpsilhouet.

De stolpboerderij met zicht op de Wijde Leek en

daarachter de torens van Monnickendam ligt fraai in het najaarszonnetje. Ineke is op het erf druk bezig met een kruiwagen vol servieswerk en

andere snuisterijen om het stalletje voor de deur aan te vullen en te inventariseren voor de kerstFOTO’S: ANNA GROENTJES

Ineke nog net voor hun landelijke ronde die ze

weeg stuit ik direct op hoog opgetaste pakketten want de ruimte is nodig voor de kerstmarkt. Stichting HOEBOEH heeft veel verschillende

activiteiten om hulp te kunnen bieden. En hiervoor komt de ruimte binnen de stolpboerderij heel

gelegen. Tot de jaren tachtig stond het vee nog op de lange en korte regel, maar bij het loonbedrijf

dat Piet daarna startte was de ruimte binnen de

stolp niet meer nodig. En een stolpboerderij heeft

heel wat ruimte, ideaal als verzamelpunt voor een hulporganisatie.

stukjes die op de lange regel verkocht zullen

De stolp is een enkele stolp maar heeft halver-

HOEBOEH, ‘Hulp Oost-Europa Buurtschap Over-

opvallend stevig voor een Waterlandse stolp. De

worden begin december. Allemaal voor Stichting leek en Helpers’. Een stichting opgericht in 2003 voor hulp aan bewoners in Oost-Europa, met

wege toch extra staanders. En het vierkant is

poer is extra opgemetseld door Piet en daarboven torent een staander imposant de hoogte in. En

24

25 ■

zoals bij meer gebouwen in deze omgeving golven de muren vrolijk mee met de bodem rondom het veenriviertje De Leek. De houten gevels zijn al een paar keer vervangen, net als de

opvallend versierde dorsdeur. In 1908 was deze al met lijstwerk

uitgevoerd, maar een stuk minder uitbundig dan tegenwoordig. Ik heb in ieder geval in heel Noord-Holland geen deur als deze gezien, misschien u als lezer wel?

Ineke en Piet hebben in de vijftig jaar dat ze op de stolp wonen deze liefdevol aangepast naar de wensen van het moment. Bij

de gezinsuitbreiding kwamen er kamers voor de meiden achter de nieuw aangebrachte dakkapel. Recent is deze vervangen

door een nieuwe. Met enige spijt in haar stem zegt Ineke dat

deze van kunststof is. Want het onderhoud aan de stolp gaat met de leeftijd toch wel in de benen zitten. Gelukkig helpen

de dochters volop. Binnenkort wordt de buitenboel weer in de verf gezet.

De verduurzamingslag hebben ze in ieder geval al gemaakt.

Met de zonnepanelen op de schuur en de nieuwe houtkachel zijn ze zelfvoorzienend. Piet plantte twee à drie decennia

geleden al populieren op de windsingel. Daar kunnen ze nu

mooi mee vooruit. En binnen, in de gezellige woonkamer met de kachel centraal, is het goed toeven. De zware buien buiten

maken het alleen maar knusser. De keuken is van alle gemak-

ken voorzien en aan de muur hangen fraaie tegeltjes die ze op het erf hebben opgegraven. Het door sloten omzoomde erf rondom de stolp ligt er prachtig bij in de najaarszon en is

precies zoals het hoort: het ‘werkerf’ met een aantal schuren

en een werkopgang, een ‘voornaam’ voorerf met leibomen in het gelid in het grind langs de voorgevel, en een grasveld tot

aan de sloot en opgang met poort. Het rijtje klompjes aan de beschoeiing is een geestige knipoog. Onder de indruk van

stolp, erf en zijn bewoners vertrek ik door de volgende bui met in de verte alweer een regenboog. Anna Groentjes

■

26

Inbreiproject Hoofddorp rond dubbel vierkant (3)

27

De vorderingen aan de woonwijk en die aan de vernieuwbouw van stolpboerderij De Landman gaan voortvarend, zo meldt ons plaatselijk correspondent Dirk Metselaar vanuit de

