CConstaterende datlandsmeer
Koppel je AI →
Document · PDF

03 B2. Quickscan van Purmerend naar de verkenning herindeling Landsmeer-Purmerend

Commissievergadering 10 september 2026, gemeente landsmeerBij agendapunt: Voortgangsbesluit fusietraject Purmerend9.297 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

0 Quickscan Verkenning herindeling Landsmeer-Purmerend Versie 1 juli 2026 2026

1 Inhoud 1. Inleiding 2 1.1 Proces tot nu toe 2 1.2 Doel en kaders quickscan 2 2. Strategische meerwaarde 3 2.1 Karakteristieken en kwaliteiten Purmerend 3 2.2 Karakteristieken en kwaliteiten Landsmeer 5 2.3 Meerwaarde mogelijke fusie Landsmeer en Purmerend 7 3. Financiën 9 3.1 Inleiding 9 3.2 Financiële kenmerken 9 3.3 Begrotingsanalyse 10 3.4 Algemene uitkering en de BUIG 10 3.5 Frictie uitkering 12 3.6 Verbonden partijen en deelnemingen 12 3.7 Balans: schulden en bezittingen 13 4. Lokale lasten 15 4.1 Vergelijking lokale lasten Landsmeer-Purmerend 15 4.2 Wegenoverdracht HHNK 15 4.3 Vergelijking tarieven 16 4.4 Harmonisatiegevolgen: verkenning 16 4.5 Conclusie lokale lasten 17 5. Organisatie en risico’s 18 5.1 Inleiding 18 5.2 Personeel 18 5.3 Informatievoorziening-ICT 19 5.4 Besparingspotentieel 20 5.5 Kansen en risico’s 21 6. Conclusie 22 6.1 Strategische meerwaarde 22 6.2 Financiën en organisatie 22 6.3 Verdieping 23 2 Eindrapport eerste quickscan Landsmeer 1. Inleiding Al langere tijd oriënteren gemeenten binnen de regio Zaanstreek- Waterland zich op hun bestuurlijke toekomst. De afgelopen periode hebben de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer (WOL) verslag gedaan van hun proces. De gemeente Purmerend is in de besluiten van WOL-gemeenten genoemd om een bestuurlijk gesprek mee te voeren.

De gemeenteraad van Purmerend heeft 27 november 2025 het college de ruimte gegeven verkennende gesprekken te voeren over een mogelijke fusie met de genoemde gemeenten als zij hiertoe de behoefte kenbaar maken. De raad van Landsmeer heeft op 18 december 2025 het college opdracht gegeven om verkennende gesprekken aan te gaan met Purmerend over een mogelijke fusie. 1.1 Proces tot nu toe In de afgelopen periode heeft een afvaardiging van de colleges van Purmerend en Landsmeer met elkaar overlegd over de mogelijkheid van verkennende gesprekken en over de inrichting daarvan. Op 31 maart 2026 hebben beide colleges ingestemd met de aanpak voor het uitvoeren van een eerste fase in een dergelijke verkenning. In voorliggend document wordt verslag gedaan van de eerste fase van de verkenning, een quickscan. Hoofdonderwerpen hierin zijn: 1. Strategische meerwaarde en lange termijneffecten van een eventuele fusie; 2. Financiële gevolgen voor beide gemeenten van een eventuele fusie; 3. Mogelijke gevolgen voor de medewerkers en ambtelijke organisaties (kansen/risico’s). 1.2 Doel en kaders quickscan De resultaten van deze eerste fase worden voorgelegd aan de gemeenteraden na de zomer 2026 met het oog op het nemen van een voortgangsbesluit. Indien beide gemeenteraden een positief voortgangsbesluit nemen, wordt de tweede fase in de verkenning uitgevoerd.

De tweede fase is dan gericht op het voorbereiden van een intentiebesluit tot fusie en een op te stellen bestuurlijk akkoord tussen beide gemeenten. In de verkenning wordt uitgegaan van een zogenaamde lichte fusievariant. Purmerend heeft ervaring met een lichte herindeling met Beemster. Bij een lichte samenvoeging wordt ten minste één gemeente niet opgeheven. Ook staat de niet- op te heffen gemeente niet onder preventief financieel toezicht en blijven de burgemeester en ambtelijke organisatie van deze gemeente in functie. Door de lichte fusievariant verwachten wij dat de fusie kan plaatsvinden binnen het financieel kader van de te ontvangen frictie uitkering van het Rijk. 3 2. Strategische meerwaarde 2.1 Karakteristieken en kwaliteiten Purmerend Historie: één sterke gemeente, gegroeid uit verbinding Purmerend is groot geworden door verbinding: tussen water, handel en mensen. Al eeuwen vormen stad en omringend landschap één geheel. Langs de Where ontstond rond 1200 een plek waar stad en landschap elkaar nodig hadden. Boeren, vissers en kooplui vonden elkaar op de markt en de stad bood ruimte voor ontmoeting en afzet. Die verbinding is nooit verdwenen. Ook toen Purmerend in 1410 stadsrechten kreeg en uitgroeide tot een centrumgemeente in Waterland. De ontwikkeling van Purmerend stond daarbij nooit op zichzelf.

De stad ontwikkelde zich in nauwe samenhang met de omliggende dorpen en het open landschap van Waterland. Purmerend vervulde een belangrijke streekfunctie voor de regio, terwijl de dorpen hun eigen karakter, gemeenschappen en relatie met landschap en natuur behielden. Juist die wisselwerking tussen stad, dorpen en landschap vormt al eeuwen de kracht van het gebied. Van groeikern naar centrumgemeente Purmerend werd het marktcentrum van de omliggende polders Beemster, Wormer en Purmer. Van oudsher trokken boeren met hun vee naar de Purmerendse markt om te handelen. Nog steeds zorgt de combinatie van het landschap en de stad voor vanzelfsprekende verbindingen. Inwoners van omliggende gemeenten verhuizen over en weer en maken gebruik van elkaars voorzieningen. Vanaf de jaren ‘60 werd Purmerend aangewezen als groeikern en groeide het inwonertal explosief van circa 10.000 naar meer dan 80.000 inwoners. Purmerend is een populaire woonplaats geworden voor mensen die in Amsterdam werken. Purmerend vervult nog altijd een centrumfunctie. De fusie met Beemster in 2022 bracht de stad en het open unieke landschap bestuurlijk samen. Een logisch vervolg op een lange gedeelde geschiedenis en economische verbondenheid. De stad zorgt voor voorzieningen, werkgelegenheid en onderwijs. De Beemster heeft agrarische activiteiten en ruimte voor erfgoed en rust.

Samen versterken zij elkaar en zorgen zij voor balans tussen groei en leefkwaliteit. Inwoners, dorpen en wijken De gemeente Purmerend is een centrumgemeente en heeft een oppervlakte van 96.63 km2. Met 96.177 inwoners en 43.664 huishoudens fungeert Purmerend als centrumgemeente in Waterland. Purmerend heeft zeven wijken: Centrum, Overwhere, Wheermolen, Gors, Purmer-Noord, Purmer- Zuid, Weidevenne en vier dorpen: Noordbeemster, Middenbeemster, Westbeemster en Zuidoostbeemster. Purmerend is het scharnierpunt tussen de Noordelijke regio Noord-Holland en de Metropoolregio Amsterdam en is onderdeel van de regio Zaanstreek-Waterland. Ze bevindt zich in een regio met een grote economische dynamiek, maar heeft daarbij oog voor behoud van het landelijk karakter. Verenigingsleven Purmerend kent een rijk verenigingsleven. Het heeft een groot aantal sportverenigingen met een uiteenlopend aanbod voor jong en oud. Veel inwoners zijn op verschillende terreinen actief en 4 zetten zich in om het verenigingsleven actief en dynamisch te houden. Het verenigingsleven in de sport is sterk ontwikkeld en heeft daardoor een belangrijke functie in de stad en dorpen. Kunst en cultuur Lokale culturele voorzieningen en evenementen verbinden mensen met elkaar en dragen bij aan de gemeenschap en aan gemeenschapszin. Ook worden veel sociale en maatschappelijke activiteiten georganiseerd.

