7 20210602 Waterbeheerplan 2021.pdf

Notitie Beheer van gemeentelijke waterpartijen in de gemeente Laarbeek Onderwerp: WBP Laarbeek Projectnummer: 368528 Versie: Concept 1 Referentienummer: SWNL0261976 Datum: 10 juni 2020

1

Achtergrond

1.1 Wie beheert de gemeentelijke waterpartijen De gemeente Laarbeek, waterpoort van de Peel, kent een aantal waterpartijen binnen haar gemeentegrenzen. Hierbij gaat het om natuurwater, poelen, waterpartijen, bergingsvijvers, en wadi’s. Veel van deze waterpartijen zijn in eigendom en beheer bij de gemeente. Onderhoud van natuurwater en poelen wordt vaak door de Bosgroep (Bosgroep Zuid Nederland) onderhouden. Verschillende disciplines komen samen om gedeelde functies van de waterpartijen in het beheer terug te laten komen (groen, water, riolering). 1.2 Waarom dit beheerplan Omdat meerdere partijen en vanuit meerdere beheerdisciplines belang hebben bij het juist functioneren van de waterpartijen binnen de gemeentegrenzen, is behoefte aan overzicht. In 2018 zijn bijna alle waterpartijen en de huidige toestand in beeld gebracht. Het feitelijke beheer van de waterpartijen is zeer divers. Sommige waterpartijen zijn opgenomen in regulier maaibeheer onder het bestek maaien bermen en sloten (daar waar het gaat om maaien). Er zijn waterpartijen die in de plannen buiten beeld blijken te zijn, maar wel degelijk worden onderhouden. Er zijn daar tegenover ook waterpartijen die wel in de plannen staan, maar niet conform de plannen worden onderhouden. Onduidelijk is dus, na de inventarisatie, wat voor iedere waterpartij specifiek aan beheeracties noodzakelijk is.

Dit beheerplan brengt die beheeracties in beeld, wie daarvoor aan de lat staat, en wat dat gaat kosten. 1.3 Verschillende waterelementen Sommige waterpartijen zijn aangelegd als natuurwater ,als poel en soms maken ze deel uit van grotere (natuurlijke) structuren zoals een EVZ of als beekloop. Er zijn ook waterpartijen die als waterbergings- of infiltratiegebied zijn aangelegd. Dit kan zijn in de vorm van een vijver of een wadi.

2

Aanpak

2.1 Systematiek Om het beheer eenduidig te beschrijven, is gebruik gemaakt van een aantal stappen. Deze stappen zijn: 1. Inventarisatie; welke gegevens zijn er beschikbaar en hoe kunnen documenten en achtergronden samen worden gebracht. 2. Huidige staat van het onderhoud; steekproefsgewijze check buiten aan de hand van constateringen in stap 1.

Sweco Velperweg 26 6824 BJ Arnhem Postbus 485 6800 AL Arnhem Nederland

T +31 88 811 66 00 www.sweco.nl

Sweco Nederland B.V. Arnhem / Eindhoven Handelsregister 30129769 Statutair gevestigd te De Bilt

Tjeerd Dijkstra Adviseur water (-keten) en klimaatadaptatie T +31 88 811 42 83 M +31 6 50 73 62 31

3. Werksessie staat van onderhoud; samen met de beheerders is in een werksessie verkend wat de huidige staat van onderhoud zegt over een waterpartij en hoe het beheer vorm moet worden gegeven. 4. Bepalen van de beheeropgave; het verschil tussen de huidige en gewenste staat van beheer bepaalt de opgave. 5. Afronding; de bevindingen worden in deze beknopte notitie vastgelegd. Belangrijkste product is een totaaltabel van waterpartijen in eigendom en beheer/onderhoud van of namens de gemeente. Deze tabel vormt de input voor een gis-bestand, welke in te laden is in het beheerpakket van de gemeente

