03 B2. Rapport - Samen sterker voor een gezonde en veilige leefomgeving
Tekst van het document
Samen sterker voor een gezonde en veilige leefomgeving Eindrapport Impactanalyse naar drie denkbare vormen van samenwerking tussen de GGD en de Veiligheidsregio in de regio Zaanstreek-Waterland en een handelingsperspectief voor de toekomst. & Van de Laar Eindhoven/ Amsterdam, 17november 2025
2 | Inhoud 1. Een introductie 3 a. Context in ‘t kort b. Uw vraagstelling aan ons bureau c. Leeswijzer 2. Verscheidenheid binnen eenheid 8 a. Inhoud én kwetsbaarheid vragen nieuw perspectief b. Impact drie denkbare perspectieven onderzocht c. Samengaan als stip, samenwerken als opmaat d. Ervaringen in het land ondersteunen conclusie e. Creëer eenheid, met ruimte voor verscheidenheid 3. Veiligheidsregio Zaanstreek -Waterland 23 a. Opgaven VrZW b. Governance VrZw c. Personeel en organisatie VrZw d. Financiën VrZW e. SWOT-analyse VrZW 4. GGD Zaanstreek -Waterland 35 a. Opgaven GGD -ZW b. Governance GGD-ZW c. Personeel en organisatie GGD -ZW d. Financiën GGD -ZW e. SWOT-analyse GGD -ZW 5. Ontwikkelingen & kansen 47 a. Ontwikkelingen in de regio Zaanstreek - Waterland b. Kansen om elkaar te versterken c. Weerbare samenleving: een beschouwing 6. De confrontatie van samenwerking op basis van zakelijke verrekening met toetsingscriteria ____________________________________________________ 53 a. Samenwerking op basis van zakelijke verrekening nader geduid b. Confrontatie langs toetsingscriteria 7. De confrontatie van Shared Service Center met toetsingscriteria 58 a. Shared Service Center nader geduid b. Confrontatie langs toetsingscriteria 8. De confrontatie van één gezamenlijke organisatie met toetsingscriteria 63 a. Eén gezamenlijke organisatie nader geduid b.
Confrontatie langs toetsingscriteria 9. Vergelijk - en leeronderzoek 68 a. Veiligheidsregio en GGD Drenthe: Samenwerking onderdelen bedrijfsvoering b. Veiligheidsregio en GGD Gelderland -Zuid: SSC ondergebracht bij VRGZ c. Veiligheidsregio en GGD Flevoland: Zakelijke verrekening d. Veiligheidsregio Limburg -Noord: Fusie VR -GGD 10. Bijlagen 80 a. Drie samenwerkingsvormen in één oogopslag b. Geraadpleegde documenten c. Geraadpleegde sleutelfiguren 3 | 1. Een introductie
4 | 1a. Context in ‘t kort • De GGD Zaanstreek -Waterland (GGD -ZW) en de Veiligheidsregio Zaanstreek -Waterland (VrZW) werken al langere tijd succesvol samen op diverse terreinen, onder meer tijdens de coronacrisis. Bovendien gaan beide organisaties medio 2026 hun huisvesting delen. • De inhoudelijke opgave in het gebied en in de samenleving, de huidige organisatorische kwetsbaarheden van beide organisaties - behorend tot een van de kleinere regio’s in het land - de bestaande samenwerking én het toekomstige samenwonen hebben bestuurlijk en op directieniveau geleid tot het inzicht dat intensievere verbinding tussen GGD-ZW en VrZW mogelijk en wenselijk kan zijn. • Door intensievere samenwerking kunnen beide organisaties ieder voor zich en tezamen beter inspelen op de opgaven in het gebied en in de samenleving, aansluiten op de wensen en behoeften van de deelnemende gemeenten en partners in het netwerk, efficiënter omgaan met personele uitdagingen en de financiële situaties beheersbaar houden. • Beide organisaties hebben daarom samen de wens geuit te komen tot een impactanalyse naar drie denkbare vormen van samenwerking. Voorliggend eindrapport is daarvan het resultaat. Het biedt een handelingsperspectief om gezamenlijk tot toekomstbestendige keuzes te komen.
5 | 1b. Uw vraagstelling aan ons bureau (1 van 2) Voer een verkenning uit naar mogelijke vormen van samenwerking tussen de GGD-ZW en VrZW. Deze vraagstelling is door de opdrachtgever opgedeeld in deelvragen, welke door & Van de Laar zijn aangescherpt en welke in het onderzoek zijn beantwoord: 1. Voer een impactanalyse uit op tenminste drie organisatiemodellen: - Samenwerken op basis van zakelijke verrekening. - Shared Service Center (op bedrijfsvoeringstaken). - Samengaan in één organisatie. Waarbij lopende het onderzoek een extra model of een subvariant op deze drie modellen kan ontstaan, als blijkt dat deze wenselijk en haalbaar is. 2. Toets deze modellen aan een set van (bestuurlijk afgestemde) toetsingscriteria, waaronder in ieder geval: - Impact op grip en invloed op taakuitvoering. - Impact op robuustheid en wendbaarheid taakuitvoering. - Impact op de inrichting en besturing (AB, DB, Directiemodel). - Impact op juridisch construct. - Impact op financiën (incidenteel en structureel) en fiscaliteiten.* - Impact op medewerkers. - Impact op organisatieculturen. - Impact van de veranderopgave. Het doel van deze verkenning is inzicht te verkrijgen in de verschillende vormen van samenwerking die mogelijk zijn en om daarvan de potentiële voordelen en uitdagingen te identificeren.
Wij leggen hiermee een gedegen basis voor aan directies en besturen voor besluitvorming over een voorkeursmodel. 6 | * Disclaimer: • Conform uitvraag wordt inzicht gewenst in de fiscale gevolgen van de drie samenwerkingsvormen. & Van de Laar merkt op dat in deze fase enkel contouren en aandachtspunten op fiscaal gebied kunnen worden geduid. • Voor een volledige, diepgaande beantwoording van de fiscale gevolgen van de vormen dient een gespecialiseerd fiscaal -adviseur te worden ingeschakeld. • De fiscale gevolgen kunnen meer diepgaand in beeld worden gebracht in een eventuele volgende fase, nadat bestuurlijk richting is bepaald op een voorkeursvariant. 1b. Uw vraagstelling aan ons bureau (2 van 2) 7 | 1c. Leeswijzer • Dit rapport vangt aan in hoofdstuk 2 met een uiteenzetting van de kernanalyse op grond van onze bevindingen en de daaruit door ons geformuleerde conclusies. Op basis daarvan zijn in dit hoofdstuk handelingsperspectieven geformuleerd om tot concrete vervolgstappen te komen in de samenwerking tussen VrZW en GGD-ZW. De daarna volgende hoofdstukken geven een steeds diepgaandere onderbouwing van dit tweede hoofdstuk. • Hoofdstuk 3 en 4 bevatten feitelijke informatie over de huidige staat van beide organisaties, aangevuld met inzichten uit de verschillende interviews.
In deze hoofdstukken volgt en uiteenzetting van de opgaven waarvoor beide organisaties aan de lat staan, de governance van de organisaties, gevolgd door personeel en organisatie en de financiën. Beide hoofdstukken sluiten af met een SWOT -analyse van de organisatie. • In hoofdstuk 5 volgt een beschrijving van de ontwikkelingen in de regio en kansen waarop de VrZW en GGD-ZW elkaar kunnen versterken in het licht van de toekomstige opgaven. • In hoofdstukken 6, 7 en 8 volgt een uiteenzetting van de drie onderzochte samenwerkingsscenario’s, namelijk: samenwerking op basis van zakelijke verrekening (hoofdstuk 6), een Shared Service Center (hoofdstuk 7) en samengaan in één organisatie (hoofdstuk 8). Per scenario volgt een feitelijke typering en een confrontatie met de toetsingscriteria. • Tot slot bevat hoofdstuk 9 een aantal voorbeelden van andere GGD’en en veiligheidsregio’s die in verschillende vormen met elkaar samenwerken. Om de kansen en uitdagingen van de drie samenwerkingsvarianten zo volledig mogelijk in beeld te brengen, is een kort vergelijkend onderzoek uitgevoerd. 8 | 2. Verscheidenheid binnen eenheid 9 | 2a. Inhoud én kwetsbaarheid vragen nieuw perspectief Weerbare samenleving als belangrijke uitdaging voor de overheid • Een weerbare samenleving is een samenleving die in staat is schokken, dreigingen en crises te weerstaan, zich aan te passen en te herstellen.