Lokale culturele voorzieningen en evenementen verbinden mensen met elkaar en dragen bij aan de gemeenschap en aan gemeenschapszin. Verbindingen die hierdoor ontstaan, kunnen zorgen voor betrokkenheid en eraan bijdragen dat inwoners naar elkaar omzien. De voorzieningen maken Purmerend een aantrekkelijke gemeente om in te wonen, te verblijven en om zich te vestigen. De voorzieningen zijn vooral stedelijk van karakter: denk bijvoorbeeld aan Theater de Purmaryn, de bibliotheek, NKT Theaterschool, Cultuurhuis Wherelant en poppodium P3. Beemster beschikt over verschillende voorzieningen op het gebied van onderwijs, sport, zorg, cultuur en winkels. Vanwege de unieke verkaveling, het sloten- en wegenpatroon en het uitzonderlijke voorbeeld van de door de mens geschapen architectonische ensemble en landschap, bekroonde Unesco droogmakerij De Beemster met het predicaat werelderfgoed. De stelling van Amsterdam, ook werelderfgoed, loopt voor een deel ook door De Beemster. Een unieke combinatie van twee werelderfgoederen. Recreatie en toerisme Het aantal inwoners neemt toe, daarmee ook de vraag naar recreatie- en toerismevoorzieningen. Purmerend biedt veel mogelijkheden voor recreatie en toerisme. De combinatie van de historische binnenstad, uitgestrekte landerijen, natuur, parken en Unesco-werelderfgoed maakt de gemeente aantrekkelijk voor zowel bewoners als bezoekers.

Als centrumgemeente is Purmerend omringd door kleinere historische kernen en tal van recreatiemogelijkheden. Onderwijs Purmerend voorziet in basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) meldt 25 vestigingen basisonderwijs, 2 vestigingen speciaal onderwijs en 7 vestigingen voortgezet onderwijs. Voor de onderwijshuisvesting in Purmerend werken we samen met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties. In 2025 is het Integraal Huisvestigingsplan onderwijs (IHP) in nauwe samenwerking met partijen vernieuwd. Het IHP sluit aan bij andere plannen voor de toekomst van Purmerend. Het IHP kent sinds 2021 een groot volume aan vervangingsinvesteringen en uitbreidingsinvesteringen. Economie en werk Purmerend heeft een belangrijke regionale functie. Met diversiteit aan voorzieningen, zoals een ziekenhuis, theater, kernwinkelgebied en onderwijsinstellingen is het een complete stad. Er zijn enkele bedrijventerreinen met vooral logistiek, zakelijke dienstverlening en groothandel. De gemeente Purmerend richt zich op de versterking en stimulering van de stedelijke en regionale economie en zet in op een goed vestigingsklimaat voor winkels, kantoren, bedrijven, startende ondernemers en ZZP-ers en instellingen. Leefomgeving en wonen Purmerend is een compacte en complete stad in een groene omgeving. Veel voorzieningen zijn op loop- en fietsafstand.

Dat geldt ook voor de parken die een belangrijke recreatieve voorziening zijn. Elke wijk heeft een eigen wijkpark, daarnaast zijn er ook buurtparkjes en plantsoenen. Daardoor bevinden zich in de stad veel plekken waar je kunt recreëren en ontspannen. Ook buiten de stad is veel groen. Je bent snel in buitengebieden en polders als De Beemster, Schermer, Wormer, Purmer, maar ook in het Jisperveld, Groengebied Purmerland, Twiske en het IJsselmeer. 5 Tot 2040 wordt er nog een aanzienlijk aantal woningen bijgebouwd, worden voorzieningen toegevoegd en wordt er gewerkt aan de bijbehorende mobiliteitsopgave. Ook faciliteren nieuwe werkgelegenheid binnen de gemeente 2.2 Karakteristieken en kwaliteiten Landsmeer Historie De geschiedenis van Landsmeer wordt gekenmerkt door de ontwikkeling van drie dorpskernen -Landsmeer, Den Ilp en Purmerland- die ieder een eigen ontstaansgeschiedenis hebben en sinds 1991 één gemeente vormen. De historische relatie met Purmerend gaat daarbij ver terug. Vanaf 1410 vormden Purmerend, Purmerland en Ilpendam samen de Hoge Heerlijkheid van Purmerend, Purmerland en Ilpendam. Daarmee kent het gebied al eeuwen een bestuurlijke, economische en maatschappelijke samenhang. Waar Purmerend zich ontwikkelde tot marktstad en regionaal centrum, behielden Landsmeer en de omliggende dorpen hun kleinschalige en groene karakter.

De verbondenheid tussen Landsmeer en Purmerend bleef ook in de eeuwen daarna zichtbaar. Zo werkten beide gemeenten in de vorige eeuw samen aan de ontwikkeling van recreatiegebied Het Twiske. Ook infrastructuur en bereikbaarheid speelden een belangrijke rol in de onderlinge relatie, onder andere via het Noordhollandsch Kanaal en de busverbinding tussen Landsmeer en Purmerend die vanaf 1921 werd geëxploiteerd. Deze gedeelde geschiedenis heeft bijgedragen aan de sterke onderlinge verwevenheid die ook vandaag de dag nog zichtbaar is. Inwoners, dorpen en wijken Landsmeer is een groen-landelijke gemeente met een oppervlakte van 26,44 km² en telt circa 11.700 inwoners en ruim 5.000 huishoudens. De drie dorpen hebben ieder een eigen identiteit, maar delen een sterke gemeenschapszin en betrokkenheid bij de leefomgeving. Inwoners kennen elkaar, vrijwilligerswerk en mantelzorg zijn sterk ontwikkeld en verenigingen spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven. Deze betrokkenheid van inwoners wordt vaak gezien als een van de belangrijkste kwaliteiten van Landsmeer. Geografische ligging Landsmeer ligt in een veenweidelandschap tussen de natuurgebieden Het Twiske en het Ilperveld. De drie kernen vormen samen een lint door het landschap en hebben een sterke relatie met het omliggende groen en water. Tegelijkertijd ligt Landsmeer nabij Amsterdam en Purmerend.

Deze ligging zorgt voor een combinatie van rust, ruimte en natuur enerzijds en de nabijheid van stedelijke voorzieningen, werkgelegenheid en onderwijs anderzijds. Voorzieningen Landsmeer beschikt over een breed aanbod aan voorzieningen. Er zijn basisscholen, sportvoorzieningen, een zwembad, een bibliotheek, zorgvoorzieningen en maatschappelijke voorzieningen. Daarnaast vervult het centrum van Landsmeer een belangrijke functie voor dagelijkse voorzieningen met detailhandel, horeca en maatschappelijke functies. Het voorzieningenniveau draagt in belangrijke mate bij aan de leefbaarheid van de gemeente en maakt Landsmeer aantrekkelijk voor verschillende doelgroepen, waaronder gezinnen en ouderen. Kunst en cultuur De identiteit van Landsmeer wordt mede gevormd door haar cultuurhistorie, historische dorpsstructuren en karakteristieke lintbebouwing. De verschillende kernen beschikken over monumenten, cultuurhistorische elementen en herkenbare dorpsgezichten die bijdragen aan het eigen karakter van de gemeente. Lokale evenementen, culturele activiteiten en verenigingen 6 dragen bij aan het behoud van tradities en versterken de verbondenheid tussen inwoners. Daarmee spelen zij een belangrijke rol in het behoud van de identiteit van de gemeente. Recreatie en toerisme Natuur en recreatie vormen een belangrijke kwaliteit van Landsmeer.

Het Twiske en het Ilperveld trekken jaarlijks veel bezoekers uit de regio en bieden mogelijkheden voor wandelen, fietsen, varen, zwemmen en natuurgerichte recreatie. Daarmee vervult Landsmeer niet alleen een functie voor eigen inwoners, maar ook voor bezoekers uit de regio en het land. Onderwijs Landsmeer beschikt over zes basisscholen, waarvan vijf in de kern Landsmeer en één in Den Ilp. Het aanbod bestaat uit zowel openbaar als bijzonder onderwijs. De meeste kinderen volgen basisonderwijs binnen de gemeente, terwijl een kleiner deel naar scholen in Amsterdam of Purmerend gaat. Voor voortgezet onderwijs zijn leerlingen voornamelijk georiënteerd op Amsterdam, Purmerend en Monnickendam. Dankzij de centrale ligging zijn deze onderwijsvoorzieningen goed bereikbaar. De aanwezigheid van meerdere basisscholen draagt bij aan de leefbaarheid van de kernen en maakt Landsmeer aantrekkelijk voor gezinnen. Economie en werk De economie van Landsmeer kenmerkt zich door kleinschaligheid en een sterke lokale oriëntatie. Belangrijke economische dragers zijn detailhandel, horeca, dienstverlening, recreatie en een beperkt aantal agrarische bedrijven. De gemeente kent relatief weinig ruimte voor grootschalige bedrijvigheid. De nabijheid van Amsterdam en Purmerend biedt inwoners toegang tot een omvangrijke regionale arbeidsmarkt en zorgt voor een goede verbinding tussen wonen en werken.

