Beschouwing PNL Begroting 2025 raad 7 november 2024

2024-11-07 PNL - Beschouwing begroting 2025 Voorzitter, ‘Scherp aan de wind’ is de subtitel van deze begroting. Niet scherp aan de wind omdat we daarvoor zelf kiezen of omdat we dat graag willen, maar omdat we ertoe worden gedwongen door het beleid in Den Haag. Het is al vaak benoemd, maar het gaat ons en alle andere Nederlandse gemeenten, de komende jaren flink dwars zitten. We zullen dus, zeker aan de kant van de uitgaven die jaarlijks terugkomen (structurele uitgaven), keuzes moeten gaan maken en prioriteiten stellen. Dat moet natuurlijk altijd al, maar de vraag is of we dat eigenlijk wel op de juiste manier doen? Wanneer we als PNL de begroting 2025 lezen staan er zoals altijd vele -dit keer meestal al langer bestaande- voornemens in. Het is vrijwel zeker dat we die niet allemaal waar kunnen maken. We hebben in Laarbeek nogal wat ambities en dat is goed. Wij denken echter dat we, voordat we allerlei zaken op het geduldige papier zetten en dus min of meer beloven, vaker keuzes vooraf moeten maken.

Wat is realistisch? Waar hebben we wel de capaciteit -lees: het aantal en de juiste mensen voor- en waarvoor niet? Wat vinden we echt belangrijk, wat kan echt niet wachten en waarvoor hebben we wel of geen financiële middelen? Zijn alle ambities en plannen echt nodig, of kan het ook een tandje minder? Dit zijn geen zaken om nu aan te passen in de begroting, maar om mee te nemen richting Kadernota 2026 en het vervolg daarop. Wat ons betreft moeten we een heldere prioritering maken van kerntaken en diensten die cruciaal zijn voor de gemeenschap, zoals: zorg, veiligheid, infrastructuur en woningbouw. Dit betekent dat minder essentiële projecten of initiatieven wellicht op de lange baan worden geschoven of stopgezet moeten worden. Met name de structurele lasten van de gemeente moeten we uiteraard zoveel mogelijk in bedwang houden. Een steeds groter wordende last is het aantal fte’s wat er in dienst is van de gemeente. Gedurende de laatste 4 jaren is de totale loonsom met liefst 46% gestegen van €8,9 miljoen naar €13,4 miljoen. Wat ook opvalt is dat gedurende deze jaren er telkens voor minder dan €100.000 inhuur van personeel wordt begroot, terwijl het in werkelijk telkens rond €1 miljoen werkelijk is. Vergelijken van het aantal fte’s met andere gemeenten is onmogelijk, o.a. vanwege de vele gemeenschappelijke regelingen waaraan al dan niet werkzaamheden worden uitbesteed.

In het Organisatie Onderzoek van oktober 2022 -nog maar 2 jaar geleden- werd voorspeld dat de organisatie in 2023 zou groeien naar 118,2 fte. Nu zitten we al op 146 fte en staan er ook nog eens 11 vacatures open, waarvan er overigens 3 gedeeld worden met andere gemeenten. Wat PNL betreft zullen we scherper naar onszelf moeten kijken. Het herstructureren en efficiënter maken van gemeentelijke processen kan leiden tot kostenbesparingen. Dit kan bijvoorbeeld door middel van verdergaande digitalisering en/of door nog meer samen te werken met andere gemeenten of private partijen om diensten gezamenlijk te kopen of te leveren. Jaarlijks worden de bijdrages die we als gemeente moeten betalen aan de Gemeenschappelijke Regelingen verhoogd. Via de verschillende zienswijzen hebben we ze er al op gewezen dat, wanneer we als gemeente veel minder geld gaan krijgen vanuit Den Haag, ook zij de komende jaren de broekriem aan zullen moeten halen. Daar moeten we ze dan ook daadwerkelijk aan gaan houden. Ook incidentele uitgaven zorgen vaak voor structurele kapitaallasten. Daar moeten we dus ook kritisch over zijn. Welke incidentele uitgaven vinden we echt belangrijk, wenselijk en/of nodig? Wat de lokale lasten betreft kunnen we voor het derde achtereenvolgende jaar vasthouden aan de afspraak de Onroerendezaakbelasting (OZB) niet extra te verhogen.