Het gaat om het geheel van publieke, private en maatschappelijke capaciteiten om verstoringen op te vangen en de samenleving veilig én gezond te houden. Onder deze schokken vallen onder meer gezondheidscalamiteiten, klimaatextremen, digitale verstoringen en (hybride) veiligheidsdreigingen. • Het belang van de weerbaarheid neemt toe. De samenleving verandert snel, crises volgen elkaar in hoog tempo op en de druk op gezondheid, veiligheid en vertrouwen groeit. Binnen die context staat de overheid voor grote uitdagingen. Risico’s zijn steeds meer verweven. Een hittegolf raakt zowel gezondheid als energievoorzieningen en sociale samenhang. Tegelijkertijd is er in Nederland in de aanpak van deze uitdagingen veelal sprake van fragmentatie in governance en van uiteenlopende financieringsstromen en bestuurlijke verantwoordelijkheden. • Ook datagedreven werken rondom deze uitdagingen is complex: versnipperde informatiesystemen en onzekerheid over privacy bemoeilijken een gedeeld regionaal risicobeeld en vroegsignalering . Daarnaast vormen desinformatie en polarisatie een groeiend risico voor effectieve communicatie en naleving van mitigerende voorschriften. • Weerbaarheid is daarmee een gezamenlijke opgave van overheden, zoals Veiligheidsregio’s en GGD’en, maatschappelijke partners, bedrijven en inwoners. Iedereen draagt bij vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid.
GGD-ZW: gezondheid als randvoorwaarde voor maatschappelijke continuïteit • De GGD-ZW vervult een wettelijke taak op het terrein van publieke gezondheid. Een gezonde bevolking is een randvoorwaarde voor een weerbare samenleving. De GGD -ZW zet zich daarom in om gezondheid te beschermen én te versterken. • Door vroegtijdig gezondheidsrisico’s en kwetsbaarheden te signaleren, kan de GGD -ZW samen met gemeenten en partners gericht en tijdig optreden. Hieronder valt bijvoorbeeld het monitoren van infectieziekten, mentale gezondheid en omgevingsfactoren, maar ook het bespreekbaar maken van sociale kwetsbaarheid in wijken. • Daarnaast bevordert de GGD -ZW de veerkracht van inwoners en gemeenschappen. Dat gebeurt via preventieprogramma’s, ondersteuning van scholen en zorgpartners en door betrouwbare informatie te delen over gezondheid en gedrag. Zo werkt de GGD -ZW aan een samenleving waarin mensen niet alleen beschermd zijn tegen gezondheidsdreigingen, maar ook beter in staat zijn zich aan te passen en te herstellen als er iets gebeurt. 10 | 2a. Inhoud én kwetsbaarheid vragen nieuw perspectief VrZW: integraal risicobeheer en crisisbeheersing over hele linie • De VrZW draagt vanuit haar publieke taak verantwoordelijkheid voor de voorbereiding op en aanpak van rampen en crises. Publieke veiligheid vormt een belangrijke pijler van de weerbare samenleving.
Het gaat daarbij niet alleen om het bestrijden van incidenten, maar ook om het voorkomen, beperken en beheersen van risico’s die de continuïteit van de samenleving kunnen raken. • De VrZW brengt risico’s in kaart, ontwikkelt scenario’s en zorgt dat hulpdiensten, gemeenten en ketenpartners goed zijn voorbereid. Dat gebeurt steeds vaker op basis van actuele data en in samenhang met maatschappelijke en gezondheidsvraagstukken. Een overstroming, een langdurige stroomuitval of digitale ontwrichting raakt immers ook de zorg, de economie en het dagelijks leven van inwoners. • Daarnaast richt de VrZW zich op het versterken van samenwerking in de regio: tussen hulpdiensten, zorgorganisaties, gemeenten en vitale partners. Door samen te oefenen, kennis te delen en informatie te verbinden ontstaat een regionaal netwerk dat sneller kan reageren en beter kan herstellen. Op deze manier werkt de VrZW aan een brede, veerkrachtige veiligheidsbasis. Gezondheid en veiligheid als pijlers van weerbaarheid • Hoewel de GGD -ZW en de VrZW elk vanuit hun eigen (wettelijke) opdracht werken, overlappen hun opgaven elkaar steeds vaker. Gezondheid en veiligheid zijn nauw verweven in de huidige samenleving en maatschappelijke uitdagingen.
Een hittegolf die bijvoorbeeld leidt tot gezondheidsproblemen én druk op de vitale infrastructuur, of een infectieziekte - uitbraak die vraagt om zowel medische coördinatie als crisiscommunicatie en logistieke inzet. • Vanuit dit gezamenlijk perspectief staan de GGD -ZW en de VrZW voor één maatschappelijke opgave: het versterken van een gezonde, veilige en toekomstbestendige samenleving. Hun werk en taken raakt elkaar in drie samenhangende lijnen: • Preventie en veerkracht: het vergroten van maatschappelijke weerbaarheid door gezondheidsbevordering, het delen van betrouwbare informatie over gezondheid, veiligheid en risico’s in de leefomgeving én het bouwen aan een sterke sociale basis voor inwoners. • Repressie en herstel : het adequaat optreden bij branden, rampen en crises. Van acute incidentbestrijding tot herstel en nazorg, zodat de samenleving snel kan herstellen en leren van wat is gebeurd. • Toekomstbestendigheid : inspelen op klimaatverandering, demografische verschuivingen en de groei van kwetsbare groepen door samen te werken aan een gezonde en veilige leefomgeving. 11 | 2a.
Inhoud én kwetsbaarheid vragen nieuw perspectief Zowel GGD -ZW als VrZW bevinden zich in een kwetsbare positie • Naast de inhoudelijke verbinding tussen VrZw en GGD-ZW delen deze organisaties tevens dat zij zich begeven binnen een van de kleinste bestuurlijke regio’s van Nederland: de regio Zaanstreek-Waterland. Dit brengt kwetsbaarheden met zich mee. Zowel de GGD -ZW als de VrZw beschikken over duidelijke wettelijke taken, maar opereren binnen financieel krappe en extern bepaalde kaders. • De organisaties zijn sterk afhankelijk van gemeentelijke bijdragen en hebben beperkte ruimte voor bezuinigingen binnen hun wettelijke taken. Voor de GGD -ZW komt daar een aanvullende opgave bij. De deelnemende gemeenten hebben bezuinigingsopdrachten afgegeven van circa 5% op de meerjarenbegroting van de GGD -ZW waarvan in afstemming met de gemeenten reeds 2,3% is doorgevoerd. • De VrZW heeft een dergelijke expliciete bezuinigingsopdracht niet van haar AB gekregen en deze is dan ook niet verwerkt in de begroting 2026 maar in de meerjarenbegroting is er wel een opgave meegenomen. Daardoor staat de financiële positie van beide organisaties onder verschillende typen druk – de VrZW heeft bijvoorbeeld vanaf 2026 geen sluitende begroting - hetgeen hun gevoeligheid voor politieke en economische schommelingen verder zichtbaar maakt. • Ook op personele capaciteit zijn beide organisaties kwetsbaar.
Hoewel de mate waarin verschilt, ervaren beide organisaties kwetsbaarheden in de personele bezetting. Bij de GGD - ZW betreft dit in bredere zin de afhankelijkheid van éénpitters; bij de VrZW speelt dit slechts in enkele specifieke functies. Eénpitters zijn functies die slechts door één medewerker worden vervult en moeilijk vervangbaar zijn. In beide gevallen beperkt dit de wendbaarheid en continuïteit bij uitval of personeelswisselingen. • Het aantrekken en behouden van hooggespecialiseerde functies – zoals financieel specialisten, privacy officers en HR-experts – blijkt structureel lastig mede omdat er binnen de organisaties vaak onvoldoende ruimte is om dergelijke functies in een volwaardig dienstverband te kunnen aanbieden. • Dit maakt het moeilijk om deze expertise duurzaam uit de markt te halen en te binden. Daardoor staat de continuïteit van cruciale bedrijfsvoeringsprocessen onder druk, of kan deze onder druk komen te staan. Op onderdelen wordt deze expertise momenteel ingehuurd, met bijbehorende lasten en beperkte borging van kennis in de organisaties. • De beperkte financiële en personele ruimte betekent dat er binnen beide organisaties weinig mogelijkheden zijn om te investeren in de eigen bedrijfsvoering. Tegelijkertijd zijn die investeringen juist noodzakelijk om de organisatie toekomstbestendig te houden. 12 | 2b.