Daarmee combineert Landsmeer een aantrekkelijke woonomgeving met de economische kansen van de omliggende regio. Leefomgeving en wonen Landsmeer wordt gekenmerkt door een groen en waterrijk landschap, een dorpse identiteit en de lintstructuur van de drie kernen. Wonen, werken, recreëren en natuur zijn op kleinschalige wijze met elkaar verweven. Het behoud van deze balans vormt een belangrijk uitgangspunt voor de ontwikkeling van de gemeente. De gemeente wil voldoende woningen realiseren voor verschillende doelgroepen, met behoud van het dorpse karakter, de bereikbaarheid, het groen en de kwaliteit van de leefomgeving. Tegelijkertijd vraagt de gemeente aandacht voor opgaven rondom klimaatadaptatie, biodiversiteit, mobiliteit, waterbeheer en bodemdaling. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving, zonder afbreuk te doen aan de kernkwaliteiten van Landsmeer. Verkenningen en het 11-punten plan Landsmeer hanteert een specifiek 11-puntenplan voor haar bestuurlijke toekomst. Deze kernpunten dienen als afwegingskader bij fusiegesprekken (waaronder de verkenningen met Purmerend) en zijn onderverdeeld in zes thema’s: Kernkwaliteiten sociaal-cultureel 1. In stand houden en waar mogelijk verbeteren van het gemeenschapsleven (waaronder onze lokale evenementen) en maatschappelijk voorzieningenniveau. 2.

De drie kernen Landsmeer, den Ilp en Purmerland behouden hun eigen karakter als landelijk en groen dorp en kunnen dit blijven ontwikkelen. 7 Kernkwaliteiten ruimtelijk 3. In de dorpen blijft het kleinschalig wonen, werken en recreëren in onderlinge afstemming en verweving in stand en geborgd voor de toekomst. 4. De bereikbaarheid (auto, OV, langzaam verkeer, fiets) van de drie kernen wordt gewaarborgd. Kernkwaliteiten (algemeen) 5. De inwoners kunnen zo veel mogelijk zeggenschap over hun woon- en leefomgeving blijven vormgeven, ook als het gemeentebestuur meer op afstand staat. Financiën 6. De gemeentelijke lasten blijven vergelijkbaar met die in de huidige gemeente (zo mogelijk verminderen). Dienstverlening 7. De gemeentelijke dienstverlening blijft optimaal bereikbaar en toegankelijk alle inwoners van Landsmeer, den Ilp en Purmerland. 8. Inwoners die voor inkomen of zorg (deels) aangewezen zijn op de gemeente het huidige niveau van ondersteuning en dienstverlening kunnen behouden. Bestuur en organisatie 9. Organisatie en bestuur werken na een fusie door aan de belangrijke ontwikkelingen, projecten en belangen die op dit moment spelen in Landsmeer. 10. Het bestuur van Landsmeer is krachtig en resultaatgericht, behartigt ook regionaal de belangen van inwoners en stimuleert hun betrokkenheid via dorpsraden en andere participatieve vormen. 11.

Onze medewerkers kunnen in een nieuwe organisatie een volwaardige en passende positie krijgen, voor de korte en lange termijn. Deze zijn in de verkenningsgesprekken onder de aandacht gebracht van Purmerend. Inhoudelijk is gedeeld op welke wijze deze onderwerpen nu in Purmerend zijn georganiseerd. Ook zijn de ervaringen uit het fusieproces met Beemster op deze thema’s gedeeld, onder meer gericht op de opgehaalde kernwaarden in beide gemeenten. In het fusieproces met Beemster en Purmerend hebben de aangedragen kernwaarden een plek gekregen in de nieuwe gemeente. Denk aan het behoud van open- en landschappelijk karakter, gemeenschapszin, dorpskarakter, wonen, infrastructuur en bereikbaarheid. Een verdieping op de thema’s uit het 11-puntenplan wordt uitgewerkt na een positief voortgangsbesluit. 2.3 Meerwaarde mogelijke fusie Landsmeer en Purmerend Landsmeer en Purmerend maken beide deel uit van de regio Zaanstreek-Waterland. Deze regio bestaat uit zeven gemeenten: Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Waterland, Wormerland en Zaanstad. Binnen deze regio wordt al langdurig en intensief samengewerkt op uiteenlopende beleidsterreinen, onder meer via gemeenschappelijke regelingen op het gebied van het sociaal domein, veiligheid, bedrijfsvoering en regionale opgaven. De gemeenten binnen de regio zijn bestuurlijk en organisatorisch nauw met elkaar verbonden.

Op veel terreinen wordt gezamenlijk opgetrokken en worden taken in regionaal verband georganiseerd. Voor Landsmeer en Purmerend geldt dat zij in meerdere samenwerkingsverbanden direct met elkaar verbonden zijn. De regionale samenwerking vormt daarmee een belangrijk onderdeel van de manier waarop beide gemeenten hun taken uitvoeren en maatschappelijke opgaven organiseren. Deze verwevenheid betekent ook dat keuzes over de bestuurlijke toekomst van één gemeente gevolgen hebben voor de regio als geheel. Wanneer Landsmeer zou fuseren met 8 een gemeente buiten de regio Zaanstreek-Waterland, heeft dit directe gevolgen voor bestaande samenwerkingsstructuren. Landsmeer zou in dat geval uittreden uit verschillende gemeenschappelijke regelingen, waardoor deze moeten worden aangepast of opnieuw ingericht. Dit brengt organisatorische en financiële consequenties met zich mee voor zowel Purmerend als andere regiogemeenten. Een sterke regio biedt bovendien belangrijke voordelen voor inwoners. Door samen te werken kunnen gemeenten complexe opgaven beter en consistenter oppakken, wordt schaarse capaciteit efficiënter ingezet en neemt de gezamenlijke bestuurskracht toe. Dit is met name van belang voor kleinere gemeenten, die deze capaciteit en specialistische kennis niet altijd zelfstandig kunnen organiseren.

Ook de provincie Noord-Holland benadrukt het belang van regionale samenhang bij keuzes over samenwerking en bestuurskrachtversterking. Daarbij is expliciet aandacht voor het voorkomen van versnippering, het beperken van restproblematiek en het behouden van robuuste samenwerkingsstructuren binnen de regio. Tegelijkertijd staat de regio Zaanstreek-Waterland voor gezamenlijke uitdagingen. De hoeveelheid en complexiteit van gemeentelijke taken nemen toe, terwijl met name kleinere gemeenten onder druk staan om voldoende capaciteit, kwaliteit en continuïteit te organiseren. Dit raakt niet alleen de individuele gemeenten, maar ook de gezamenlijke slagkracht van de regio als geheel. Een herindeling tussen Landsmeer en Purmerend sluit aan bij deze regionale context. De mogelijke fusie bouwt voort op bestaande samenwerking, versterkt de bestuurlijke en organisatorische samenhang binnen de regio en draagt bij aan het in stand houden van bestaande regionale structuren. Alternatieven buiten de regio liggen minder voor de hand, omdat deze de huidige samenwerkingsverbanden onder druk zetten en kunnen leiden tot versnippering en verlies van regionale samenhang. Toekomst In onze regio groeit een krachtige samenhang tussen stad en ommeland.

Het gebied ontwikkelt zich als een veelzijdig geheel, waarin stedelijke dynamiek, landelijke rust, open landschap en recreatieve kwaliteit elkaar versterken. Purmerend vervult daarbij de rol van centrumgemeente: een stedelijk ankerpunt dat functioneert in nauwe wisselwerking met een rijk en gevarieerd buitengebied. Deze positie maakt het mogelijk om ruimte te bieden aan behoud van krachtige kernen en gemeenschappen, aan economische groei en voorzieningen en aan natuur, landbouw en leefkwaliteit. Door deze verweven structuur ontstaat een toekomstbestendige regio die stedelijke voorzieningen en omliggende kernen niet als tegenpolen ziet, maar als complementaire krachten die elkaar verder brengen. Samen met Beemster en Landsmeer ontstaat een veelzijdig en robuust gebied binnen de regio Zaanstreek–Waterland, dat zowel economisch als ruimtelijk strategisch gepositioneerd is en balans creëert in de regio. De nabijheid van de dynamiek van Amsterdam ten zuiden en de krachtige ontwikkelingszone van de regio Noord-Holland-Noord ten noorden vergroot de betekenis van dit gebied als schakel tussen stad en regio. Deze verweven structuur maakt het mogelijk om enerzijds te investeren in groei, bereikbaarheid en voorzieningen en anderzijds de waarde van landschap, gemeenschapszin, leefkwaliteit en recreatie te versterken.

