Bijlage II - Visie, Ambities, Leidende Principes en Opgaven

Naar een Landsmeerse Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2021-2024 Visie, ambities, leidende principes en opgaven

Verstrekt ter informatie aan de genodigden van en voorafgaand aan de klimaatdialoog van 01-10-2020

ONZE VISIE Het klimaat verandert. Daar passen we ons op aan. We hebben de zes regionaal definieerde pijlers waar onze visie op steunt aangepast aan de lokale situatie in Landsmeer.

1

Adaptief landelijk gebied

2

Het open, waterrijke veenweidelandschap kenmerkt de gemeente. Vooral droogte en bodemdaling bedreigen natuur (Ilperveld & het Twiske) en recreatie. We streven naar een toekomstbestendig landelijk gebied voor deze functies.

4 Foto: Ria de Boer

Dorp en land in balans Het water verbindt dorp en land. Het landelijk gebied wordt ingezet om regenwater op te vangen zodat schade en overlast in bebouwd gebied wordt voorkomen.

Leefbare dorpen

3

De inwoners van Landsmeer zijn trots op hun gemeente en zeer tevreden over de leefbaarheid. We streven ernaar om dit nog verder te verbeteren, vooral met het oog op vergrijzing. We willen onze dorpen prettig leefbaar houden.

5

Robuuste vitale netwerken De belangrijke functies van de regio moeten we beschermen. Knooppunten van wegen, energie, dataverkeer en nog meer. Het zijn de vitale netwerken voor veiligheid, gezondheid, economie en leefbaarheid.

Ontwikkelingen klimaatbestendig We bouwen met het oog op de toekomst. Als we nu iets ontwikkelen, hebben we al nagedacht over het klimaat van de toekomst.

6

Betrokken en actieve mensen

De mensen maken de gemeente. Als we de gemeente willen aanpassen moeten we dat samen doen. We gaan voor breed draagvlak en een goede samenwerking met alle gebiedspartners. Een goed voorbeeld hiervan is de herinrichting van Havenzathe.

ONZE AMBITIES VOOR 2050 We gaan ons aanpassen aan hevige neerslag, hitte, overstromingsrisico’s en droogte. In 2050 willen we klaar zijn voor extremer weer. We hebben een ambitieniveau bepaald. Zo hoog leggen we de lat:

Voorbereid op overstromingen Bij een dijkdoorbraak van regionale of

Klaar voor hevige neerslag Bij korte hevige én bij langdurige neerslag (70 mm in een uur en 100 mm in 2 dagen, kans 1:100 jaar): ✓ Blijven hoofdwegen toegankelijk voor calamiteitenverkeer ✓ Ondervinden vitale netwerken en functies beperkte schade ✓ Ondervindt bebouwing beperkt schade, waarbij extra aandacht is voor seniorenwoningen en rijksmonumenten

Grip op droogte Een lange droge periode met een neerslagtekort van 300 mm (kans 1:10 jaar): ✓ Leidt tot beperkte schade voor landbouw en landschap door uitdroging, verzakking en verzilting ✓ Leidt tot beperkte schade aan unieke natuurwaarden door verzilting ✓ Ondervinden bebouwing en infrastructuur minimale zakkingschade

z

primaire keringen (kans 1:100-1:1000 jaar): ✓ Zijn er voldoende mogelijkheden om veilig te schuilen voor mens en dier ✓ Streven we naar bereikbaarheid voor calamiteitenverkeer ✓ Ondervinden vitale netwerken en functies beperkte schade

Het hoofd koel houden Bij een zomerse dag van 32 graden zonder wind (kans 1:1000 zomerdagen) én bij langdurige hitte: ✓ Is op openbare verblijfsplekken minimaal 30% schaduw met netwerken van schaduwrijke routes ✓ Streven we naar vermindering van nachthitte in steden en dorpen ✓ Vinden dorpelingen en stedelingen verkoeling in en op het water in het landelijk gebied waarbij we extra aandacht hebben voor ouderen met een beperkte mobiliteit ✓ Blijft drinkwater gezond voor alle inwoners ✓ Blijft zwemwater gezond voor recreanten ✓ Hebben mensen voldoende informatie om zich te beschermen tegen de hitte ✓ Zetten we in op bescherming van unieke natuur

ONZE LEIDENDE PRINCIPES VOOR DE AANPAK We hebben een visie, en onze ambitie is duidelijk. Vanaf nu gaan we onze werkprocessen zo inrichten dat we onze ambities waarmaken. Dat doen we aan de hand van onze leidende principes.