Haarlemmermeer. ‘De levering en aanvoer van bouwmaterialen en de aanwezigheid van allerlei werktuigen als vrachtwagens, hijskranen en hoogwerkers maken het mij soms buitenge-

woon moeilijk een goede en herkenbare foto te maken van de

THEO THEO THEO BOT BOT BOT THEO THEO THEO BOT BOT BOT THEO THEO THEO BOT BOT BOT THEO THEO THEO BOT BOT BOT T H T H T E H O E O E B O B O B O T O T T T H T H T E H O E O E B O B O B O T O T T T H T H T E H O E O E B O B O B O T O T T THEO THEO THEO BO BO BO THEO THEO THEO BO BO BO T T T TTHEO H TTHEO H T E H O EO EB OB OB O O THEO BO BO BO T T THEO THEO THEO BO BO BO T T TT Voor Voor Voor gewoon gewoon gewoon een een een goed goed goed bed! bed! bed! Voor Voor Voor gewoon gewoon gewoon een een een goed goed goed bed! bed! bed! Voor Voor Voor gewoon gewoon gewoon een een een goed goed goed bed! bed! bed! Voor Voor Voor gewoon gewoon gewoon een een een goed goed goed bed! bed! bed! Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag || Gratis || Gratis || Gratis parkeren! parkeren! parkeren! Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag parkeren! parkeren! parkeren! Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis Gratis | Gratis Gratis | Gratis Gratis parkeren! parkeren! parkeren! Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis | Gratis | Gratis parkeren! parkeren! parkeren! Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis | Gratis | Gratis parkeren! parkeren! parkeren! telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 237228 237228 237228 Dorpsstraat

Dorpsstraat Dorpsstraat Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis | Gratis | Gratis parkeren! parkeren! parkeren! 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis | Gratis | Gratis parkeren! parkeren! telefoon telefoon telefoon - 237228 237228 - 237228 237228 - 237228 237228parkeren! 0229 0229 0229 0229 0229 0229 237228 237228 237228 Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis | Gratis | Gratis parkeren! parkeren! parkeren! telefoon telefoon telefoon 237228 237228 237228 Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag | Gratis | Gratis | Gratis parkeren! parkeren! parkeren! telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 237228 237228 237228 telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 -- 237228 -Gratis 237228 -Gratis 237228 www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag ||237228 ||237228 ||237228 Gratis parkeren! parkeren! parkeren! www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag Gratis Gratis Gratis parkeren! parkeren! parkeren! www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 -- |237228 -- |237228 -- |237228 www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl

Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat 162, 162, 162, Zwaag Zwaag Zwaag Gratis Gratis Gratis parkeren! parkeren! parkeren! telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 - 237228 237228 - 237228 237228 - 237228 237228 telefoon telefoon telefoon 0229 0229 0229 237228 237228 237228 www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl

www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl www.theobot.nl

Van Lierop houdt uw monument leefbaar...

vorderingen aan met name de stolpboerderij. Laatst stond er langdurig een groene cementsilo voor m’n neus en camera.’

Gelukkig voor ons hield Dirk stug vol en leverde met een soort

van groene raket op stevige poten een paar uitstekende foto’s waarop de vorderingen inderdaad goed zijn te zien. Op de

rechterfoto is te zien dat de dakplaten worden gemonteerd.

Ook de woonwijk vordert gestaag en zo kruipt dit ambitieuze inbreiproject in Hoofddorp richting eindfase.

Het meedingen naar de door de gemeente ingestelde titel

‘Monument van het jaar’ verliep naar wens. Hoewel De Land-

man (straks De Fruitboerderij) niet verder reikte dan een derde plaats, toonde Dirk (en wij met hem) zich tevreden over het behaalde resultaat. Immers, zo verklaarde hij, het project is

naar een mededeling van de heer Ton van Soest. Hierover meer

situatie nog niet ten volle als monument genietbaar. De

Nu eerst de twee vervolgfoto’s van ‘onze’ Dirk, waarop onder

nog lang niet af en is mede door deze onder-constructie-

locatie is nog te veel een bouwplaats, maar wanneer het project afgerond is, zal zowel De Landman als De Fruitboerderij

zeker en vast een serieuze gooi doen naar een dergelijke titel.

