03 Bijlage 2 Begrotingsscan - financieel perspectief bestuurlijke fusie WOL-gemeenten Necker

(2018). Ambtelijke fusie Heerhugowaard-Langedijk. 32 Berenschot. (2024.) Evaluatie gemeente Maashorst. 33 VVI: Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar en Omstreken; RIJK: Regionaal inkoopbureau IJmond en Kennemerland

25.

geval voor wat betreft de gemeenschappelijke regeling (GR) van de OVER-gemeenten. In de voorgaande paragraaf is hierop ingegaan. Voor de overige gemeenschappelijke regelingen geldt dat deze van kracht blijven en dat in het herindelingsadvies wordt afgesproken dat de nieuwe gemeente de rol overneemt van de opgeheven gemeenten.34 Binnen zes maanden dient dit ook aangepast te worden in de gemeenschappelijke regeling.35 Dit geldt logischerwijs voor de gemeenschappelijke regelingen waar alle drie gemeenten nu in deelnemen. In het herindelingsontwerp dienen de WOL-gemeenten hier ook rekening mee te houden bij de gemeenschappelijke regelingen waarvan niet elke gemeente onderdeel uitmaakt. Tabel 24 Overzicht verbonden partijen WOL-gemeenten

Wormerland

Oostzaan

Landsmeer

Veiligheidsregio ZaanstreekWaterland

X

X

X

Nee

Recreatieschap Twiske-Waterland

X

X

X

Nee

GGD Zaanstreek-Waterland

X

X

X

Nee

Vervoerregio Amsterdam

X

X

X

Nee

Cocensus

X

X

X

Nee

Omgevingsdienst IJmond

X

X

X

Nee

Veiligheidsregio ZaanstreekWaterland

X

X

X

Nee

OVER-gemeenten

X

X

Ombudsman metropoolregio X

Stichting Regionaal Inkoopbureau IJmond en Kennemerland (RIJK)

X

Gemeentearchief Zaanstad Waterlands archief

Organisatie X

Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar e.o. (VVI)

X

Uittreding nodig?

Eventueel Eventueel

X

Eventueel

X

Eventueel X

Eventueel

Een aantal van de verbonden partijen komen dus in aanmerking uittreding of deelname door de nieuwe fusiegemeente: ●

●

Ombudsman metropoolregio Amsterdam: De gemeente Landsmeer is onderdeel van deze gemeenschappelijke regeling. Indien de drie gemeenten bij fusie in het herindelingsontwerp besluiten uit te treden, zijn er geen uittredingskosten voor Landsmeer van toepassing. In de GR is namelijk opgenomen dat de kosten van uittreding van een kleinere gemeente (Landsmeer) € 0 bedragen. Wel dient de vaste bijdrage van € 1.353,04 betaald te worden in het jaar van uittreding. Vuilverbrandingsinstallatie (VVI) Alkmaar e.o.: De gemeente Wormerland heeft in tegenstelling tot de gemeenten Oostzaan en Landsmeer de afvalverwerking in een GR ondergebracht, namelijk de VVI in Alkmaar. Oostzaan en Landsmeer hebben een zakelijke overeenkomst afgesloten met een andere marktpartij. Bij een herindeling zal hierover besluitvorming nodig zijn. In het geval er besloten wordt tot uittreding uit de VVI, blijft de nieuwe gemeente gedurende vijf jaar na

34 Wet ahri. (2024) Artikel 41 Lid 3. 35 Wet ahri. (2024) Artikel 41 Lid 4.

26.

●

●

uittreding gehouden aan de kosten van een aandeel in de rente- en afschrijvingslasten. Bovendien betaalt de nieuwe gemeente alle kosten die uittreding met zich meebrengt. Waterlands Archief en Gemeentearchief Zaanstad: De gemeenten Wormerland en Landsmeer hebben hun archivering belegd in de gemeenschappelijke regeling Waterlands Archief. Aan eventuele uittreding zijn kosten verbonden. De hoogte van de uittreedsom dient door een projectgroep bepaald te worden en dient betaald te worden over drie jaar. De gemeente Oostzaan heeft haar archivering belegd in het Gemeentearchief van Zaanstad. Dit is geen gemeenschappelijke regeling. Het is niet duidelijk welke kosten hieraan verbonden zijn. Stichting RIJK: De gemeenten Wormerland en Oostzaan zijn onderdeel van de Stichting RIJK. Deze stichting is verantwoordelijk voor de inkoop en aanbesteding van de deelnemende 18 gemeenten. De afspraken zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. De jaarlijkse bijdrage voor 2025 voor Wormerland is begroot op €97.562 en voor Oostzaan op €58.837. De algemeen directeur van de gemeenschappelijke regeling OVER-gemeenten is secretaris van het algemeen bestuur van de stichting. In de statuten zijn geen voorwaarden omtrent uittreding op genomen.36

2.3 Tegemoetkoming vanuit Gemeentefonds voor een bestuurlijke fusie Kernbevinding: Bij een bestuurlijke fusie is er in het Gemeentefonds een tegemoetkoming voor de fuserende gemeenten beschikbaar. Deze uitkering bedraagt voor de WOL-fusievariant ongeveer € 7,7 miljoen. Dit bedrag keert het Rijk uit over een periode van vijf jaar. De gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer kunnen bij het voornemen tot een bestuurlijke fusie een beroep doen op een herindelingsbijdrage van het Rijk. Deze tegemoetkoming is onderdeel van de uitkering van het Gemeentefonds. De omvang van deze bijdrage is afhankelijk van het aantal gemeenten dat wordt verminderd, het totaal aantal inwoners per 1 januari voorafgaand aan de herindeling en de uitkeringsfactor. Het Rijk keert de bijdrage uit over een periode van vijf jaar. In het jaar voor een eventuele herindeling wordt 25% uitgekeerd. De fusiepartners ontvangen hiervan alle een gelijk deel. De rest van het bedrag wordt na herindeling aan de nieuwe gemeente uitgekeerd. Het eerste jaar wordt hiervan 40% uitgekeerd. De andere drie jaar steeds 20%. Hieronder volgt de berekening van deze bijdrage. 2.806.800 * afname aantal gemeenten + 66.61* (totaal aantal inwoners van fuserende gemeenten aantal inwoners van grootste gemeente) * uitkeringsfactor. Tabel 25 Overzicht aantal inwoners van de drie WOL-gemeenten

Onderwerp Afname aantal gemeenten

2 gemeenten

Inwoners Wormerland per 1 januari 2025

16.421

Inwoners Oostzaan per 1 januari 2025

9.733

Inwoners Landsmeer per 1 januari 2025

11.745

Totaal aantal inwoners

37.899

Uitkeringsfactor37

2025: 1,472 | 2026: 1,493

Doordat een fusie van de drie gemeenten leidt tot een afname van twee gemeenten, bedraagt de herindelingsbijdrage in ieder geval € 5.613.600. De verdere berekening van de bijdrage laat zien dat 36 Stichting Rijk. (2024). Begroting 2025 / Stichting Rijk. (2017). Statuten 37 Meicirculaire 2025

27.

daarbovenop nog een bedrag € 2.105.916 komt. De totale herindelingsbijdrage komt daarmee uit op een bedrag van € 7.719.516. Belangrijk om hierbij te benoemen is dat de uitkeringsfactor per jaar kan verschillen en veelal iets stijgt. Dit is ook van invloed op de uitkering over de jaren. Tabel 26 laat zien hoe de verdeling van de herindelingsbijdrage is over de jaren heen. Hierbij gaan we uit van de uitkeringsfactor uit 2025. Tabel 26 Verdeling van herindelingsbijdrage voor de WOL-fusievariant