1

ADAPTIEF LANDELIJK GEBIED ✓ We streven naar behoud en ontwikkeling van natuur en landschap bij nieuwe ruimtelijke plannen ✓ We streven naar tegengaan van bodemdaling, met behoud van economisch rendabele agrarische bedrijven ✓ We optimaliseren beschikbaarheid van zoet water voor landbouw en natuur LEEFBARE DORPEN ✓ We creëren ruimte voor waterberging en koelte in de bestaande stad ✓ Bij herinrichtingen streven we voor water en riolering naar de volgorde: 1) scheiden vuil en schoon water (met oog op gezondheid) 2) vergroten berging openbaar groen 3) vergroten berging particuliere terreinen 4) vergroten berging op straat

2 3

ONTWIKKELINGEN KLIMAATBESTENDIG ✓ We streven naar het basisveiligheidsniveau MRA bij nieuwbouw ✓ We streven ernaar dat nieuwe ontwikkelingen een polderpeil hebben, en geen onderbemaling

4

DORP EN LAND IN BALANS ✓ Alleen als waterberging in stedelijk gebied ontoereikend is zoeken we extra berging in landelijk gebieden ✓ We creëren meer plekken voor dorpelingen en stedelingen om verkoeling te zoeken in en op het water

5

ROBUUSTE VITALE NETWERKEN ✓ We sluiten aan op actueel vastgesteld beleid voor overstromingsrisico’s van Rijk en provincie Noord-Holland ✓ We werken nauw samen met provincie, nutsbedrijven, en veiligheidsregio voor robuust maken van vitale netwerken en functies

6

BETROKKEN EN ACTIEVE MENSEN ✓ We werken met de regio samen in de communicatie naar externe partners ✓ We onderstrepen gemeenschappelijk belang en wijzen op eigen verantwoordelijkheid ✓ We stimuleren en verleiden klimaatadaptief gedrag, in plaats van dat we het voorschrijven

ONZE OPGAVEN Wat staat ons te doen om Landsmeer klimaatbestendig en waterrobuust te maken, uiterlijk in 2050? Dit wordt duidelijk wanneer je de ambities voor 2050 (gewenste situatie) vergelijkt met de verwachte effecten van extreem weer op ons gebied (huidige situatie). In de eerste ambtelijke ophaalronde zijn (mogelijke) opgaven geïnventariseerd. Voor 2021-2025 maken we scherp wat we concreet gaan doen om Landsmeer klimaatbestendiger te maken. Alle opgaven (zie pagina’s hierna) in één keer oppakken is onhaalbaar. We zullen daarom moeten prioriteren en opgaven op korte en lange termijn inplannen. Dit doen we gezamenlijk tijdens de tweede ambtelijke ophaalronde van 01-10-2020, van 13:00-15:30 uur.

Van hoge naar lage(re) prioriteit, voorzien we tijdens interactieve subsessies de opgaven van de volgende informatie: • Wat wordt er al gedaan aan deze opgave (bestaande activiteiten, (beleids)plannen)? • Welke (aanvullende) maatregel is nodig? Denk aan: onderzoek, fysieke maatregel, meekoppelen, faciliteren, communiceren… • Welke partij(en) hebben we nodig? Wat kunnen we van hen verwachten? • Wie neemt de regie (dit hoeft niet altijd gemeente Landsmeer te zijn)? • Welke middelen zijn nodig? Denk aan: geld, personele capaciteit, kennis, informatie, juridische instrumenten… Met behulp van deze informatie kunnen we een concept uitvoeringsagenda met concrete maatregelen opstellen. In de implementatiedialoog (eind 2020) zal de dialoog worden gevoerd over de praktische uitvoerbaarheid en de haalbaarheid (financieel, maatschappelijk en technisch) van de maatregelen op de uitvoeringsagenda. Deze geven richting aan de definitieve uitvoeringsagenda voor klimaatadaptatie. Zo kunnen we vanaf 2021 gericht werk maken van een klimaatbestendig Landsmeer!