3

Uitkomsten

3.1 Inventarisatie Sweco is begonnen met het ordenen van informatie. In 2018 is een uitvoerige inventarisatie van de waterpartijen uitgevoerd door BWZ Ingenieurs. Dit heeft geleid tot een rapport met bijbehorende excel tabel en een 220 pagina’s aan factsheets. De gegevens die zijn verwerkt om tot de beheertabel waterpartijen in Laarbeek te komen zijn: • gemeentelijk water Laarbeek; inventarisatie en analyse (BWZ; 2018); • bijbehorende exceltabel (BWZ; 2018); • factsheets inventarisatie (BWZ; 2018); • bestek maaien bermen en sloten (Jens; 2019); • bijbehorende bestekstekening; • beheermaatregelen Bemmer (Bosgroep; 2017, 2018); • beheerplanning en raming (Laarbeek; 2015); • memo fruitbomen Voorbeemd en Florentiusdreef (Bosgroep; 2017); • beheerplan landschapselementen Laarbeek 2015 (Bosgroep; 2015); • beheerplan natuurterreinen 2016-2021 (Bosgroep; 2016); • beheerplan Torreven 2016-2021 (Bosgroep; 2016); • huidige waarden en streefbeelden Torreven (Bosgroep; 2016); • beheerplan Het Moorselen 2016-2021 (Bosgroep; 2016); • huidige waarden en streefbeelden Het Moorselen (Bosgroep; 2016); • beheerrichtlijnen nieuwe natuurterreinen Laarbeek 2016-2021 (Bosgroep; 2016); • visie visvijver Laarbeek (BWZ; 2017).

Het betreft 94 waterpartijen binnen de gemeente waar iets aan onderhoud gedaan wordt / zou moeten worden.13 stuks daarvan vallen buiten het eigendom dan wel beheer van de gemeente, waardoor ze in de door ons opgestelde beheertabel verdwijnen. Het zijn overigens wel waterpartijen waar een duidelijke samenhang is met het watersysteem van de gemeente dat in de buurt van de betreffende waterpartijen ligt. Door BWZ is de huidige staat van onderhoud uitvoerig in beeld gebracht, getuige de factsheets. Echter, nummering en eenduidigheid in de registratie van de waterpartijen leidt tot een gebrek aan overzicht. De combinatie nummer van waterpartij en een GIS-ID ondervangt dit. Belangrijker in het eindresultaat is de mogelijkheid tot het maken van een klikbare GIS-kaart waaruit staat van onderhoud en beheeracties is te herleiden. Dit maakt de tabel, behorend bij deze notitie mogelijk.

2 (9)

3.2 Huidige staat van onderhoud Er is geen eenduidig beeld te schetsen van de huidige staat van onderhoud. (bij) Veel waterpartijen wordt regulier gemaaid. Dit omdat het bestek maaien bermen en sloten tamelijk compleet is. Enerzijds zijn er waterpartijen die beheermatig (nog) niet in de plannen zijn opgenomen. Voorbeelden hiervan zijn nieuw aangelegde wadi’s en bergingsvijvers. Anderzijds zijn er waterpartijen die wel in de plannen staan, maar niet worden onderhouden zoals zou moeten. Waarschijnlijk is het gebrek aan overzicht en een eenduidige opsomming van onderhoud- en beheermaatregelen hier debet aan. 3.3 De Groene Long Een apart punt van aandacht is de waterkwaliteit van de Groene Long, welke dwars door Beek en Donk loopt. Alg, kroos en blauwalg duiden erop dat de waterkwaliteit in het systeem niet op orde is. Dit komt door de beperkte doorstroming, de kwaliteit van ingelaten water, de aanwezigheid van een visvijver bovenstrooms in het systeem, de inrichting en onderhoud van waterpartijen, de aanwezigheid van hondenuitlaatstroken en watervogels en (gebrek aan) lichtinval op sommige delen van het systeem. Ondanks dat de visvijver niet in het beheer is bij de gemeente, kan ze er wel voor kiezen deze waterpartij eens te baggeren, omdat deze vrij bepalend lijkt in de waterkwaliteit benedenstrooms.