Zo ontstaat een toekomstbestendige gemeente waarin stedelijke en landelijke kwaliteiten niet naast elkaar bestaan, maar elkaar daadwerkelijk vooruithelpen. 3. | Financiën 3.1 Inleiding Bij de fusie met Beemster is door Purmerend in een vroeg stadium een verkenning uitgevoerd om de financiële consequenties van een herindeling te onderzoeken. Beemster heeft dat vervolgens ook van Purmerend gedaan. Dit open vizier heeft goed gewerkt. In deze quickscan is gekeken naar het effect van een mogelijke fusie met Landsmeer voor de financiën en de lokale lasten. Als basis hiervoor is de jaarrekening 2025 (na controle accountant) en de Programmabegroting 2026 (besluitvorming november 2025) van Landsmeer gebruikt. 3.2 Financiële kenmerken Voor de beeldvorming is het belangrijk de belangrijkst financiële kenmerken van de beide gemeenten op een rij te zetten.

Dat is in de onderstaande tabel gedaan: Kenmerk | Purmerend | Landsmeer Inwoners per 1 januari 2026 | 96.177 | 11.684 Oppervlakte in m2 kilometer | 96,63 | 26,44 Woningen en woonobjecten per 1 januari 2026 | 45.517 | 5.220 Niet woningen per 1 januari 2026 | 3.202 | 446 Formatie organisatie | 965,2 | 104,56 Gemiddelde WOZ-waarde | 431.000 | 609.000 Gemiddeld besteedbaar inkomen (2024) | 34.600 | 39.500 Aantal bijstandsgerechtigden per 1.000 inwoners (NL: 28) | 23 | 13 Begrotingstotaal lasten 2026 (x € 1.000) | 397.1888 | 39.966 Balanstotaal 2025 | 577.690 | 42.850 Algemene uitkering (x € 1.000) | 227.828 | 22.817 Algemene uitkering/begroting | 57% | 63% Totaal OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing | 50.362 | 7.872 Woonlasten 2026 meerpersoonshuishouden (Nederland: 1.095) | 1.089 | 1.579 Algemene Reserve incl.

jaarresultaat 2025 | 71.818.000 | 3.132.000 Bestemmingsreserves | 45.691.000 | 2.286.000 Reserves per inwoner | 1.222 | 464 Vaste schuld ultimo 2025 | 331.849.000 | 28.100.000 Korte schuld ultimo 2025 | 48.828.000 | 2.710.000 Schuld per inwoner | 3.958 | 2.637 9 3.3 Begrotingsanalyse In de onderstaande tabel zijn de begrotingssaldi van de beide gemeenten opgenomen (bedragen x € 1.000): Programmabegroting 2026 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 Begrotingssaldo Landsmeer | -328 | -807 | -719 | -605 Begrotingssaldo Landsmeer structureel saldo | +237 | +260 | -103 | +215 Totaal lasten Landsmeer exclusief reservemutaties | 35.816 | 35.531 | 35.562 | 35.489 Begrotingssaldo Purmerend | +219 | 0 | -12.932 | -17.242 Begrotingssaldo Purmerend structureel saldo | +1.770 | + | 1.599 | -11.583 | -16.969 Totaal lasten Purmerend exclusief reservemutaties | 381.502 | 407.267 | 403.302 | 407.599 Het begrotingsbeeld van Landsmeer in de Programmabegroting was niet goed, maar beter dan dat van Purmerend. Het negatieve beeld van Landsmeer bij de Programmabegroting wordt vooral veroorzaakt door dotaties aan reserves. Landsmeer kwam min of meer uit voor de uitvoering van reguliere taken, maar er is geen vet op de botten (lage reserves) en er liggen noodzakelijke uitgaven zoals onderhoud gebouwen en wegen in het verschiet.

In de Perspectiefnota van 11 juni 2026 verslechtert het financieel beeld naar € -1,4 miljoen in 2030 (structureel saldo: € -0,8 miljoen) door ontwikkelingen in Jeugd en Wmo. Dat is fors negatief. Landsmeer heeft daarom net als Purmerend maatregelen te nemen voor een sluitende begroting. 3.4 Algemene uitkering en de BUIG De Algemene uitkering en de Gebundelde uitkering (BUIG) zijn de belangrijkste Rijksuitkeringen in de begroting. De Algemene uitkering is een vrij besteedbare uitkering. De Gebundelde uitkering (BUIG) is het budget dat gemeenten van het Rijk ontvangen voor het bekostigen van met name bijstandsuitkeringen. Bij een mogelijke fusie van twee gemeenten zijn deze uitkeringen niet 1+1 bij elkaar op te tellen, want: - | De algemene uitkering wordt berekend op basis van tientallen objectieve verdeelmaatstaven (zoals het aantal inwoners, de oppervlakte en het aantal bijstandscliënten) waarbij ook onderdelen met elkaar worden vermenigvuldigd; - | Gemeenten met minder dan 15 duizend inwoners vallen onder het historische verdeelmodel van de BUIG (Landsmeer dus ook) en Purmerend valt onder het objectieve verdeelmodel. Een historisch verdeelmodel houdt in dat de gemeenten een aandeel krijgen van het macrobudget dat is gebaseerd op hun aandeel in de bijstandsuitgaven van twee jaar geleden (de zogenaamd T-2 systematiek).

Een extern bureau heeft met het oog op de mogelijke herindeling een berekening gemaakt van het effect van de Algemene Uitkering en de BUIG. Effect algemene uitkering Als we kijken naar de algemene uitkering na de herindeling, dan ontstaan de volgende resultaten ten opzichte van de samengevoegde algemene uitkeringen. 10 Maatstaf | Bedragen x € 1.000 Vast bedrag | -1.467 Oeverlengte * bodemfactor gemeente * dichtheidsfactor | +679 Omgevingsadressendichtheid | -168 Overige kleine verschillen | -16 Totaal verschil | -972 In de meerjarenraming bedraagt het verschil tussen de beide berekeningen, te weten de som van de berekening van de uitkering gemeentefonds van de afzonderlijke gemeenten versus de herindelingsberekening Landsmeer en Purmerend tussen € 0,9 en € 1,1 miljoen. Het verschil tussen de jaren wordt vooral veroorzaakt door de mutatie van de uitkeringsfactor. Deze berekening is gunstig. Als het effect van de algemene uitkering minder is dan het effect van het vaste bedrag, dan ontstaat er een voordeel. Dat komt omdat in de begroting van Landsmeer een bedrag zit voor de kosten van de gemeenteraad, college van B&W, griffie en rekenkamer (te weten circa € 1,55 miljoen). In de begroting van Purmerend zitten deze kosten al. Zodat deze kosten in de samengevoegde begroting kunnen worden afgeraamd.

Het voordelig effect ontstaat omdat de gemeente Landsmeer 2x zoveel oeverlengte heeft als Purmerend en Purmerend een 4x hogere dichtheid. Dat resulteert in een voordeel. In de fusie met Beemster in 2022 kreeg Purmerend er vooral veel oppervlakte in land bij en dat resulteerde juist in een nadeel. BUIG In de onderstaande tabel zijn de budgettaire effecten op de gebundelde uitkering te zien, uitgaande van de situatie dat de fusie per 2027 zou ingaan. De meerjarencijfers geven een goede indruk van het te verwachten effect als de fusie per 2031 plaatsvindt. Als gevolg van de fusie stijgen de bijstandsbudgetten met 10% ten opzichte van het huidige bijstandsbudget van gemeente Landsmeer. BUIG | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Gemeente Purmerend-huidig budget | 30.072.838 | 30.693.539 | 31.324.546 | 31.980.893 Gemeente Landsmeer huidig budget | 2.190.485 | 2.235.696 | 2.281.658 | 2.329.466 Totaal beiden huidig | 32.263.323 | 32.929.235 | 33.606.204 | 34.310.0359 Gemeente Purmerend-na fusie | Ongewijzigd | Ongewijzigd | Ongewijzigd | Ongewijzigd Gemeente Landsmeer na fusie | 2.410.155 | 2.459.901 | 2.510.472 | 2.563.074 Totaal beiden na fusie | 32.482.993 | 33.153.440 | 33.835.018 | 34.543.967 Voordeel | +219.670 | +224.205 | +228.814 | +233.608 De reden van de procentueel grote toename is dat gemeente Landsmeer op dit moment minder uitgaven heeft dan objectief voorspeld.