1. ADAPTIEF LANDELIJK GEBIED Maatregelen treffen ter voorkoming van droogte en daardoor watertekorten voor (1) de natuur en (2) de landbouw ●

Denk aan o.a. onderzoek mogelijkheden hogere oppervlaktewaterpeilen in beken en watergangen voor het (tijdelijk) langer vasthouden van water extra watervoorraad in de vorm van klimaatbuffers (in nood voor natuurbranden?) inzetten op andere teelt N.B. Hoogheemraadschap HHNK hanteert een verdringingsreeks bij droogte

Maatregelen treffen ter voorkoming van bodemdaling voor (1) de natuur en (2) de landbouw

●

Denk aan o.a. landgebruik volgt (grond)waterpeil; in de huidige situatie volgt het (grond)waterpeil het landgebruik toepassen van (onderwater)drainage, een veelbelovende methode om bodemdaling tegen te gaan, met name bij geringe drooglegging

●

Inzicht verkrijgen in mate van drinkwaterbeschikbaarheid bij extreme droogte (+ uitwerken maatregelen)

●

Inzicht verkrijgen in bedreiging van hitte en droogte voor zwemwaterkwaliteit (+ aanpak om kwaliteit goed te houden)

●

Inzicht verkrijgen in huidige schuilmogelijkheden tegen hittestress voor mens & dier (+ uitwerken maatregelen)

●

Inzicht verkrijgen in schade in landelijk gebied bij overstroming (+ uitwerken maatregelen)

●

Inzicht verkrijgen in huidige schuilmogelijkheden bij overstroming voor mens & dier (+ uitwerken maatregelen)

●

Inzicht verkrijgen in gevolgen van klimaatverandering voor de gebiedseigen flora en fauna (+ uitwerken aanpak verbetering)

●

Inzicht verkrijgen in schade door hevige neerslag (+ uitwerken maatregelen)

Denk aan o.a. “plukjes” bomen in het landschap

Denk aan o.a. natuurgebeiden het Twiske en Ilperveld

2.

LEEFBARE DORPEN

●

Maatregelen voor minder verharding en meer groen (= minder hittestress en wateroverlast)

●

Maatregelen voor terugdringen risico op wateroverlast sportpark

Denk aan o.a. (school)pleinen, parkeerterrein Deen, Marktplein, nieuwbouwwijk Luijendijk Zuid

Denk aan o.a. oppervlakkige afvoer van water over maaiveld naar oppervlaktewater

Maatregelen voor terugdringen risico op wateroverlast in woonwijken ●

Denk aan o.a. afkoppelen en lokaal (ondergronds) opvangen regenwater of afvoeren naar omliggend landelijk gebied wateroverlast langs bijvoorbeeld de Dr. Martin Luther Kingstraat en in de Aalscholverstraat

Ontwerp maken voor koeltestructuren (= minder hittestress) met extra aandacht voor kwetsbare mensen

●

Denk aan o.a. voldoende schaduw rondom verzorgingstehuizen en gezondheidscentra voldoende beschaduwde looproutes door centrum

●

Benutten en verkennen meekoppelkansen (ten behoeve van klimaatadaptatie) bij gepland groot onderhoud

●

Benutten grote dakoppervlakken (scholen, bedrijven) voor groen(blauwe) daken om wateroverlast en hittestress terug te dringen

●

Inzicht verkrijgen in mogelijkheden voor aanleg van droogte-resistent groen

●

Inzicht verkrijgen in risico’s en schade door zettingen in stedelijk gebied (+ uitwerken maatregelen) Denk aan o.a. kwetsbare panden en wegen zuidelijk deel van kern Landsmeer

Opstellen plan voor monitoring en stimulering vergroening particulieren

●

Denk aan o.a. gebruik maken van Waterlabel voor inzicht waterberging op particulier terrein (= veel verharding betekent een laag Waterlabel) samenwerken met lokale tuincentra

Maatregelen tegen grondwateroverlast ●

Denk aan o.a. bouwtechnische maatregelen in (bedrijfs)panden ophogen maaiveld bij sloop en nieuwbouw

3.

DORP EN LAND IN BALANS

●

Inzicht verkrijgen in mogelijkheden tot oppervlakkige afstroming van overtollige neerslag naar laagten/retenties waar het geen overlast oplevert

●

Inzicht verkrijgen in mate van (on)toereikendheid waterberging in stedelijk gebied

●

Inzicht verkrijgen in voldoende plekken voor mens en dier om verkoeling te zoeken in tijden van hitte (+ uitwerken maatregelen) Denk aan o.a. veilig zwemwater en voldoende schaduw

●

Maatregelen om afvoer van regenwater naar landelijk gebied te verbeteren waar waterberging in stedelijk gebied ontoereikend is. Denk aan o.a. vergroten duikers of riolering die tevens als duiker functioneert, of oppervlakkige afstroming naar oppervlaktewater.

