2021-050 RV/RB VRA GVB

Raadsvoorstel Portefeuillehouder:

Wethouder E. Heinrich

Datum B&W vergadering

1 juni 2021

Documentkenmerk:

12720-2021:620204 behorende bij zaak: 12720-2021

Aan de raad,

Onderwerp: OV-governance: aandeelhouderschap GVB (instemmen én wensen en bedenkingen)

Voorgesteld raadsbesluit/c.q. beslispunten 1. 2. 3.

In te stemmen met de 12e wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam, dit maakt het mogelijk voor de Vervoerregio Amsterdam aandeelhouder te worden in GVB. Geen wensen en bedenkingen mee te geven aan de Vervoerregio rondom het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ De conceptbrief te versturen naar de Vervoerregio Amsterdam waarin wordt ingestemd met de 12e wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam en waarin geen wensen en bedenkingen mee worden gegeven rondom het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’

Wettelijke grondslag voor raadsbevoegdheid Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam

Inleiding Aanleiding Voor onze gemeente verzorgt de Vervoerregio Amsterdam (hierna: VRA) het openbaar vervoer. Dit doet de VRA niet alleen voor onze gemeente, maar voor 15 gemeenten waaronder de gemeente Amsterdam. Nederland is verdeeld in concessiegebieden voor het openbaar vervoer. Een OV-concessie is het recht om voor een bepaalde periode openbaar vervoer te verzorgen in het gebied van de betreffende OV-concessie. De VRA is vanuit de wet concessieverlener in het gebied van de vervoerregio voor vier OV-concessies. Dit zijn de zogenoemde streekconcessies en de stadsconcessie Amsterdam. De streekconcessies zijn AmstellandMeerlanden, Zaanstreek en Waterland. Hier rijden op dit moment de vervoerbedrijven Connexxion en EBS. In de stadsconcessie Amsterdam rijdt vervoerder GVB (voorheen: Gemeentevervoerbedrijf). Hoofdregel vanuit Europese en Nederlandse wetgeving is dat een concessieverlener, zoals de VRA, een concessie verleent door een Europese openbare aanbesteding. Een uitzondering is de concessie Amsterdam. De concessie Amsterdam (2012 – 2024) is niet Europees openbaar aanbesteed, maar onderhands gegund aan vervoerder GVB. Een onderhandse gunning betekent in dit geval het direct verlenen van de concessie aan GVB. We noemen dit ook wel een inbesteding.

Als uitzondering op de hoofdregel dat het openbaar vervoer moet worden aanbesteed is een inbesteding mogelijk voor grootstedelijke en gecompliceerde OV-netwerken. Zoals bijvoorbeeld Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Dit komt doordat het openbaar vervoer complex is in steden zoals Amsterdam en Rotterdam-Den Haag. Er is sprake van integrale netwerken van bus en railvervoer. En er zijn vaak hoge investeringen in tram- of metrolijnen. Deze investeringen overstijgen een concessieperiode. Hierdoor is er een voorkeur om langdurig met een vervoerder in zee te gaan. Een inbesteding helpt hierbij. In Nederland gebeurt dit alleen voor de regio’s Den Haag, Rotterdam en Amsterdam. Er is wel een belangrijke voorwaarde gesteld aan een inbesteding. Volgens een uitspraak van het Europees Hof moet de betreffende overheid (Vervoerregio), in de betreffende onderneming met een publiek belang (GVB) een bepaalde invloed hebben. Dit wordt omschreven als ‘zeggenschap heeft als of het haar eigen diensten betreft’. Dit betekent dat de Vervoerregio zeggenschap moet hebben over GVB als voorwaarde om de concessie Amsterdam in te besteden. Deze vereiste zeggenschap is de aanleiding voor dit verzoek.

Pagina 1 van 5

Raadsvoorstel Kader Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam Doelstelling/beoogd resultaat De Gemeenteraad wordt gevraagd in te stemmen met de 12e wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam zodat de VRA kan komen tot inbesteding, alsmede geen wensen en bedenkingen mee te geven aan de Vervoerregio rondom het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’

