6 20210721 Bijlage 1 Erfgoedhandboek inclusief bijlages.pdf

zorgen deze elementen ervoor dat de verschillende landschappen met eigen karakter in Laarbeek behouden blijven.

bomen op deze kaart mogen niet zomaar gekapt worden. Hiervoor is een omgevingsvergunning nodig.

Waardevolle akkers Als je goed kijkt naar de akkers, zie je deze soms bollen vanaf de randen naar het midden toe. Dit zijn de zogenaamde ‘bolle akkers’ of ‘open akkers’. Dit zijn oude akkers die vanaf de Late Middeleeuwen door het gebruik van plaggenbemesting zijn opgehoogd. Door het ploegen van buiten naar binnen werden de akkers boller. Dit zorgt niet alleen voor reliëf. De archeologische resten onder het plaggendek of esdek zijn meestal goed bewaard. Het esdek heeft een beschermde werking. Daarom zijn deze akkers waardevol en is het belangrijk dat ze niet geëgaliseerd worden.

Historische bebouwingsconcentraties In de omgevingsvisie buitengebied wordt specifiek aandacht besteed aan de historische bebouwingsconcentraties. Deze concentraties van boerderijen bevinden zich langs oude wegen of vormen een cluster bij een van oorsprong interessant landschap voor bewoning. Laarbeek wil de bebouwingsconcentraties beschermen om het oorspronkelijke agrarische karakter te behouden. De architectuur en de mogelijkheden voor nieuwbouw zijn hier aan specifieke regels gebonden. De regels worden verder uitgewerkt binnen de kaders van de Omgevingswet.

Deze oude akkers maakten deel uit van grote open akkercomplexen, bijvoorbeeld bij Heereind. De akkergebieden werden aan de buitenzijde begrensd met een levende haag, eventueel op een wal. Binnen werden de grenzen tussen de eigendommen weergegeven door een lijn van stenen, een smalle greppel of een andere lage markering. Er was dus geen sprake van afgesloten percelen.

Landschapsinvesteringsregeling Cultuurhistorie en landschappelijke kwaliteit gaan hand in hand in het buitengebied. In de Verordening Ruimte uit 2014 is opgenomen dat een ruimtelijke ontwikkeling in het buitengebied voor een verbetering van de bodem, water, natuur, landschap, cultuurhistorie of extensieve recreatieve mogelijkheden moet zorgen. De kwaliteitsverbetering is van toepassing op ontwikkelingen die niet passen in het bestemmingsplan, maar waaraan toch medewerking verleend wordt. Via de landschapsinvesteringsregeling kunnen cultuurhistorische elementen in het buitengebied worden hersteld.

Waardevolle bomen en groenstructuren Laarbeek als groenste gemeente koestert haar groenstructuren en bomen. De gemeente heeft de meest waardevolle bomen en groenstructuren op de Groene Kaart gezet. De waardevolle groenstructuren en

erf GO ED

Interview

‘We mogen trotser zijn op ons erfgoed’

Geboren Lieshoutenaar Joris van der Zanden woont en werkt in Aarle-Rixtel. Hij heeft een bedrijf dat is gespecialiseerd in restauratie en onderhoud van monumenten. Joris, hoe ben je in dit vak terechtgekomen? “Dit is ontstaan uit een samenloop van omstandigheden. Als kind vond ik geschiedenis al interessant en dat is altijd zo gebleven. In 1998 startte ik als werkvoorbereider bij bouwbedrijf van den Heuvel in Helmond waar o.a. veel aan oude en monumentale horecapanden gewerkt werd. Daarna heb ik een tijdje in de nieuwbouw gewerkt totdat ik in 2011 als zelfstandige mijn eigen bouwbedrijf startte. Vrij snel koos ik de richting van monumenten en inmiddels is het bedrijf gespecialiseerd in de restauratie van monumenten. We focussen ons op de schil; daken, muren en ornamenten.” Waarom is het belangrijk om monumenten te behouden? “Het geeft identiteit aan een plek en maakt een plek herkenbaar. Je refereert jouw plek en je geluk aan de omgeving waar je woont en het maakt je creatief. Ik zou ervoor willen pleiten om moderne woningbouw ook meer bijzonder te maken. Dit doet wat met mensen en met de kinderen die er opgroeien.” Wat vind jij één van de mooiste plekken in Laarbeek? “Een van mijn favoriete plekken is het bos bij de Heicamp. Hier liggen oude akkertjes verscholen en je vindt er het oude vakantiehuis van Martien Coppens. Deze plek is niet aangetast door ruilverkaveling.