De lage uitgaven vertalen zich tot nu toe echter in een lager budget, vanwege de T-2-systematiek. Door de fusie wordt deze T-2-systematiek losgelaten en stijgen de budgetten dus met 10%. 11 3.5 Frictie uitkering De fuserende gemeenten krijgen bij een fusie een frictie uitkering. Deze is bedoeld ter dekking van eenmalige kosten die direct verband houden met de herindeling, zoals de samenvoeging van de organisatie en ict. Vanaf het jaar van herindeling ontvangt de nieuwe gemeente een bijdrage in vier opeenvolgende jaren in het tempo 40 – 20 – 20 – 20 % ( = 100%). In het jaar voorafgaand aan de herindeling ontvangen gezamenlijke fusiepartners een kwart van voornoemde 100%, welke gelijkelijk onder de partners wordt verdeeld ongeacht de schaalgrootte. In onderstaande tabel is zichtbaar hoeveel wordt ontvangen: Uitkering frictiekosten-vergoeding | Bedragen 25% in het jaar voorafgaand, iedere gemeente een evenredig deel | 1.066.700 1e jaar 40% (jaar van herindeling) | 1.706.719 2-4e jaar 20% | 3 x 853.360 Totaal | 5.333.497 De omvang van de frictie uitkering is dermate ruim dat met een spaarzame en gerichte aanpak er ook afdoende ruimte ontstaat voor een kwaliteitsimpuls van de samengevoegde organisatie. Hoe dat te realiseren is, zal in een vervolg moeten worden uitgewerkt.

3.6 Verbonden partijen en deelnemingen In de onderstaande tabel zijn de verbonden partijen per gemeente aangegeven: Verbonden partijen | Soort | Purmerend | Landsmeer Waterlands Archief | Gemeenschappelijke regeling | X | X Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland | Gemeenschappelijke regeling | X | X Werkom | Gemeenschappelijke regeling | X Recreatieschap Twiske Waterland | Gemeenschappelijke regeling | X | X GGD Zaanstreek Waterland | Gemeenschappelijke regeling | X | X Vervoerregio Zaanstreek-Waterland | Gemeenschappelijke regeling | X | X Omgevingsdienst IJmond | Gemeenschappelijke regeling | X | X Ombudsman metropoolregio | Gemeenschappelijke regeling | X Cocensus | Gemeenschappelijke regeling | X Alliander | NV | X | X InWest Regio | BV | X | X Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) | NV | X | X SVP Holding BV | BV | X De Beemster Compagnie | VOF | X HVC | NV | X 12 13 Purmerend en Landsmeer werken veel samen in gemeenschappelijke regelingen en het mogelijke samengaan van de twee gemeenten heeft nagenoeg geen consequenties voor de gemeenschappelijke regelingen en dat is positief. Dat zou heel anders zijn als Landsmeer uit zou treden, dan is er sprake van ontvlechtingsvraagstukken (nadelen). Ten aanzien van de Omgevingsdienst IJmond geldt dat deze een deel van de omgevingsvergunningen bouwen voor Landsmeer doet. Dat zal worden afgebouwd. Purmerend doet deze vergunningen zelf.

Ten aanzien van de Ombudsman metropoolregio kan een keuze gemaakt worden. De Ombudsman Metropool Amsterdam is opgericht in 1987 en behandelt klachten van inwoners en ondernemers over de deelnemende metropoolgemeenten. Een keuze voor deelname aan Cocensus (belastingsamenwerking) heeft organisatorische consequenties. Purmerend doet het taxatieproces en de belastingheffing en inning zelf. 3.7 Balans: schulden en bezittingen In de tabel op de volgende pagina staat de balansvergelijking van Purmerend en Landsmeer. Hier kan het volgende over worden opgemerkt. In 2022 was 55% van het bezit van Landsmeer gefinancierd met vaste schuld (leningen > 1 jaar) en 17% is gefinancierd met eigen vermogen (reserves). Eind 2025 is dit 65% en 13%. De financiële positie wordt langzaam minder. Als we kijken naar de prognose van het EMU saldo dan is het beeld dat de schuld verder gaat stijgen. In de begroting zit een investeringsprogramma voor de komende vier jaar van € 46,1 miljoen. Dit is 168% van de boekwaarde van de huidige investeringen MVA. In Purmerend is dit overigens maar beperkt minder: € 539,6 miljoen investeringsprogramma, 131% van de huidige boekwaarde. Voor beide gemeente geldt: het zijn vooral scholen, wegen en riolering. In 2025 is er in Landsmeer nauwelijks geïnvesteerd. Het realiteitsgehalte van de investeringsprognose zal in een vervolgfase nader moeten worden bekeken.

De balans van Landsmeer is 7,4% van die van Purmerend. Opvallend is vooral het lage percentage eigen vermogen van Landsmeer: 13,4%. Landsmeer heeft 12 bestemmingsreserves, waarvan er 8 onder het Purmerends minimumniveau van € 250.000 zitten. Een balansverbetering zit er bij een eventuele fusie niet in. Gelet op de omvang van de balans, is er geen sprake van een grote verschuiving. Wel is de schuldquote -die wordt berekend als % van de baten- ruim lager dan die van Purmerend. De Purmerendse raad heeft zichzelf de norm van 20% solvabiliteit opgelegd bij het besluit in september 2020 over de notitie getiteld Purmerend financieel op koers. De solvabiliteit van Purmerend is ongeveer 20%. Het zal moeilijk worden die 20% vast te houden met het huidige investeringstempo en de beperkte grondverkopen van de grondexploitatie Baanstee Noord. De beperkte reserves van Landsmeer zorgen voor extra druk op de solvabiliteitsratio. Landsmeer heeft nog 1 grondexploitatie: Breekoever/Sportlaan met een boekwaarde van € 1,23 miljoen. De omgevingsvergunning voor deze ontwikkeling is inmiddels verleend en de bouw is in het eerste kwartaal van 2026 gestart. De grondexploitatie verloopt conform planning. De verwachting is nog steeds dat deze grondexploitatie budgetneutraal kan worden afgesloten.

Purmerend | Landsmeer Onderdeel | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2025/2022 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2025/2022 (I)MVA | 312.438 | 338.763 | 370.177 | 414.112 | 133% | 23.421 | 25.723 | 27.840 | 27.425 | 117% Deelnemingen | 38.801 | 39.317 | 39.575 | 40.349 | 104% | 139 | 139 | 139 | 308 | 222% Doorverstrekte leningen | 21.975 | 21.456 | 25.865 | 30.575 | 139% | 192 | 346 | 362 | 255 | 133% Voorraden | 28.405 | 27.469 | 30.286 | 38.562 | 136% | 921 | 962 | 1.011 | 1.255 | 136% Uitzettingen < 1 jaar | 24.014 | 26.988 | 29.341 | 37.466 | 156% | 7.842 | 8.668 | 5.157 | 10.386 | 132% Liquide middelen | 32 | 157 | 3.768 | 30 | 94% | 2 | 85 | 2 | 573 | 28650% Overlopende activa | 16.471 | 16.062 | 15.250 | 16.596 | 101% | 385 | 394 | 991 | 2.764 | 718% Totaal activa | 442.136 | 470.212 | 514.262 | 577.690 | 131% | 32.902 | 36.317 | 35.502 | 42.966 | 131% Algemene reserve | 51.195 | 64.710 | 64.016 | 73.272 | 143% | 830 | 2.544 | 4.208 | 3.509 | 423% Bestemmingsreserve | 22.827 | 20.576 | 34.471 | 45.691 | 200% | 2.524 | 2.537 | 1.813 | 1.874 | 74% Resultaat | 20.075 | 16.058 | 10.198 | -1.454 | -7% | 2.086 | 1.029 | -696 | 355 | 17% Voorzieningen | 12.003 | 17.714 | 16.886 | 15.944 | 133% | 3.455 | 3.887 | 3.552 | 3.460 | 100% Vaste schuld | 265.083 | 273.009 | 288.592 | 331.849 | 125% | 18.083 | 21.800 | 19.300 | 28.101 | 155% Korte schuld | 39.017 | 38.317 | 32.748 | 48.828 | 125%

| 4.549 | 2.371 | 5.421 | 2.729 | 60% Overlopende passiva | 31.936 | 39.828 | 67.351 | 63.560 | 199% | 1.375 | 2.152 | 1.904 | 2.938 | 214% Totaal passiva | 442.136 | 470.212 | 514.262 | 577.690 | 131% | 32.902 | 36.320 | 35.502 | 42.966 | 131% Solvabiliteit | 21,3% | 21,6% | 21,1% | 20,3% | 96% | 16,5% | 16,8% | 15,0% | 13,4% | 81% Netto schuldquote | 84,8% | 87,3% | 91,9% | 95,1% | 112% | 53,2% | 54,6% | 58,9% | 50,3% | 95% Netto schuldquote gecor. | 78,5% | 81,2% | 84,9% | 87,6% | 112% | 52,5% | 53,5% | 57,8% | 49,6% | 94% Grondexploitatie | 8,2% | 7,8% | 8,2% | 9,4% | 115% | 3,1% | 3,1% | 2,9% | 3,1% | 101% 14 4. | Lokale lasten 4.1 Vergelijking lokale lasten Landsmeer-Purmerend Deze paragraaf is gevuld met behulp COELO Atlas van lokale lasten 2026 is. In de Atlas wordt de lokale lastendruk van alle gemeenten in Nederland met elkaar vergeleken. De COELO atlas hanteert een andere WOZ waarde dan de gemeenten in hun raadsvoorstellen gebruiken, daarom zijn de lokale lasten van het COELO hoger dan in de gemeentelijke berekeningen.