Jaar voor herindeling

Wormerland

Oostzaan

Landsmeer

€ 514.634

€ 514.634

€ 514.634

WOL-fusievariant Jaar 1 van herindeling

€ 2.470.245

Jaar 2 van herindeling

€ 1.235.123

Jaar 3 van herindeling

€ 1.235.123

Jaar 4 van herindeling

€ 1.235.123

Totaal

€ 7.719.516

2.4 Inschatting incidentele lasten WOL-fusie Kernbevinding: Een inschatting op basis van andere fusies geeft een bandbreedte weer van € 2.350.000 – € 4.550.000 aan frictiekosten voor een bestuurlijke fusie. De tegemoetkoming vanuit het Gemeentefonds lijkt daarmee voldoende toereikend om deze kosten te kunnen dekken. Op basis van andere ambtelijke fusies, bestuurlijke herindelingen en de gesprekken, is een globale inschatting gemaakt van de verschillende incidentele lasten voor een WOL-fusie. Deze staan in tabel 27. De bandbreedte van de te verwachten kosten (exclusief harmonisatie van beleid) ligt tussen de € 2.350.000 en € 4.550.000. De herindelingsbijdrage vanuit het Gemeentefonds is daarmee toereikend om deze kosten te dekken. De oorzaak hiervan ligt onder meer in het feit dat de ratio achter de berekening van deze maatstaf uitgaat van drie gemeentelijke organisaties en een complexere GRontvlechtingsopgave. Hiermee is er dus een incidenteel voordeel voor de start. Tabel 27 Globale inschatting frictiekosten bij bestuurlijke WOL-fusie

Kostenpost

Onderwerpen

Bandbreedte kosten

Herindelingsadvies

Inzet projectleider, participatie, opstellen herindelingsontwerp

€ 350.000 - € 550.000

Nieuwe organisatie

Samenvoeging GR-OVER en organisatie Landsmeer, opstellen nieuw bedrijfsplan, projectkosten, efficiencyverlies, inrichting ICT

€ 2.000.000 - € 4.000.000

Uittreding verbonden partijen

Afhankelijk van politieke keuze zal alleen uittreding uit VVI Alkmaar leiden tot significante kosten. Kosten voor uittreding zijn niet bekend

PM

Harmonisatie van beleid

Beleidsstukken, belastingverordeningen en beheerplannen

PM

Onvoorzien

Rekening moet worden gehouden met onvoorziene kosten.

10%

Totaal

Exclusief PM-posten en onvoorzien

€ 2.350.000 - € 4.550.000

Tegemoetkoming Gemeentefonds

Op basis van de tijdelijke maatstaf herindeling

€ 7.719.516

28.

3. Financieel perspectief van WOL Het laatste hoofdstuk gaat in op het financieel perspectief van een bestuurlijke fusie van de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer. Allereerst kijken we naar de structurele effecten op de baten en lasten van de nieuwe gemeente. Verder brengen we de geschatte algemene uitkering vanuit het Gemeentefonds voor de nieuwe gemeente in beeld. Daarnaast maken we de gevolgen van de woonlasten voor inwoners inzichtelijk. Tot slot kijken we naar het financiële perspectief aan de hand van de financiële kengetallen. Daarmee geeft dit hoofdstuk antwoord op de volgende deelvragen: 10. Welke lastenverminderingen zijn er op een hoofdlijn te voorzien bij een fusie? 11. Wat is het financiële perspectief voor de nieuwe gemeente in 2029 aan de hand van de financiële kengetallen? 12. Wat is de geschatte algemene uitkering van het Gemeentefonds voor de nieuwe gemeente? 13. Wat zijn de gevolgen van bestuurlijke fusie voor de woonlasten van inwoners van de drie gemeenten?

3.1 Structurele financiële consequenties van WOL-fusie Kernbevinding: Een bestuurlijke WOL-fusie zal ook leiden tot een structurele lastenverhoging. Het loongebouw van de nieuwe gemeente is gekoppeld aan de inschaling van de burgemeester en zal stijgen. Ook het harmoniseren van de voorschriften rondom het afschrijvingsbeleid zullen invloed hebben op de lasten van de gemeente. Tegelijkertijd zal een lastenvermindering optreden voor de bestuurskosten, huisvesting en een aantal abonnementen. Vanuit onderzoek naar meer dan veertig herindelingen, komt naar voren dat bestuurlijke fusies onder de streep niet tot minder kosten leiden.

Lastenverhoging bij een fusie Naast de incidentele kosten voor inrichting van één ambtelijke organisatie zijn er ook structureel hogere lasten te voorzien. Structureel hogere loonkosten door stijging van het loongebouw Het onderzoek Krachtig en Robuust noemt de benodigde stijging van het loongebouw. Het loongebouw is namelijk gekoppeld aan de inschaling van de burgemeester. Bovendien zal een gemeente van een grotere omvang ook nieuwe, duurdere functies voor coördinatie, strategie en bedrijfsvoering vergen. Alleen dan kan een kwalitatief hoogwaardige organisatie worden bereikt. Gelet op de arbeidsmarktpositie van de nieuwe gemeente is ook een goede, hoogwaardige inschaling van de nieuwe organisatie nodig. De ligging van de gemeente kent een zeer concurrerende arbeidsmarkt waarop de gemeente als nieuwe organisatie nog een positie moet verwerven. Niet alle huidige medewerkers zullen per definitie (kunnen) meegaan of meekomen in de nieuwe organisatie. Met de krapte op de arbeidsmarkt zal het een uitdaging zijn om zowel voldoende capaciteit als voldoende kwaliteit binnen te halen voor de nieuwe organisatie. Een concurrerend loongebouw is dus noodzakelijk om de organisatie te bemensen.

Als we kijken naar het loongebouw van twee vergelijkbare gemeenten, qua inwoneraantal en meerkernigheid38, dan is onze inschatting dat rekening gehouden moet worden met een structurele extra uitgave voor een passend loongebouw van ongeveer €2 tot €3 miljoen euro per jaar.

38 Edam-Volendam en Bodegraven-Reeuwijk

29.

Investering voor inrichting ICT en Dienstverlening Een belangrijke investering voor een nieuwe gemeentelijke organisatie betreft de ‘achterkant’ in ICT en digitale dienstverlening van de gemeente. Op basis van de gesprekken en uit eerdere ervaringen komt naar voren dat hiervoor nieuwe investeringen nodig zullen zijn. Er kan hier nu geen bandbreedte voor worden opgenomen, omdat hierin verschillende keuzes te maken zijn en niet gekeken is naar de huidie ICT-huishouding van de drie gemeenten. Huisvesting Vroeger of later zal een nieuwe gemeente de huisvesting van de ambtelijke organisatie moeten herzien. De ervaring leert dat het werken vanuit meerdere panden op de langere termijn meestal niet kostenefficiënt en werkeffectief is. Mogelijk zal hiervoor dus ook een aanvullende investering moeten worden gedaan. Hierbij kan gedacht worden aan de uitbreiding van bijvoorbeeld een van de huidige gemeentehuizen, zodat deze passend is voor de ambtelijke organisatie. Er kan nu geen bandbreedte hiervoor worden opgenomen, omdat dit sterk afhankelijk is van het nu beschikbare vastgoed van de gemeente en de staat hiervan. Dit is niet onderzocht in deze scan. Harmonisatie van het afschrijvingsbeleid Het harmoniseren van de financiële verordeningen en voorschriften over het afschrijvingsbeleid heeft ook een directe structurele invloed op de financiën.