In combinatie met

‘t Hof en de vroegere molen bij ‘t Rooiven, kun je er in je gedachten een middeleeuws gehucht in zien. De verhalen achter een plek vind ik belangrijk.”

Joris van der Zanden, Restaurateur en eigenaar ZandenBouw, bij het vakantiehuisje van Martien Coppens

‘t Hof in Lieshout

Wat is jouw advies aan de gemeente? “Dat ze trots(er) mag zijn op haar erfgoed en dit ook mag uitdragen. Zowel bestuurlijk, in beleid als ook in de communicatie. Goed voorbeeld doet goed volgen. In de Peel merk je dat de erkenning voor erfgoed nu pas op gang begint te komen. Hier moeten we aan werken! Ik droom ervan ooit een restauratieopleiding op te zetten in samenwerking met een opleidingsinstituut, zodat er een nieuwe generatie opstaat die zelf kan timmeren en kan werken aan oude gebouwen. Op die manier krijg je ook meer kennis en waardering voor restauratie in de Peel.”

Op welk project ben je het meest trots? “Dat is moeilijk te zeggen. Mijn magnum opus moet nog komen. Ieder werk heeft iets moois en is anders. Je komt op de allermooiste plekken! Het hagelkruis hier in mijn eigen dorp

is bijvoorbeeld mooi door zijn ligging op de Hooge Akker, zijn betekenis en zijn eenvoud.” Wat wil je toekomstige monumenteigenaren meegeven? “Onderzoek eerst met behulp van een bouwhistorisch onderzoek wat je koopt voordat je gaat tekenen. En niet gelijk denken dat niets mag, het moet vooral goed onderbouwd worden. Er is niets duurzamer dan een monument omdat je het oneindig kunt hergebruiken. Zorg er wel voor dat je een monument goed onderhoudt want dan zijn de kosten veel lager dan wanneer je het laat vervallen en compleet moet laten restaureren.”

erf GO ED

4.4

Archeologie

Uitvoeren archeologisch onderzoek De gemeente kan archeologisch onderzoek eisen bij het opstellen van een nieuw bestemmingsplan of het aanvragen van een omgevingsvergunning waarbij de bodem wordt verstoord. Of onderzoek al dan niet nodig is, hangt af van de archeologische beleidskaart en het bestemmingsplan. Het archeologisch onderzoek moet uitgevoerd worden door een archeologisch onderzoeksbureau. Proces archeologische monumentenzorg Het archeologisch onderzoek is opgedeeld in vooronderzoek en maatregelen. In het schema wordt dit toegelicht. Het inventariserend onderzoek bestaat uit bureauonderzoek, booronderzoek en proefsleuvenonderzoek. Hierna volgt een selectiebesluit, waarbij besloten wordt of er maatregelen nodig zijn om de archeologische resten te beschermen. Tijdens het inventariserend onderzoek kan het terrein worden vrijgegeven als er een lage verwachting is of het terrein verstoord is. Als er maatregelen moeten uitgevoerd worden, kan dit in de vorm van een opgraving of een archeologische bege-

leiding van de civiele werkzaamheden. Ook kan er gekozen worden om de resten fysiek in de grond te beschermen en hier geen bodemingrepen uit te voeren. Dit wordt behoud in situ genoemd.

zijn uitgevoerd, kan het terrein worden vrijgegeven voor bouwrijp maken en bouwen. De opdrachtgever moet er wel nog voor zorgen dat er een rapport wordt opgesteld door het archeologisch onderzoeksbureau.