Impact drie denkbare perspectieven onderzocht • Zowel de GGD -ZW als de VrZW staan voor de opgave om hun interne processen, informatievoorziening en ondersteunende functies te moderniseren, zodat zij wendbaar en robuust kunnen blijven bij nieuwe maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Beide organisaties zijn al bezig met het versterken van hun bedrijfsvoering, zij het in een verschillend tempo. De VrZW heeft de afgelopen jaren eerder ingezet op professionalisering en verbetering van de interne organisatie. De GGD -ZW maakt deze slag op dit moment, onder meer via het programma GGD 3.0. • Het huidige spanningsveld tussen toenemende wettelijke en maatschappelijke verwachtingen enerzijds en beperkte structurele middelen anderzijds zorgt ervoor dat verbetering en vernieuwing vaak stap voor stap en binnen bestaande capaciteit kan plaatsvinden. Dit vraagt van beide organisaties voortdurende prioritering, zorgvuldige afwegingen en een scherp oog voor continuïteit en betaalbaarheid. Inhoudelijke opgaven en huidige kwetsbaarheden vragen gezamenlijk perspectief • De beschreven opgaven én kwetsbaarheden maken duidelijk dat de huidige schaal en inrichting van beide organisaties grenzen stelt aan hun ontwikkelvermogen. Het vraagt om verdere versterking en manieren om kennis, capaciteit en middelen slimmer te bundelen.
• In dat licht biedt een vorm van samenwerking tussen de GGD -ZW en de VrZW een reëel perspectief: niet als doel op zich, maar als middel om de kwaliteit, continuïteit en toekomstbestendigheid van de uitvoering te borgen. Krachtenbundeling biedt reeds synergievoordelen op zowel inhoud als bedrijfsvoering • Op sommige vlakken werken de GGD -ZW en VrZW al intensief samen, onder meer binnen de GHOR, in crisissituaties en binnenkort ook vanuit één gezamenlijke huisvesting. Deze samenwerking komt voort uit een gedeelde maatschappelijke opdracht: bijdragen aan een gezonde en veilige samenleving. • Uit deze samenwerkingen blijkt dat de organisaties elkaar op inhoud merkbaar aanvullen én versterken. De beleidsmatige en analytische kracht van de GGD -ZW sluit goed aan bij de operationele slagkracht van de VrZW. Door kennis en expertise te verbinden op thema’s als preventie, crisisbeheersing en dataverzameling en -analyse, kunnen beide organisaties gezamenlijk werken aan een integrale benadering van gezondheid, veiligheid en weerbaarheid. • Tegelijkertijd geldt dat inhoudelijke samenwerking alleen duurzaam effect heeft wanneer ook de randvoorwaarden goed zijn ingericht. Bedrijfsvoering vormt daarin een cruciale schakel. De huidige bedrijfsvoering telt circa 53 fte bij de VrZW en circa 37 fte bij de GGD - ZW.
Bij een eventuele krachtenbundeling van de bedrijfsvoeringstaken ontstaat een verband van circa 90 fte, waarmee ruimte ontstaat voor eenheid van sturing, robuustheid en verdere professionalisering. 13 | 2b. Impact drie denkbare perspectieven onderzocht • Ook kunnen door ondersteunende processen – zoals ICT, HR en facilitaire diensten – gezamenlijk te organiseren, schaalvoordelen worden behaald en kwetsbare functies beter worden geborgd. Zo ontstaat meer ruimte om te investeren in kwaliteit, innovatie en kennisontwikkeling. Dergelijke efficiencywinst komt echter pas duurzaam tot stand wanneer samenwerking niet vrijblijvend blijft, maar structureel wordt ingericht en geborgd. • Ervaring leert dat intenties en informele samenwerking alleen op termijn niet voldoende zijn. Wanneer samenwerking uitsluitend organisch groeit, blijft zij afhankelijk van individuen en persoonlijke relaties en daarmee kwetsbaar voor wisselingen en sentimenten in de externe omgeving. • Om stabiliteit van een samenwerking te waarborgen en weerstand te voorkomen én om het maximale uit een samenwerking te halen, is het daarom essentieel dat samenwerking tijdig wordt ‘gestold’. Ofwel, wordt geformaliseerd met duidelijke afspraken, gezamenlijke doelen en heldere sturing.
Tussenconclusie: inhoudelijke opgave vraagt om robuuste organisatie • De gezamenlijke opgave om bij te dragen aan een weerbare samenleving, in combinatie met de kwetsbare uitgangspositie van beide organisaties, vraagt naar mening van & Van de Laar om een nieuw perspectief. Het versterken van de inhoudelijke uitvoeringskracht én deze faciliteren vanuit een robuuste bedrijfsvoering is daarbij noodzakelijk om blijvend te kunnen voldoen aan wettelijke taken én de maatschappelijke opgaven. Drie samenwerkingsvarianten onderzocht om robuustheid te creëren • Daarom zijn in dit rapport drie samenwerkingsvarianten nader onderzocht: 1. Samenwerking op basis van zakelijke verrekening: bedrijfsvoeringstake n onderling uitbesteden. 2. Shared Service Center: bedrijfsvoering ondergebracht in nieuw te vormen bedrijfsvoeringsorganisatie - aparte juridische entiteit - die beide organisaties bedient. 3. Samengaan in één organisatie: GGD -ZW en VrZW: alle taakuitvoering samenbrengen in één gemeenschappelijke regeling . • Op de navolgende pagina’s wordt uiteengezet hoe de drie samenwerkingsmodellen zijn beoordeeld op basis van de vastgestelde toetsingscriteria. De bevindingen over de impact van deze criteria vormen de grondslag voor de conclusies en het handelingsperspectief.
Een uitgebreidere toelichting op de impact van de toetsingscriteria is opgenomen in hoofdstuk 6 (zakelijke verrekening), hoofdstuk 7 (Shared Service Center) en hoofdstuk 8 (één organisatie). Een overzicht in één oogopslag is te vinden in bijlage A. 14 | 2c. Samengaan als stip, samenwerken als opmaat Conclusie: samengaan GGD en VrZW voorwaarde voor impact op weerbare samenleving • Een bestuurlijk-juridische fusie van de GGD -ZW en VrZW tot één geïntegreerde organisatie biedt de meest vergaande vorm van samenwerking, met één bestuur (met borging van de bestuurlijke verantwoordelijkheden voor zowel burgemeesters (Vr) als wethouders (GGD), een directie en één gezamenlijke bedrijfsvoering. • Deze vorm van samenwerking creëert sterke bestuurlijke grip, vergroot de robuustheid van de organisatie en biedt structurele efficiencyvoordelen door schaalvergroting, bundeling van middelen en een meer integrale sturing en besluitvorming. Bovendien kunnen synergievoordelen ontstaan op inhoud, door verbinding op te zoeken op het snijvlak van veiligheid en publieke gezondheid. • Een dergelijke fusie tot één organisatie vraagt om een bewuste krachtenbundeling. Door kennis, mensen en middelen gericht te verbinden, ontstaat meer slagkracht om complexe opgaven het hoofd te bieden die zowel gezondheid als veiligheid raken.
Daarmee ontstaat een organisatie die in staat is sneller te handelen, beter samen te werken met partners en meer toekomstbestendig te opereren. • Daartegenover staat dat een fusie tot één organisatie een impactvolle veranderopgave vormt, met juridische, organisatorische en personele gevolgen. De oprichting van een nieuwe GR, de personele waarborgen en waar gewenst de integratie van systemen, processen en culturen vragen om investeringen en zorgvuldig verandermanagement. • Het is belangrijk daarvoor draagvlak te creëren, heldere governance afspraken te maken en aandacht te hebben voor verschillende culturen en identiteiten van de GGD -ZW en VrZW, op bestuurlijk en ambtelijk niveau. Op lange termijn zal deze fusie dan leiden tot een toekomstbestendige, slagvaardige organisatie die beter is toegerust op complexe maatschappelijke opgaven en bijdraagt aan een weerbare samenleving. Samenwerking bedrijfsvoering op basis van zakelijke verrekening als opmaat tot fusie • Samenwerking op de bedrijfsvoeringstaken basis van zakelijke verrekening biedt een organisatorische tussenstap in de samenwerking, zonder dat een nieuwe (separate) organisatie hoeft te worden opgericht.