> HOUTINSECTENBESTRIJDING

J 6Jaar 0aar

> ZWAMBESTRIJDING > HOUTHERSTEL MET EPOXYTECHNIEK > VOCHTBESTRIJDING > ONDERZOEK > ONDERHOUDSABONNEMENTEN

Uiteraard in een ander jaar en daarvoor dienen we slechts geduld te oefenen, aldus Dirk Metselaar.

Uit de Haarlemmermeer eveneens een bericht dat de stolp-

boerderij in Hoofddorp officieel nooit De Landman heeft geheten en slechts in de volksmond als zodanig is genoemd. Dit

Heeft u bouwplannen? Geesterweg 6, 1911 NB Uitgeest info@akerbouw.nl www.akerbouw.nl

✆ 0172 43 35 14

WWW.VANLIEROP.NL

9001 ISO

ISO 9001 ER

C

Akerbouw B.V. T: 0251-315817

Conserveert & Herstelt Hout | Verdrijft Vocht

D

Uw onderhouds- en restauratiepartner in Noord-Holland

TIFIE

zodra het bouwproject is afgerond.

andere de appelgroene silo en een gele hoogwerker overduidelijk in beeld staan. Ook de doorgaande groei van de woonwijk is in de achtergrond zichtbaar. Op de foto links zien we nog

duidelijk het dubbele vierkant en de nieuwe dakspanten. Op

de foto rechts vanuit een iets andere hoek de nieuwe kozijnen in de topgevel en bijna alle isolatieplaten op het dakvlak. Dirk, dank en graag tot de volgende serie. WM

■

28 Kiek 64 Meer reacties

Kiek 65

verspringend van elkaar vastgetimmerd. Oogt bijna als een

groter en moderner (?) raamkozijn. Een raam vlak om de hoek

Reacties

pony staan haast vertederend centraal in beeld. De stolp is

pijpen aan de voorgevel voeren het water uit de goot af.

De allereerste reactie komt uit Schermerhorn en wordt bij de

geheel met dakpannen is gedekt, is minstens drie vierkanten

opgave al in twijfel getrokken. Maar Theo Witteman doet de eenvoudige stolp denken aan het exemplaar aan de Achter-

dichting 305 te Oostzaan, waar hij in zijn jonge jaren als loonwerker kwam grassen. Maar ja, verzucht-ie, die is allang weg

en met herinneringen kun je er zomaar helemaal naast zitten. Ik ben het met zijn keuze voor een stolp op het oude land,

d.w.z. niet in een droogmakerij, overigens 100% eens. Maar waar dan wel?

Thijs Ris uit Oost-Knollendam meldt met slagen om de arm

dat de stolp in Driehuizen zou kunnen staan, maar hij is allerminst zeker van zijn zaak en weet niet waar.

Deze gaan vooraf met enkele algemene reacties, zoals die van FOTO: JAN SCARPA

Dirk Metselaar die naar aanleiding van de vorige Binnenkijker

(‘een boeiend artikel’) meldt dat men op het erf van de Olmenhorst appelbomen kan adopteren. Wie dat wil uiteraard, maar Dirk heeft er een en hij meldt van ‘zijn’ appelboom een goede

oogst, omdat de appelbloesemkever er wegbleef. Goed nieuws. Vervolgens meldt Kees Koopman uit Andijk dat de Wieringermeer beslist niet de enige Zuiderzeepolder is geweest (zo

genoemd in het artikel over de verdwenen stolp van Pluister), want de Proefpolder (40 ha) bij Andijk, aangelegd in 1926-27, is er namelijk ook een. Waarvan akte.

Vervolgens komt Joost Buchner in de lucht met de oplossing voor Kiek 64: Koepoortsweg 106 en in 1958 gesloopt voor de

aanleg van de Juniusstraat. Correct, zoals we al weten, maar

Joost las ons tijdschrift pas onlangs in de bibliotheek, vandaar. André Mus en Dieuwertje Duijn voegen over Kiek 64 de laatste

wetenswaardigheden toe. De opdrachtgever voor de bouw van het opmerkelijke stolpensemble was niet de familie Spruit,

maar het werd in 1877 gebouwd naar een ontwerp van architect Jacob N. Vlaming door Cornelis Ariënszoon Groot, boer en landeigenaar uit (oorspronkelijk) Hoogwoud. Hij trouwde met

Geertruida Schouten. Ze waren katholiek. Cornelis overleed

in 1904, waarna de eigendom eerst in 1917 overging naar de familie Spruit.