Argumenten en afweging De gemeente Amsterdam, GVB en de VRA willen de samenwerking in de OV-driehoek in Amsterdam versterken. De Vervoerregio heeft nu ook al zeggenschap in GVB. Dat is niet iets nieuws. Sinds de inbesteding van de concessie Amsterdam in 2013 is de vereiste zeggenschap in GVB georganiseerd via een Overeenkomst tussen de gemeente Amsterdam en de Vervoerregio.1 Via de Overeenkomst heeft de Vervoerregio invloed op GVB via de gemeente Amsterdam in haar rol als 100% aandeelhouder van GVB. Aan de huidige Overeenkomst kleven verschillende nadelen op het gebied van samenwerking en informatie. Daarom wordt voorgesteld het zeggenschap op een andere manier in te kleden, namelijk via een aandeelhouderconstructie. Voor Gemeente Landsmeer zijn er geen noemenswaardige gevolgen die kleven aan dit voorstel. Wél bevordert het de situatie voor één van de andere gemeenten in de VRA. Daarom wordt de Gemeenteraad gevraagd in te stemmen alsmede geen wensen en bedenkingen mee te geven aan de Vervoerregio rondom het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ Risico’s Toelichting op de financiële gevolgen en risico’s Het prioriteitsaandeel wat wordt verworden door de VRA is een aandeel zonder economisch belang. Bij dit type aandeel ontvangt de VRA 1/20.001 dividend.2 Er geldt geen bijstortingsplicht, mocht de continuïteit van GVB in het geding komen.

Dat betekent dat er door het aandeelhouderschap geen negatieve financiële gevolgen zijn voor de Vervoerregio en daarmee de 14 gemeenten naast de gemeente Amsterdam. Amsterdam heeft als medeaandeelhouder GVB vanzelfsprekend een andere positie. De VRA dient de nominale waarde van het aandeel bij verwerving te betalen. De nominale waarde is €1.000,-. Het maximale financiële risico dat de Vervoerregio als toekomstig medeaandeelhouder loopt, is dat bij faillissement van het vervoerbedrijf het verworven aandeel zijn waarde verliest. Vanzelfsprekend zijn voor de VRA als concessieverlener de risico’s van een eventueel faillissement van een concessiehouder aanzienlijke groter, maar dit staat los van de voorliggende vraag om een aandeel te verwerven. Omdat er voor €1.000,- een aandeel verworden wordt zonderbijstortingsplicht is het maximale financiële risico voor de gehele VRA €1.000,-. Het voorstel heeft daarmee geen invloed op het weerstandsniveau van onze eigen gemeente. Er wordt gekeken door de VRA naar de ambtelijke invulling van het aandeelhouderschap. Denk hierbij aan het tweemaal per jaar voorbereiden van de aandeelhoudersvergadering van GVB. De afgelopen jaren is de zeggenschap via een Overeenkomst binnen de huidige formatie ingevuld.

Naar verwachting vraagt de nieuwe invulling van zeggenschap, via het aandeelhouderschap, ambtelijke expertise die op dit moment binnen de VRA nog niet aanwezig is. Dit wordt in kaart gebracht. Bij Metropoolregio Rotterdam Den Haag wordt deze rol ingevuld op basis van 0,3 FTE voor het aandeelhouderschap in vervoerbedrijven RET en HTM. De bekostiging van de nieuwe taken en formatie voortvloeiend uit het traject OV-governance wordt gedekt uit de huidige BORI/MVP budgetten. Er wordt hiervoor vanzelfsprekend geen bijdrage van de gemeenten gevraagd. De uiteindelijke besluitvorming over het budget voor de nieuwe formatie voortvloeiend uit OV-governance (bekostiging en groei van de organisatie) wordt in Q4 2021 aan de Regioraad van de Vervoerregio voorgelegd.

1 Overeenkomst gemeente Amsterdam – Vervoerregio Amsterdam (voorheen Stadsregio Amsterdam), d.d. 5 december 2013. 2 De dividenduitkering is wettelijk vereist. Om hier een beeld bij te geven qua bedragen, de afgelopen jaren zou dit bedrag niet zijn uitgekomen boven een totaalbedrag van €150,- per jaar. Pagina 2 van 5