Programma van Eisen Om een proefsleuvenonderzoek, archeologische begeleiding of een opgraving uit te voeren is een Programma van Eisen (PvE) nodig. In dit document staat aan welke eisen het onderzoek moet voldoen. Voor het archeologisch onderzoek kan starten, moet het PvE eerst goedgekeurd worden door de gemeente.

Archeologische rijksmonumenten In Laarbeek zijn drie archeologische rijksmonumenten aanwezig. Deze monumenten beschermen de ondergrondse overblijfselen van oude kastelen, zoals Het Gulden Huis. Als je hier bodemingrepen wilt uitvoeren, is een monumentenvergunning nodig. Deze heeft een doorlooptijd van 6 maanden en wordt aangevraagd bij de Rijksdienst voor Cultureel erfgoed. Bij intrede van de Omgevingswet wordt de monumentenvergunning een omgevingsvergunning.

Rapportage Nadat de maatregelen in de vorm van een opgraving of een archeologische begeleiding

Bureauonderzoek Zijn er archeologische resten te verwachten? JA

NEE

Vrijgave terrein

Booronderzoek Is de bodem helemaal verstoord? NEE

JA

Vrijgave terrein

NEE

Vrijgave terrein

Proefsleuvenonderzoek

Selectiebesluit Zijn behoudenswaardige archeologische resten? JA

Maatregelen Opgraving of Archeologische begeleiding of Fysieke bescherming

Inventariserend onderzoek

Archeologie is de naam voor het ondergrondse onderzoek naar de sporen van onze voorouders. De eerste sporen van bewoning in Laarbeek zijn ca. 12.000 jaar oud. Om de archeologische resten goed te beschermen is er een archeologische verwachtingenkaart gemaakt die aangeeft waar er resten uit het verleden verwacht worden. Deze kaart is geactualiseerd in het kader van het nieuwe erfgoedbeleid.

erf GO ED

Wetgeving en bescherming Het Laarbeekse erfgoed wordt op drie niveaus beschermd: rijks, provinciaal en gemeentelijk. Hieronder volgt een overzicht van de wettelijke kaders en beleidsregels voor het erfgoed.

Rijksniveau Omgevingswet: bescherming rijksmonumenten In 2022 (voorlopige datum) treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet (Ow) bundelt 40 wetten, 120 algemene maatregelen van bestuur en een paar honderd ministeriële regelingen op het gebied van de fysieke leefomgeving tot één wet. De Monumentenwet en de Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) gaan ook deel uitmaken van de Omgevingswet. In deze wet zal de bescherming van rijksmonumenten en rijksbeschermde dorps- en stadsgezichten worden vastgelegd. Ook de vergunningplicht bij slopen, verbouwen en restaureren zal hiervan deel uitmaken. Zolang de Omgevingswet niet in werking is, is dit opgenomen in het overgangsrecht Monumentenwet 1988. Daarnaast wordt de instandhoudingsplicht van monumenten vanuit de Erfgoedwet overgeheveld naar de Omgevingswet. Op dit ogenblik staat in de Bor (Besluit omgevingsrecht) welke werkzaamheden aan monumenten vergunningsvrij kunnen worden uitgevoerd. Dit gaat over naar het Besluit bouwwerken leefomgeving. Erfgoedwet: integrale bescherming erfgoed De Erfgoedwet is de integrale wet voor mu-

