Document · PDF

6 20231123 Bijlagen 1.15 bij toelichting Onderzoek onfplofbare oorlogsresten

Raadsvergadering 23 november 2023, gemeente LaarbeekBij agendapunt: H. Voorstel tot vaststelling van het bestemmingsplan Heuvelsche Velden15.097 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Heuvelsche Velden Beek en Donk Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode SWECO VOO RAPPORT SOOR2022_029

Foto voorkant: Uitsnede van een Britse luchtfoto van 15 juli 1945 van de dorpen Beek en Donk en omgeving. Rechts loopt het kanaal de Zuid-Willemsvaart. Bron: LBDB sortie 3G-TUD-S147, fotonr. 5022

Verantwoording Titel: Onderwerp: Projectnummer: Klant: Referentienummer: Versie:

Heuvelsche Velden Vooronderzoek OO Conflictperiode 51007673 Ruimte voor Ruimte Beheer CV NL22-648800269-30981 D01

Datum:

01-09-2022

Auteur: E-mailadres:

Daphne Stechweij Daphne.Stechweij@sweco.nl

Gecontroleerd door: Paraaf gecontroleerd:

Jasper Molenaar

Vrijgegeven door: Paraaf vrijgegeven:

Jeroen van Rooij

Goedgekeurd door

G. Tanalepy Senior Deskundige OOO Enigma Explosives Consultancy

Document referentie:

\\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-64880026930981.docx

2/55

Inhoudsopgave 1.

Managementsamenvatting ...................................................................................................................... 6

2. 2.1 2.2 2.3 2.4

Inleiding ................................................................................................................................................... 8 Aanleiding van het onderzoek ................................................................................................................. 8 Methodiek ................................................................................................................................................ 9 Doelstellingen .......................................................................................................................................... 9 Teamleden .............................................................................................................................................10

3. Bureauonderzoek ..................................................................................................................................11 3.1 Afbakening onderzoeksgebied, huidig gebruik en toekomstig gebruik .................................................11 3.1.1 Afbakening Onderzoeksgebied ..........................................................................................................11 3.1.2 Huidig gebruik van het onderzoeksgebied .........................................................................................11 3.1.3 Toekomstig gebruik van het onderzoeksgebied.................................................................................11 3.2 Informatie van de opdrachtgever ...........................................................................................................11 3.3 Aanwezige informatie over de bodemgesteldheid ................................................................................12 3.4 Reeds uitgevoerde onderzoeken ..........................................................................................................12 4. 4.1 4.2

Resultaat bronneninventarisatie ............................................................................................................13 Resultaat historisch feitenmateriaal ......................................................................................................13 Naoorlogse ontwikkelingen ...................................................................................................................21

5. 5.1 5.2

Analyse historisch feitenmateriaal .........................................................................................................23 Analyse ..................................................................................................................................................23 Leemten in kennis .................................................................................................................................24

6. 6.1 6.2 6.3

Conclusie en Advies ..............................................................................................................................25 Conclusie ...............................................................................................................................................25 Advies ....................................................................................................................................................26 Slotwoord ...............................................................................................................................................26

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10

Overzicht onderzoeksgebied OO-bodembelastingkaart Inventarisatiekaart Situering luchtfoto Chronologische lijst gebeurtenissen Historisch topografische kaarten Satellietbeeld Geraadpleegde bronnen Beoordeling rapportage Certificaat VROO

Sweco | Beek en Donk Projectnummer: sweco.projectId Datum: 01-09-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 - 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-648800269-30981.docx

3/55

Sweco Nederland B.V. (hierna: Sweco) voert het Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten (OO) uit conform de geldende wet- en regelgeving van het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO) en overige wetgeving. Sweco beschikt over certificeringen op het gebied van Ontplofbare Oorlogsresten, Kwaliteit (ISO 9001), Veiligheid (Veiligheidsladder, VCA), Duurzaamheid (ISO 14001, CO2-Prestatieladder) en V&G-management (ISO45001). Met deze certificeringen is Sweco gekwalificeerd om te kunnen werken aan toonaangevende projecten op het gebied van OO. Administratieve gegevens Uitvoerder Provincie Gemeente Plaats Betreft Projectnaam Opdrachtgever Oppervlakte onderzoeksgebied Projectmedewerkers Periode van uitvoering Beheer en plaats van documentatie

Sweco Nederland B.V. Noord-Brabant Laarbeek Beek en Donk Vooronderzoek OO Conflictperiode Heuvelsche Velden Beek en Donk Ruimte voor Ruimte Beheer CV Circa 10,3 ha Jasper Molenaar; Daphne Stechweij Augustus 2022 Sweco Nederland B.V.

Sweco | Beek en Donk Projectnummer: 5100767 Datum: 01-09-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 - 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-648800269-30981.docx

4/26

Afbeelding 0

Onderzoeksgebied.

Distributielijst • Ruimte voor Ruimte Beheer CV • Enigma Explosives Consultancy • Sweco Nederland B.V.

5/26

Managementsamenvatting

In dit vooronderzoek OO conflictperiode heeft de analyse van het feitenmateriaal uit de inventarisatie tot de conclusie geleid dat er geen ontplofbare oorlogsresten (verder: OO) in het onderzoeksgebied zijn te verwachten. Het onderzoeksgebied is daarmee ONVERDACHT verklaard op het aantreffen van OO (zie ook de OO-bodembelastingkaart in bijlage 2). Grondroerende werkzaamheden die binnen het onderzoeksgebied zullen plaatsvinden, kunnen normale doorgang hebben: er is voor het onderzoeksgebied geen aanleiding om vervolgstappen te nemen op het gebied van OO. Om deze conclusie te ondersteunen, zijn de geraadpleegde bronnen in hoofdstuk 4 ‘Resultaat bronneninventarisatie’ beschreven. Bijlage 5 omvat de reconstructie van oorlogshandelingen welke een (mogelijke) relevantie tot het onderzoeksgebied houden en bestaat uit een chronologische gebeurtenissenlijst. Deze lijst is het resultaat van het voor dit vooronderzoek beschikbare en geanalyseerde (historische) feitenmateriaal. Een analyse van dit verzamelde materiaal is in hoofdstuk 5 uiteengezet. In de navolgende afbeelding zijn de conclusies van dit vooronderzoek visueel weergegeven in een OObodembelastingkaart (zie ook bijlage 2).

6/26

Afbeelding 1.1 OO-bodembelastingkaart onderzoeksgebied. Het onderzoeksgebied is onverdacht op het aantreffen van OO.

7/26

Inleiding

In opdracht van Ruimte voor Ruimte Beheer CV voert Sweco een vooronderzoek OO conflictperiode uit voor de te realiseren herontwikkeling van locatie Heuvelsche Velden, gelegen in Beek en Donk in gemeente Laarbeek en de provincie Noord-Brabant (hierna: onderzoeksgebied). Voor een overzicht van het onderzoeksgebied wordt verwezen naar afbeelding 1 en bijlage 1. De mogelijke aanwezigheid van OO in de ondergrond houdt in Nederland over het algemeen verband met de Tweede Wereldoorlog (1939-1945). Dit is het enige op Nederlandse bodem gevoerde gewapende conflict, waarbij gebruik is gemaakt van conventionele munitie welke explosieve stoffen bevatten. Handelingen die hebben geleid tot het achterblijven van OO in de Nederlandse bodem, betroffen onder meer het afwerpen van bommen, beschietingen vanuit de lucht/vanaf het water/op het land, het neerstorten van vliegtuigen, grondgevechten tijdens de begin- en eindfase van de oorlog, het dumpen van munitie en het verdedigen van gebieden met mijnenvelden, stellingen enzovoorts. Ongeveer 10% van de afgeworpen en verschoten (dus exclusief achtergelaten/gedumpte) munitie ontplofte niet en bleef als OO achter. Deze rapportage omvat een vooronderzoek OO conflictperiode. Met de term ‘conflictperiode’ wordt de periode bedoeld waarin gewapend conflict heeft plaatsgehad.