Raadsvoorstel Toelichting op juridische gevolgen en risico’s De VRA is een openbaar lichaam met rechtspersoonlijkheid dat is opgericht door de 15 VRA gemeenten. Dat betekent dat het deelnemen in een rechtspersoon (in dit geval het deelnemen in GVB) gevolgen heeft voor het openbaar lichaam (in dit geval VRA) en niet voor de deelnemers in dat openbaar lichaam (de 15 gemeenten). De VRA zorgt door het aandeelhouderschap dat er voldoende zeggenschap wordt georganiseerd in GVB. Als de vereiste zeggenschap van de VRA in GVB Holding NV onvoldoende blijkt om te kunnen spreken van zeggenschap, bestaat het juridische risico dat andere vervoerbedrijven met succes kunnen opkomen tegen het besluit tot inbesteden van de VRA of tegen het besluit tot het onderhands aanbesteden van het beheer en onderhoud van de railinfrastructuur. Ook kan de Europese Commissie een inbreukprocedure jegens Nederland starten vanwege het niet nakomen van Europese regels. Redenatie daarbij: VRA heeft toch onvoldoende zeggenschap verkregen om op basis van de Aanbestedingswet en de Europese verordening inzake de aanbesteding van OV concessies (PSO verordening ) te mogen inbesteden (concessie) en onderhands te gunnen (railinfra). Naar aanleiding van juridisch advies (Stibbe) vindt de VRA dat er voldoende zeggenschap wordt georganiseerd in GVB door het prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.

en de uitwerking daarvan in de GVB statuten en een aandeelhoudersovereenkomst. Belangrijk bij de invulling van het aandeelhouderschap is dat dit moet worden uitgevoerd binnen de wettelijke kaders, omdat anders de situatie kan ontstaan dat de VRA in de uitoefening van haar rol als aandeelhouder onrechtmatig handelt. Deze situatie kan bijvoorbeeld ontstaan als de aandeelhouder handelt als een feitelijke beleidsbepaler van de vennootschap. Dat wil zeggen, dat hij of zij handelt alsof deze bestuurder is.3 De VRA vind het belangrijk te handelen vanuit de veronderstelde verhoudingen tussen de directie, raad van commissarissen en de (algemene vergadering van) aandeelhouders. Deze principes kunnen worden opgevat als algemene opvattingen over goede corporate governance. Het Deelnemingenbeleid van de VRA dat wordt opgesteld besteedt hier aandacht aan en helpt dergelijke situaties te voorkomen. Financiële aspecten Het voorstel kent geen financiële aspecten. Duurzaamheid Het voorstel kent geen duurzaamheidsaspecten. Uitkomsten advies en inspraak: NVT Communicatie NVT

Bijlagen B1. Aandeelhoudersovereenkomst (geannoteerde inhoudsopgave) B2. Statuten GVB (concept) B3. QenA Aandeelhouderschap GVB B4. Voorstel GR VRA - 12e wijziging B5. Artikelsgewijze toelichting GR VRA - 12e wijziging B6. Brief 15 gemeenten - Aandeelhouderschap GVB d.d. 19 mei 2021-signed B7. Brief College B8. Brief Burgemeester L. de Lange B9. Brief Gemeenteraad U wordt uitgenodigd tot besluitvorming over te gaan.

3 Op zichzelf is het hebben van een prioriteitsaandeel en het uitoefenen van zeggenschapsrechten die aan een

dergelijk aandeel zijn verbonden geen indicatie dat de prioriteitsaandeelhouder feitelijk beleidsbepaler is. Om op te treden als feitelijk beleidsbepaler moet de aandeelhouder volgens de literatuur buiten zijn hoedanigheid treden en handelen ‘als ware hij bestuurder’. Pagina 3 van 5

Raadsvoorstel Met vriendelijke groet, namens het college van burgemeester en wethouders van Landsmeer,

L.A. (Léon) de Lange

P.G. (Peter) Küppers

burgemeester

gemeentesecretaris

Pagina 4 van 5

Raadsbesluit Portefeuillehouder:

Wethouder E. Heinrich

Datum raadsvergadering

24 juni 2021

Documentkenmerk:

behorende bij zaak:

De raad van de gemeente Landsmeer Gelezen het raadsvoorstel van het college, voorstelnummer: 651589722825514 behorende bij zaak: 127202021 Gehoord de behandeling in de commissievergadering van de raad.

Raadsbesluit 1. 2. 3.

In te stemmen met de 12e wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam, dit maakt het mogelijk voor de Vervoerregio Amsterdam aandeelhouder te worden in GVB. Geen wensen en bedenkingen mee te geven aan de Vervoerregio rondom het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’ De conceptbrief te versturen naar de Vervoerregio Amsterdam waarin wordt ingestemd met de 12e wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Vervoerregio Amsterdam en waarin geen wensen en bedenkingen mee worden gegeven rondom het ontwerpbesluit ‘verwerving van een prioriteitsaandeel in GVB Holding N.V.’

De raad van de gemeente Landsmeer,

F. (Femke) Koekoek

L.A. (Léon) de Lange

Interim-griffier

voorzitter

Pagina 5 van 5