29

Dan komt Jan de Groot (Middenbeemster) in de lucht en hij

verklaart dat de kwestie niet is wat het lijkt. Zo meent hij dat foto en krantenknipsel mogelijk niet met elkaar hebben te

maken. Het is zelfs zo dat hij meent de mensen op de foto te

herkennen, maar dat moet hij nakijken. Een oplossing voor dit decembernummer komt echter te laat. Wordt vervolgd.

Kiek 66 Een enorme stolpboerderij is het thema van Kiek 66. Een voorjaarsplaatje in de winter getuige de fruitbomen in de boom-

gaard in het jonge blad en het fluitenkruid in de berm in bloei. Ergens vroeg in mei. Opmerkelijk is ook de dans van alle land-

hekken rond voorerf, langs de stolp en de oprit van verschillende palen en de planken aan de onder- en bovenkant, meest

kleine poldercompositie. Het bruine paard en de gitzwarte

er een van groot formaat en naar de forse bakstenen topgevel te oordelen gebouwd tussen 1890 en 1920. Het grote dak, dat

groot. Opmerkelijk is de kleine aanhuiving, een aanhuivinkje eigenlijk, helemaal achteraan de zijgevel links. Hoe klein ook, hij doet wel degelijk mee, getuige het aangebrachte raamkozijn.

De stolp kent weinig tot geen sier. Er is een smetrand, de topgevel heeft een horizontale sierplank bovenin. Rechts van de

voordeur (met bovenlicht) die uit het midden is geplaatst en in de topgevel totaal zes ramen die alle als zesruiter zijn

uitgevoerd. Hagelwitte kozijnen. Links van genoemde voordeur (waarin vier vierkante ruitjes in lijn boven elkaar) nog twee ramen, maar nu uitgevoerd als T-ramen. De kozijnen even hagelwit. Om de hoek in de zijgevel in elk geval een

is door de boomstammen niet goed te zien. Drie dunne regenOp het imposante dak in het voorste dakvlak een schoorsteen met een lange, dunne schoorsteenpijp, terwijl aan de andere kant van het dak eenzelfde soort schoorsteen nog net zicht-

baar is. Feitelijk atypisch, maar deze enorme stolp is dan ook

eigenzinnig. Om dat extra te benadrukken staat er op de hoek van voor- en zijgevel een mysterieus trapje. Veel te kort voor het bereiken van de goot, bijvoorbeeld. Is het een ramenlap-

trapje dat om de hoek net uit het zicht is gezet, opdat bezoek het niet ziet en het hulpmiddel toch bij de hand blijft? We

weten het niet. Net zomin als we weten waar deze stolp staat of stond en naar model en formaat te oordelen ergens in een droogmakerij. Allemaal leuk deze gedachten, maar wie weet meer. Reacties graag naar het secretariaat. Zie colofon. WM

■

30

31

Stolpen in de Kunst

Marjan de Glopper De stolpboerderij is al eeuwenlang een terugkerend onderwerp voor beeldend

kunstenaars. Niet verwonderlijk, want de polderpiramide is karakteristiek in elk landschap, in veel dorpen en zelfs in menige stad. De Noord-Hollandse stolp

valt op en wordt niet voor niets door kunstenaars verbeeld, door alle tijden en in uiteenlopende stijlen.