In de gemeente Oostzaan is de rekenrente voor kapitaallasten bijvoorbeeld 1,5% en in Wormerland bedraagt dit 2,3%. Op een investering van € 10 miljoen is het verschil in alleen rente € 70.000 structureel (1,5%: € 150.000 | 2,3%: € 230.000). Voor de onderzoekers is het niet duidelijk geworden welke rekenrente de gemeente Landsmeer op dit moment hanteert. Afhankelijk van de te kiezen rekenrente is er een financieel voor- of nadeel voor de nieuwe gemeente te voorzien. Daarnaast zitten er ook verschillen in de afschrijvingstermijnen die de gemeenten hanteren voor bijvoorbeeld riolering, huisvesting en wegen. In de onderstaande tabel zijn drie voorbeelden hiervan opgenomen. De keuzes die worden gemaakt in de harmonisatie hiervan bepalen ook de financiële consequenties en de risico’s die een nieuwe gemeente hierin neemt. Wormerland39

Oostzaan40

Landsmeer41

40 jaar (niet onderheid) 60 jaar (wel onderheid)

30 jaar

Niet afschrijven bij vervanging

Huisvesting 60 jaar (scholen, gemeentehuis)

60 jaar

40 jaar

Wegen

Verwachte levensduur

25 jaar

Riolering

Maximaal 30 jaar

Lastenvermindering bij een fusie Een bestuurlijke fusie leidt ook tot vermindering van een aantal lasten. Oostzaan liet in 2024 een onderzoek uitvoeren naar haar bestuurlijke toekomst. Dit onderzoek benoemt de vermindering van loonkosten, omdat een aantal dubbele functies wegvallen.42 Dit zijn bijvoorbeeld de gemeentesecretarissen, griffiers en concerncontrollers. Hier staat wel tegenover dat bij een grotere organisatie wel uitbreiding nodig kan zijn van de omvang van de ondersteuning van deze functies.

39 Gemeente Wormerland. (2025). Jaarstukken 2024 40 Gemeente Oostzaan. (2025). Jaarstukken 2024 41 Gemeente Landsmeer. (2019). Nota activabeleid 2019 42 TwynstraGudde. (2024). Aanvullend onderzoek naar de bestuurlijke toekomst van gemeente Oostzaan.

30.

Daarnaast neemt ook het aantal raadsleden, wethouders en burgemeesters af. Ook het rapport Krachtig en Robuust noemt het afnemen van het aantal bestuurders als kostenbesparing. Tabel 28 laat zien wat de invloed is van een bestuurlijke fusie op het aantal bestuurders.43 Tabel 28 Invloed bestuurlijke fusie op aantal politieke ambtsdragers

Inwoners

Raadsleden

Burgemeesters

Wethouders fte

Wormerland

16.421

17

1

3,3

Oostzaan

9.733

13

1

2,5

Landsmeer

11.745

15

1

2,0

45

3

7,8

25

1

5,5

Totaal WOL

37.899

In tabel 30 staat de omvang van de berekening op basis van de vergoedingen zoals vastgelegd in Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers. Hierin is gekeken naar de vergoedingen van raadsleden, burgemeesters en wethouders in gemeenten van een bepaalde inwonergrootte. Hieruit volgt een besparing van iets meer dan € 700.000 op vergoedingen voor het bestuur. Hierbij is geen rekening gehouden met bijzondere toelages, reiskostenvergoeding en de vergoeding voor commissieleden. Daarnaast zal er ook een besparing zijn op ICT-systemen voor de raadsleden. Tabel 29 Effect van bestuurlijke fusie op vergoedingen van politieke ambtsdragers

Raadsleden

Burgemeester

Wethouders

Totaal

Vergoedingen van drie gemeenten

€ 792.400

€ 348.600

€699.600

€ 1.724.800

Vergoedingen WOL-fusievariant

€ 440.200

€ 132.500

€ 553.400

€ 927.300

Besparing

€ 352.200

€ 216.100

€ 146.200

€ 714.500

Naast de besparingen op het bestuur en dubbele functies van de gemeente, zijn er ook lastenverminderingen te verwachten vanuit de organisatie. Het aantal zakelijke abonnementen zal afnemen en hierin zijn ook schaalvoordelen te verwachten. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het hebben van één zaaksysteem, één raadsinformatiesysteem en andere ICT-systemen. Naar verwachting betreft dit een beperkte besparing. Onderzoek toont aan dat fusies niet leiden tot minder kosten Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een bestuurlijke fusie van twee of drie gemeenten niet leidt tot daadwerkelijk minder kosten dan voorheen. Dit komt onder meer naar voren in een onderzoek waar is gekeken naar veertig herindelingen in Nederland in de periode 2005 – 2016. Hier is gekeken naar de schaalvoordelen en kostenefficiëntie op drie gebieden: wegenonderhoud, onderwijshuisvesting en volksgezondheid. De conclusie van het onderzoek is dat bestuurlijke herindeling niet leidt tot lagere kosten op deze domeinen.44 Een ander onderzoek toont aan dat de totale uitgaven van een heringedeelde gemeente gemiddeld gelijk blijven. De besparing zit voornamelijk op de kosten van het bestuur.45 Dit blijkt echter niet significant op te wegen tegen de kostenstijgingen. Ook in de gesprekken is het beeld bevestigd dat de verwachting is dat een bestuurlijke fusie niet zal leiden tot daadwerkelijke kostenvermindering.

43 Gemeente Landsmeer. (2025). Financieel effect fusievarianten (intern document). 44 Niaounakis, T. K. (2021). Economies of scale: a multi-level perspective: Applications in Dutch local public services.

[Dissertation (TU Delft), Delft University of Technology]. 45 Allers, M. A., & Geertsema, J. B. (2016). The effects of local government amalgamation on public spending, taxation, and service levels: Evidence from 15 years of municipal consolidation. Journal of Regional Science, 56(4), 659-682.

31.

3.2 Algemene uitkering voor WOL-fusievariant Kernbevinding: De algemene uitkering voor de WOL-fusievariant zal € 69.260.279 bedragen. Dit is ongeveer € 2,6 miljoen minder dan de afzonderlijke gemeenten bij elkaar ontvangen. De daling komt voornamelijk voort uit de daling voor het vaste bedrag per gemeente. Nu ontvangen de gemeenten ongeveer € 1,4 miljoen als vast bedrag. De WOL-fusievariant zal dit bedrag maar éénmaal ontvangen. Verder daalt de bodemfactor van de gemeente. Dit heeft ook invloed op de uitkering. Positieve verschillen zitten op de centrumfunctie van de gemeente. Het klantenpotentieel van de WOL-fusievariant ligt hoger dan de som van de afzonderlijke gemeenten.