Maar voor de vergelijking geven we hier de cijfers van het COELO weer: Purmerend | Landsmeer | Noord- Holland Rangnummer eigenaar bewoner | 183 | 336 Woonlasten eigenaar-bewoner: eenpersoons | 1.011 | 1.457 | 1.003 Woonlasten eigenaar-bewoner: meer persoons | 1.089 | 1.579 | 1.122 Rangnummer huurder | 68 | 154 Woonlasten huurder: eenpersoons | 313 | 365 | 373 Woonlasten huurder: meer persoons | 391 | 487 | 496 Er zijn in Nederland 342 gemeenten. Gemeente Landsmeer is qua lokale lasten de op 6 na duurste gemeente van Nederland en is daarmee qua lokale lasten ruim duurder dan Purmerend. Daar passen drie belangrijke maren bij: - | In 2025 heeft Landsmeer het beheer van het wegennet van het waterschap overgenomen en dat heeft een forse verhoging van de OZB tarieven in Landsmeer veroorzaakt (en een daling van de waterschapsheffing). Purmerend is hier nog over in overleg. Indien Purmerend de wegen overneemt, gaan ook de OZB tarieven in Purmerend stijgen - | De berekening is een momentopname. Het rioolrecht groeit in Purmerend door de grootschalige rioolvervangingen en het nieuwe spaarsysteem de komende jaren aanzienlijk - | In de berekening van het COELO is uitgegaan van hogere WOZ waardes voor woningen dan de gemeente in de raadsvoorstellen van december door een andere berekening. In paragraaf 4.2 en 4.3 wordt dit nader uitgewerkt.

4.2 Wegenoverdracht HHNK Waterschappen heffen een ingezetenenheffing. In de meeste waterschappen is dit één bedrag, de watersysteemheffing. Vijf waterschappen onderhouden (een deel van) het wegennet in hun beheersgebied, waaronder Hollands Noorderkwartier (HHNK). Dit waterschap hanteert naast de watersysteemheffing ook een wegenheffing om een deel van de kosten te dekken (naast een bijdrage van de gemeenten uit de algemene uitkering). In 2025 heeft Landsmeer de wegenheffing overgenomen van het HHNK. Ingezetenen in Landsmeer betalen dit jaar 25,3% minder waterschapsbelasting dan in 2025 (45,78 euro) omdat zij geen wegenheffing meer betalen. In Purmerend zou bij overname van deze taak de OZB met circa 21% stijgen. Het gaat om een taak die 15 € 5,6 miljoen kost, waarvan € 4,6 miljoen wordt gedekt door de wegenheffing en € 1,0 miljoen vanuit de algemene uitkering. Dit bedrag is met name zo hoog door het grote wegenareaal van de Beemster. Als we de 4,6 miljoen delen door de huidige OZB opbrengst van de gemeente Purmerend is dit circa 21%. 4.3 Vergelijking tarieven Purmerend | Landsmeer Gemiddelde WOZ waarde (Raadsvoorstel december) | 431.000 | 609.000 OZB eigenaar woningen | 0,0824% | 0,10574% OZB eigenaar niet woningen | 0,2289% | 0,26575% OZB gebruiker niet woningen | 0,2055% | 0,26076% Rioolheffing eigenaar | 268,32 | 282,65 Rioolheffing grootverbruik | 201,24 | n.v.t.

Afvalstoffenheffing meerpersoons (P-LM: 100%) | 390,72 | 486,42 Afvalstoffenheffing eenpersoons (P: 80% ; LM: 85%) | 312,60 | 364,87 Afvalstoffenheffing tweepersoons (LM: 85%) | n.v.t. | 426,13 Gemiddelde woonlasten gemeentelijke berekening | 1.014 | 1.413 Ophalen grof vuil | n.v.t. | 36,00 Hondenbelasting | 96,48 | n.v.t. Toeristenbelasting | 2,85 | 7% De woonlasten in Landsmeer zijn voor eigenaar-bewoners 39,3% hoger dan in Purmerend bij een gemiddelde WOZ waarde. Als we dit zouden corrigeren (21% meer OZB) voor de wegenheffing HHNK is dit verschil 29,8%. Dit gaat echter uit van de gemiddelde woningwaarde in de betreffende gemeente. Bij woningen in Landsmeer en Purmerend met een gelijke WOZ waarde is het verschil nog maar 12,5%. 4.4 Harmonisatiegevolgen: verkenning De harmonisatie van de belastingen is altijd een onderwerp wat keuzes met zich meevraagt. De belangrijkste zijn: • | De afvalinzameling in Landsmeer is uitbesteed aan Remondis, Purmerend doet dit in eigen beheer. Het afval van Landsmeer gaat naar het AEB in Amsterdam, dat van Purmerend naar de afval energiecentrale van HVC in Alkmaar. Landsmeer heeft 3 tarieven voor de afvalstoffenheffing, Purmerend 2 tarieven. Landsmeer heeft een eigen Milieustraat. • | De belastingheffing in Landsmeer is uitbesteed aan Cocensus, Purmerend doet dit in eigen beheer.

In de OZB-verordening 2025 van de gemeente Landsmeer waren onder artikel 4 vrijstellingen opgenomen. Met de overgang naar Cocensus per 1 januari 2025 zijn deze vrijstellingen omgezet in een subsidieregeling. De betreffende organisaties betalen de aanslag en ontvangen hiervoor een compensatie van de gemeente. • | Landsmeer heeft geen hondenbelasting meer en Purmerend wel. 16 • | De tarieven OZB woningen en Afvalstoffenheffing zijn in Landsmeer aanzienlijk hoger dan in Purmerend. • | De tarieven OZB gaan op grond van de besluitvorming bij de begroting 2026 van Purmerend in 2027 nog met 10% (woningen) en 15% (niet woningen) omhoog. Bij een lichte herindeling gaat Landsmeer in principe over naar het systeem van Purmerend. Bij de fusie met Beemster is destijds per heffing gekeken wat de effecten zijn en wat de beste keuzes waren om te maken. Het tariefsverschil is echter zodanig groot dat er zonder nadere maatregelen sprake is van herverdelingseffecten. Die staan in de onderstaande tabel opgenomen: Purmerend | Landsmeer | Samen | Purmerend | Landsmeer effect | effect Gemiddelde WOZ waarde | 431.000 | 609.000 | 449.313 | 431.000 | 609.000 Meerpersoons OZB | 355 | 644 | 385 | 369 | 522 Rioolheffing | 268 | 283 | 270 | 270 | 270 Afvalstoffenheffing meerpersoons | 391 | 486 | 398 | 398 | 398 Correctie OZB i.v.m.

vervallen wegenheffing | 75 | 75 Totaal gemiddeld | 1.089 | 1.413 | 1.053 | 1.112 | 1.190 Verschil | 23 | -223 (2%) | (-16%) Duidelijk in de tabel is zichtbaar dat een gemiddeld meerpersoons huishouden in Landsmeer meer lokale lasten betaalt. Het effect is gecorrigeerd voor het feit dat Landsmeer al wel de wegen van het HHNK heeft overgenomen en Purmerend nog niet. Het verschil in lokale lasten zit in: a) de OZB tarieven zijn hoger en de gemiddelde WOZ waarde is ruim hoger en b) de afvalstoffenheffing is ook 100 euro hoger. Het effect is minder als we vergelijkbare WOZ waardes nemen. 4.5 Conclusie lokale lasten Purmerend maakt ongeveer 90% uit van de belastingplichtigen van de samengevoegde gemeente. Bij onverkort harmoniseren verdwijnt hierdoor het grote tariefsverschil: Purmerenders moeten hierdoor iets meer betalen. Landsmeerders betalen daardoor gemiddeld ruim minder. Dat was destijds bij de fusie met Beemster ook het geval. Let wel: dit is een quickscan en een momentopname, er spelen nog veel andere factoren zoals de hondenbelasting (bij Landsmeer afgeschaft en opgevangen door de OZB), de stijging van het riooltarief in Purmerend met dubbele cijfers de komende jaren en de afvalstoffenheffing (in Landsmeer uitbesteed en een andere vuilverbrander) waardoor de verschillen per saldo anders kunnen uitpakken.