In een vooronderzoek OO conflictperiode wordt middels een analyse van de (uit verzameld feitenmateriaal) vastgestelde relevante oorlogshandelingen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, beoordeeld of er een verhoogde kans bestaat op het aantreffen van OO in de ondergrond/op de waterbodem van het onderzoeksgebied.

2.1

Aanleiding van het onderzoek

De aanleiding voor het uitvoeren van onderhavig vooronderzoek OO conflictperiode is de voorgenomen herontwikkeling van de locatie. Deze herontwikkeling omvat de bouw van woningen en de bijbehorende infrastructuur. Het is onbekend of er in het onderzoeksgebied rekening dient te worden gehouden met de (mogelijke) aanwezigheid van OO. Derhalve heeft Sweco in opdracht van Ruimte voor Ruimte Beheer CV een vooronderzoek OO conflictperiode uitgevoerd ter plaatse van het onderzoeksgebied. Voor een nadere omschrijving van de doelstellingen van dit vooronderzoek wordt verwezen naar paragraaf 2.3 ‘Doelstellingen’.

8/26

2.2

Methodiek

Dit vooronderzoek is uitgevoerd conform de richtlijnen van het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (‘CSVROO’). De door Sweco gebruikte onderzoeksopzet en methodiek zijn overeenkomstig deze proceseisen. Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van de navolgende archieven. Bron verplicht raadplegen Literatuur Gemeentelijk archief Provinciaal archief Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) te Amsterdam Nationaal Archief (NA) te Den Haag, collectie 2.04.53.15 Semi-statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie (SSA) te Rijswijk Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) Luchtfotocollectie Wageningen UR (WAG), Kadaster (KAD) en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland (NCAP) te Edinburgh Krantenberichten Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) te Den Haag, collectie 575 The National Archives (TNA UK) te Londen, gegevens aangaande luchtaanvallen door de Royal Air Force (RAF) Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) te Freiburg VEO Bommenkaart Onderhavige gemeente(n) Onderhavige provincie(s) ProRail Rijkswaterstaat Kadaster (KAD), kaartmateriaal Bron aanvullend raadplegen National Archives and Record Administration II (NARA) te Washington D.C.

Nederlands Instituut voor Militaire Historie te Den Haag, collectie 409 Getuigenverklaringen The National Archives te Londen, gegevens aangaande artilleriebeschietingen

2.3

Geraadpleegd door Sweco √ √ √ √ √ √ √

√ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Geraadpleegd door Sweco

√

Doelstellingen

Het is onbekend of er in het onderzoeksgebied rekening dient te worden gehouden met de (mogelijke) aanwezigheid van OO. De bodemingrepen die gepaard gaan met de geplande werkzaamheden, kunnen eventueel aanwezige OO in de bodem activeren. In het kader van de Arbeidsomstandighedenwet en de openbare orde en veiligheid dienen de risico’s van voorgenomen werkzaamheden in kaart te worden gebracht en zoveel mogelijk worden verkleind. Derhalve dienen, voorafgaand aan die werkzaamheden, ook de risico’s op het aantreffen van OO binnen het onderzoeksgebied in kaart te worden gebracht in een tijdens de ontwerpfase opgestelde V&G Plan. Het vooronderzoek OO Sweco | Beek en Donk Projectnummer: 5100767 Datum: 01-09-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 - 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-648800269-30981.docx

9/26

conflictperiode heeft tot doel om te beoordelen of er naar aanleiding van de ten tijde van de Tweede Wereldoorlog verrichte oorlogshandelingen indicaties zijn dat binnen het onderzoeksgebied een verhoogde kans bestaat op het aantreffen van OO en, zo ja, om in dit kader verdachte gebieden in horizontale en verticale zin af te bakenen. Dit gebeurt op basis van verzameld en geanalyseerd (historisch) feitenmateriaal. De grondslag van het door Sweco uitgevoerde vooronderzoek OO conflictperiode zijn de huidig geldende richtlijnen van het CS-VROO.

2.4

Teamleden

Daphne Stechweij

Projectleiding (inclusief interne controle)

Opstellen rapportage

Geografische informatiesystemen

Luchtfoto-interpretatie

Deskundigheid OO

Teamlid

Historisch onderzoek

Het onderzoek is in juli-augustus 2022 uitgevoerd door Daphne Stechweij. De rapportage is intern gecontroleerd door Jasper Molenaar. Tevens is de rapportage gecontroleerd door een Senior Deskundige OOO (dhr. G. Tanalepy) van Enigma Explosives Consultancy. In de navolgende tabel zijn de verantwoordelijkheden per teamlid weergegeven.

Jasper Molenaar Giovanni Tanalepy

x x

10/26

Bureauonderzoek

3.1

Afbakening onderzoeksgebied, huidig gebruik en toekomstig gebruik

3.1.1

Afbakening Onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied is gesitueerd aan de westelijke rand van het tweelingdorp Beek en Donk (gemeente Laarbeek, provincie Noord-Brabant). De omgeving van het gebied bestaat aan de zuidzuidoostzijde uit bebouwde kom. De overige omgeving van het onderzoeksgebied bestaat voor een groot deel uit landbouwareaal. Aan de noordwestzijde is Voetbal Vereniging Sparta '25 gesitueerd. Verder grenst de watergang Goorloop aan een groot gedeelte van het onderzoeksgebied. Ten slotte grenzen aan het gebied de verharde wegen Pater Becanusstraat-Oostbeemdweg-Beemdkant. Om het plangebied is een veiligheidsbuffer van 25 meter aangehouden als onderzoeksgebied.

3.1.2

Huidig gebruik van het onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied betreft een agrarisch perceel.

3.1.3

Toekomstig gebruik van het onderzoeksgebied

Binnen de woningbouwlocatie Heuvelsche Velden komen circa 60 woningen. Ten westen en noorden van de locatie zal natuurontwikkeling plaatsvinden.

3.2

Informatie van de opdrachtgever

Opdrachtgever heeft de navolgende informatie geleverd aan Sweco: Kaartmateriaal Opdrachtgever heeft een digitale topografische kaart met RD-coördinaten (ArcGIS-formaat) ter beschikking gesteld. Hierop staat het onderzoeksgebied aangegeven. Bodemgesteldheid De opdrachtgever heeft geen informatie beschikbaar gesteld over de bodemgesteldheid in het onderzoeksgebied.

11/26

Naoorlogse werkzaamheden De opdrachtgever heeft geen informatie beschikbaar gesteld over mogelijke naoorlogse werkzaamheden in het onderzoeksgebied.

3.3

Aanwezige informatie over de bodemgesteldheid

Op basis van de gegevens van het DINOloket 1 is geconcludeerd dat de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied bestaat uit een afwisselende lagen leem en zand. De significantie hiervan in relatie tot OO is dat zand, in tegenstelling tot leem, een sterk remmende uitwerking heeft op het indringingsvermogen van OO. De laag met een 10 MPa conusdrukweerstand en een minimale dikte van 1 m (dit betreft de maximale indringingsdiepte van mogelijk afgeworpen afwerpmunitie welke vervolgens mogelijk als OO achtergebleven) kan niet worden vastgesteld vanwege het ontbreken van geotechnisch sondeeronderzoek ter plaatse van het onderzoeksgebied.