Bepaling van algemene uitkering Het Gemeentefonds is onderverdeeld in een aantal clusters en ieder cluster bevat een aantal verdeelmaatstaven. In totaal zijn er 54 verschillende maatstaven. De berekening van de omvang van de algemene uitkering gebeurt aan de hand van deze verschillende maatstaven, het bedrag per eenheid en in de meeste gevallen ook de uitkeringsfactor. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld het aantal bedrijven, het aantal inwoners en het oppervlak van de gemeente. Aan elke maatstaf is een bedrag per eenheid gekoppeld. Tabel 30 laat de hoogte van de uitkering van het Gemeentefonds zien van de drie gemeenten. De totale omvang van de algemene uitkering van de drie gemeenten bedraagt € 71.385.865. Inclusief de integratie-uitkeringen en decentralisatie-uitkeringen is het bedrag € 72.955.653. Tabel 30 Omvang uitkering Gemeentefonds van de drie WOL-gemeenten

Algemene uitkering

Integratieuitkering

Decentralisatieuitkering

Totaal Gemeentefonds

Wormerland

€ 32.994.242

€ 114.693

€ 505.878

€ 33.614.813

Oostzaan

€ 17.241.708

€ 39.376

€ 333.147

€ 17.614.231

Landsmeer

€ 21.149.915

€ 181.734

€ 394.960

€ 21.726.609

Totaal

€ 71.385.865

€ 335.803

€ 1.233.985

Om te bepalen wat de algemene uitkering van het Gemeentefonds is in het geval van een bestuurlijke fusie, kunnen niet alle bedragen van de algemene uitkering zomaar bij elkaar opgeteld worden. Een aantal maatstaven is namelijk ook afhankelijk van andere criteria. Dit heeft betrekking op de volgende maatstaven: ●

●

●

Vast bedrag per gemeente: Alle gemeenten in Nederland ontvangen een vast bedrag vanuit het Gemeentefonds. In 2025 bedraagt dit € 1.441.427 per gemeente. De drie WOL-gemeenten ontvangen dit bedrag nu alle drie. Bij een bestuurlijke fusie ontvangt de nieuwe gemeente dit bedrag nog maar één keer. Maatstaven met drempel: Voor een aantal maatstaven geldt een bepaalde drempel om in aanmerking te komen voor een uitkering voor deze maatstaf. Dit zijn de volgende maatstaven: inwoners ouder dan 75, huishoudens met laag inkomen, inwoners met een laag opleidingsniveau, onderwijsachterstand. De drie WOL-gemeenten voldoen alle drie aan de drempelwaarde. Om die reden is het aannemelijk dat dit in de nieuwe gemeente ook zo is. Deze bedragen kunnen bij elkaar opgeteld worden. Maatstaven niet van toepassing: Er is ook een aantal maatstaven die niet van toepassing zijn op de drie WOL-gemeenten. Op dit moment bedraagt de uitkering op deze maatstaf in alle gemeenten 0. Dit zijn de maatstaven met betrekking tot: Waddengemeenten, voortgezet onderwijs, historische kernen, buitenwater en de vaste bedragen voor Rotterdam, Amsterdam en Den Haag.

32.

●

● ●

Kernen en adressen: Voor het Gemeentefonds wordt een kern gedefinieerd als een aaneengesloten gebied van twee of meer met zijden aan elkaar grenzende rastervierkanten van 500 bij 500 meter, behorend bij een gemeente waarvan ieder vierkant tenminste 25 hoofdadressen bevat, dan wel een geïsoleerd rastervierkant van 500 bij 500 meter dat tenminste 25 hoofdadressen bevat.46 Woonkernen met meer dan 500 hoofdadressen rekent het Rijk tot een grote woonkern. Op basis van de kernen kan ook berekend worden wat de omgevingsadressendichtheid is: het gemiddelde aantal hoofdadressen per vierkante kilometer dat een hoofdadres binnen zijn omgeving heeft. 47 Centrumfunctie: Het aantal (landelijke, regionale en lokale) potentiële klanten van een woonkern. Bodemfactor: Het gewogen gemiddelde aandeel van het binnenwater en de verschillende grondsoorten onder land in het totale oppervlak van land en binnenwater. 48 Dit berekent het CBS voor de woonkernen, het buitengebied en voor het geheel.

Het CBS heeft voor de maatstaven met betrekking tot kernen en adressen, centrumfunctie en bodemfactor een berekening gemaakt in het geval van de nieuwe gemeente. In tabel 31 is te zien wat de uitkomst hiervan is. Deze cijfers zijn gebruikt in de nieuwe berekening van de algemene uitkering van het Gemeentefonds. Tabel 31: Berekende maatstaven voor WOL-variant voor Gemeentefonds berekend door CBS

Maatstaf

Wormerland

Oostzaan

Landsmeer

Kernen

8

3

6

17

Grote woonkernen

2

1

1

4

Omgevingsadressendichtheid

1.509

1.065

1.058

1.260

Landelijke centrumfunctie

1.430

340

460

3.760

Lokale centrumfunctie

11.140

5.480

6.900

26.710

Regionale centrumfunctie

1.380

280

380

3.470

Bodemfactor buitengebied

1,24

1,34

1,25

1,27

Bodemfactor woonkern

1,15

1,19

1,22

1,18

Bodemfactor gemeente

1,17

1,24

1,22

1,20

Het aantal kernen en grote woonkernen verandert niet. Figuur 1 laat zien dat door het samenvoegen van de gemeenten er geen kernen in elkaar opgaan. De huidige kernen liggen daarvoor te ver van elkaar af. De omgevingsadressendichtheid ligt lager dan in de gemeente Wormerland, maar hoger dan in Oostzaan en Landsmeer. De uitkering zal op deze maatstaf daarom lager zijn. In de nieuwe gemeente neemt de centrumfunctie meer toe dan de som van het geheel, wat een positieve invloed heeft op de uitkering van het Gemeentefonds. De bodemfactor heeft ook invloed op de uitkering van het Gemeentefonds.

WOL

Figuur 1 Woonkernen van WOL-fusievariant

Tabel 32 geeft weer wat het verschil is van algemene uitkering op de berekende maatstaven tussen de afzonderlijke gemeenten en de fusievariant. De algemene

46 Ministerie van Binnenlandse Zaken. (2025). Toelichting op de berekening van de uitkering van het Gemeentefonds. 47 Ibid. 48 Ibid.

33.

uitkering zal ruim € 2,6 miljoen minder bedragen dan de afzonderlijke gemeenten nu ontvangen. Het rapport Krachtig en Robuust schatte dit bedrag nagenoeg gelijk in op ongeveer € 2,7 miljoen. Het grootste verschil zit op het tweemaal wegvallen van het vaste bedrag per gemeente en de uitkering op de oeverlengte. De bedragen voor de centrumfunctie nemen toe, doordat het klantenpotentieel toeneemt. De overige verschillen zijn grotendeels verwaarloosbaar. Als gevolg van een fusie zal de algemene uitkering minder bedragen. Het bedrag van de algemene uitkering voor de WOL-fusievariant bedraagt € 69.260.279. De exacte opbouw van de uitkering staat in bijlage 3. Tabel 32 Impact van berekende maatstaven op algemene uitkering Gemeentefonds bij fusie

Maatstaf

WOL (geen fusie)

WOL (fusie)