De waterkwaliteit van de Groene Long behoeft een uitwerking buiten dit waterbeheerplan om. Hiervoor is een losse notitie opgesteld welke de aftrap is voor een aanpak voor de verbetering van de waterkwaliteit (Watersysteem Groene Long Laarbeek; Sweco, 2020). In zijn algemeenheid is de aanbeveling om meer doorstroming te creëren, variatie in bodemverlopen aan te brengen, meer lichtinval toe te laten, te zorgen dat zuurstof het systeem in komt, en dat aanwezige nutriënten(bronnen) worden verwijderd. De hoofdlijn van de nadere uitwerking Groene Long is als volgt: 1. Monitoring/meting grondwaterkwaliteit. 2. Onderzoek naar baggeren en maatregelen toestroom grondwater (afhankelijk van punt 1). 3. Baggeren. 4. Bovengronds brengen van de watergangen. 5. Opstellen beheer en onderhoudsplan voor punten 6 en 7. 6. Regelmatig gedeeltelijk maaien/snoeien en verwijderen van opslag en bestaande begroeiing langs de vijvers en watergangen. 7. Onderzoek doen naar tegengaan verontreinigingen van de vijvers en watergangen (zie laatste optie) start educatie omtrent vervuilingen en hondenpoep in stedelijk gebied. Regelmatig beheer en onderhoud van park, water en oevers (verwijderen poep van honden en (water)vogels). 3.4 Werksessie In de werksessie zijn we samen met beheerders stap voor stap door de waterpartijen gegaan.

Er is telkens besproken wat de functie van de waterpartij is, hoe hij nu wordt onderhouden, wat de staat ervan is, en wat de gewenste richting van het beheer is.

3 (9)

3.5 Bepalen van de beheeropgave De bij deze notitie behorende tabel vat van alle waterpartijen samen wat er gedaan moet worden. Veelal hebben de beheeractiviteiten betrekking op het maaien van de oever, het verschralen van omliggend groen (in en bij natuur), en het periodiek verwijderen van slib. Daarnaast is op een aantal waterpartijen (vooral die met een nadrukkelijke waterbergende functie) de noodzaak om periodiek het oorspronkelijke profiel terug te brengen. Aandachtspunten beheer Er is een aantal aandachtspunten naar voren gekomen die in algemene zin gelden bij het beheer van waterpartijen. • Voor aanvang van het werk / onderhoudsseizoen, dient een schouw te worden uitgevoerd; per keer moet bekeken worden of de aangegeven periodiek en verdeling in werkzaamheden overeenkomt met de behoefte. • Herprofileren en baggeren dienen ertoe de (berigings)capaciteit van een waterpartij terug te brengen op het ontwerpniveau. Telkens voor het baggeren dient teruggekeken te worden naar het ontwerp om te bepalen tot hoe ver het profiel terug gebracht dient te worden. Een definitieve werkomschrijving en raming kan daardoor telkens pas na de schouw worden gemaakt. • Na twee jaar dienen de werkzaamheden en de bijbehorende periodiek te worden geëvalueerd; dit in het kader van lerend beheren (plan-do-check-act).

• Bij zowel het maaien als het herprofileren dienen de in- en uitstromende duikers meegenomen te worden; door bij de in- en uitstroom verlagingen aan te brengen, blijft de doorstroming langer op peil (dit zal per geval beoordeeld moeten worden). • Bij maaien dient naar de aanvoerende en afvoerende waterlopen (sloten) te worden gekeken; de functionaliteit van waterpartijen hangen af van de capaciteiten van de aanen afvoerende wateren. 3.6 Afronding en oplevering Het resultaat van het uitzoekwerk, de ordening van gegevens, het veldbezoek, de werksessie en het bepalen van de opgave, is een tabel waarin alle acties zijn opgenomen. Periodiek dient bekeken te worden of de acties en de periodieken nog overeenkomen met de ontwikkelingen in en rondom de waterpartijen. Ook een herijking van kosten kan na verloop van tijd nodig blijken.

4

Het beheerplan

4.1 Structuur van de elemententabel De tabel is opgebouwd uit kolommen. In iedere rij is vervolgens iedere waterpartij opgenomen. Alle waterpartijen zijn tijdens de inventarisatie in 2018 gelabeld met een ‘Element_ID’; het element ID. In kolom ‘Type’ staat beschreven wat voor waterpartij (functie) het betreft: • bergingsvijver; • poel; • natuurwater; • wadi; • waterpartij.