3.4

Reeds uitgevoerde onderzoeken

Voor dit vooronderzoek OO Tweede Wereldoorlog is nagegaan of reeds uitgevoerde onderzoeken bekend zijn met een relevantie tot het onderzoeksgebied. De navolgende instanties zijn hiervoor benaderd of geraadpleegd: • Bedrijfsarchief Sweco; • Opdrachtgever; • VEO Bommenkaart; • Gemeente Laarbeek; • Provincie Noord-Brabant. Er zijn geen reeds uitgevoerde onderzoeken bij Sweco bekend. Daarnaast zijn er ook geen opsporingsonderzoeken bekend.

Geologische boringen met identificatievolgnummers: B51F1014, B51F1012, B51F1110, B51F1012, B51F1111

12/26

Resultaat bronneninventarisatie

In dit hoofdstuk worden de resultaten van de inventarisatie van het bronnenmateriaal beschreven. Daarbij worden de (historische) feiten opgedeeld in drie tijdsperioden: mei 1940, de bezettingsperiode en de bevrijdingsfase. Tevens is een korte beschrijving opgenomen betreffende de naoorlogse werkzaamheden ter plaatse van het onderzoeksgebied. Voor een beschrijving van de gebruikte bronnen en een betrouwbaarheidsanalyse van deze bronnen wordt verwezen naar bijlage 5.

4.1

Resultaat historisch feitenmateriaal

Duitse inval mei 1940 In de vroege morgen van 10 mei 1940 vielen de Duitse strijdkrachten Nederland binnen. Enige kilometers ten oosten van Beek en Donk hadden de Nederlandse strijdkrachten tevoren een verdedigingslijn opgezet: de Peel-Raamstelling. Hoewel aanvankelijk ingericht als zodanig was reeds in april 1940 door de Nederlandse legerleiding besloten om de linie niet te verdedigen. Dit had er mee te maken dat de lijn niet aansloot op de Belgische verdediging. Wanneer de Duitse strijdkrachten ook België zouden binnenvallen (waarmee rekening gehouden werd), dan konden zij gemakkelijk om de Peel-Raamstelling heen trekken vanuit het zuiden. Al op de eerste dag van de Duitse invasie werd de Peel-Raamstelling voor het grootste deel ontruimd. De hoofdmacht van de bezetting werd naar Vesting Holland gedirigeerd, terwijl slechts een zestal bataljons achterbleven om de Duitse grondtroepen te vertragen. Uit een dagboek van een zuster van het klooster van de Zusters van Liefde in Lieshout: ’s Nachts kwamen er verschillende Hollandse officieren en soldaten aanbellen om nachtverblijf. Ze konden niet meer voort van vermoeidheid. Alle bedden die beschikbaar waren, werden in gebruik genomen. Daags daarna vertrokken ze weer, want de Duitsers zaten onze arme jongens op de hielen. De eerste Duitse troepen van de Aufklärungs-Abteilung 256 (de verkenningsafdeling van de 256.

Infanterie-Division) arriveerden in de middag van 11 mei in gemeente Beek en Donk. Nederlandse troepen die zich vanuit de PeelRaamstelling terugtrokken, hadden al in de ochtend de in de gemeente gesitueerde bruggen opgeblazen en waren vervolgens grotendeels verder teruggetrokken. Alleen bij de Erpse Brug ontstond op 11 mei een gevecht Sweco | Beek en Donk Projectnummer: 5100767 Datum: 01-09-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 - 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-648800269-30981.docx

13/26

tussen Duitse en Nederlandse grondtroepen. De gemeente Lieshout zag voor het eerst Duitse troepen in de nacht van 12 mei 1940. Het betrof infanterie en wielrijders. Alle bruggen binnen deze gemeente werden op 11 mei 1940 om 14:00 uur vernield door terugtrekkende Nederlandse troepen. Er zijn geen aanwijzingen dat er tijdens de meidagen van 1940 oorlogshandelingen in en om het onderzoeksgebied hebben plaatsgehad.

Afbeelding 4.1 Ligging van het onderzoeksgebied ten opzichte van de PeelRaamstelling op 10 mei 1940. Het onderzoeksgebied is aangegeven met blauwe lijnen.

14/26

Afbeelding 4.2 Overzicht van de ontwikkelingen van 11 mei 1940. Het onderzoeksgebied is aangegeven met blauwe lijnen.

Bezettingsperiode Tijdens de Duitse bezetting van het onderzoeksgebied woedde een luchtoorlog in het luchtruim boven Nederland. Doelwit van luchtaanvallen waren in de regel strategische objecten, zoals industrie, vliegvelden, infrastructuur en havens of tactische objecten (bijvoorbeeld verdedigingswerken). Ter verdediging tegen luchtaanvallen zetten de Duitse strijdkrachten een luchtverdedigingssysteem op in Nederland. Dit systeem bestond onder meer uit luchtafweer op de grond en de inzet van jachtvliegtuigen. Als gevolg van luchtafweerbeschietingen en luchtgevechten stortten talloze vliegtuigen neer op Nederlands grondgebied. Hieronder bevonden zich ook bommenwerpers, al dan niet met hun bommenlast nog aan boord die in de regel onderweg waren naar doelen in Duitsland. In veel gevallen voerden de bemanningen van bommenwerpers die in nood waren noodafworpen uit. De bommenlast kwam dan vaak willekeurig neer. Gedurende de Duitse bezetting van Nederland, kregen ook de gemeenten Beek en Donk en Lieshout te maken met de gevolgen van de luchtoorlog. Er zijn diverse meldingen bekend van neergestorte vliegtuigen en bominslagen. ’s Avonds om 21:30 uur op 15 februari 1941 werden er 6 bommen afgeworpen door een vliegtuig in een vrij veld in Lieshout. Er was hierdoor geen noemenswaardige schade ontstaan. Een trechter van een bominslag werd pas twee dagen later gevonden.

Op 17 augustus 1941 vielen 4 brandbommen in een vrij veld in gemeente Beek en Donk vielen zonder noemenswaardige schade te veroorzaken. Dezelfde nacht werd er een melding gedaan van twee gaten in een open veld. Het zou gaan om een veld bij de Beemdkant in een weiland toebehorende aan Anthonis Swinkels en een weiland van Adrianus van den Broek. Er werden twee grote gaten van 6 meter breed en 2 meter diep Sweco | Beek en Donk Projectnummer: 5100767 Datum: 01-09-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 - 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-648800269-30981.docx

15/26

gevonden. De bomkraters bevonden zich op een afstand van 30 meter van elkaar en bevonden zich op ongeveer 500 meter afstand van de aldaar staande woningen. In de nacht van 25 op 26 juli 1943 crashte een Britse bommenwerper, een Short Stirling van 620 Squadron, in Lieshout. Het vliegtuig had de opdracht om Essen te bombarderen, maar werd door majoor W. Streib van Nachtjagdgeschwader 1 neergeschoten. Het vliegtuig had een bommenlast van 2000 lb, 1000 lb en brandbommen van 30 lb en 4 lb. Volgens literatuur kwam het vliegtuig uit de richting van Gemert gevlogen. Boven Lieshout cirkelde het hevig brandende vliegtuig nog tien minuten rond; daarna explodeerde het in de lucht en kwam het in stukken naar beneden. De romp viel gedeeltelijk in en voor het Boscheeuwsels, een stukje bos tussen de Sonseweg en het Wilhelminakanaal. Delen van de cockpit en een vleugel lagen ongeveer 20 tot 100 meter verderop, bij de Helena Hoeve; een motor en een landingswiel met poot lag aan de zuidzijde van het kanaal op het akkerland. De romp van het vliegtuig was neergekomen in een perceel rogge dat toebehoorde aan de weduwe van Berlo uit de Deensehoek. Slechts twee bemanningsleden konden met hun parachutes op tijd het vliegtuig verlaten. Na de oorlog hebben diverse inwoners van Lieshout op de plek des onheils gezocht met een metaaldetector.