Deze vorm van samenwerking versterkt de professionaliteit en continuïteit van de bedrijfsvoering, maar tegelijkertijd blijft de wendbaarheid beperkt, doordat de opdrachtgever slechts indirect kan sturen en aanpassingen in de dienstverlening moeilijker te organiseren zijn. • Samenwerking op basis van zakelijke verrekening vereist zorgvuldige governance, duidelijke prestatieafspraken en voortdurende afstemming om als opdrachtgever grip te behouden op uitvoering en prioriteiten. Ook vraagt het om aandacht voor fiscale consequenties en personele capaciteit. Deze vorm van samenwerking vergroot de mogelijkheden voor verdere professionalisering maar leidt niet vanzelf tot structurele financiële of strategische synergie. 15 | 2c. Samengaan als stip, samenwerken als opmaat Shared Service Center onwenselijk: aparte positionering, past niet in eindbeeld • Samenwerking op basis van een Shared Service Center (SSC) betekent een vergaande organisatorische integratie van de bedrijfsvoering in een nieuwe, gezamenlijke juridische entiteit. Dit model biedt kansen voor schaalvoordelen, professionalisering en hogere kwaliteit van dienstverlening door bundeling van expertise, standaardisatie van processen en een robuustere organisatie. • Daartegenover staan echter aanzienlijke complexiteit en een verlies aan directe sturingsmogelijkheden voor zowel de GGD -ZW als VrZW.
De oprichting van een SSC vereist een nieuwe gemeenschappelijke regeling met een eigen bestuur, die losstaat van beide moederorganisaties. Dit maakt de governance structureel complexer van aard. • De bedrijfsvoeringsmiddelen worden in deze vorm gebundeld, maar in negatieve zin treden coördinatielasten op, als gevolg van registratie - en verdeelvraagstukken om de capaciteit in passende verhouding inzetbaar te houden voor beide organisaties. • Medewerkers moeten wennen aan nieuwe werkvormen en cultuurverschillen overbruggen. Bovendien kan de binding met beide moederorganisaties geleidelijk aan verzwakken. Hoewel een SSC op termijn efficiency en specialisatie kan opleveren, vraagt de oprichting om een forse veranderinspanning, stevige incidentele lasten en een zorgvuldige balans tussen standaardisatie en behoud van eigenheid en bestuurlijke grip. 16 | 2d. Ervaringen in het land steunen conclusie • In Nederland werken GGD -en en Veiligheidsregio’s op verschillende manieren met elkaar samen. De ervaringen die daarbij zijn opgedaan laten zien waar kansen liggen om samenwerking te versterken, maar ook welke vormen binnen de specifieke context minder goed werken. Hieronder volgen beknopt de belangrijkste lessen. Voor een uitvoerig verslag van het uitgevoerde ‘vergelijk - en leeronderzoek’ zie hoofdstuk 9.
Veiligheidsregio Drenthe (VRD) en GGD Drenthe: samenwerking bedrijfsvoering • De samenwerking tussen de VRD en GGD Drenthe op het gebied van bedrijfsvoering is vanaf 2012 geleidelijk en organisch gegroeid. De verhuizing naar een gezamenlijke huisvesting bood een natuurlijk momentum om ICT -systemen en processen gezamenlijk in te richten. Daarmee werd een eerste stap gezet richting samenwerking op onderdelen van de bedrijfsvoering. • Sindsdien werken beide organisaties samen op verschillende bedrijfsonderdelen, waaronder een gezamenlijke I&A -afdeling en een gezamenlijke controller. Voorheen waren ook personeelszaken (P&O voor de VRD en M&O voor de GGD) gezamenlijk georganiseerd, maar deze samenwerking is weer losgelaten vanwege verschillen in cao’s en visie op personeelsbeleid. • Tijdens crisissituaties weten de GGD Drenthe en de VRD elkaar goed te vinden en verloopt de samenwerking soepel. Zodra de druk afneemt, worden echter de eigen primaire processen en bestuurlijke prioriteiten weer leidend, waardoor de structurele verbinding die nodig is voor de succesvolle samenwerking verzwakt. • De praktijk laat zien dat samenwerking op uitsluitend onderdelen van de bedrijfsvoering te weinig basis biedt voor duurzame samenwerking. Verschillen in organisatiecultuur - en structuur maken het aansturen en bedienen van beide organisaties complex en arbeidsintensief.
Veiligheidsregio Gelderland -Zuid (VRGZ) en GGD Gelderland -Zuid: samenwerking bedrijfsvoering • De Veiligheidsregio Gelderland -Zuid (VRGZ) en GGD Gelderland -Zuid werken sinds 2013 samen op het gebied van bedrijfsvoering. Omdat de VRGZ destijds een grotere organisatie was, is besloten om de bedrijfsvoering onder te brengen bij de VRGZ. Voor de afrekening van de diensten die de GGD afneemt van de VRGZ is een verdeelsleutel afgesproken. • In de praktijk blijkt dit model echter te star voor de flexibiliteit die nodig is om recht te doen aan het verschillende tempo, de omvang en de aard van beide organisaties. De organisaties hebben ieder eigen wettelijke verplichtingen, uiteenlopende informatiebehoeften en verschillende financiële structuren. 17 | 2d. Ervaringen in het land steunen conclusie • Het bedienen van beide organisaties vraagt daardoor veel van de medewerkers bedrijfsvoering. Zij moeten zich continu aanpassen aan twee verschillende ritmes, werkculturen en verwachtingen. Dit zorgt voor spanning en hoge werkdruk, juist omdat medewerkers beide organisaties zo goed mogelijk willen bedienen. Veiligheidsregio Flevoland en GGD Flevoland: zakelijke verrekening • De GGD en de Veiligheidsregio Flevoland hebben in het verleden verkend of een bestuurlijke fusie mogelijk was, maar dit bleek juridisch niet uitvoerbaar.
De regio kent bovendien een complexe structuur met meerdere GGD -en, RAV’s en veiligheidsregio’s, waardoor samenwerking op verschillende niveaus plaatsvindt. • In de praktijk werken de organisaties samen via de GHOR -lijn, crisisbeheersing en inhoudelijke thema’s, grotendeels op informele basis. Tijdens crisissituaties verloopt de samenwerking goed, maar de continuïteit is sterk afhankelijk van persoonlijke relaties en bestuurlijke betrokkenheid. De samenwerking tussen GGD en Veiligheidsregio biedt aanzienlijke kansen voor versterking van de crisisbeheersing en borging van continuïteit. Het is daarbij van belang dat deze samenwerking wordt vormgegeven vanuit inhoudelijke meerwaarde en gezamenlijke opgaven, en niet uitsluitend vanuit financiële overwegingen. • De belangrijkste uitdagingen liggen op het terrein van bedrijfsvoering en organisatieverschillen. Beide organisaties hanteren eigen ICT -systemen, privacyrichtlijnen en werkprocessen, wat om zorgvuldige afstemming vraagt. Veiligheidsregio Limburg Noord: fusieorganisatie • De samenvoeging van de GGD en Veiligheidsregio in Limburg Noord is ontstaan vanuit praktische overwegingen. De Veiligheidsregio was al geregionaliseerd, terwijl de GGD in 2013 voor de opgave stond een nieuwe gemeenschappelijke regeling te vormen. Door de GGD onder te brengen bij de bestaande regeling van de Veiligheidsregio, ontstond één organisatie.
De coronaperiode heeft dit proces versneld en versterkt. • Binnen de fusie fungeert de Veiligheidsregio als parapluorganisatie, waaronder de GGD valt. Beide organisaties behouden hun eigen herkenbaarheid en cultuur, maar werken op veel plekken in gemengde teams samen. Verschillen, zoals in privacy - en informatiebeheer, worden praktisch opgelost. De GGD -medewerkers vallen onder de cao van de Veiligheidsregio, wat de samenhang vergroot en het beheer vereenvoudigt. • De inhoudelijke samenwerking is in de loop der jaren natuurlijk gegroeid. Waar de GGD en Veiligheidsregio eerder vooral naast elkaar werkten, is er nu meer uitwisseling, wederzijds begrip en kruisbestuiving. Men werkt vanuit één gedeeld besef: bijdragen aan de gezondheid én veiligheid van dezelfde inwoners. Zo ontstaat stap voor stap een gemeenschappelijke identiteit. De fusie levert vooral voordelen op in termen van slagkracht, continuïteit en inhoudelijke samenhang. 18 | 2d. Ervaringen in het land steunen conclusie • Tegelijkertijd vraagt het bestuurlijke model om blijvend vertrouwen en goede afstemming tussen burgemeesters en wethouders, aangezien formele besluiten bij het algemeen bestuur van de Veiligheidsregio liggen. De kern van het succes ligt in het gezamenlijke maatschappelijke doel. Gezondheid en veiligheid raken immers dezelfde mensen en buurten.