Dat is uiteraard fijn, maar voor de jaren na 2025 wordt dat zeer waarschijnlijk een stuk lastiger. Wat de overige lasten betreft zijn we voor een gedeelte afhankelijk van kostenstijgingen. Rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn kostendekkende belastingen. De legeskosten die we als gemeente heffen zijn niet in alle gevallen kostendekkend. De vraag is wat PNL betreft overigens of we dat in de toekomst moeten willen, gezien de bedragen die hier dan voor betaald zouden moeten worden. Dat we als één van de laatste gemeenten in ons land per 1 januari verblijfsbelasting gaan heffen, geeft financiële ruimte om beleid op toeristisch gebied overeind te houden. Op het gebied van woningbouw, toch één van de meest besproken onderwerpen in Laarbeek en ons land, wordt voortvarend gewerkt aan uitbreiding van het aantal woningen. In de wat verder achter ons liggende jaren zijn er te weinig nieuwe plannen gemaakt. Daar wordt deze bestuursperiode een

inhaalslag op gemaakt. Helaas duren bouwplannen, mede door veel te lange verplichte procedures en de vele bezwaren die ertegen worden ingediend, veel langer dan we zouden willen. Iedereen wil dat er gebouwd wordt, maar voor te veel mensen geldt dat het niet in hun eigen omgeving moet gebeuren. Daardoor wordt die opgave alleen nog maar ingewikkelder. Extra aandacht blijft nodig voor de kernen Aarle-Rixtel en Lieshout. Daar wil het daadwerkelijk gaan bouwen, overigens meestal buiten de schuld van de gemeente om, niet echt vlotten. We roepen overigens de provincie op om wat vaker mee te denken en te -werken. We hebben als gemeenten de verantwoording over een toenemend aantal uitvoeringstaken die Den Haag aan de gemeenten toebedeeld. Daarnaast hebben we zelf een aantal grote en ambitieuze plannen uit de spreekwoordelijke lade gehaald waarvan de uitvoering, al dan niet samen met partijen als de provincie, steeds dichterbij komt. Denk daarbij aan o.a.: verkeersoplossingen rond de Beekse brug, Deense Hoek in Lieshout, N615, N279, het vervolg op het integrale verkeersonderzoek Laarbeek, en de snelfietsroutes. Verder ook het centrumplan Lieshout, Ontmoetingscentrum Beek en Donk, verplichte verduurzaming gemeentelijke gebouwen, kerkplein Aarle-Rixtel, de milieustraat, de vele bouwplannen en het -wat ons betreft- spoedig mogelijk maken van mantelwonen.

We roepen in allerlei documenten dat ‘voor elkaar zorgen’, ‘er voor elkaar zijn’, ‘naar elkaar omzien’, en ‘zo lang mogelijk zelfstandig wonen’ steeds belangrijker wordt. Gezien de onhoudbare druk op alles wat met het sociaal domein en het tekort aan de juiste woningen te maken heeft, benadrukken wij dat wederom. We zullen dan echter ook prioriteit moeten geven aan zaken die helpen dit te stimuleren. Die noodzaak moet gevoeld worden, anders zijn het louter loze kreten. Financieel staat Laarbeek er prima voor. We gaan echter een spannende financiële periode in waarin we samen moeten proberen de juiste, meest gewenste, logische, en financieel mogelijke keuzes te maken. Dit vraagt om een strategische benadering waarbij de continuïteit van essentiële dienstverlening gewaarborgd blijft, terwijl de financiën op de lange termijn duurzaam beheerd worden. Het is belangrijk om nu al te beginnen met het ontwikkelen van verschillende scenario’s voor de toekomstige inkomsten en uitgaven. Dit kan variëren van mildere verlagingen tot forse bezuinigingen. Per scenario kunnen dan keuzes en prioriteiten worden geformuleerd die flexibel aangepast kunnen worden zodra er meer zekerheid is over de exacte budgetverminderingen. Budgetbeperkingen zullen onvermijdelijk effect hebben op de dienstverlening van de gemeente, wat tot zorgen kan leiden onder inwoners.

Transparantie en communicatie over de financiële situatie, de gemaakte keuzes en de gevolgen daarvan zijn cruciaal om begrip en draagvlak te creëren. Het betrekken van inwoners kan bovendien bijdragen aan het vertrouwen in het gemeentebestuur. Wij vinden het overigens van belang dat de begroting en de gemeentelijke plannen -zoveel als mogelijk- voldoende flexibel blijven. Hierdoor kan er snel gereageerd worden op onverwachte veranderingen. Tenslotte: Ons doel is het om, ondanks de te verwachten verlagingen van het totale budget, een financieel gezonde gemeente te blijven waarin in elk geval de kerntaken gewaarborgd blijven. Dit vraagt om een gedegen planning, strategische keuzes, en continu evalueren van de inkomsten en uitgaven. Door tijdig te anticiperen en waar nodig stappen te ondernemen kan Laarbeek de komende jaren op een gecontroleerde manier omgaan met de financiële uitdagingen die voor ons liggen. We hebben als PNL dit keer een vrij algemene bijdrage. Dat heeft alles te maken met de sobere begroting, zonder nieuw beleid. Dat is wat ons betreft op dit moment ook de enige juiste keuze die er te maken is. Wij willen daar ook geen extra voorstellen aan toevoegen. Dat zou heel onlogisch zijn.