Zagen we in het vorige nummer twee stolpdaken min of meer van dichtbij, op dit

doek staan er weliswaar en welgeteld drie, maar zien we ze als beeldbepalend onderdeel van een landschap. Een heerlijke, oer-Hollandse en platte polder en nagenoeg leeg. De zes koebeesten in de ietwat verre voorgrond eten buitengewoon kalm en

gestaag van het gras in de wei. De kleine, compacte kudde koeien erachter valt bij

een eerste oogopslag nauwelijks op, zoveel aandacht trekt het vlammend rode puntdak van de stolpboerderij die tot de dakgoot staat weggedoken achter een groene

polderdijk. En wat is de aanblik van dit polderpanorama leeg. De eveneens lege en platte voorgrond, die doorloopt tot tweederde van het schilderij, is hieraan zeker

debet. Overwegend groen met niks erin. De rand van een polderweg is het grijs begin van een weiland dat bestaat uit zodanig veel kleurnuances groen dat het daardoor

uiterst gedetailleerd lijkt. Toch is dit niet het geval en benadrukt ook dit groene vlak de enorme leegte. Na een gele band volgt de invulling van de kunstenaar met de

schaarse details van de eerdergenoemde koeien, een slingerende polderdijk en vijf bouwwerken. Een poldermolen, een huisje met witte muren en drie stolpdaken.

Vervolgens besluit onder een grijze wolkenlucht een smalle, heldergele band het tafereel. Er beweegt nog steeds niks. Niettemin lijken de wolken met een lichte

dreiging naderbij te komen om zich over de getoonde leegte te ontfermen. Deze kenmerkende leegte met alle aanwezige levendigheid is op dit olieverfschilderij perfect vastgelegd door Marjan de Glopper (Egmond) die - net als iedereen - donders goed

weet dat mensen bewoning direct achter een dijk aan zee, in dit geval de Hondsbos-

sche Zeewering, liever mijden. Zelfs onverstandig vinden. Daarom is dit landschap zo leeg en leeg gebleven. Vanwege de ligging direct achter de waker (de direct aan zee gelegen dijk) en een recent afgegraven dromer. Eerst achter de meer landinwaarts

aangelegde slaperdijk voelt men zich veiliger. Dit beeld van een dijk aan zee bestaat niet meer en met de aanleg van een breed strand en duinen voor de dijk heet de in zand verpakte zeewering nu dan ook de Hondsbossche Duinen.

Achter de dijk Marjan gaf dit doek, dat 60 bij 85 cm meet, zelf de titel ‘Achter de dijk’ mee en daar is geen woord Frans bij, omdat het eenvoudigweg helemaal raak is en De Glopper wist welk landschapstype zij mogelijk zo rond 1990 vastlegde. Een heel oud landschap

met daarin de onvermijdelijke menselijke ingrepen, zoals de aanleg van dijken en

het daarmee samenhangende waterbeheer met onder andere poldermolens, zoals

de hier afgebeelde Hargermolen. De machtige Hondsbossche Zeewering is slechts als een bleekgele en rechte streep uitgevoerd als om de kwetsbaarheid ervan extra te

willen benadrukken. De dreigende lucht versterkt dat gevoel. Stevig staand ergens op

de slaperdijk kijken we over een leeg lijkende Vereenigde Harger- en Pettemerpolder waarin alles plat is dan wel deze indruk maakt, maar beslist niet is. Kijk daarvoor

naar het rode stolpdak dat in de Zijperpolder is gesitueerd en een lager standpunt kreeg door de goed kijkende kunstschilder.

Marjan de Glopper is in 1936 te Utrecht geboren en kreeg in 1953 tekenles aan de

Ecole du Soir te Parijs. Hierna volgde zij opleidingen aan de Kunstnijverheidsschool en de Rijksacademie te Amsterdam. Tegenwoordig woont en werkt zij in Egmond. Het Stedelijk Museum Alkmaar heeft werken van haar in de collectie. Dit doek

komt echter uit de collectie van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Hoe het ook zij, in alle gevallen een plaatje van een landschap. Leeg, maar … onvermijdelijk met stolpen. WM

■

32 De Alblasserwaard op bezoek

33

Op een goeie dag ging de telefoon en kregen we Arie Bassa aan de lijn met het vriendelijke verzoek of de Boerderijenstichting Alblasserwaard ‘Boerderij en Erf’ een bezoek mocht brengen aan hun evenknie met stolpboerderijen. Het liefst wilde men naar West-Friesland. Na rijp beraad is aan dit verzoek voldaan, want het is goed

contact te hebben en te houden met je collega-boerderijen-

stichtingen in de rest van het land. Zo kwam het excursiespel op de organisatiewagen en geschiedde het dat op 14 oktober een grote delegatie uit Alblasserwaard na een flinke busreis bij de André Hoeve in Spierdijk arriveerde.