Verschil

Kernen

€ 2.877.776

€ 2.877.776

€0

Grote woonkernen

€ 442.581

€ 442.581

€0

Omgevingsadressendichtheid

€ 2.631.203

€ 2.627.902

- € 3.300

Landelijke centrumfunctie

€ 149.061

€ 251.332

+ € 102.271

Lokale centrumfunctie

€ 375.989

€ 426.984

+ € 50.995

Regionale centrumfunctie

€ 474.688

€ 807.435

+ € 332.747

Oppervlak bebouwing buitengebied * bodemfactor buitengebied

€ 191.798

€ 193.786

+ € 1.988

Oppervlak land * bodemfactor gemeente

€ 327.884

€ 328.790

+ € 906

Oppervlak bebouwing woonkern * bodemfactor woonkern

€ 3.478.071

€ 3.474.592

- € 3.479

Woonruimten * bodemfactor woonkern

€ 1.640.751

€ 1.643.036

+ € 2.285

Oeverlengte * bodemfactor gemeente

€ 787.249

€ 784.829

- € 2.420

Oeverlengte incl. veen/kleigebied * bodemfactor

€ 3.337.990

€ 3.110.043

- € 227.947

Vast bedrag per gemeente

€ 4.324.280

€ 1.441.427

- € 2.882.853

Totaal

€ 21.039.321

€ 18.410.513

- € 2.628.808

3.3 Financieel perspectief Kernbevinding: Een bestuurlijke fusie van de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer zal op zijn vroegst plaatsvinden per 1 januari 2028. Het structureel begrotingssaldo van de WOL-fusievariant is voor zowel 2028 (-€2,8 miljoen) als 2029 (-€2,1 miljoen) negatief. Het weerstandstandsratio is 2,48 en daarmee toereikend om de door de gemeente afzonderlijk in kaart gebrachte risico’s op te vangen. Wel dient het risicomanagement gerealiseerd te worden. Hoewel de netto schuldquote en de solvabiliteit in 2028 niet in categorie (meest risicovol) vallen, is de verwachting dat dit in de nabije toekomst zal verslechteren. Dit hangt samen met de negatieve begrotingssaldi en de externe financiering voor de verwachte investeringen. Indien de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer in 2025 besluiten om over te gaan tot een bestuurlijke fusie, zal de herindeling op zijn vroegst plaatsvinden op 1 januari 2028. Het is voor de gemeenteraden daarom van belang inzicht te hebben in het financieel perspectief van de gemeente. Hieronder zetten wij het financieel perspectief van de WOL-fusievariant uiteen. Dit betreft een inschatting, omdat hierbij uitgegaan wordt van de geprognosticeerde balansen van de drie verschillende gemeenten. De begroting van de nieuwe gemeente zal ongeveer € 117 miljoen bedragen.

Dit is de som van de huidige begrotingen gecorrigeerd voor de besparing op bestuurskosten. Deze

34.

omvang van de begroting is niet afwijkend van andere meerkernige gemeenten met een vergelijkbaar aantal inwoners. 49

Structureel begrotingssaldo van de WOL-variant In hoofdstuk 1 zijn de structurele begrotingssaldi van de drie gemeenten gepresenteerd. Voor het jaar 2028 laat geen van de drie afzonderlijke gemeenten een sluitende begroting zien. Voor 2029 geldt dat de gemeenten Wormerland en Landsmeer een sluitende begroting laten zien. In tabel 33 staan de verwachte begrotingssaldi voor 2028 en 2029 van de WOL-fusievariant. Hierin is de impact van de uitkering op het Gemeentefonds verwerkt en een besparing op het bestuur van € 715.000 meegenomen. Voor de uitkering van het Gemeentefonds is gerekend met de uitkeringsfactor van 2028 en 2029.50 Hieruit volgt dat de begroting bij ongewijzigd beleid niet sluitend is. In 2028 laat deze een negatief saldo van bijna € 2,7 miljoen zien en in 2029 van ongeveer € 1,9 miljoen. De nieuwe gemeente zal deze negatieve saldo’s kunnen dekken uit haar algemene reserve, maar zal dan ook in kaart moeten brengen hoe en op welke manier het saldo structureel sluitend gemaakt kan worden. Tabel 33 Verwacht begrotingssaldo WOL-fusievariant met verwerking algemene uitkering

Structureel begrotingssaldo

2028

2029

Saldo 2028 - 2029

- € 2.692.429

- € 1.902.551

- € 4.594.980

In het in tabel 33 gepresenteerde begrotingssaldo is nu nog geen rekening gehouden met de volgende kosten: stijging van loonkosten, impact van structurele kosten voor en investering in nieuwe huisvesting , investeringen in ICT- en dienstverlening en de impact van harmonisatie van financieel beleid. Het financiële perspectief voor het begrotingssaldo zal met dergelijke (noodzakelijke) structurele uitgaven verder verslechteren. Voor de extra kosten voor huisvesting en de impact van de harmonisatie van financieel beleid is nu geen inschatting te maken door de onderzoekers. Tabel 34 Begrotingssaldo met nog aanvullende structurele uitgaven

Structurele uitgaven Extra uitgaven loonkosten

- € 2 tot 3 miljoen

Extra kosten huisvesting

PM

Extra investeringen ICT en dienstverlening

PM

Impact harmonisatie financieel beleid

PM

Hiermee zal het structurele begrotingstekort bij de start van de nieuwe gemeente naar verwachting ongeveer € 7 miljoen tot € 10 miljoen euro bedragen. Dit betreft een tekort van minimaal 6% van het begrotingstotaal van de nieuwe gemeente.

Weerstandsvermogen van de WOL-fusievariant Vanuit de som van de algemene reserves van de drie gemeenten en de geschatte risico’s volgt een weerstandsratio van 2,48. Dit is ruim voldoende om de risico’s op te vangen, want een weerstandsratio van boven de 2,0 wordt als uitstekend aangemerkt. Bij een bestuurlijke fusie dienen de risico’s wel opnieuw in kaart gebracht worden. Een grotere gemeente zal ook andere en grotere risico’s met zich mee zal brengen. Ook voor de wijze van risicomanagement geldt dat dit geharmoniseerd dient te worden. In hoofdstuk 1 is ingegaan op de verschillen in het risicomanagement tussen de gemeenten.

49 Op basis van de begroting 2025 van de gemeenten Rijssen-Holten (124 miljoen), Edam-Volendam (€ 115 miljoen) en

Bodegraven-Reeuwijk (€119 miljoen). 50 Uitkeringsfactor in 2028 voorlopig vastgesteld 1,583. De impact op de algemene uitkering is daarmee -€2.827.040. De uitkeringsfactor voor 2029 is voorlopig vastgesteld op 1,630. De impact op de algemene uitkering is daarmee -€2.910.976.

35.

Een bestuurlijke fusie tussen de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer heeft ook een financiële impact op de algemene reserve. In hoofdstuk 2 is te zien dat de tegemoetkoming voor de herindeling voldoende is. Er lijkt ongeveer € 1,5 miljoen niet ingezet te hoeven worden. De nieuwe gemeenteraad zou kunnen besluiten om dit bedrag toe te voegen aan de algemene reserve. Het weerstandsratio wordt daarmee versterkt. Tabel 35 Weerstandsratio WOL-fusievariant

Algemene reserve WOL-fusievariant (2025)

Geschatte risico’s

Ratio

€ 6.131.614

2,48

€ 15.242.346

Financiële kengetallen WOL-fusie Op basis van de meest actuele cijfers, een correctie voor de algemene uitkering en de besparing op het bestuur, zijn de financiële kengetallen voor de WOL-fusievariant berekend. Tabel 36 laat de cijfers voor 2028 zien. Voor 2029 is dit nog niet inzichtelijk gemaakt, omdat er nog geen geprognosticeerde balans beschikbaar is voor dat jaar. De belastingcapaciteit is nog niet berekend, omdat de nieuwe gemeenteraad een nieuw OZB-percentage moet vaststellen. Daarbovenop is de gemiddelde WOZwaarde voor 2028 niet inzichtelijk. Daarnaast dient ook een keuze gemaakt te worden over de afval- en rioolheffing. De volgende paragraaf bevat een berekening van de woonlasten voor de WOLfusievariant. Tabel 36 Financiële kengetallen WOL-fusievariant

Kengetal

Omvang

Categorie

Netto schuldquote (correctie voor verstrekte leningen)

73,72% | (77,59%)

A

Solvabiliteit

21,84%

B

Structurele exploitatieruimte

-6%

C

Grondexploitatie

0,12%

A

Belastingcapaciteit (t.o.v. landelijk gemiddelde)

n.n.b.

n.n.b.

De netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen, zijn lager dan 90% en vallen daarmee binnen de categorie minst-risicovol. Desalniettemin is de verwachting dat de netto schuldquote vanaf 2028 wel op zal gaan lopen in verband met de investeringsplanning. De gemeenten Oostzaan en Wormerland hebben samen vanaf 2029 voor bijna € 40 miljoen aan investeringen gepland. Voor dit bedrag zal de nieuwe gemeente ook afhankelijk zijn van externe financiering. De schuld zal dan toenemen. Doordat er geen stijging in de totale baten te verwachten is, zal dan ook de schuldquote toenemen. De solvabiliteit valt met 21,84% net boven de 20% (meest risicovol). Voor de solvabiliteit geldt dat dit afneemt, wanneer de toename van de schulden hoger is dan dat van het eigen vermogen. De nieuwe WOL-gemeente zal naar verwachting snel binnen de categorie meest risicovol vallen met het kengetal solvabiliteit. Ook dit hangt samen met de investeringsplanning en negatieve begrotingssaldi. Het kengetal voor de structurele exploitatieruimte van de WOL-gemeente is negatief. De structurele lasten kunnen niet gedekt worden door de structurele baten. De nieuwe gemeente dient daarom de structurele baten danig te verhogen, bijvoorbeeld door verhoging OZB of andere belastingen. Ook kan de gemeente ervoor kiezen om bezuinigen door te voeren. Dit is een politieke keuze.

Zolang de nieuwe gemeente geen actief grondbeleid zal gaan voeren, zal het kengetal van de grondexploitatie schommelen tussen de 0 en 1%. Dit leidt niet tot financiële risico’s.

36.

Al met al laten de kengetallen met uitzondering van de netto schuldquote en grondexploitatie een weinig positief beeld zien. De verwachting is dat deze cijfers eerder zullen verslechteren dan verbeteren. Op basis van de kengetallen is het financieel perspectief voor de WOL-gemeente negatief.

3.4 Ontwikkeling woonlasten bij een WOL-fusie Bij een bestuurlijke fusie van twee of meer gemeenten blijft het gros van de gemeentelijke voorschriften nog twee jaar geldig, tenzij de nieuwe gemeenteraad anders besluit. Daarna dienen de kaders geharmoniseerd te zijn. Deze twee jaar gelden echter niet voor de bestemmingsplannen en de OZB-verordening.51 De nieuwe gemeenteraad dient binnen drie maanden nieuwe OZB-tarieven vast te stellen. Anders ontstaat een situatie waarin in de verschillende kernen binnen de nieuwe gemeente andere tarieven worden gehanteerd. Voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing geldt de termijn van twee jaar wel. Wet algemene regels herindeling (artikel 28) De op de dag, voorafgaande aan de datum van herindeling, voor een overgaand gebied geldende gemeentelijke voorschriften behouden gedurende twee jaren na die datum voor dat gebied hun rechtskracht, voor zover het bevoegde orgaan van de gemeente waaraan dat gebied is toegevoegd, deze voorschriften niet eerder vervallen verklaart. In de onderstaande paragraaf is een berekening gemaakt op basis van het gewogen gemiddelde van meerpersoonshuishoudens voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. In de paragraaf is ook een berekening gemaakt voor de invloed van een bestuurlijke herindeling op de OZB. Een kanttekening bij deze berekening is dat de hoogte van de OZB een politieke keuze is.

Daarmee zijn deze percentages een schatting bij gelijkblijvende inkomsten. Er is (nog) geen exacte uitspraak te doen over de precieze stijging, daling of het constant blijven (voor sommige inwoners) van het OZB-tarief.

OZB-tarief voor meerpersoonshuishouden Voor de berekening van het OZB-tarief bij gelijkblijvende lasten, is gekeken naar de inkomsten van de drie gemeenten op basis van de WOZ-waarde uit de meicirculaire 2025. Dit betreft de inkomsten van de OZB voor eigenaren woning. De som van de WOZ-waardes (eigenaren woning) van de woningen in de drie gemeenten bedraagt bijna € 8 miljard. In tabel 37 staan deze geschatte inkomsten voor 2025 weergegeven. Vanuit de cijfers uit de tabel volgt dat bij de keuze voor gelijkblijvende inkomsten in 2025, het OZBpercentage 0,1017 bedraagt. Dit is voor de huidige inwoners van Wormerland een verlaging van 0,0075 procentpunt, voor de inwoners van Landsmeer blijft het percentage nagenoeg gelijk, en voor de inwoners van Oostzaan betekent dit een toename van 0,0109 procentpunt. Tabel 37 OZB-percentage voor WOL-fusievariant bij gelijkblijvende OZB-inkomsten

Omvang

OZB-percentage

Wormerland

€ 3.341.520

0,1092%

Oostzaan

€ 1.857.314

0,0908%

Landsmeer

€ 2.906.776

0,1016%

Totale OZB-opbrengst

€ 8.105.610

Totale WOZ-waarde WOL

€ 7.966.500.000

0,1017%

51 Wet ahri. (2024) Artikel 28 en artikel 30 / Ministerie van BZK. (2020). Handboek gemeentelijke herindeling. p. 45.

37.

Alternatieve scenario’s voor OZB-tarief De nieuwe gemeenteraad kan ook kiezen voor het hanteren van laagste of hoogste OZB-tarief. Het laagste tarief is nu van de gemeente Oostzaan (0,908%) In dat geval zal de totale opbrengst van de OZB (0,0908% van de totale WOZ-waarde) ongeveer € 7,35 miljoen bedragen. Dit betekent een afname van bijna € 900.000 aan inkomsten. Hier zullen dus bezuinigingen of andere inkomsten tegenover moeten staan. Wanneer de nieuwe gemeenteraad ervoor kiest om het hoogste OZB-percentage (Wormerland) te hanteren zal de totale opbrengst (0,1092% van de totale WOZ-waarde) ongeveer €8,7 miljoen euro bedragen. Dat betekent een toename van ongeveer €600.000 in totale OZB-inkomsten. Ter indicatie geven we ook aan welke OZB-verhoging er nodig is om het structurele begrotingstekort van de WOL-fusievariant in 2028 sluitend te maken. Dit is exclusief nieuwe investeringen in loongebouw, ICT of huisvesting. Bij zo’n politieke keuze komt de totale OZB-opbrengst dan gelijk aan bijna €10,9 miljoen. Het OZB-percentage dat hierbij hoort is 0,1364%. Dat betreft een stijging van 34% van het OZB-tarief ten opzichte van het huidige tarief bij gelijkblijvende woningwaarde.