seale objecten, musea, monumenten en archeologie. Samen met de Omgevingswet maakt de Erfgoedwet een integrale bescherming van ons cultureel erfgoed mogelijk. Specifiek voor archeologie is veel in deze wet geregeld. Het opgravingsverbod, de omgang met archeologische vondsten, depots en de certificering van archeologische bedrijven is hierin vastgelegd. Aanwijzen rijksmonument In de ‘Beleidsregel aanwijzing rijksmonumenten en wijziging rijksmonumentenregister Erfgoedwet’ uit 2016 staat beschreven wat het beleid is voor het aanwijzen en afvoeren van rijksmonumenten. Daarin wordt aangegeven dat er een terughoudend beleid is voor het aanwijzen van nieuwe rijksmonumenten. Provinciaal niveau Interim omgevingsverordening In de interim omgevingsvergunning zijn drie soorten cultuurhistorische waarden beschermd: ‘cultuurhistorische vlakken’, ‘nieuwe hollandse waterlinie’ en ‘complexen van cultuurhistorisch belang’. Bij deze gebieden of locaties vraagt de provincie om behoud, herstel of de duurzame ontwikkeling van de cultuurhistorische bebouwing. Beleidskader 2021 De ambitie van ‘De (verbeeldings)kracht van erfgoed, Beleidskader erfgoed 2016 – 2022’

5 is om ervoor te zorgen dat over vijftig jaar de geschiedenis van Brabant nog steeds doorgegeven wordt aan nieuwe generaties aan de hand van het erfgoed. In het erfgoedbeleid staan vier verhaallijnen centraal: Zuiderwaterlinie, Nieuwe Hollande Waterlinie, Kloosterleven en Crossroads. Cultuurhistorische Waardenkaart Noord-Brabant In de cultuurhistorische waardenkaart zijn de cultuurhistorische elementen geïnventariseerd die belangrijk zijn voor de Brabantse regionale identiteit. De inhoud van deze kaart is verwerkt in de Erfgoedkaart van Laarbeek. Gemeentelijk niveau Erfgoedverordening In de Laarbeekse Erfgoedverordening is de aanwijzing en bescherming van gemeentelijke monumenten geregeld. Ook de instandhouding van archeologische terreinen is hierin opgenomen. De erfgoedverordening is de juridische basis voor het gebruik van de Erfgoedkaart. De inhoud van de Erfgoedverordening zal op termijn overgaan in het omgevingsplan voor Laarbeek. Erfgoedkaart Laarbeek De Erfgoedkaart Laarbeek is in 2013 vastgesteld. De erfgoedkaart is een inventarisatie van de monumentale, cultuurhistorische en archeologische waarden in Laarbeek. In de kaart zijn ook de beschermde en benoemde elementen uit provinciale beleid overgenomen. Omgevingsvisie buitengebied Laarbeek De omgevingsvisie buitengebied heeft een gebiedsgerichte aanpak gebaseerd op acht landschappen.

De kwaliteiten van deze landschappen zijn gebaseerd op de ondergrond, het aanwezige erfgoed, het fysieke landschap

en de huidige en toekomstige ontwikkelingen. Het buitengebied in Laarbeek dankt zijn authentieke uitstraling aan het herkenbare landschap met landschapselementen en zijn (beeldbepalende) boerderijen en cultuurhistorische elementen. In de omgevingsvisie is specifiek aandacht voor het behouden en versterken van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden in het buitengebied. Hiertoe behoort ook het beschermen van de historische bebouwingsconcentraties. Bestemmingsplannen In de bestemmingsplannen zijn cultuurhistorische waarden en dubbelbestemmingen archeologie opgenomen. Hierdoor worden archeologische waarden, cultuurhistorisch waardevolle panden en gebieden en waardevolle bomen beschermd. Als hier bodemingrepen of bouwactiviteiten plaatsvinden, moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd. Hieruit moet blijken dat er goed met de cultuurhistorische waarden wordt omgegaan of dat er voldoende archeologisch onderzoek is uitgevoerd. De verschillende bestemmingsplannen zullen de volgende jaren worden omgebouwd tot één omgevingsplan voor Laarbeek.