FOTO’S: ANNA GROENTJES

Naar Wognum In een luxueuze skybox met zicht op een moderne koeienstal

is het gezelschap eerst officieel ontvangen door onze secretaris Gerrit Jan van de Lagemaat, waarna Ina Slot-Broekhuizen de

aandachtig luisterende Alblasserwaarders trakteerde op een

heerlijk en luchtig referaat (waarvan onderdelen op rijm en in

het West-Fries bovendien) over de rijke geschiedenis van WestFriesland. Uiteraard nadat men voorzien was van koffie en

thee, want hartelijk ontvangen kunnen ze in genoemde regio.

Omdat het middagprogramma was ingedeeld voor een bezoek aan de statige en eclectische prachtstolp Welgelegen in Wognum deed Anna Groentjes haarscherp en via prachtig beeldmateriaal uit de doeken hoe een stolpboerderij van het West-Friese

type er op z’n meest verschillend en mooist uitziet. U kunt zich zelf de verschillende fraaie darsdeuren aan de voorkant,

uitgebouwde voorhuizen en houten topgevels in heerlijk frisse en veel (mint)groene tinten voor de geest halen. De toehoorders raakten er in ieder geval licht opgewonden van. Hoog tijd voor de smakelijke lunch.

Hierna ging het gezelschap per bus terug naar Wognum

voor een uitgebreid bezoek in twee groepen aan genoemde

Welgelegen, de buitengemeen goed geconserveerde stolp aan de Kerkstraat aldaar. Een groep bezocht het fraai en in stijl gemeubileerde woongedeelte met veel art-decomotieven,

terwijl een andere groep werd rondgeleid door de boomgaard en het vierkant. Tot slot kreeg het gezelschap op de dars een heerlijke opkikker aangeboden in de vorm van een geurig

kopje koffie met West-Friese krentenmik. De Alblasserwaard kon er geen genoeg van krijgen en begon niet eerder aan de

terugreis dan nadat men eerst nog een korte route langs een aantal West-Friese stolpen had gevolgd. Eenmaal weer thuis meldde Arie Bassa dat men zeer verrukt was geweest over de kwalitatieve inhoud van de excursie en over de Noord-

Hollandse stolpboerderijen en het West-Friese ‘medeltje’ in het algemeen en Welgelegen in het bijzonder. ‘We komen zeker terug’, aldus een enthousiaste Bassa. WM

■

34

Colofon Magazine nr. 115 van de Boerderijenstichting Noord-Holland ‘Vrienden van de stolp’, december 2023

restauratie transformatie nieuwbouw verbouw Zaanweg 59, Wormerveer 075-6287686, www.kleinbv.nl

Zwaagdijk-Oost 286, t. 0229 262140, m. 06 20548854 info@ rietdekkersbedrijfsijm.nl , www.rietdekkersbedrijfsijm.nl

Secretariaat: De Buurt 34, 1606 AG Venhuizen info@boerderijenstichting.nl Telefonisch bereikbaar via 06 3056 0920 Spreek een bericht in en u wordt teruggebeld. beeldbank@boerderijenstichting.nl www.boerderijenstichting.nl IBAN: NL69 INGB 0000 3381 81 t.n.v. Boerderijenstichting Noord-Holland, Bergen Community vierkantdelers: www.stolpencommunity.nl

hkarchitectuur.nl

Hout 100% duurzaam Bomen zuiveren de lucht en produceren zuurstof (O2). Daarnaast nemen groeiende bomen CO2 op. Dat betekent dat bossen het broeikaseffect verminderen en daarmee klimaatverandering tegengaan.

verkiezing van de Historische Vereniging Alkmaar van de mooiste gevels van Alkmaar, de Puienprijs. Over deze winnaar oordeelt de jury: ‘Het is een grote kwaliteit dat de

jonge opdrachtgeefster Roza Apeldoorn niet heeft geschroomd om deze bijzondere herbouw van de boerderij van haar grootmoeder op zich te nemen en daardoor te behouden voor de toekomst’.