Hier hebben ze onder andere munitie, munten, een zuurstoffles en waterzuiveringstabletten gevonden. Het blijft lange tijd rustig boven Lieshout tot de nacht van 24 op 25 mei 1944. In die nacht werd de Britse Halifax, een bommenwerper, van 158 Squadron neergeschoten. Piloot Marshall V. Lawrence verklaarde naderhand dat hij geloofde dat het licht afweergeschut is geweest. De bommenlast betrof 3 x 1000 lb MC TD .025, 5 x 500 lb, CP TD .025 en 4 x 500 lb CP LD 37. De Halifax crashte in Lieshout en alle bemanningsleden wisten het te overleven. Vijf mannen doken onder, maar vier van hen werden niet lang erna gearresteerd door de Duitsers. Zover bekend zijn de restanten van het vliegtuig tot op heden niet gelokaliseerd. Er zijn voor wat betreft de bezettingsperiode geen aanwijzingen dat het onderzoeksgebied getroffen is door oorlogshandelingen. Bevrijdingsfase Op 17 september 1944 voerden de geallieerden de gecombineerde grond- en luchtlandingsoperatie Market Garden uit. Het doel van de operatie was om via Eindhoven en Nijmegen een bruggenhoofd over de Neder-Rijn bij Arnhem te realiseren. In de regio westelijk en noordwestelijk van Beek en Donk landden Amerikaanse luchtlandingstroepen van de 101st Airborne Division. Zij moesten vier bruggen over de Aa en de Zuid-Willemsvaart in en bij Veghel veroveren.

Op 21 september trokken de Duitse troepen zich uit tactische overwegingen terug aan de oostkant van de door gemeente Beek en Donk lopende watergang Zuid-Willemsvaart. Het gebied ten westen van dit kanaal was de navolgende vier dagen een niemandsland. In deze periode patrouilleerden Amerikaanse luchtlandingstroepen het gebied regelmatig. Hierdoor was dit gebied ten westen van de Zuid-Willemsvaart al op 21 september bevrijd van de bezetter. Officieel

16/26

was gemeente Lieshout op 25 september 1944 door Amerikaanse troepen bevrijd. In het gebied Sint-Oedenrode, Koevering en Veghel werden stevige gevechten gevoerd tussen de terugtrekkende Duitse troepen en de geallieerden. Op 25 september trokken de Duitse strijdkrachten uit de gehele toenmalige gemeente Beek en Donk weg omdat zij door de geallieerde doorbraak bij Deurne omsingeld dreigden te raken. Gemeente Beek en Donk werd daarmee officieel op 25 september 1944 bevrijd van Nazi-Duitsland.

17/26

Afbeelding 4.3

Frontontwikkelingen in de periode 17 tot 20 september 1944 in de regio van het onderzoeksgebied (ruwweg gelegen bij de kruising van de Zuid-Willemsvaart en het Wilhelminakanaal). Te zien is dat de gevechtsacties zich concentreerden rond de plaatsen Sint Oedenrode, Koevering en Veghel. Bron: Ike Skelton Combined Arms Research Library Digital Library, 101st Airborne Division Operation Market Garden

18/26

19/26

Afbeelding 4.4

De situatie in de regio van het onderzoeksgebied op 24-25 september 1944. Na diverse mislukte tegenaanvallen en de geallieerde doorbraak bij Deurne trokken de Duitse troepen zich via Gemert terug naar het oosten. Bron: Kampfgruppe Walther and Panzerbrigade 107.

Het front kwam vervolgens stil te liggen langs het Peelkanaal op ongeveer 15 km afstand oostelijk van het onderzoeksgebied. In het gebied tussen het Peelkanaal en de Maas werd in oktober en november 1944 opnieuw een zware strijd gevoerd tussen Duitse en geallieerde troepen. Na de bevrijding was het helaas nog niet veilig in de huidige gemeente Laarbeek. Er vlogen door heel Brabant nog geregeld V1- of V2vliegtuigbommen van bezet gebied naar strategische doelen van de geallieerden, zoals de haven van Antwerpen. Deze bommen haalden daarbij lang niet altijd hun doel. Binnen het onderzoeksgebied zijn geen V1- en V2vliegtuigbommen bekend, wel in de omgeving. Op 8 januari 1945 viel een V1 (V1798) in de omgeving van de oude Toren aan de Dokter Timmerslaan. De krater had een inslag van 10 meter. Op 27 februari van datzelfde jaar viel er weer een V1 (V1155). Dit keer ten noorden van het onderzoeksgebied, op een boerderij aan de huidige Schoolstraat te Beek en Donk. Enkele weken later viel de derde V1 (V1399). De bom kwam terecht op een zandweg in de buurt van een boerderij aan de huidige Baron van Leefdaelstraat. Uit de geraadpleegde bronnen kwamen geen aanwijzingen naar voren die duidden op gevechten in het onderzoeksgebied.

20/26

4.2

Naoorlogse ontwikkelingen

Naoorlogs is het onderzoeksgebied op diverse momenten heringericht. Zo zijn de landbouwpercelen enige keren verkaveld. Van diverse kavels is het huidige onderzoeksgebied gevormd tot een enkele kavel. Verder is de watergang ter plaatse van het onderzoeksgebied verlegd naar om het gebied. Hoewel niet kan worden vastgesteld tot welke diepte de bodem in het onderzoeksgebied is geroerd, lijken de meeste bodemingrepen van oppervlakkige aard te zijn geweest. De weg tot aan het onderzoeksgebied werd enkele jaren na de oorlog aangepast. Uit het plan van 1947 door Technisch Adviesbureau der vereniging van Nederlandsche gemeenten: ‘Weg breed 4 m. Losploegen, onder proefiel brengen aanbrengen nieuwe spreidlaag en oppervlaktebehandelingen met wegenteer.’ De omgeving van het onderzoeksgebied is deels ontwikkeld sinds de Tweede Wereldoorlog. Een gedeelte bestaat net als toen nog altijd uit landbouwareaal. Verder is direct noordwestelijk van het onderzoeksgebied een voetbalvereniging gerealiseerd. De bebouwde kom van Beek en Donk is daarnaast uitgebreid tot aan de oostelijke en zuidzuidoostelijke rand van het gebied. Een visuele weergave van de naoorlogse ontwikkelingen in en nabij het onderzoeksgebied is weergegeven in de navolgende afbeelding en in bijlage 6.

21/26

Afbeelding 4.5 Overzicht naoorlogse ontwikkelingen.