Door die verbinding centraal te stellen, ontstaat een toekomstbestendige organisatie die bijdraagt aan een veerkrachtige, gezonde en veilige samenleving. Lessen uit het land: samenwerking vraagt om structurele en inhoudelijke verbinding • De ervaringen uit Drenthe, Gelderland -Zuid, Flevoland en Limburg -Noord laten zien dat samenwerking tussen GGD en Veiligheidsregio pas echt succesvol is wanneer deze verder gaat dan het delen van huisvesting of het bundelen van (onderdelen van de) bedrijfsvoering. Dergelijke vormen van samenwerking leveren op zichzelf weinig structurele voordelen op, omdat ze vaak kwetsbaar blijven en sterk afhankelijk zijn van persoonlijke relaties, tijdelijke druk of individuele inzet. • Wat wél werkt, is een samenwerking die rust op een gedeelde inhoudelijke basis en die bijdraagt aan een gezamenlijke maatschappelijke opgave: het versterken van gezondheid, veiligheid en weerbaarheid van inwoners. In de praktijk betekent dit dat de samenwerking niet alleen ondersteunend moet zijn, maar ook het primaire proces moet raken en versterken. • Tegelijkertijd blijkt dat GGD -en en Veiligheidsregio’s elk hun eigen wettelijke kaders, informatiebehoeften en financiële structuren hebben. Juist die verschillen maken het moeilijk om samenwerking ‘naast elkaar’ te organiseren.
Een bestuurlijke of organisatorische fusie van de organisaties biedt daarvoor een duurzamere oplossing: één structuur met gezamenlijke doelen, eenduidige aansturing en duidelijke verantwoordelijkheden. Belangrijk daarbij is dat samenwerking niet uitsluitend organisch groeit, maar tijdig wordt geformaliseerd. Door afspraken vast te leggen, rollen helder te verdelen en besluitvorming te borgen, ontstaat een stabiele basis die bestand is tegen wisselingen in personen of context. • Zo wordt voorkomen dat samenwerkingsinitiatieven na verloop van tijd verzanden of weerstand oproepen, en ontstaat ruimte voor verdere inhoudelijke en organisatorische verdieping. De praktijk laat zien dat technische of financiële samenwerking zelden de gewenste robuustheid oplevert. Alleen wanneer organisaties zich ook formeel én inhoudelijk verbinden, ontstaat een stabiele, toekomstbestendige basis die bijdraagt aan een gezonde, veilige en veerkrachtige samenleving 19 | 2e. Creëer eenheid, met ruimte voor verscheidenheid Advies & Van de Laar en een concreet h andelingsperspectief tot 2028 • Na de analyse en conclusie over de gewenste samenwerkingsrichting ligt nu een helder handelingsperspectief voor. Op de navolgende pagina’s wordt uiteengezet waarom het wenselijk is te besluiten tot een fusie van GGD -ZW en VrZW per 1 januari 2028 en hoe dit besluit zorgvuldig en in samenhang kan worden voorbereid.
De voordelen van de keuze worden toegelicht, de noodzakelijke fasering in aanloop naar de fusie wordt beschreven en de stappen worden geschetst die nodig zijn om in de komende twee jaar toe te werken naar één gezamenlijke organisatie. Neem besluit tot fusie per 1 januari 2028… • Een fusie van de GGD -ZW en VrZW vormt onmiskenbaar een grote veranderopgave, maar biedt ook structurele voordelen: besturen vanuit het perspectief van gezondheid én veiligheid, directie - en managementsturing met meer integrale grip op de uitvoering, één gezamenlijke bedrijfsvoering die continuïteit en innovatie waarborgt en de mogelijkheid om middelen en kennis doelmatiger in te zetten. • Deze fusie vergroot de robuustheid, professionaliteit en wendbaarheid van de organisatie en creëert een stevig fundament voor opgavegericht werken aan een weerbare samenleving. • Om deze fusie te realiseren, adviseert & Van de Laar om nú te besluiten tot een fusie per 1 januari 2028. Daarmee ontstaat één gemeenschappelijke regeling waarbinnen beide organisaties geleidelijk kunnen toegroeien naar integratie van sturing en werkzaamheden waar dat relevant en interessant is. …en werk de komende twee jaar consequent en stapsgewijs naar deze fusie toe… • Vanuit veranderkundig en bestuurlijk perspectief is het raadzaam om nú duidelijkheid te bieden over deze richting.
Daarom wordt geadviseerd om te besluiten tot een fusie van GGD-ZW en VrZW per 1 januari 2028 en in de komende twee jaar consequent en stapsgewijs naar dit moment toe te werken. • Een duidelijke koers biedt rust en richting. Door het besluit nu te nemen ontstaat de mogelijkheid om zorgvuldig te werken aan voorbereiding, betrokkenheid en draagvlak, zowel bestuurlijk als organisatorisch. De komende twee jaar wordt benut om medewerkers, management en bestuur actief mee te nemen in het proces, te investeren in de gezamenlijke cultuur en randvoorwaarden op het gebied van ICT, financiën, HR en governance. 20 | 2e. Creëer eenheid, met ruimte voor verscheidenheid • De keuze voor 1 januari 2028 is realistisch in termen van voldoende ruimte voor een zorgvuldig te doorlopen veranderproces van circa twee jaar. Geeft daarbij ruimte aan nieuwe bestuurders na de verkiezingen van maart 2026 om dit fusieproces bewust te begeleiden. En tevens ligt deze termijn ruim voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2030.
…met een bundeling van de bedrijfsvoering als opmaat naar de fusie • Vanuit het perspectief van een geïntegreerde bestuurlijke (met oog voor de passende bestuurlijke betrokkenheid van burgemeesters én wethouders op de diversiteit aan taken binnen dezelfde organisatie) en organisatorische setting kan op korte termijn al eenheid van sturing en organisatie op de bedrijfsvoering worden aangebracht. • Dit vormt een belangrijke opmaat richting fusie van GGD -ZW en VrZW per 2028. Voor alle overige organisatieonderdelen kan waar relevant vervolgens in de loop der jaren stapsgewijs de synergie worden aangebracht. Waar niet relevant blijft gewoon sprake van eigenstandige eenheden, met eigen sturing en takenpakket. Verscheidenheid binnen eenheid als uitgangspunt onder de integratie. • & Van de Laar adviseert om vooruitlopend op de fusie bestuurlijk te besluit tot het samenvoegen van de bedrijfsvoering van beide organisaties, per 1 januari 2027. Op dat moment kan sprake zijn van één afdeling Bedrijfsvoering met alle daartoe behorende taken, mensen en middelen. Omdat wordt geadviseerd dat de GGD wordt ondergebracht in de gemeenschappelijke regeling van de Veiligheidsregio wordt geadviseerd om de gezamenlijke afdeling Bedrijfsvoering voor beide organisaties voor het jaar 2027 organiek onder te brengen bij de VrZW, in aanloop naar de fusie.
• Deze aanpak borgt dat direct sprake is van duidelijkheid voor alle betrokkenen (medewerkers en bestuur), ontstaan geen extra structurele en incidentele lasten als gevolg van bijvoorbeeld verrekensystematieken en voorkomt een complexer veranderproces. Wel zullen voor de samenvoeging tijdelijk extra kosten worden gemaakt voor de projectorganisatie waarvoor budget moet worden vrijgemaakt. • Voorstel is daarom om gefaseerd naar een fusie toe te werken, en de samenwerking als opmaat daartoe te intensiveren en vorm te geven. De gedeelde huisvesting vormt een natuurlijk moment waarop de samenwerking als tastbaar vorm krijgt. Vanuit die setting kan gerichter worden gestuurd op ontmoeting, verbinding en inspiratie tussen beide organisaties op alle niveaus. 21 | 2e. Creëer eenheid, met ruimte voor verscheidenheid Ontwikkel een routekaart voor de komende twee jaar • Voor de transitieperiode richting de bestuurlijke fusie per 1 januari 2028 adviseren wij een routekaart te ontwikkelen voor de periode van 1 januari 2026 tot aan fusiedatum, waarin de fasering, mijlpalen en randvoorwaarden voor de fusie worden vastgelegd. • Deze routekaart moet aandacht besteden aan zowel de ‘harde’ kant ( governance, juridische structuur, bedrijfsvoering, financiën, personele impact) als de ‘zachte’ kant (cultuur, leiderschap, communicatie, vertrouwen).