Een bijzonder plan van Peter van Zutphen - de vorige voorzitter van de Boerderijen-

stichting - en zijn partner Ineke met hun dubbele stolp Nieuw Bouwlust uit 1875 aan staat herstellen. Het overdekte gebouwtje met een ronde vorm en rieten dak diende

) Grafische verzorging en advertenties: le bureau, Hoorn (06 2246 0919) Koopmans’ Drukkerij, Zwaag Druk: 2.000 exemplaren Oplage: Bestuur: Leoni Sipkes (voorzitter), Ursem Gerrit Jan van de Lagemaat (secretaris), Venhuizen Leo Bos (penningmeester), Sint Pancras Monique Beemsterboer, Heerhugowaard Luitzen Hitman, Westbeemster Anneke Zandt, Twisk

Noorder IJ- en Zeeweg 8, 1505 HG Zaandam 075-6177984 | www.timmerfabriekvisser.nl

Dorpsstraat 142b, Nieuwe Niedorp

De stolp Helderseweg 61 in Alkmaar wint de publieksprijs in de tweejaarlijkse

organisaties er concerten, workshops en tentoonstellingen houden.

Tot in detail verantwoord maatwerk

www.taats.nl

Uit het Noordhollands Dagblad, verzameld door Ed Dekker, journalist.

om paarden klaar te stomen voor het werk op het land. Na de restauratie kunnen

(C)O2

N ico Dekker - Mark Ivan gh

Stolpen in het nieuws

de Kleiweg in Anna Paulowna. Zij willen de longeermanege op het erf in originele

Redactieteam:

t hou00/0m 1d0uurzaa

Architecten & Bouwkundigen

35

Nieuwbouw Utiliteitsbouw Verbouw Onderhoud Restauratie Kozijnen en lijstwerk M.C. van Voordenstraat 2 1483 GB De Rijp tel.: 0299 673487 duinmaijer@duinmaijer.nl www.duinmaijer.nl

Aandacht voor ambacht Machinestraat 2, 1749 DT Warmenhuizen (0226) 391374 • info@pronkbouw.nl www.pronkbouw.nl Machinestraat 2, 1749 DT Warmenhuizen (0226) 391374 • info@pronkbouw.nl www.pronkbouw.nl

Karakteristieke boerderijen in het waddengebied Vacature Advisering De Boerderijenstichting biedt begunstigers de mogelijkheid om (in omvang en diepte) beperkte bouwkundige en esthetische adviezen in te winnen. Voor deze adviezen wordt een bijdrage in de kosten in rekening gebracht. Voor informatie kunt u contact opnemen met het secretariaat. Het magazine verschijnt in maart, juni, september en december. ISSN 1566-8843

Een opvallende verschijning in Noordbeemster. Een woonhuis in stolpvorm, volledig van hout met metalen dakafwerking. Het begin van een nieuwe ontwikkeling in het Werelderfgoed? De toenmalige gemeente Beemster gaf een architectenbureau toe-

stemming voor deze revolutionaire aanpak. Op deze plek aan de Mijzerweg brandde

een traditionele stolp af in 2014. Zonnepanelen leveren de energie voor een warmtepomp die het huis verwarmt. De panelen zijn in de metalen dakafwerking gemonteerd, tussen de houten frames.

Een idee? In de zoektocht naar mogelijkheden om mantelzorgers en zorgvragers dichtbij elkaar te brengen, dook een stolp bij Sint Maartensbrug op. Naast deze

woonboerderij ligt de fundering van een afgebroken veeschuur. Ideaal voor een extra onderkomen - dat nog wel moet worden gebouwd, wordt geconcludeerd in het

kader van de landelijke Dag van de Mantenzorg. Dus op zoek naar meer van dit soort plekken.

Tien woningen in een nieuw te bouwen stolp in een woonwijk in Hoogwoud? Over deze wens van de dorpsraad van Hoogwoud bestaat veel onduidelijkheid. Ook de