22/26

Analyse historisch feitenmateriaal

Het historisch feitenmateriaal, afkomstig van de inventarisatiefase, is in dit hoofdstuk gedetailleerd geanalyseerd. Op basis hiervan wordt vastgesteld of er sprake is van de vermoedelijke aanwezigheid van OO in het onderzoeksgebied. Verdacht of onverdacht Bij de analyse wordt het bronnenmateriaal geanalyseerd conform de richtlijnen van de CS-VROO. Hierin staat beschreven welke oorlogshandelingen wel of niet tot een verdacht gebied leiden. Tevens staat beschreven hoe het verdachte gebied in horizontale en verticale zin dient te worden afgebakend.

5.1 •

• •

•

Analyse

In de geraadpleegde bronnen kwamen geen aanwijzingen naar voren van gevechtshandelingen binnen en in de regio van het onderzoeksgebied ten tijde van zowel de Duitse bezetting in mei 1940 als tijdens de bevrijding in 1945. Er zijn wel aanwijzingen gevonden voor gevechtshandelingen in de regio van het onderzoeksgebied: Erpse brug (mei 1940) en SintOedenrode, Koevering en Veghel (september 1944). Uit de geraadpleegde bronnen kwamen geen aanwijzingen naar voren dat het in 15 februari 1941 door bommen getroffen veld binnen de gemeente Lieshout binnen het onderzoeksgebied ligt. Op 17 augustus 1941 werden er twee meldingen gedaan. Namelijk: 1) in een vrij veld bij de Beemdkant zijn twee gaten van bominslagen zichtbaar; 2) om 2:30 uur werden er 2 brisantbommen en 40 brandbommen afgeworpen in Lieshout. Waarschijnlijk houden deze twee meldingen met elkaar in verband. De precieze locatie van beide meldingen is echter onduidelijk. Wel ligt de Beemdkant op circa 200 meter afstand van het onderzoeksgebied. De inslagen konden niet worden waargenomen op de geraadpleegde luchtfoto. Voor de vliegtuigcrashes binnen gemeente Lieshout, namelijk die op 25/26 juli 1943 (Short Stirling) en 24/25 mei 1944 (Halifax), zijn in de geraadpleegde bronnen geen aanwijzingen gevonden dat de vliegtuigen en/of hun bommenlast binnen het onderzoeksgebied zijn neergekomen.

De crashes konden niet worden waargenomen op de geraadpleegde luchtfoto. De V1-bommen van 1945 zijn, zover bekend, alleen in de regio van het onderzoeksgebied gevallen.

23/26

• •

Er zijn binnen een straal van 650 meter van het onderzoeksgebied geen meldingen van mijnenvelden en munitieruimingen bekend bij de MMOD en EOD. Op de geraadpleegde luchtfoto met fotonummer 5022 (15 juli 1945) zijn geen aanwijzingen voor oorlogshandelingen te zien.

Op basis van die analyse is het onderzoeksgebied ONVERDACHT verklaard.

5.2

Leemten in kennis

Bij het uitvoeren van een vooronderzoek OO wordt getracht om de gebeurtenissen met een relevantie tot OO zo goed mogelijk in kaart te brengen. Er zijn echter vaste en in veel gevallen ook variabele factoren die het vooronderzoek limiteren. De navolgende factoren hebben een beperkende uitwerking gehad op het voorliggende vooronderzoek OO: • In de periode 1940 tot en met 1970 werden ruimingen van OO niet centraal en systematisch vastgelegd. Derhalve is het van deze periode niet bekend in hoeverre er OO geruimd zijn in of in de nabijheid van het onderzoeksgebied; • Niet alle vastgestelde aanwijzingen van oorlogshandelingen konden exact worden gelokaliseerd op basis van de beschikbare gegevens; • Er is gestreefd naar het zo goed mogelijk georefereren van de geraadpleegde luchtfoto’s. Echter zijn de tijdens de Tweede Wereldoorlog genomen luchtfoto’s zelden perfect te plaatsen op de huidige topografie. Derhalve dient rekening te worden gehouden met een georeferentieafwijking van 5 m; • Er was geen luchtfoto beschikbaar van het onderzoeksgebied ten tijde van de bevrijdingsperiode, waardoor oorlogshandelingen beperkt konden worden geanalyseerd; • Luchtfoto 5022 bleek van slechte kwaliteit.

De mogelijkheden voor luchtfotoanalyse waren hierdoor beperkt; • In het gemeentearchieven van Lieshout en Beek en Donk zijn geen gegevens aangetroffen met betrekking tot aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten; • Er is bij de gemeente Laarbeek en provincie Noord-Brabant navraag gedaan naar reeds uitgevoerde onderzoeken op gebied van OO, maar er is geen reactie ontvangen.

24/26

Conclusie en Advies

6.1 Conclusie Op basis van de analyse van het historisch feitenmateriaal in dit vooronderzoek OO conflictperiode is het onderzoeksgebied als ONVERDACHT aangemerkt op het aantreffen van OO (zie ook de OO-bodembelastingkaart in bijlage 2).

Afbeelding 6.1

OO-bodembelastingkaart onderzoeksgebied. Het gebied is onverdacht op het aantreffen van OO.

25/26

6.2 Advies Sweco adviseert om de voorgenomen grondroerende werkzaamheden binnen het onderzoeksgebied normale doorgang te laten hebben. Er is geen aanleiding gevonden tot het nemen van vervolgstappen op het gebied van OO.

6.3 Slotwoord Sweco beveelt Ruimte voor Ruimte Beheer CV voorts dringend aan om, alvorens met de voorgenomen werkzaamheden aan te vangen, de bevindingen van deze rapportage te overleggen aan gemeente Laarbeek. Opgemerkt wordt dat er tijdens de uitvoering altijd aandacht dient te zijn voor het aantreffen van onverwachte zaken en dat grondroerend personeel op de hoogte dient te zijn van het protocol voor toevalsvondsten. Indien tijdens het werk gestuit wordt op zaken die lijken op OO, dient het werk altijd terstond gestaakt te worden en een deskundige geraadpleegd te worden. Het handelingsproces dient als volgt te verlopen: 1. Verdacht object (mogelijke OO) gevonden door uitvoerder; 2. Object laten liggen waar deze gevonden is (NIET aanraken, beroeren of verplaatsen). 3. Werkzaamheden ter plaatse stilleggen. 4. Toezichthouder informeert het bevoegd gezag of dienst vertegenwoordiger en de politie (in noodgevallen met 112) over de vondst. Geef hierbij een zo duidelijk mogelijke omschrijving van het object zonder deze te beroeren. 5. Nabije omgeving afzetten en markeren. Rondom piketten met rood-wit lint of rondom met hekwerk. 6. De politie schakelt zo nodig de EODD in. Deze onderzoekt het object (mogelijke OO) en verwijdert het zo nodig. 7. Op aanwijzing van de toezichthouder kunnen de werkzaamheden worden hervat.

Ten aanzien van OO zijn zowel de opdrachtgever als de opdrachtnemer verantwoordelijk voor de veiligheid van het uitvoerende personeel en de projectomgeving. Voor heel Nederland geldt dat er een risico is op toevalsvondsten. De uitvoerende partij en werknemers dienen op de hoogte te zijn van de OO gerelateerde risico’s. Het thema dient verankerd te zijn in het kwaliteitssysteem of in het V&G-plan. Zo mag de opdrachtgever van de opdrachtnemer verwachten dat deze periodiek een Toolbox OO verzorgt voor al haar grondroerende en uitvoerende personeel. Behandeld dient te worden: wat zijn OO en hoe om te gaan met een toevallige vondst. Dit om de veiligheid van de werknemer en de projectomgeving te vergroten.