Afvalstoffenheffing en rioolheffing voor meerpersoonshuishouden Het uitgangspunt voor de afvalstoffen- en rioolheffing is dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. De drie gemeenten hebben een verschillende partij die verantwoordelijk is voor de inzameling en verwerking van afval. Op het moment dat de gemeenteraden besluiten om te fuseren, dient dit ook geharmoniseerd te worden. Om een inschatting te maken van de ontwikkeling van deze heffingen, is gekeken naar het aantal meerpersoonshuishoudens in de gemeente en de huidige tarieven. Een overzicht hiervan staat in tabel 37. Tabel 38 Afvalstoffenheffing en rioolheffing WOL-fusievariant (prijspeil 2025)

Meerpersoonshuishoudens52

Afvalstoffenheffing

Rioolheffing

Opbrengst

Wormerland

4.925

€ 365,95

€ 288,15

€ 3.221.443

Oostzaan

2.904

€ 431,20

€ 356,30

€ 2.286.900

Landsmeer

3.495

€ 512,02

€ 265,07

€ 2.715.930

WOL-fusie

11324

€ 427,77

€ 298,50

€ 8.224.272

Vanuit de cijfers in de tabel volgt dat de afvalstoffenheffing, om kostendekkend te zijn, € 427,77 zal bedragen. Voor de rioolheffing bedraagt dit € 298,50. Hierbij is uitgegaan van de cijfers voor 2025. Voor een inwoner van Wormerland betekent dit in totaal een nadeel van ongeveer € 72. Inwoners van Oostzaan en Landsmeer zullen juist minder gaan betalen. Dit voordeel is ongeveer € 61 en € 51 euro. In tabel 38 is de impact van de ontwikkeling van de woonlasten bij een WOL-fusievariant in kaart gebracht. Evenals in hoofdstuk 1 is hier uitgegaan van een meerspersoonshuishouden met een koopwoning met een WOZ-waarde van € 500.000. De woonlasten voor de inwoners van Oostzaan en Landsmeer zullen afnemen. De inwoners van de gemeente Wormerland zullen ongeveer € 35 meer gaan betalen aan woonlasten. Tabel 39 Woonlasten meerpersoonshuishouden WOL-fusievariant met koopwoning met WOZ-waarde van € 500.000

Gemeente

Gemeente

Effect op woonlasten

WOL-fusievariant

Wormerland Oostzaan

€ -34,90 € 6,50

Landsmeer

€ 50,09

€ 1.235,00

52 CBS. (2025). Overzicht van huishoudens; samenstelling, grootte, regio per 1 januari 2024, geraadpleegd juli 2025.

38.

Bijlage 1. Onderzoeksverantwoording Geraadpleegde bronnen Voor de geraadpleegde schriftelijke documentatie wordt verwezen naar de voetnoten in de rapportage

Gevoerde gesprekken Datum gesprek

Functionaris

Organisatie

31 juli 2025

Algemeen directeur Afdelingshoofd bedrijfsvoering

OVER-gemeenten

5 augustus 2025

Manager bedrijfsvoering

Gemeente Landsmeer

Uitvoering van het onderzoek De begrotingsscan is uitgevoerd in de periode juli – september 2025 en is uitgevoerd langs de volgende fasen:

Fase 1: Opstarten onderzoek In de eerste fase is het onderzoek aangevangen met een startgesprek met de werkgroep WOL op 1 juli 2025. In dit gesprek is de onderzoeksopzet besproken en zijn er procesmatige afspraken gemaakt. Vervolgens is er een informatieverzoek aan de organisaties gedaan. De gemeenten hebben de informatie binnen de termijn van vijf werkdagen aangeleverd. Op 2 juli is door Necker contact opgenomen met het CBS over de berekening van een aantal maatstaven van het Gemeentefonds.

Fase 2: Financiële situatie in beeld Tijdens de tweede fase is de financiële situatie van de drie gemeenten in beeld gebracht. Hiervoor zijn de begrotingen, begrotingswijzigingen en (vastgestelde) jaarstukken bestudeerd. Op basis van deze bevindingen is op 16 juli een verifiërende vragenlijst uitgestuurd aan de gemeentesecretarissen. Deze vragenlijst bestond uit toetsende en verdiepende vragen. De vragenlijsten zijn binnen de termijn van twaalf werkdagen ingevuld door de organisaties.

Fase 3: Baten en lasten fusie In deze fase is een documentenanalyse uitgevoerd van de verbonden partijen van de verschillende gemeenten en is gekeken naar de financiële risico’s en consequenties van een bestuurlijke fusie. Verder is op basis van de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling een inschatting gemaakt van de herindelingsbijdrage vanuit het Rijk. In een gesprek met de algemeen directeur en het afdelingshoofd bedrijfsvoering van OVER-gemeenten en een gesprek met de manager bedrijfsvoering Landsmeer, is de documentenanalyse verder verdiept.

Fase 4: Financieel perspectief WOL Het financieel perspectief van de WOL hebben de onderzoekers in de vierde fase in beeld gebracht. Op 8 augustus vond een gesprek met het CBS plaats over de berekening van een aantal maatstaven uit het Gemeentefonds. De uitkomsten van deze berekening zijn op 15 augustus ontvangen en daarna verwerkt in de inschatting van de hoogte van de algemene uitkering. Verder hebben de onderzoekers inzichtelijk gemaakt wat een bestuurlijke fusie kan betekenen voor de woonlasten in de gemeente. Tot slot is op basis van de meest actuele cijfers een indicatie gegeven van de kengetallen van de nieuwe gemeente.

39.

Fase 5: Rapportage begrotingsscan en bespreking werkgroep De laatste fase van het onderzoek stond in het teken van het opstellen van de rapportage van de begrotingsscan. Deze concept-begrotingsscan in op 21 augustus besproken met de werkgroep WOL. Vervolgens is de concept-begrotingsscan aangeboden aan de organisatie van OVER-gemeenten en de organisatie van Landsmeer voor een feitencheck. De onderzoekers hebben deze reactie verwerkt in de rapportage. Op 4 september is de definitieve begrotingsscan met bestuurlijke samenvatting opgeleverd aan de werkgroep WOL.

40.

Bijlage 2. Overzicht tabellen begrotingsscan Tabel 1 Omvang van lasten per taakveld begroting 2025 na begrotingswijziging ................................. 10 Tabel 2 Gemeente Wormerland - begrotingssaldi 2025 - 2029.............................................................. 11 Tabel 3 Gemeente Oostzaan - begrotingssaldi 2025 -2029 ................................................................... 11 Tabel 4 Gemeente Landsmeer - begrotingssaldi 2025 - 2029 ................................................................ 13 Tabel 5 Weerstandsratio van de drie WOL-gemeenten (vanuit jaarrekening 2024)............................... 14 Tabel 6 Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer ................................................................................................. 15 Tabel 7 Solvabiliteitsratio voor de drie WOL-gemeenten ...................................................................... 16 Tabel 8 Grondexploitatie van de drie WOL-gemeenten ........................................................................ 16 Tabel 9 Structurele exploitatieruimte van de drie WOL-gemeenten .....................................................

16 Tabel 10 Belastingcapaciteit van de drie WOL-gemeenten ....................................................................17 Tabel 11 Investeringen van de gemeente Wormerland in periode 2022 - 2024 ...................................... 18 Tabel 12 Investeringsplanning gemeente Wormerland voor de periode 2025 - 2029 ............................ 19 Tabel 13 Investeringen van de gemeente Oostzaan in periode 2022 - 2024 .......................................... 19 Tabel 14 Investeringsplanning gemeente Oostzaan voor de periode 2025 - 2029 ................................. 19 Tabel 15 Investeringen van de gemeente Landsmeer in de periode 2022 - 2024 ................................... 20 Tabel 16 Investeringsplanning gemeente Landsmeer voor de periode 2025 - 2029 .............................. 20 Tabel 17 Uitkering uit Gemeentefonds na meicirculaire 2025 en SPUKS ............................................... 21 Tabel 18 Schatting van totale inkomsten gemeenten na meicirculaire 2025 ......................................... 22 Tabel 19 Afhankelijkheidsratio van het Gemeentefonds per gemeente ................................................ 22 Tabel 20 OZB-tarieven in de periode 2022 - 2025 (bron: COELO) en totale opbrengt OZB voor woningen (bron: jaarstukken en begroting 2025) ..................................................................................