Belangrijke onderdelen hiervan zijn: • Bestuurlijke en ambtelijke verbinding: structurele gezamenlijke vergaderingen van MT’s, periodieke bestuurlijke ontmoetingen tussen burgemeesters en wethouders, en gezamenlijk directeurenoverleg. • Cultuur en identiteit: gezamenlijke ontwikkelprogramma’s en intervisie om wederzijds begrip te vergroten en een gedeelde identiteit te laten ontstaan rond de maatschappelijke missie ‘samen voor een weerbare samenleving’. • Communicatie en draagvlak: tijdige en transparante communicatie richting medewerkers en gemeenten over de doelstelling, voordelen en voortgang van de samenwerking. • Verankering van samenwerking in beleid en praktijk: gezamenlijke projecten op het snijvlak van gezondheid en veiligheid, zoals preventie, crisisbeheersing, klimaatadaptatie of versterking van sociale veerkracht. Risicoduiding en –beheersing • Hoewel de fusie tussen de GGD -ZW en de VrZW een logische en toekomstbestendige keuze is, vraagt dit traject om realistisch inzicht in de risico’s en aandachtspunten die met zo’n verandering gepaard gaan. • De ervaringen in andere regio’s laten zien dat succesvolle samenwerking niet vanzelf ontstaat: zij vereist voortdurend onderhoud, wederzijds begrip en bestuurlijke sensitiviteit. • Een risico betreft de verschillen in organisatiecultuur.
Deze verschillen kunnen elkaar versterken, maar kunnen ook leiden tot onderlinge spanningen. • Daarom is het cruciaal om in het fusietraject bewust te investeren in cultuurontwikkeling en identiteit. Beide organisaties moeten de ruimte houden om hun eigen professionele identiteit te behouden, terwijl er tegelijkertijd een gezamenlijke organisatiecultuur groeit die deze identiteiten verbindt. De fusie moet niet gericht zijn op uniformering, maar op versterking door diversiteit. • Daarnaast vraagt de fusie aandacht voor bestuurlijke verhoudingen. De GGD -ZW en VrZW kennen op dit moment verschillende vormen van bestuurlijke vertegenwoordiging in hun Algemeen en Dagelijks bestuur. Bij de GGD -ZW bestaan het AB en DB uit wethouders met een portefeuille gericht op gezondheid en/ of jeugd, terwijl het AB en DB bij de VrZW worden gevormd door burgemeesters. 22 | 2e. Creëer eenheid, met ruimte voor verscheidenheid • De kern van dit verschil zit in de bestuurlijke verantwoordelijkheid: wethouders zijn verantwoordelijk voor publieke gezondheid en sociaal domein, en burgemeesters bij wet voor openbare orde en veiligheid. • In de nieuwe situatie is het van belang dat beide bestuurlijke rollen geborgd zijn binnen de gefuseerde setting.
Dit kan vorm krijgen – in lijn met Veiligheidsregio Limburg - Noord - door het instellen van bestuurscommissies – één voor publieke gezondheid (wethouders) en één voor veiligheid (burgemeesters). Zo blijft het bestuurlijke betrokkenheid en invloed vanuit beide domeinen behouden, en ontstaat evenwicht in de aansturing van beiden binnen de nieuwe setting. • Tot slot is het van belang om risicobeheersing expliciet te verankeren in de routekaart naar 2028. Dit betekent: heldere fasering, evaluatiemomenten, monitoring van draagvlak, en concrete maatregelen om spanningen tijdig te signaleren en bespreekbaar te maken. Niet om het besluit tot fusie nog ter discussie te stellen. Maar juist door deze risico’s te erkennen en actief te managen, kan de fusie leiden tot een duurzame, veerkrachtige organisatie waarin gezondheid en veiligheid elkaar versterken en waarin beide werelden hun waardevolle eigenheid behouden binnen één gezamenlijk perspectief: samen werken aan een gezonde, veilige en weerbare samenleving. 23 | 3. Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland
24 | 3a. Opgaven VrZW VrZW: integraal risicobeheer en crisisbeheersing over hele linie • De VrZW draagt vanuit haar publieke taak verantwoordelijkheid voor de voorbereiding op en aanpak van rampen en crises. Publieke veiligheid vormt een belangrijke pijler van de weerbare samenleving. Het gaat daarbij niet alleen om het bestrijden van incidenten, maar ook om het voorkomen, beperken en beheersen van risico’s die de continuïteit van de samenleving kunnen raken. • In de huidige maatschappij staat het concept van de weerbare samenleving centraal. Ook voor de VrZW beïnvloedt dit de inrichting van haar werkzaamheden en de doelen die zij nastreeft, zoals vastgelegd in de Landelijke Agenda Crisisbeheersing. De toenemende wereldwijde spanningen, hybride dreigingen en klimaatverandering zijn ook lokaal voelbaar. Deze ontwikkelingen vragen om een samenleving waarin inwoners zelfredzaam zijn, basisbehoeften gewaarborgd blijven en gemeenschappen snel kunnen herstellen na verstoringen. Risico’s in kaart en voorbereiding op crisis • De VrZW brengt risico's in kaart, ontwikkelt scenario’s en zorgt dat gemeenten, hulpdiensten en ketenpartners goed zijn voorbereid. Dat gebeurt steeds vaker op basis van actuele data en in samenhang met maatschappelijke en gezondheidsvraagstukken.
Een overstroming, langdurige stroomuitval of digitale ontwrichting raakt immers niet alleen de veiligheid, maar ook zorgketens, economie en het dagelijks leven van inwoners. Repressieve basiszorg: rol van de (vrijwillige) brandweer • Een belangrijk onderdeel van de wettelijke taak van de VrZW is de repressieve incidentbestrijding. Deze taak wordt uitgevoerd door de brandweerorganisatie, die in Zaanstreek-Waterland in belangrijke mate steunt op de inzet en professionaliteit van de vrijwillige brandweer. Bij branden, ongevallen en andere acute noodsituaties zorgen zij voor snelle hulpverlening en beperking van schade en escalatie. • De repressieve brandweerzorg staat niet op zichzelf. Zij vormt een essentieel onderdeel van de veiligheidsketen, waarin risicobeheersing, informatievoorziening, voorbereiding en crisisbeheersing steeds nauwer met elkaar verweven raken. De inzet van zowel beroeps - als vrijwillige brandweermensen draagt daarmee direct bij aan de bredere opgave van een weerbare samenleving: een samenleving die snel kan handelen, herstellen en leren. Samenwerking met inwoners, partners en vitale aanbieders • Voor de VrZW is het versterken van maatschappelijke weerbaarheid een kerntaak. De overheid kan immers nooit volledige veiligheid garanderen.
Daarom verschuift de aandacht steeds meer van alleen optreden tijdens crises naar het bevorderen van preventie, zelfredzaamheid en samenwerking vóórdat een crisis zich voordoet. • De VrZW werkt hiervoor nauw samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Zij hebben ieder een eigen rol in het treffen van preventieve maatregelen, het vergroten van zelfredzaamheid en het voorbereid zijn op crisissituaties. 25 | 3a. Opgaven VrZW • De VrZW werkt hiervoor nauw samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Zij hebben ieder een eigen rol in het treffen van preventieve maatregelen, het vergroten van zelfredzaamheid en het voorbereid zijn in crisissituaties. De VrZW ondersteunt dit proces door kennis te delen, informatie toegankelijk te maken en belemmeringen weg te nemen, zodat inwoners en organisaties actief kunnen bijdragen aan beperking en herstel van impact. • Een belangrijk onderdeel hiervan is het onderhouden van het netwerk van vitale aanbieders en het helder maken van wat wel en niet van de overheid kan worden verwacht. Door realistische verwachtingen te scheppen en ruimte te laten voor eigen initiatief, wordt het doen-vermogen van de samenleving versterkt, ook bij kwetsbare groepen. Risicocommunicatie en gezamenlijke weerbaarheid • Risicocommunicatie is een cruciaal instrument in het vergroten van de weerbaarheid.