4.

ONTWIKKELINGEN KLIMAATBESTENDIG

●

Inzicht verkrijgen in mogelijkheden tot oppervlakkige afstroming van overtollige neerslag naar laagten/retenties waar het geen overlast oplevert

●

Eisen stellen voor klimaatadaptatie bij nieuwbouw en herinrichting om te voldoen aan het Basisveiligheidsniveau Klimaatbestendige Nieuwbouw MRA

●

Vormgeven van de integrale samenwerking aan klimaatbestendigheid bij nieuwe ontwikkelingen

●

Geplande herinrichtingsprojecten: mogelijkheden klimaatadaptatie meekoppelen maximaal benutten

●

Verticaal groen: verkennen mogelijkheden

Denk aan o.a. tussen beleid water/riolering en ruimtelijke ontwikkeling bij nieuwe ontwikkelingen

Denk aan o.a. Havenzathe, Meerkoetstraat en Tormentilstraat

Denk aan o.a. stimuleren projectontwikkelaar

5.

ROBUUSTE VITALE NETWERKEN

●

Inzicht verkrijgen in kwetsbaarheid voor klimaatverandering van vitale infrastructuur

●

Inzicht verkrijgen in risico’s van verzakking drinkwatertransportleidingen, gasleidingen en riolering door droogte

● ●

Denk aan o.a. mechanische/elektrische installaties, gemaalkelders en drukriolering

Inzicht verkrijgen in risico’s opwarming drinkwaterleidingen door hittestress Inzicht verkrijgen in kwetsbaarheid nooddiensten en maatregelen betere bescherming nooddiensten tegen overstroming Denk aan brandweerkazerne Fuutstraat (geïdentificeerd uit modelberekening in de klimaatatlas)

●

Investeren in veilige rijroutes/ontsluiting van wijken bij extreme neerslag

●

Investeren in een calamiteitenplan en informatiesysteem ten tijde van een overstroming

●

Eisen formuleren voor het plaatsen van transformator- en communicatiehuisjes, zodat deze minder kwetsbaar zijn voor wateroverlast en hitte

Denk aan o.a. Zuideinde, Noordeinde, Den Ilp, Purmerland

Denk aan hoogte van kwetsbare onderdelen, gebruikte materialen, etc.

●

Maatregelen om risico op natuurbrand door droogte te verkleinen Denk aan o.a. vrijmaken bermen en zone langs hoofdontsluitingswegen

6.

BETROKKEN EN ACTIEVE MENSEN

●

Bewustwording vergroten bij inwoners over slim watergebruik

●

Bewustwording vergroten bij inwoners over de nadelen van verharding en de voordelen van groen in tuinen

●

Verkennen deelname aan bestaande bewustwordingscampagnes

Denk aan o.a. waterberging leeg in natte periodes (water vasthouden) en waterberging vol in droge periodes (waterbeschikbaarheid)

Denk aan o.a. gebruik Waterlabel voor inzicht waterberging op particulier terrein

Denk aan o.a. Operatie Steenbreek

Bewustwording vergroten over hoe te handelen bij overstromingen ●

Denk aan o.a. samenwerking met lokale zorgverleners en scholen mogelijkheden voor verticale evacuatie

Bewustwording vergroten over hoe te handelen bij hittestress ●

Denk aan o.a. samenwerking met lokale zorgverleners en scholen communicatie over veiligheid zwemwater

Enthousiasmeren van mensen voor klimaatadaptief gedrag ●

Denk aan o.a. ambassadeurs in bedrijfsleven betrokken inwoners ambassadeurs werven onder collega’s die in de gemeente wonen mensen stimuleren om tijdens hittegolven langs te gaan bij kwetsbare mensen

Mensen in staat stellen om daadwerkelijk ander gedrag te laten zien ●

Denk aan o.a. afstemmen op kennisniveau en betrokkenheid inwoners kennis over en subsidie voor maatregelen

Stimuleren van inwoners om meer water te kunnen vasthouden en bergen op eigen perceel

●

Denk aan o.a. stimuleringsregelingen (subsidies) kortingsacties i.s.m. tuincentra op regentonnen