22 Tabel 21 Hoogte van afvalstoffenheffing in de periode 2022 – 2025 (meerpersoonshuishouden) ......... 23 Tabel 22 Hoogte van rioolheffing in de periode 2022 – 2025 (meerpersoonshuishouden)..................... 23 Tabel 23 Woonlasten meerspersoonshuishouden met koopwoning met WOZ-waarde van € 500.000.. 23 Tabel 24 Overzicht verbonden partijen WOL-gemeenten ..................................................................... 26 Tabel 25 Overzicht aantal inwoners van de drie WOL-gemeenten ........................................................ 27 Tabel 26 Verdeling van herindelingsbijdrage voor de WOL-fusievariant ............................................... 28 Tabel 27 Globale inschatting frictiekosten bij bestuurlijke WOL-fusie ................................................... 28 Tabel 28 Invloed bestuurlijke fusie op aantal politieke ambtsdragers ................................................... 31 Tabel 29 Effect van bestuurlijke fusie op vergoedingen van politieke ambtsdragers ............................. 31 Tabel 30 Omvang uitkering Gemeentefonds van de drie WOL-gemeenten .......................................... 32 Tabel 31: Berekende maatstaven voor WOL-variant voor Gemeentefonds berekend door CBS............ 33 Tabel 32 Impact van berekende maatstaven op algemene uitkering Gemeentefonds bij fusie..............

34 Tabel 33 Verwacht begrotingssaldo WOL-fusievariant met verwerking algemene uitkering................. 35 Tabel 34 Begrotingssaldo met nog aanvullende structurele uitgaven ................................................... 35 Tabel 35 Weerstandsratio WOL-fusievariant......................................................................................... 36 Tabel 36 Financiële kengetallen WOL-fusievariant ............................................................................... 36 Tabel 37 OZB-percentage voor WOL-fusievariant bij gelijkblijvende OZB-inkomsten ...........................37 Tabel 38 Afvalstoffenheffing en rioolheffing WOL-fusievariant (prijspeil 2025) .................................... 38 Tabel 39 Woonlasten meerpersoonshuishouden WOL-fusievariant met koopwoning met WOZ-waarde van € 500.000........................................................................................................................................ 38

41.

Bijlage 3. Omvang algemene uitkering Onderstaande tabel laat de opbouw zien van de totale geschatte algemene uitkering van het Gemeentefonds voor de WOL-fusievariant. De meicirculaire 2025 is hiervoor het uitgangspunt. De bedragen zijn door de onderzoekers van Necker onderverdeeld in zes categorieën. De rechterkolom laat zien wat het verschil is met de uitkering ten opzichte van de som van de algemene uitkering van de drie afzonderlijke gemeenten. Maatstaf

WOL-fusievariant

Verschil met afzonderlijke gemeenten

Inwoners

€ 20.892.859

€0

Inwoners 75+ met drempel

€ 4.322.880

€0

Eenpersoonshuishoudens

€ 1.290.509

€0

Jongeren

€ 6.059.235

€0

Extra groei jongeren

€ 7.782

€0

Bijstandontvangers

€ 3.081.236

€0

Onderwijsachterstand met drempel

€ 233.238

€0

Huishoudens met laag inkomen met drempel

€ 15.317.285

€0

Inwoners met loonkostensubsidie

€ 98.499

€0

Inwoners in het gemeentelijke doelgroepenregister

€ 259.018

€0

Inwoners met een laag opleidingsniveau met drempel

€ 1.103.596

€0

Inwoners met een migratieachtergrond

€ 2.111.751

€0

Totaal

€ 54.777.887

€0

Oppervlak land

€ 415.462

€0

Oppervlak land * bodemfactor gemeente

€ 328.790

+ € 906

Oppervlak bebouwing buitengebied

€ 443.298

€0

Oppervlak bebouwing buitengebied ∗ bodemfactor buitengebied

€ 193.786

+ € 1.988

Oppervlak bebouwing woonkern

€ 1.736.374

€0

Oppervlak bebouwing woonkern ∗ bodemfactor woonkern

€ 3.474.592

- € 3.479

Oppervlak binnenwater

€ 285.668

€0

Oeverlengte * bodemfactor gemeente

€ 784.829

- € 2.420

Oeverlengte * bodemfactor gemeente * dichtheidsfactor

€ 3.110.043

- € 227.947

Totaal

€ 10.772.842

- € 230.952

De inwoners van de gemeente

Grondgebied

42.

Bebouwing Grote woonkernen

€ 442.581

€0

Omgevingsadressendichtheid

€ 2.627.902

- €3.300

Bewoonde oorden 1930

€ 104.719

€0

Woonkernen

€ 2.877.776

€0

Woonruimten

€ 282.965

€0

Woonruimten * bodemfactor woonkern

€ 1.643.036

+ €2.285

Totaal

€ 7.978.980

- € 1.015

Landelijke centrumfunctie

€ 251.332

+ € 102.271

Lokale centrumfunctie

€ 426.984

+ € 50.995

Regionale centrumfunctie

€ 807.435

+ € 332.747

Bedrijven

€ 1.138.794

€0

Totaal

€ 2.624.545

Centrumfunctie en bedrijven

Vast bedrag per gemeente Vast bedrag

€ 1.441.427

- € 2.882.853

Totaal

€ 1.441.427

- € 2.882.853

WOZ-waarde niet-woningen eigenaren

€ -1.456.983

€0

WOZ-waarde ozb niet-woningen gebruikers

€ -1.053.315

€0

WOZ-waarde ozb woningen eigenaren

€ -5.825.105

€0

Totaal

€ -8.335.402

€0

Algemene uitkering Gemeentefonds

€ 69.260.279

€ -2.628.808

WOZ-waardes (geen uitkeringsfactor)

Onderstaande maatstaven zijn niet van toepassing op de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer. Maatstaf

Onderwerp

Oppervlak historische kern

Kernen die in periode 1600 tot 1850 als stad werden aangemerkt. De kern dient tenminste nog 5ha ongewijzigd aanwezig te zijn.

Historische woningen in bewoonde oorden 1930

Een minimum van 500 woningen uiterlijk gebouwd in 1930 in een kern.

Leerlingen voortgezet onderwijs

Gemeenten ontvangen een uitkering voor de leerlingen in de gemeente die gebruik maken van het (speciaal) voortgezet onderwijs.

Inwoners Waddengemeenten

De Waddengemeenten ontvangen een bedrag voor het aantal inwoners van het eiland.

Oppervlak buitenwater

Betreft veelal rivieren die uitmonden in de zee. Relevant voor gemeenten aan de kust.

Vast bedrag Amsterdam

Vast bedrag voor de gemeente Amsterdam.

Verkiezingen Den Haag

Ten behoeve van de taken die Den Haag uitvoert op grond van de Kieswet.

Vast bedrag Rotterdam

Vast bedrag voor de gemeente Rotterdam.

43.