26/26

Bijlage 1

Overzicht onderzoeksgebied

27/26

170.800

170.900

171.000

171.100

171.200

171.300

171.400

171.500

Legenda

393.900

394.000

394.100

Onderzoeksgebied

100

125

150 meter

393.700 393.600

Overzichtskaart onderzoeksgebied Heuvelsche Velden

393.400

393.500

Opdrachtgever: Ruimte voor Ruimte Beheer CV Projectnummer: 51007673 Status: Definitief Versie: 1.0 Datum: 4-8-2022 Schaal: 1:3.000 Formaat: A3

Esri, EsriNL, Rijkswaterstaat, Intermap, NASA, NGA, USGS; Esri Nederland, Community Map Contributors; Esri Community Maps Contributors, Kadaster,

Getekend: DS - Gecontroleerd en akkoord: JP Paraaf:

\\NLAMSAS060\nge$\Rapporten\2022\029 - 51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk\7 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk.aprx 4-8-2022 15:14

393.800

Bijlage 2

OO-bodembelastingkaart

28/26

170.800

170.900

171.000

171.100

171.200

171.300

171.400

171.500

Legenda 394.100

Onderzoeksgebied

393.900

394.000

Onverdacht

100

125

150 meter

393.700 393.600

Bodembelastingkaart OO Heuvelsche Velden

393.400

393.500

Opdrachtgever: Ruimte voor Ruimte Beheer CV Projectnummer: 51007673 Status: Definitief Versie: 1.0 Datum: 11-8-2022 Schaal: 1:3.000 Formaat: A3

Esri Nederland, Community Map Contributors; Esri Community Maps Contributors, Kadaster, Esri, HERE, Garmin, Foursquare, GeoTechnologies,

Getekend: DS - Gecontroleerd en akkoord: JP Paraaf:

\\NLAMSAS060\nge$\Rapporten\2022\029 - 51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk\7 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk.aprx 11-8-2022 14:14

393.800

Bijlage 3

Inventarisatiekaart

29/26

170.600

170.700

170.800

170.900

171.000

171.100

171.200

171.300

171.400

394.200

Legenda Onderzoeksgebied

! O

393.900

394.000

394.100

Indicatieve bominslag o.b.v. archiefmateriaal

120

150

180 meter

393.700 393.600

17-9-1941

! O 393.500

Inventarisatiekaart Heuvelsche Velden Opdrachtgever: Ruimte voor Ruimte Beheer CV Projectnummer: 51007673

393.400

Status: Definitief Versie: 1.0 Datum: 9-8-2022 Schaal: 1:3.500 Formaat: A3

Esri, EsriNL, Rijkswaterstaat, Intermap, NASA, NGA, USGS; Esri Nederland, Community Map Contributors; Esri Community Maps Contributors, Kadaster,

Getekend: DS - Gecontroleerd en akkoord: JP Paraaf:

\\NLAMSAS060\nge$\Rapporten\2022\029 - 51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk\7 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk.aprx 9-8-2022 16:39

393.800

Bijlage 4

Situering luchtfoto

30/26

170.800

170.900

171.000

171.100

171.200

171.300

171.400

393.900

394.000

394.100

Legenda

100

125

150 meter

393.700 393.600

Situering luchtfoto Heuvelsche Velden Opdrachtgever: Ruimte voor Ruimte Beheer CV Projectnummer: 51007673

393.500

Status: Definitief Versie: 1.0 Datum: 11-8-2022 Schaal: 1:2.730 Formaat: A3

Esri, EsriNL, Rijkswaterstaat, Intermap, NASA, NGA, USGS; Esri Nederland, Community Map Contributors; Esri Community Maps Contributors, Kadaster,

Getekend: DS - Gecontroleerd en akkoord: JP Paraaf:

\\NLAMSAS060\nge$\Rapporten\2022\029 - 51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk\7 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk.aprx 11-8-2022 14:02

393.800

Bijlage 5

Chronologische lijst gebeurtenissen

Inventarisatie bronnenmateriaal Datum

Gebeurtenis/locatie

Bronverwijzing

Archief

10-051940

Op zaterdag 10 mei 1940 rond 3 uur verschenen de eerste Duitse troepen binnen de gemeente Beek en Donk. Tevergeefs werden er door de Nederlandse strijdkrachten tussen 8 en 11 uur die dag de bruggen binnen deze gemeente opgeblazen

Toeg. Nr. 420, inv. Nr. 2

NIMH

10/11/1205-1940

Na het terugtrekken van de Nederlandse troepen uit de PeelRaamstelling, richtten deze troepen een nieuwe verdediging achter de Zuidwillemsvaart in. Op 11-12 mei zakte de geïmproviseerde Nederlandse verdediging achter de Zuidwillemsvaart in. De Nederlandse eenheden waren vanaf 12 mei in gedemoraliseerde staat in een chaotische terugtocht verwikkeld.

Eerenbeemt, H.F.J.M van den (red.), Geschiedenis van Noord-Brabant (deel II) (Amsterdam 1996)

12-051940

Gemeente Lieshout zag voor het eerst Duitse troepen in de nacht van 12 mei 1940. Dit betrof infanterie en wielrijders. Alle bruggen werden op 11 mei 1940 om 14:00 uur vernield.

Toeg. Nr. 420, inv. Nr. 12

NIMH

15-021941

Op 15-02-1941 om 21:30 uur warden er in een vrij veld in Lieshout 6 vliegtuigbommen afgeworpen. Er was geen schade om te melden. Trechter werd pas twee dagen later gevonden.

Toeg.nr.077, inv. Nr. 1328-178

NIOD

17-081941

Melding om 2.30 op 17-08-1941 dat in het open veld bij de Beemdkant te Lieshout in een weiland toebehorende aan Anthonis Swinkels en eveneens een weiland toebehorende aan Adrianus van den Broek en legen onder de gemeente Lieshout twee gaten ter grote van 6 m breed en 2 m diep aanwezig zijn. Aan deze gaten te zien dat zij van een bominslag afkomstig waren. Deze

Toeg.nr. 2.04.53.15, inv.nr. 78

Heemkundekring "'t Hof van Liessent", Lieshout buiten schot. Lieshout en Mariahout in de oorlogsjaren 1940-1945 (Lieshout 1994)

31/26

Inventarisatie bronnenmateriaal Datum

Gebeurtenis/locatie

Bronverwijzing

Archief

Op 17-08-1941 werd een melding gedaan dat om 02:30 uur in Lieshout (plaats) 2x brisantbommen en 40x brandbommen waren afgeworpen. Er was geen schade om te rapporteren. In de nacht van 25 op 26 juli 1943 werd een Engelse bommenwerper, een Short Stirling van 620 squadron, neergeschoten door majoor W. Streib. Het vliegtuig crashte in Lieshout en slechts twee van de zeven bemanningsleden overleefden dit.

RL 2-II/255

BaMa

T2709

SGLO

Het vliegtuig had een bommenlast van 2000lb, 1000lb en brandbommen van 30lb en 4 lb.