Er moet onderzocht worden of er maatregelen zijn te nemen die het effect voor de Purmender nog verder beperken. Om het effect naar nul te krijgen, is een maatregelenpakket van ca € 1,2 miljoen nodig. De directe kansen zitten met name in de afvalstoffenheffing (streven is 10% van de huidige kosten). De verdere verlaging van het effect zal moeten worden gerealiseerd met besparingen (zie hoofdstuk 5). 17 5. | Organisatie en risico’s 5.1 Inleiding In een fusie van gemeenten gaat de meeste tijd zitten in het samenvoegen van de organisaties. Het Rijk verstrekt hiervoor een herindelingsbijdrage of frictie uitkering die met name bedoelt is voor harmonisatie van ICT-systemen en de ambtelijke samenvoeging (zie ook paragraaf 3.5). In deze quickscan is ook een eerste beeld gevormd van de consequenties van het invoegen van het personeelsbestand van Landsmeer in de organisatie van Purmerend en het overnemen van de systemen van de gemeente Landsmeer. 5.2 Personeel Bij Landsmeer-Purmerend wordt uitgegaan van een zogenaamde ‘lichte’ samenvoeging. Bij een ‘reguliere’ samenvoeging worden de betrokken gemeenten opgeheven en een nieuwe ingesteld. Bij een lichte samenvoeging wordt ten minste 1 gemeente (Purmerend) niet opgeheven. Dat heeft grote administratieve voordelen. Purmerend heeft dan niet te maken met de rechtsgevolgen van een opheffing van de gemeente.

Er is bij lichte samenvoeging sprake van twee aanvullende criteria. • | Er is overeenstemming tussen de gemeenten over toepassing van de variant ‘lichte samenvoeging’. • | Er zijn afspraken over de rechtspositie van het personeel. Er is dus reden om te kijken naar de formatie en bezetting van Landsmeer in vergelijking met die van Purmerend. Als we de formatie en de bezetting van de beide gemeentelijke organisaties vergelijken, dan krijgen we het volgende beeld: Purmerend | Landsmeer | Landsmeer/Pumerend Griffie | 7,34 | 2,00 | 27% Management team | 30,89 | 6,39 | 21% Bestuur en Ondersteuning | 18,79 | 8,92 | 47% Inwoners | 205,97 | 23,42 | 11% Bedrijfsvoering | 272,19 | 29,33 | 11% Fysiek | 459,86 | 34,00 | 7% Totaal formatie (in FTE) | 995,04 | 104,06 | 10% Bezetting april 2026 (in FTE) | 962,2 | 94,1 | 10% Er zijn onderdelen die Purmerend niet en Landsmeer wel met de eigen organisatie uitvoert (voornamelijk 1 persoonsfuncties) en andersom niet (reiniging, belastingheffing en Participatiewet, BBZ en inburgering). Dat vraagt t.z.t. om keuzes. Het belangrijkste beeld dat we hieruit ophalen is dat dat de circa 10% die de begroting van Landsmeer is van die van Purmerend ook voor de formatie geldt. Hierbij is er een relatief hoog aantal staffuncties in Landsmeer ten opzichte van de gemeente Purmerend.

Dat is verklaarbaar omdat ook een kleinere gemeente een griffier, een 18 19 concerncontroller, een functionaris gegevensbescherming, een CISO etc moet hebben. Bij de samenvoegen zijn met name op die functies de besparingen te realiseren om het nadeel in de algemene uitkering voor het vaste bedrag op te vangen. Dat wil overigens niet zeggen dat medewerkers niet meer nodig zijn, wel dat er gekeken moet worden wie waar het beste geplaatst kan worden. Landsmeer heeft nu nog een vergelijkbare bezetting van de functies als Purmerend. Dat verdient de komende jaren veel aandacht om meerdere redenen: - De gemeente Landsmeer moet door blijven functioneren tot de mogelijke fusie. - De kennis over de gemeente Landsmeer moet niet verloren gaan door vertrek van medewerkers. - Een gemeente die wordt opgeheven heeft een zwakkere arbeidsmarktpositie. De lichte variant van de mogelijke fusie helpt daar wel bij omdat personeel dan volledig wordt overgenomen. Purmerend moet bij een positief besluit tot herindeling op kennis bijspringen. - De functiehuizen van Purmerend en Landsmeer zijn niet vergelijkbaar. Door de omvang heeft Purmerend meer specialismen in huis en is de samenvoeging een gezamenlijke zoektocht. - Er zijn kansen te benutten.

De gemeente Purmerend kan een mooie doorgroeigemeente vormen voor Landsmeer, Landsmeer kan een mooie startplek zijn voor nieuw talent, maar ook combinatiefuncties (werken in beide gemeenten) verdienen ook aanmoediging. Er zijn wel beperkte verschillen in de rechtspositieregelingen tussen Landsmeer en Purmerend (Landsmeer heeft een aantal ruimere onderdelen). 5.3 Informatievoorziening-ICT Zowel Landsmeer als Purmerend bevinden zich in een overgangsfase richting een moderne, cloud- gebaseerde werkomgeving. Voor deze quickscan is een eerste verkenning van de ICT-infrastructuur en kernapplicaties van beide gemeenten gedaan. Hoewel beide organisaties in een transitiefase zitten is er wel een verschil in uitgangspositie. Zo heeft Landsmeer een overwegend SaaS- gebaseerd landschap en heeft Purmerend meer eigen regie en integraties. Er zitten verschillen in gebruikte applicaties binnen de kernprocessen, maar hier worden niet direct risico’s gezien. De uitdaging zal vooral zitten in het overzetten van de data van Landsmeer naar de applicaties en processen van gemeente Purmerend. Vooral de migratie van het Zaaksysteem en voor de applicatie van Burgerzaken worden uitdagingen gezien. Beide organisaties gebruiken hier andere applicaties voor.

Landsmeer Purmerend Hybride omgeving (Citrix via KPN + M365) Citrix on premise, in eigen beheer Sterk uitbestede infrastructuur In ontwikkeling richting M365 / modern workplace Beperkt beheer op M365 Meer regie en interne beheercapaciteit Uitbesteed: Uitbesteed: • Citrix omgeving/ ICT (KPN) beperkte specifieke outsourcing • Belastingen (Cocensus) • BAG (gemeente Amsterdam) • Werkzaamheden participatiewet (gemeente Waterland) • Omgevingsvergunningen (OD IJmond) • Per 01-01-2027 salarisadministratie 20 Naast de applicaties moet er ook gedacht worden aan contracten voor de verschillende soorten randapparatuur. Bepalend voor de toekomstige inrichting zijn vooral keuzes over de toekomstige dienstverlening in Landsmeer. Hiervoor zouden verbindingen, switches, firewall, bekabeling en wifi aangelegd moeten worden om uit te kunnen gaan van een gelijke inrichting. Een ander belangrijk onderdeel is het informatiebeheer, met name het archief. Het proces van archiveren is voor beide organisaties grotendeels gelijk. Er is nog geen voldoende inzicht in de huidige staat van het gearchiveerde. Tot de mogelijke fusiedatum is er sprake van gescheiden archieven, vanaf de fusiedatum gaat dit samen. Het moet goed inzichtelijk zijn wat van welke gemeente is geweest in het verleden. Er moeten besluiten genomen worden over het eigenaarschap rondom archieven.

Archiefbescheiden moeten overgaan naar een nieuw rechtspersoon. Alle archieven gaan juridisch mee maar blijven uit historisch oogpunt bij de oude gemeente. Bij de migraties moet er aandacht zijn voor de metadata om de informatie toegankelijk te houden. Het is nog niet duidelijk of er bijvoorbeeld een achterstand is m.b.t het vernietigen bij de gemeente Landsmeer. De grootste inhoudelijke uitdagingen bij de mogelijke fusie liggen op: • het migreren van het zaaksysteem en archieven; • het harmoniseren van de ICT-infrastructuur (Citrix naar M365); • het oplossen van compliance- en beveiligingsvraagstukken; • het verminderen van afhankelijkheden van (bestaande) externe partijen. Tegelijkertijd is er ook een duidelijke kans doordat beide organisaties richting M365 bewegen en Landsmeer relatief weinig on-premise systemen (lees: eigen systemen op lokale servers) heeft, is er een goede basis voor een toekomst vaste en uniforme architectuur. De belangrijkste succesfactoren voor een toekomstige samenvoeging zijn: • het tijdig bepalen van een gezamenlijke IV-strategie en architectuur; • het gezamenlijk optrekken bij de migratie M365 en bij informatiebeveiliging; • het voorbereiden van kritische migraties (met name zaak- en archiefsystemen); • het organiseren van procesharmonisatie (niet alleen voor applicaties); • het organiseren van voldoende capaciteit, regie en verandermanagement.