4 (9)

Omdat Element_ID sommige dubbelingen kent, is in kolom ‘GIS_ID’ een unieke Gis nummering aangebracht. Alle waterpartijen liggen in zogenaamde Deelgebieden. Een verkorte ‘GM_CODE’ en uitgeschreven versie ‘GM_NAAM’ duidt de ligging in: • deelgebied 1; Lieshoutse Heide; • deelgebied 2; Lieshouts Broek; • deelgebied 3; Lieshoutse Beemden; • deelgebied 4; Beekdal van de Goorloop; • deelgebied 5; Leek en de Biezen; • deelgebied 6; Hoge Akkers. De kolom ‘Locatie’ duidt de straatnaam; waar is de waterpartij te verachten. ‘Groep’ geeft aan of de waterpartij onderdeel is van een groter systeem of dat deze solitair de functie vervult. De grotere systemen zijn: • Groene Long; • Bemmer; • De Hoge Regt & Beek; • Scheveningse Loop; • D’n Hoge Suute; • Voorbeemd; • D’n Ekker; • Poelensysteem; • Laag Strijp; • Berging Lieshout; • Het Moorselen; • Broek Aa; • Clerxbos; • Patrijzenveld. Vervolgens is een clustering aangebracht. Het cluster bepaalt welke waterpartijen, en, dus, welke acties binnen een bepaalde periode worden uitgevoerd. Deze clustering bepaalt dus de initiële werkplanningen. ‘Oppervlak [m2]’ en ‘Omtrek [m]’ bepalen voor de volgende kolommen ‘Maaibreedte_Oever [m]’ en Maaioppervlak_geheel [m2] hoeveel er gemaaid moet worden. Voor de maaibreedte van de oevers is een logische strook aangehouden waarmee de functie van de waterpartij in stand wordt gehouden.

Het overige maaien is beschreven in het maaibestek en beslaat daarom omliggende (grote) oppervlakken. ‘Baggerdiepte_Gem [cm]’ leidt tot een ‘Baggerhoeveelheid_geheel [m3]’ door de totale oppervlakte van de waterpartij te vermenigvuldigen met de gemiddelde baggerdiepte. Deze laatste waarde is als schot voor de boeg als een gemiddelde gekozen. De beschreven noodzakelijke schouw en ingeschatte herprofilering leidt tot de uiteindelijke diepte, en, dus, de uiteindelijke kosten van het baggerwerk (paragraaf 3.5; aandachtspunten beheer). Ook de baggerklasse is zeer bepalend voor de kosten. Voor een gemiddelde is initieel gekozen voor de baggerklasse ‘industrie’.

5 (9)

De kolom ‘Eigendom’ beschrijft of de waterpartij in eigendom is bij: • Gemeente; • Particulier; • Waterschap; • WoCom. ‘Beheerders’ geeft aan wie het beheer uitvoert: • Gemeente; • Bosgroep; • Gemeente & Waterschap; • Waterschap; • Bosgroep & Gemeente; • Particulier / WoCom. Er zijn voor sommige partijen / watersystemen specifieke beheerplannen. Deze plannen zijn benoemd in ‘Beheerplan’. Enkele waterpartijen zijn niet in specifieke beheerplannen opgenomen. Tijdens de veldopname bleken deze wel onderhouden (vooral gemaaid) te worden. Vervolgens zijn sommige partijen gekoppeld aan een divers scala typeringen binnen de kolom ‘Beheercode’. Dat zijn: • J; • Bema 4B & Bema 4A; • J & L; • L; • Goorloop; • EVZ Voorbeemd; • Laag Strijp; • 5,01; • 6,13; • Gebufferde poel; • 6,17; • 2,09; • De Hut; • Compensatiegebied Clerxbos; • 1,12; • 6,11; • Bosgroep: Patrijzenveld Elsduin / Gemeente: O; • Visvijver Herendijk; • 4,08; • 4,07; • 4,09. Vervolgens zijn de acties: • maaien; • baggeren; • verwijderen opslag; • overige acties.