Door inwoners bewust te maken van risico’s in hun leefomgeving en inzicht te geven in wat zij zelf kunnen doen bij een calamiteit, neemt de veerkracht van de samenleving toe. Burgers die weten hoe te handelen, zijn beter in staat zichzelf en anderen te helpen, waardoor de samenleving als geheel sterker wordt. Herstel en leren na crisis • Ook in de nafase en het herstel na crises vervult de VrZW een belangrijke rol. Samen met maatschappelijke partners werkt zij aan een duurzaam herstelproces waarin leren, aanpassing en voorbereiding op toekomstige dreigingen centraal staan. Zo wordt iedere crisis benut om het regionaal vermogen om te reageren en herstellen verder te versterken. Naar een weerbare regio • Het uiteindelijke doel is een samenleving waarin overheid, inwoners en partners gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor veiligheid en herstel. Zo ontstaat een weerbare regio: een regio waarin gezondheid, veiligheid en veerkracht elkaar versterken en waarin de VrZW, samen met gemeenten en ketenpartners, werkt aan het voorkomen, beperken en gezamenlijk dragen van de gevolgen van crises. 26 | 3b. Governance VrZW • De VrZW is een wettelijk verplichte Gemeenschappelijke Regeling.
Deze behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten in de regio Zaanstreek -Waterland op de volgende terreinen: brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, rampenbestrijding en crisisbeheersing, het beheer van een gemeenschappelijke meldkamerfunctie. De organogram van de VrZW is afgebeeld in Figuur 2 op de volgende pagina. Algemeen bestuur • Het Algemeen Bestuur wordt gevormd door de burgemeesters van de deelnemende gemeenten. Zij zijn bevoegd om alle besluiten en handelingen te nemen die nodig zijn om de regeling uit te voeren en de belangen van het openbaar lichaam te behartigen. Daarnaast heeft het algemeen bestuur beslissingsbevoegdheid over het Dagelijks Bestuur en de gemeenschappelijke regeling. • Het algemeen bestuur vergadert tenminste twee keer per jaar. Deze vergaderingen zijn in principe openbaar. In de vergadering heeft elk lid van het Algemeen Bestuur één stem. De besluiten worden genomen met een meerderheid van de stemmen. • In bepaalde gevallen is de tegenstem van Zaanstad en/of Purmerend leidend bij een voorstel. De leden van de Veiligheidsdirectie worden voor alle vergaderingen uitgenodigd en treden op als adviseur. Daarnaast worden ook de hoofdofficier van Justitie, de voorzitter van het waterschap, de Commissaris van de Koning en het ministerie van Veiligheid en Justitie uitgenodigd voor de vergaderingen.
Dagelijks bestuur • De VrZW kent ook een Dagelijks Bestuur. Dit bestaat uit drie leden; de voorzitter, een burgemeester uit de Zaanstreek en een burgemeester uit Waterland. Op dit moment is de burgemeester van Zaanstad voorzitter en bestaat het bestuur verder uit de burgemeesters van Purmerend en Wormerland. De voorzitter van het Dagelijks Bestuur is ook voorzitter van het Algemeen Bestuur. De rol van het Dagelijks Bestuur is voornamelijk het voorbereiden van de vergaderingen van het Algemeen Bestuur. • Verder hebben zij bevoegdheid om regels vast te stellen over de ambtelijke organisatie. De vergaderingen van het dagelijks bestuur zijn niet openbaar. Tijdens deze vergaderingen heeft elk lid één stem. De vergaderingen en samenhangende besluitvorming vinden zo veel mogelijk plaats in samenhang met de vergaderingen van het Bestuurlijk Overleg Veiligheid. Organisatie • De directeur van de VrZW is ook secretaris van zowel het Algemeen als het Dagelijks Bestuur en ondersteunt deze besturen en de voorzitter. 27 | Figuur 2. Organogram Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland 3b. Governance VrZW 3c. Personeel en organisatie VrZW Formatie en bezetting | formatie en bezetting van de verschillende bedrijfsvoeringsteamsweer (ijkdatum 1-1-2024). • | Tabel 1 geeft een overzicht weer van de formatie- | en bezettingscijfers van de VrZW.
Per 1 januari 2024 telde de VrZW | 223,27 fte aan medewerkers. Dit is 8,45 fte minder dan de | Tabel 2. Formatie en bezetting bedrijfsvoering VrZW begrote formatie van 231,72 fte. Daarnaast zijn er ook zo’n 400 vrijwilligers actief bij de brandweer. | Team | Formatie (fte) | Bezetting (fte) | Verschil (fte) Afdelingshoofd | 1,00 | 1,00 | 0,00 Bedrijfsvoering Tabel 1. Formatie en bezetting VrZW Financiën en Facilitair | 16,04 | 15,74 | 0,30 1-1-2022 | 1-1-2023 | 1-1-2024 Formatie (fte) | 207,69 | 224,80 | 231,72 | P&O en | 16,43 | 16,98 | -0,55 Managementondersteuning Bezetting (fte) | 207,67 | 213,41 | 223,27 | Informatievoorziening en ICT | 13,25 | 12,89 | 0,36 Verschil (fte) | 0,02 | 11,39 | 8,45 | Communicatie | 5,00 | 4,72 | 0,28 Bedrijfsvoering | Verzuim Van de 223,27 fte die op 1 januari 2024 in dienst was bij de VRZW, werkte 40,43 fte op de | De verzuimpercentages van de Veiligheidsregio zijn weergegeven in Tabel 3. In de periode van afdeling Risico en Crisis beheersing (inclusief GHOR), 118,96 fte op de afdeling Brandweerzorg | 2022 tot en met 2024 is het ziekteverzuim bij de VRZW afgenomen van 4,64% naar 4,10%. (+7,00 fte op de meldkamer) en 51,33 fte bij Bedrijfsvoering. De afdeling Bedrijfsvoering bestaat uit vier teams: Financiën en Facilitair, P&O en Managementondersteuning, Informatievoorziening en ICT, en Communicatie. Tabel 2 geeft de 28 | 3c.
Personeel en organisatie VrZW Tabel 3. Verzuimpercentages VrZW | Tabel 4. Instroom, uitstroom en inhuur VrZW 2022 | 2023 | 2024 | 1-1-2022 | 1-1-2023 | 1-1-2024 Verzuim% VrZW | 4,64 | 4,34 | 4,10 | Instroom% | 7,76 | 16,45 | 15,92 Landelijk verzuim % | 7,9 | 7,4 | 7,3 | Uitstroom% | 9,13 | 9,09 | 8,98 gezondheids- | en | Inhuur% | 4,10 | 8,23 | 6,53 welzijnszorg Instroom, uitstroom en inhuur • | Tabel 4 biedt een overzicht van de instroom-, uitstroom- | en inhuurpercentages van de VrZW. De VrZWkon in 2024 rekenen op een aanzienlijk hoger instroompercentage dan in 2022, namelijk 15,92% ten opzichte van 7,76%. In 2023 lag het instroompercentage met 16,45% nog iets hoger. Dit wordt verklaard door de oprichting van de 24-uursdienst in Zaandam en het project toekomstbestendige brandweerzorg. Tussen 2022 en 2024 is het uitstroompercentage van de VRZW ongeveer gelijk gebleven, rond de 9%. Het percentage inhuur fluctueert in deze periode, van 4,10% in 2022 naar 8,23% in 2023 en 6,53% in 2024. 29 | 3d. Financiën VrZW Financieel kader | Tabel 5. Meerjarig overzicht baten en lasten • | Het begrotingstotaal van de Veiligheidsregio bedraagt in 2026 afgerond € 49 miljoen. De inkomsten bestaan voornamelijk uit: • | Gemeentelijke bijdragen van de deelnemende gemeenten.