5.4 Besparingspotentieel De begroting van Landsmeer is na de Perspectiefnota van 2026 structureel negatief en daarmee op dit moment voor de herindeling een aandachtspunt. We gaan er vanuit dat Landsmeer in de Programmabegroting maatregelen neemt om het tekort terug te dringen net als dit in Purmerend nodig is. In de mogelijke fusie zijn vooral de hogere lokale lasten in Landsmeer aandachtspunt. De teruggang in de algemene uitkering is beperkt en daarmee een kans. Het effect op de lokale lasten en de lagere algemene uitkering moet worden terugverdiend met besparingen om geen negatief resultaat van de mogelijke fusie te laten ontstaan. Bij een gemeentelijke herindeling vallen de grootste besparingen niet direct te behalen op het primaire zorg- of dienstverleningsniveau, maar wel op de bedrijfsvoering en de politiek-bestuurlijke organisatie. In dit hoofdstuk worden de potentiële besparingsmogelijkheden verkend. Daarbij worden twee categorieën onderkend: a) Besparingen op de bestuurlijke organisatie b) Besparingen op staf en bedrijfsvoering (dubbel werk) 21 Besparing bestuurlijke organisatie De gemeente Purmerend heeft een raming voor gemeenteraad, college, rekenkamer en griffie. De raming van Landsmeer voor deze kosten kan in het geval van fusie daarmee grotendeels worden afgeraamd.

Dat leidt tot het volgende overzicht: Onderdeel Bedrag 2026 Gemeenteraad inclusief accountantskosten 471.000 College van B&W 651.000 Voormalig bestuurders 149.000 Kosten griffie en rekenkamer 279.000 Af: 10% wegens grotere gemeente -155.000 Totaal besparingspotentie bestuurskosten 1.395.000 Deze kosten komen grotendeels overeen met het vaste bedrag in de algemene uitkering die een gemeente krijgt. Bij een samenvoeging van twee gemeenten verdwijnt dus 1 vast bedrag. Besparingen op staf en bedrijfsvoering (dubbel werk) In de nieuwe gemeente hoeft geen begroting en (na het eerste jaar) geen jaarrekening van Landsmeer meer gemaakt te worden en Purmerend heeft bijvoorbeeld al staffunctionarissen die geen uitbreiding behoeven bij een fusie met Landsmeer. Bij de samenvoeging valt er werk weg, uiteraard valt lang niet al het werk weg, maar de samenvoeging heeft besparingspotentie. In dit rapport gaan we er vanuit dat op termijn het gemeentehuis niet meer zal functioneren als gemeentehuis. Er zal echter net als in de wijken en dorpen van Purmerend wel dienstverlening in Landsmeer zijn, maar de vorm waarin en de locatie van waaruit zal nader worden bepaald.

Met dat in gedachten is onderstaande voorlopige besparingslijst gemaakt: Onderdeel Bedrag 2026 Staf en bedrijfsvoering (PIOFACH) 400.000 Kosten gemeentehuis 350.000 Totaal besparingspotentie bedrijfsvoeringskosten 750.000 Er zijn meer besparingsmogelijkheden, maar er zijn ook meer uitgaven (zo heeft elke wijk een wijkmanager en Beemster een dorpsmanager, voor Landsmeer is dit ook nodig) en versterking totale organisatie. Daarom is dit nu voorzichtig ingerekend. 5.5 Kansen en risico’s Een quickscan heeft automatisch het risico in zich dat nog niet alles in beeld is. Wat is de staat van de openbare ruimte precies? Zijn er kwetsbaarheden in de organisatie? Wat betekent de uitwerking van de 11 punten van Landsmeer? Dat is voor een volgende fase. Nu zijn de belangrijkste gevolgen in beeld gebracht. Maar er zijn ook kansen. Zo is het bijvoorbeeld voor Werkom prettig dat de gemeente Purmerend groter wordt en kan met behulp van de frictiemiddelen een deel van het stadhuis verbouwd worden voor de grotere organisatie. Dit wordt -bij instemming van de gemeenteraad- in een volgende fase uitgewerkt. 22 6. Conclusie 6.1 Strategische meerwaarde De fusie met Beemster heeft Purmerend versterkt in de beeldvorming. Een historische stad met een werelderfgoed. De verwachting is dat een mogelijke fusie met Landsmeer dat zal versterken met drie dorpen en 2 prachtige natuurgebieden.

De fusie van Purmerend is goed geweest voor de Beemster en zal ook goed zijn voor Landsmeer: de slagkracht van de grotere organisatie en een grotere begroting, maakt dingen mogelijk die eerder niet mogelijk waren. Het karakter van de dorpen verandert door een fusie niet. Voor Purmerend betekent het dat het in de top 30 grootste gemeenten van Nederland komt. Grote gemeenten hebben meer invloed en trekken meer bedrijven, evenementen en toeristen aan, wat de lokale economie stimuleert. Voor de organisatie is het een kans. Purmerend heeft daar een opgave. In het document ‘de staat van de organisatie 2026’ dat op 8 april 2026 aan de nieuwe gemeenteraad is aangeboden staat: “De groei van Purmerend naar circa 100.000 inwoners markeert een volgende fase in de ontwikkeling van de organisatie. Deze schaalsprong verandert niet alleen de omvang van de opgaven, maar ook de rol en positie van de gemeente. Een gemeente van deze omvang wordt anders bekeken en aangesproken, ook in regionale en landelijke verbanden. De organisatie ontwikkelt zich daarom van een primair uitvoerende organisatie naar een organisatie die uitvoering combineert met strategische denkkracht.” De fusie met Landsmeer kan een belangrijk moment worden om die nieuwe fase van professionalisering en nabijheid vorm te geven.

Ook de huisvesting van de ambtelijke organisatie van Purmerend heeft uitbreiding nodig (benutting 3e en 4e verdieping). De frictie uitkering van het Rijk geeft daarvoor vervolgens ook de middelen. 6.2 Financiën en organisatie Bij de fusie met Beemster heeft de gemeenteraad van Purmerend aangegeven eerst in beeld te willen hebben, wat de financiële gevolgen zijn. Voor de mogelijke fusie met Landsmeer is dit ook gedaan en omdat er ook sprake is van het samenvoegen van twee ambtelijke organisaties, is hier ook naar gekeken. We hebben dit in de voorgaande hoofdstukken verkend en samengevat in de onderstaande tabel: Onderdeel Bedrag 2026 Te overbruggen nadeel lokale lasten -1.200.000 Besparingspotentieel lokale lasten (m.n. afvalstoffenheffing) +209.000 Te overbruggen nadeel algemene uitkering -972.000 Voordeel BUIG +220.000 Besparingspotentieel bestuurskosten +1.395.000 Besparingspotentieel staf en bedrijfsvoering +750.000 Begrotingsnadeel p.m. Totaal effect fusie +402.000 23 Dit behoeft op een aantal onderdelen wel verdieping. Er is nu enkel cijfermatig naar de begroting gekeken, het is belangrijk in de verdieping ook na te gaan welke invulling en risico’s bij de taakuitoefening horen. Landsmeer heeft in juni 2026 bij de Perspectiefnota een aanzienlijke verslechtering van het begrotingsbeeld gepresenteerd.

Dat zal moeten worden opgelost met uitgavenreductie en wellicht ook belastingmaatregelen. Hoe dat uitpakt, zal in de verdieping aandacht krijgen. Financieel is de belangrijkste hobbel in de mogelijke fusie het hoge belastingniveau in Landsmeer. Om de negatieve effecten daarvan te beperken (geen lastenstijging in Purmerend) is in het huidig beeld € 1,2 miljoen euro nodig. Wat betreft de afvalstoffenheffing is het beeld dat door het onderbrengen bij de Purmerendse reiniging de eerste besparingen al gerealiseerd kunnen worden. Het nadeel op de algemene uitkering valt enorm mee. Een belangrijk kenmerk van Landsmeer (veel oevers) wordt in de algemene uitkering vermenigvuldigd met een kenmerk van Purmerend (hoge dichtheid) en dat zorgt ervoor dat de uitkering minder hard daalt dan verwacht. Het effect op de BUIG is ook gunstig. Als we dan de kosten van twee besturen en dubbele functies inrekenen, ontstaat er een positief financieel beeld. Let wel, het is een quickscan, maar de financiën zijn op het eerste gezicht geen belemmering als Landsmeer net als Purmerend de komende periode maatregelen neemt om de begroting te sluiten. Aan de bestuurlijke fusie met Beemster in 2022 ging al een ambtelijke fusie in 2014 vooraf. De fusie van 2022 was zonder ambtelijk samengaan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://landsmeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/0037bd98-ae48-4d91-ae45-71404cc544db?agendaItemId=e31d834c-4eb7-4fcd-a81f-d17fe8c6c39b