AIR 27/2134/4

The National Archives

bomtrechters bevonden zich op een afstand van 30 m van elkaar en 500 – 600 m van aldaar staande woningen 17-081941

25/26-071943

24/25-051944

De romp viel gedeeltelijk in en voor het Boscheeuwsels, een stukje bos tussen de Sonseweg en het Wilhelminakanaal. Delen van de cockpit en een vleugel lagen ongeveer 20 tot 100 meter verderop, bij de Helena Hoeve; een motor en een landingswiel met poot lag aan de zuidzijde van het kanaal op het akkerland. De romp van het vliegtuig was neergekomen in een perceel rogge dat toebehoorde aan de weduwe van Berlo uit de Deensehoek. In de nacht van 24 op 25 mei 1944 werd weer een Engelse bommenwerper, een Halifax van 158 squadron, neergeschoten door oberleutenant J. Werth. Het vliegtuig crashte in Lieshout en alle bemanningsleden wisten dit te overleven.

Na opstijgen werd er niets meer van het vliegtuig vernomen.

Lieshout buiten schot (1994), 176

T3715

SGLO

The National Archives

32/26

Inventarisatie bronnenmateriaal Datum

Gebeurtenis/locatie Bommenlast betrof 3x 1000lb MC TD .025, 5x 500lb, CP TD .025 en 4x500 lb CP LD 37 Zover bekend zijn de restanten van het vliegtuig tot op heden niet gelokaliseerd.

Bronverwijzing AIR-27/1049/10

Archief

Lieshout buiten schot (1994), 180

25-091944

Gemeente Beek en Donk werd officieel op 25 september 1944 bevrijd van Nazi-Duitsland. Dwars door de gemeente loopt van zuid naar noord de Zuidwillemsvaart. Het gedeelte ten westen van de Zuidwillemsvaart was reeds 4 dagen vrij van Duitsers en werd regelmatig door geallieerde patrouilles bezocht.

Toeg. Nr. 420, inv. Nr. 26

NIMH

25-091944

Gemeente Lieshout is door Amerikaanse troepen op 25 september 1944 bevrijd.

Toeg. Nr. 420, inv. Nr. 36

NIMH

Overzicht ruimingen, uitgevoerd door de EOD (MORA’s) Sinds 1971 worden munitieruimingen in Nederland centraal geregistreerd in zogeheten MORA’s (Melding, Opdracht, Ruimrapportage en Afdoening). Deze rapporten berusten bij de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD). Er is bij de EOD navraag gedaan naar relevante MORA’s voor het onderzoeksgebied: voor het onderzoeksgebied zijn bij de EOD geen relevante MORA’s bekend Overzicht mijnenkaarten Bij de EOD zijn voor het onderzoeksgebied geen relevante gegevens omtrent mijnenvelden bekend.

33/26

Bijlage 6

Historisch topografische kaarten

34/26

170.800

171.000

171.200

171.400

170.800

171.000

171.200

171.400

Legenda

393.800 393.600

1945

100

150

200

250

300 meter

1970 171.400

394.000

170.800

393.800

171.200

394.000

171.000

393.800

170.800

171.000

171.200

171.400

Historisch topografische kaarten Heuvelsche Velden

Status: Definitief Versie: 1.0 Datum: 31-8-2022 Schaal: 1:6.000 Formaat: A3

393.600

Opdrachtgever: Ruimte voor Ruimte Beheer CV Projectnummer: 51007673

2000

Esri, EsriNL, Rijkswaterstaat, Intermap, NASA, NGA, USGS; Sources: Esri,

Getekend: DS - Gecontroleerd en akkoord: JP Paraaf:

\\NLAMSAS060\nge$\Rapporten\2022\029 - 51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk\7 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk.aprx 31-8-2022 14:10

393.800 393.600

394.000

Onderzoeksgebied

Bijlage 7

Satellietbeeld

35/26

170.800

170.900

171.000

171.100

171.200

171.300

171.400

171.500

Legenda

393.900

394.000

394.100

Onderzoeksgebied

100

125

150 meter

393.700 393.600

Satellietbeeld Heuvelsche Velden

393.400

393.500

Opdrachtgever: Ruimte voor Ruimte Beheer CV Projectnummer: 51008416 Status: Definitief Versie: 1.0 Datum: 11-8-2022 Schaal: 1:3.000 Formaat: A3

Beeldmateriaal.nl, Maxar, Microsoft; Esri, EsriNL, Rijkswaterstaat, Intermap, NASA, NGA, USGS; Esri Nederland, Community Map Contributors; Esri

Getekend: DS - Gecontroleerd en akkoord: JP Paraaf:

\\NLAMSAS060\nge$\Rapporten\2022\029 - 51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk\7 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\51007673 - Heuvelsche Velden Beek en Donk.aprx 11-8-2022 14:11

393.800

Bijlage 8

Geraadpleegde bronnen

Het bronnenmateriaal (literatuur, archiefstukken etc.) wordt bestudeerd op relevante feiten en aanwijzingen die onder meer worden gebruikt voor een goede keuze uit de beschikbare luchtfoto’s. Alle betrouwbare bronnen met toegevoegde waarde zijn van belang voor verdere analyse, conclusies en afbakening van (on)verdachte gebieden. In de volgende paragrafen is een overzicht gegeven van de diverse bronnen, die geraadpleegd zijn voor onderhavig vooronderzoek. Per paragraaf is de betreffende bron omschreven, met daarin: • Een overzicht van wat voor onderhavig onderzoek is geraadpleegd, met nadere vermelding van de inventarissen, toegangsnummers e.d. op basis waarvan de bronnen herleidbaar zijn; • De in de bron aangetroffen relevante gebeurtenissen zijn niet uitgewerkt in betreffende paragraaf, maar in één chronologische overzichtstabel in bijlage 5. Voor alle geraadpleegde bronnen geldt dat deze reeds in het bezit waren van Sweco. Er is geen fysiek bezoek gebracht aan een of meerdere archiefinstellingen. Voorts heeft Sweco de in het navolgende overzicht gegeven bronnen zelf bestudeerd. Dit is niet uitbesteed aan derden. Betrouwbaarheid van de bronnen Conform de richtlijnen in de CS-VROO, paragraaf 3.3.2 dient gerapporteerd te worden hoe de betrouwbaarheid van de gebruikte bronnen is ingeschat.

De standaard richtlijnen bij Sweco staan per soort bron vermeld in de tabel ‘Beoordeling rapportage’ (bijlage 9). Waar in de rapportage afgeweken wordt van deze interne richtlijn, zal dit in de beoordeling vermeld en onderbouwd zijn bij de analyse van het bronnenmateriaal in hoofdstuk 5. Tevens geldt dat gebeurtenissen uit bronnen die Sweco betrouwbaar acht, geen bevestiging van een tweede bron nodig hebben ter bevestiging van de gebeurtenis. In de regel zal Sweco wel - waar mogelijk - een tweede bron raadplegen, omdat dit kan leiden tot een betere afbakening van een verdacht gebied. Uitwerking van de bronnen Op basis van de geraadpleegde bronnen is in bijlage 5 een chronologische overzichtstabel opgesteld van de relevante gebeurtenissen in (de omgeving van) het onderzoeksgebied gedurende en na de Tweede Wereldoorlog. In de betreffende tabel is elke gebeurtenis voorzien van een bronverwijzing. De kolom ‘archief’ verwijst naar het archief waar de informatie vandaan komt, terwijl de kolom ‘bronverwijzing’ verwijst naar de herkomst van de informatie binnen het gegeven archief.