Vanaf 2017 wordt gewerkt met een vaste taakstellende bijdrage, die jaarlijks wordt geïndexeerd op basis van de gewogen gemeentelijke prijsindex. • | Een Rijksbijdrage via de Brede Doeluitkering Rampen en Crisisbeheersing (BDuR), bestemd voor taken binnen crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. • | Vanaf 2025 dragen gemeenten hun budgetten voor klein onderhoud van | • | In de 2026 bedraagt het totaal aan gemeentelijke bijdrage van de zeven gemeenten kazernes en panden over aan de Veiligheidsregio, waarmee de organisatie meer | €37.852.604. verantwoordelijkheid krijgt voor het vastgoedbeheer en onderhoud. • | De begroting 2026 sluit met een negatief saldo ter grootte van € 1.614.000 grotendeels • | De Veiligheidsregio kent drie hoofdprogramma’s: | vanwege de verlaging van de rijksbijdrage (BDuR) en het onverhoopt uitblijven van de • | Crisisbeheersing – | inclusief de geneeskundige hulpverlening | bijdrage voor de verplichte wijziging van het brandweerstelsel. De VrZW | heeft geen • | Brandweerzorg – | inclusief de risicobeheersing, meldkamer en kazernes | expliciete bezuinigingsopdracht van 5% van haar AB gekregen (zoals veel • | Organisatie (overhead) – | waaronder de volledige bedrijfsvoering valt | gemeenschappelijke regelingen waaronder de GGD-ZW) maar in de meerjarenbegroting is er wel een opgave meegenomen.
• | In Tabel 5 zijn deze drie programma’s samengevoegd weergegeven. De tabel laat de meerjarige exploitatie van de Veiligheidsregio zien tot en met 2029. 30 | 31 | 3d. Financiën VrZW Financiële positie en kengetallen • De kengetallen van de Veiligheidsregio voor 2026 laten het volgende zien: Tabel 6. Kengetallen 2026 Veiligheidsregio • Wat met name opvalt is dat solvabiliteitsratio uitzonderlijk laag is. Dit maakt de financiële positie kwetsbaar en betekent dat er slechts beperkt ruimte is om nieuwe investeringen te doen of schommelingen in de inkomsten op te vangen. Zoals aangegeven in de meerjarenbegroting van de VrZW wordt een ratio van 30% tot 40% als gezond beschouwd. Bij de Veiligheidsregio ligt dit cijfer aanzienlijk lager, wat wordt veroorzaakt door: • een relatief laag eigen vermogen van circa € 0,95 miljoen; • een leningenportefeuille die is aangegaan voor de financiering van grote investeringen. Kosten bedrijfsvoering • Het thema bedrijfsvoering is ondersteunend en adviserend aan de beleidsinhoudelijke programma’s en bestaat uit de activiteiten met betrekking tot personeel & organisatie, , financiën, control, informatievoorziening, ICT, facilitair, huisvesting, inkoop, juridische zaken, kwaliteitszorg en communicatie. Tabel 7. Baten en lasten overhead • De kosten bestaan met name uit personeelslasten (in 2026 is dit 64%) en materiële kosten.
Een deel van deze lasten wordt doorbelast (opbrengsten) naar overige programma’s en Brandweerschool Noord -Holland. 2026 Netto schuldquote 47,1 Solvabiliteitsratio 3,8% Structurele exploitatieruimte -0,6%
32 | 3d. Financiën VrZW • Het percentage overhead kan als volgt worden berekend: de omvang van de bedrijfsvoering wordt afgezet tegen het totale aantal fte binnen de organisatie. Daarbij is het van belang dat ook de vrijwilligers van de brandweer worden meegewogen, aangezien de bedrijfsvoering eveneens werkzaamheden voor deze groep uitvoert. Het gaat hierbij onder meer om personeels - en salarisadministratie, facilitaire ondersteuning op brandweerposten, informatievoorziening en interne communicatie. Om deze inzet correct te weerspiegelen, worden de vrijwilligers van de brandweer voor 25% meegeteld in de berekening van de overhead. Voor 2025 bedraagt dit percentage 13,3%. Dit percentage is vergelijkbaar met de GGD -ZW (13,06). • Belangrijke thema’s onder dit programma voor het begrotingsjaar 2026 zijn onder andere informatiebeveiliging, privacybescherming, artificiële intelligentie (AI) en verdere digitalisering van documentstromen. Op het vlak van de informatiebeveiliging wil de Veiligheidsregio certificeren op de ISO 27001 norm. In het kader van de AVG wordt de bewustwordingscampagne omtrent de privacy geïntensiveerd. Dit heeft met name te maken met het nieuwe kantoorconcept waarin de Veiligheidsregio nog meer werkplekonafhankelijk gaan werken en het kantoor gaat delen met de GGD.
33 | Sterkten • Betrokken en bevlogen medewerkers met ‘doenersmentaliteit’ • Groot maatschappelijk vertrouwen; goede reputatie bij bestuurders en inwoners • Robuuste uitvoeringsorganisatie met veel slagkracht en handelingsvermogen • Sterk netwerkmanagement • Goede beheersing van informatieprocessen • De VrZW is een compacte, slagvaardige organisatie met een sterke uitvoeringsgerichte cultuur en veel maatschappelijk vertrouwen. De organisatie kenmerkt zich door betrokken medewerkers, korte lijnen en een robuuste crisisstructuur die zich tijdens recente crises – zoals de coronaperiode – heeft bewezen. De VrZW staat bekend als “klein maar dapper”: een nuchtere organisatie die snel kan handelen en goed is ingebed in het regionale netwerk van bestuurders en partners. • Tegelijkertijd brengt de beperkte schaalgrootte kwetsbaarheden met zich mee. Vooral op het gebied van bedrijfsvoering, ICT, HR en informatieveiligheid zijn de marges klein en is het moeilijk concurreren op de krappe arbeidsmarkt. Ook de afhankelijkheid van vrijwilligers vormt een structureel risico voor continuïteit en capaciteit. • De komende jaren liggen er kansen om de organisatie verder te professionaliseren, onder andere door digitalisering, samenwerking met andere veiligheidsregio’s en het versterken van de maatschappelijke rol richting gemeenten en inwoners.
Tegelijk moet VrZW alert blijven op externe bedreigingen, zoals oplopende financiële druk, groeiende maatschappelijke verwachtingen en schaarste aan personeel. Een evenwicht tussen uitvoeringskracht, bestuurlijke wendbaarheid en toekomstbestendige bedrijfsvoering is daarbij essentieel. Een overzicht van de sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen van de VrZW is weergegeven in Figuur 3. Zwakten • Compacte organisatie waardoor sommige functies niet in volwaardig dienstverband kunnen worden aangeboden • Procedure inkoop kan nog verbeterd worden • Informatievoorziening beperkt op orde Kansen • Groot draagvlak binnen de samenleving • Veel vertrouwen van college en raad • Goede contacten met stakeholders Bedreigingen • Afhankelijkheid van vrijwilligers die op sommige plekken in de regio lastig te werven zijn • Competitieve arbeidsmarkt voor generieke functies • Maatschappelijke opgaven ontwikkelen zich snel • Vanwege ravijnjaar moeten gemeenten bezuinigen InternExtern Positief Negatief Figuur 3. SWOT-analyse VrZW 3e. SWOT-analyse VrZW 34 | 4. GGD Zaanstreek-Waterland
35 | 4a. Opgaven GGD-ZW GGD-ZW: gezondheid als randvoorwaarde voor maatschappelijke continuïteit • De GGD Zaanstreek -Waterland vervult een wettelijke taak op het terrein van publieke gezondheid. Een gezonde bevolking vormt een essentiële pijler van een weerbare samenleving: inwoners die fysiek en mentaal sterk zijn, kunnen beter omgaan met risico’s, verstoringen en crises. Gezondheid draagt daarmee direct bij aan maatschappelijke continuïteit. • In een tijd waarin klimaatverandering, wereldwijde spanningen, infectieziekten en mentale problematiek elkaar steeds sneller opvolgen, neemt het belang van een sterke publieke gezondheidszorg alleen maar toe. Deze ontwikkelingen beïnvloeden ook de inrichting van het werk van de GGD -ZW en de ambities die zij nastreeft. Vroegtijdige signalering en optreden bij gezondheidsrisico’s • Een kerntaak van de GGD -ZW is het vroegtijdig signaleren van gezondheidsrisico’s en kwetsbaarheden in de regio. De afdeling epidemiologie monitort trends in gezondheid, leefstijl en sociale problematiek via bevolkingsonderzoeken, gezondheidsmonitors en wijkprofielen. Deze informatie maakt zichtbaar waar gezondheidsverschillen groeien, welke groepen extra steun nodig hebben en waar preventie urgent is.