6 (9)

De activiteiten die in het beheer noodzakelijk zijn. Per actie is aangegeven: • ‘Actie_x’; welke actie is nodig. • ‘Toev_x’; welke relevante toevoeging is er voor de actie (bijvoorbeeld, per keer de helft om biodiversiteit ten goede te komen). • ‘Periode_x’; wanneer de activiteit gedaan moet worden (rekening houdend met bloei- en broedperiodes e.d.). • ‘Regelmaat_x’; hoe vaak de actie gedaan moet worden. • ‘Regelmaat_Getalx’ en ‘Percentx’ bepalen vervolgens procentueel welk deel van de toegerekende kosten per actie gerekend worden. • ‘Voorw_x’ sluit af met onder welke voorwaarde de actie gedaan dient te worden (vooral maaisel afvoeren voor het verbeteren van de omstandigheden). De kolommen ‘Eenheidsprijs_Maaisel[are]’, ‘Eenheidsprijs_Bagger[m3]’, ‘Eenheidsprijs_Afzetten[st]’ en ‘Eenheidsprijs_Parelvederkruid[-]’ zijn deels ervaringsgetallen uit de bestaande beheerplannen. Deels zijn ze aangevuld met ervaringscijfers van vergelijkbare werken van Sweco. Tot slot is, op basis van oppervlak, ingeschatte baggerdiepte, de cyclus en periodiek van de actie een initiële inschatting gemaakt van alle noodzakelijke acties. De verschillende inzichten zijn te verkrijgen door in de tabel selecties te maken. Enkele optellingen per type waterpartij, per deelgebied en per beherende partij én de optelling per jaar zijn onderstaand opgenomen. Typen waterpartij; kosten per jaar*:

BERGINGSVIJVER POEL NATUURWATER WADI WATERPARTIJ

2020

2021

2022

2023

2024

2025

€ 31.002 € 11.483 € 247 € 8.298 € 7.130

€ 122.186 € 4.677 € 247 € 7.443 € 1.940

€ 48.629 € 10.198 € 247 € 18.486 € 1.940

€ 103.275 € 3.459 € 247 € 23.967 € 104.988

€ 47.427 € 8.657 € 247 € 3.411 € 1.940

€ 31.002 € 11.435 € 247 € 8.298 € 7.130

2021

2022

2023

2024

2025

€30

€30

€30

€30

€4.273

€16.512

€3.404

€3.404

€3.404

€27.186

€247

€247

€247

€247

€247

€113.092

€19.841

€157.928

€54.389

€19.841

€1.832

€3.974

€69.548

€1.832

€1.832

€4.781

€52.004

€4.781

€4.781

€4.781

Deelgebied; kosten per jaar*: 2020 DG1: LIESHOUTSE €4.273 HEIDE DG2: LIESHOUTS €27.186 BROEK DG3: LIESHOUTSE €247 BEEMDEN DG4: BEEKDAL €19.841 VAN DE GOORLOOP DG5: LEEK EN DE €1.832 BIEZEN DG6 €4.781

7 (9)

Beherende partij; kosten per jaar*: 2020 BOSGROEP € 31.115

2021

2022

2023

2024

2025

€ 95.050

€ 49.811

€ 180.530

€ 49.507

€ 31.115

€

€

€

€

€

BOSGROEP & GEMEENTE**

€

GEMEENTE

€ 25.660

€ 38.919

€ 28.304

€ 54.022

€ 10.790

€ 25.660

GEMEENTE & WATERSCHAP***

€

€

€

€

€ 1.287

€

98

1.287

98

2.424

98

1.287

98

1.287

98

98

1.287

**: Dit betreft 2 waterpartijen ***: Dit betreft 1 waterpartij

Totale kosten per jaar* 2020 TOTAAL € 58.160

2021

2022

2023

2024

2025

€ 136.492

€ 79.499

€ 235.937

€ 61.681

€ 58.160

*: Alle kosten zijn gebaseerd op genoemde en ingeschatte eenheidsprijzen, te maaien oppervlakken, ingeschatte baggerdiepten en -kwaliteit, genoemde periodiek en cyclus. Met name baggerdiepte en klasse en clustering in kosten zijn zeer bepalend voor de kostenoptellingen per jaar.

8 (9)

Verantwoording Onderwerp

WBP Laarbeek

Projectnummer

368528

Referentienummer

SWNL0261976

Revisie

Def. Concept

Datum

10 juni 2020

Auteur

Tjeerd Dijkstra en Gijs Hoogmoet

E-mailadres

tjeerd.dijkstra@sweco.nl

Klik of tik o m teks t in t e voe ren .

9 (9)

Bijlage 1

10 (9)