36/26

1) Overzichtslijst gebruikte literatuur Voor de literatuurstudie zijn de onderstaande boeken geraadpleegd. Auteur Amersfoort, H. e.a., Didden, J. Eerenbeemt, H.F.J.M. van den Foreman, J. Heemkundekring "'t Hof van Liessent" Klep, C. (red.), Nierstrasz e.a. Merkelbach, G. en Schurink, H. Middlebrook, M. Molenaar, F.J. Zwanenburg, G.J.

Titel Mei 1940, de strijd op Nederlands grondgebied Kampfgruppe Walther, and Panzerbrigade 107 a thorn in the side of Market Garden Geschiedenis van Noord Brabant

Uitgegeven 's-Gravenhage 2005 Drunen 2016

The Fighter Command War Diaries: July 1944 to May 1945 Lieshout buiten schot. Lieshout en Mariahout in de oorlogsjaren 1940-1945 De bevrijding van Nederland 1944-1945, oorlog op de flank De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II, diverse delen Lieshout: “oorlog en bevrijding”

2004 Lieshout 1994

The Bomber Command war diaries: an operational reference book, 1939-1945 De luchtverdediging in de meidagen 1940 (2 delen) En nooit was het stil...: kroniek van een luchtoorlog, 2 delen

Harmondsworth 1985

Amsterdam 1996

’s-Gravenhage 1995 ’s-Gravenhage Lieshout 1984

's-Gravenhage 1970 's-Gravenhage 1991 en 1993

2) Overzichtslijst geraadpleegde gemeente en provinciale archieven Archief gemeente Beek en Donk De archiefstukken van deze gemeente liggen in het Regionaal Historisch Centrum te Eindhoven. Er zijn geen archiefstukken met betrekking tot aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten bekend. De navolgende archieven geraadpleegd: 13047 Gemeentebestuur Beek en Donk, 1931-1979 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 1183 Vuurwapens en munitie. Inlevering en teruggave. 1940-1950 1764

Tweede Wereldoorlog: bezetting. Publicaties met betrekking tot de oorlogsjaren. 1939-1940

386 375 376 1477

Bekendmakingen in oorlogstijd Oorlogsschade. 1942-1956 Oorlogsschade gemeente gebouwen Wegen. Herstel oorlogsschade. 1945-1950

1.842.913 1567

Getroffenen door oorlog Opgave oorlogsslachtoffers. 1942-1944

1917

Tweede Wereldoorlog: bevrijding. Rapport over de situatie in Beek en Donk direct na de bevrijding. 1944

1913

Tweede Wereldoorlog: bevrijding. Bevrijding van Beek en Donk. 1944-1947

1055

Tweede Wereldoorlog: bezetting. Regeringstelegrammen gedurende Duitse bezetting. 1941-1942

1201 1434

Claims ten behoeve van geallieerden. Gemeenschappelijke regeling luchtbescherming. Telegrammen. 1942-1944

2002

1208

Huisnummering. 1951

1197

Nieuwe huisnummering. Invoering. 1954

1432

Gemeenschappelijke regeling luchtbescherming. 1938-1940

37/26

Archief gemeente Lieshout De archiefstukken van deze gemeente liggen in het Regionaal Historisch Centrum te Eindhoven. Er zijn geen stukken aangetroffen met betrekking tot aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten. De navolgende archieven zijn geraadpleegd: 13066 - Gemeentebestuur Lieshout, 1929-1974 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 23 Terugbetaling van gelden door het Rijk, die door de gemeente zijn voorgeschoten ter betaling van, de uit oorlogsomstandigheden, voortvloeiende lasten 44 365 471a 542 628 687 688 689 906 907 908 909 910

911 920 989 1012 1016

Gegevens betreffende het herstel van oorlogsschade aan gemeente-eigendommen Politionele maandrapporten, ingezonden door de burgemeester als politiegezagsdrager Wapenen en munitie. Register van ontvangen gelden ingevolge het vuurwapenreglement Stukken betreffende militaire graven uit de 2e W.O. Woningbouwverenigingen. Wbv Algemeen Belang. Verzoeken om en toekenning van vergoeding van kosten van herstel van geleden oorlogsschade aan panden Bescherming van de bevolking tegen geweld. Luchtbescherming. Plaatselijke afdeling van de Nederlandse Vereniging voor Luchtbescherming Bescherming van de bevolking tegen geweld. Luchtbescherming. Organisatie, Personeel en taken van de Luchtbeschermingsdienst in de gemeente Bescherming van de bevolking tegen geweld. Luchtbescherming. Melding aan de inspectie Luchtbescherming van ongevallen en voorvallen welke met oorlogshandelingen verband houden Maatschappelijke zorg naar doelgroep. Getroffenen bij oorlog. Gegevens betreffende een oorlogsslachtoffer van het Nederlandse leger Maatschappelijke zorg naar doelgroep. Getroffenen bij oorlog. Verstrekking inlichtingen betreffende de geleden oorlogsschade binnen de gemeente en de aanwijzing van een schatter Maatschappelijke zorg naar doelgroep. Getroffenen bij oorlog. Gegevens betreffende de zorg voor kinderen als slachtoffer van ongelukken met oorlogstuig Maatschappelijke zorg naar doelgroep.

Getroffenen bij oorlog. Gegevens betreffende slachtoffers van de bominslag op 24 september 1943 Maatschappelijke zorg naar doelgroep. Getroffenen bij oorlog. Gegevens betreffende oorlogsslachtoffers, die schade hebben geleden ten gevolge van oorlogshandelingen (met uitzondering van de bominslag van 24 september 1943 Maatschappelijke zorg naar doelgroep. Getroffenen bij oorlog. Gegevens betreffende oorlogsslachtoffers die schade hebben geleden ten gevolge van de aanleg van een vliegveld door de geallieerden - Stukken betreffende de afwikkeling van oorlogsschade aan scholen binnen de gemeente Feesten en herdenkingen. Viering 4 en 5 mei Ingekomen en minuut van uitgaande brief inzake het behoud van de parochiekerk na geleden oorlogsschade Stukken betreffende het plaatsen van betonnen merkpaaltjes op gemeentegrond ten behoeve van defensie

Provinciaal archief Noord-Brabant De archiefstukken van provincie Noord-Brabant liggen in het Brabants Historisch Informatie Centrum te 's-Hertogenbosch. Hiervan zijn de navolgende archieven geraadpleegd: 127 - Militair Gezag in Noord-Brabant, 1944 - 1946 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 34 Kaarten oorlogsschade aan woningen, boerderijen, kerken en andere gebouwen, 1945 104 Tijdstip bevrijding gemeenten in Noord-Brabant, 1945 171 Belastingen, deviezen en oorlogsschade, 1944 - 1945 211 Rapporten over in januari - maart 1945 in Noord-Brabant neergekomen vliegende bommen V1 en V2, 1945 215 Instructies, verordeningen, verslagen en rapporten brandweer en luchtbescherming, 1944 - 1945 216 Opruimen mijnen, 1944 - 1945 280 Schade enquête commissie, 1944 - 1945 307 Mijnen en andere explosieven, 1944 - 1945 326 Brandweer, luchtbescherming en mijnopruiming, 1944 - 1945 342 Oorlogsschade, openbare werken, 1944 - 1945 Sweco | Beek en Donk Projectnummer: 5100767 Datum: 01-09-2022 Versie: D01 Document referentie: \\nlamsas060\nge$\rapporten\2022\029 - 51007673 - heuvelsche velden beek en donk\5 rapportage\definitief\nl22-648800269-30981.docx

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Laarbeek&id=7465dbcb-ca0a-4c2b-8ea5-c133d7110bee