erf GO ED

6

Overzicht nieuw beleid Het nieuwe erfgoedbeleid voor 2021-2026 bestaat uit een aantal documenten en een uitvoeringsprogramma. De documenten worden in dit hoofdstuk toegelicht. Het uitvoeringsprogramma is opgenomen in hoofdstuk 7. Erfgoedhandboek Het voorliggende erfgoedhandboek is de beleidsnota, inspiratiebron en praktisch handboek in één. Het heeft tot doel de inwoners te inspireren en praktische handvatten te geven als je iets met erfgoed moet. Hierin is ook het uitvoeringsprogramma voor 2021-2026 opgenomen. Geactualiseerde archeologische waarden- en verwachtingskaart Laarbeek De archeologische waarden- en verwachtingskaart uit 2013 is geactualiseerd door Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant. De heemkundekringen en regionale experts zijn hierbij betrokken. De geactualiseerde beleidskaart wordt vastgesteld door de gemeenteraad in 2021 samen met de overige documenten voor het geactualiseerde erfgoedbeleid. Deze kaart wordt vervolgens verwerkt tot een paraplubestemmingsplan archeologie voor Laarbeek.

Richtlijnen plaatsing op zonnepanelen monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden Laarbeek Met behulp van de richtlijn wil gemeente Laarbeek aangeven wat de spelregels zijn voor het plaatsen van zonnepanelen en zonnecollectoren op monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden in Laarbeek. Aanvullen: de richtlijnen worden vastgesteld als aanvulling op de Welstandsnota 2012. Aangepaste Verordening subsidie monumenten Laarbeek In de subsidieverordening zijn aanpassingen doorgevoerd, zodat ook quickscans voor verduurzaming voor subsidie in aanmerking komen. Daarnaast kunnen eigenaren van gemeentelijke monumenten subsidie aanvragen voor specifiek isolatiemaatregelen van hun monument. De voorwaarden zijn toegelicht in de aangepaste verordening. Erfgoedverordening Laarbeek 2021 De Laarbeekse Erfgoedverordening is geactualiseerd naar het recentste VNG-model. De inhoudelijke verandering beperkt zicht tot de aanpassingen die nodig zijn om de Erfgoedverordening te laten corresponderen met de geactualiseerde archeologische waarden- en verwachtingskaart.

Instandhouding rijkmonumenten Tijdens het traject van de actualisatie van het erfgoedbeleid is een nulmeting van de rijksmonumenten uitgevoerd. Dit als start voor het toezicht op de instandhoudingsplicht van de rijksmonumenten. Leden van de Monumentenwacht Brabant-Noord zijn gevraagd om inspectierapporten te delen met de gemeente. Niet-leden krijgen een gratis eenmalige inspectie aangeboden. Van alle rijksmonumenten zijn slechts er zes monumenten waarvan geen recent inspectierapport bekend is. Daarnaast is de huidige status van de meeste monumenten redelijk tot goed te noemen. Dit siert de monumenteigenaren in Laarbeek! Het verdere toezicht op de instandhouding zal meegenomen worden in de gewenste uitbreiding van toezicht en handhaving op rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden. In de omgevingsagenda behorende tot de Omgevingsvisie Buitengebied is hiervoor extra capaciteit gevraagd om zo de ruimtelijke kwaliteit in Laarbeek goed te kunnen bewaren.

erf GO ED

7

Uitvoeringsprogramma 2021-2026 Laarbeek heef vier ambities voor erfgoed. Om aan deze ambities te werken, is een uitvoeringsagenda opgesteld voor 2021-2026. Het uitvoeringsprogramma is gevoed met ideeën van inwoners, bestuur en ambtelijk betrokkenen. In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van het uitvoeringsprogramma. Vervolgens worden de voornemens per ambitie nader toegelicht. 1. Integraal gebruik van erfgoed • Opstellen Kerkenvisie Laarbeek • Erfgoed verankeren in actualisatie beleid recreatie en toerisme • Erfgoed als bouwsteen in Omgevingsvisie kernen • Integrale aanpak bevorderen bij projecten • Evalueren erfgoedbeleid in 2026 • Jaarlijkse controle actualiteit Erfgoedhandboek

Planning 2021-2022 2022 nader te bepalen doorlopend 2025-2026 doorlopend

2. Betere bescherming van het erfgoed • Paraplubestemmingsplan archeologie • Monumenten opnemen in het bestemmingsplan • Herijken lijst beeldbepalende panden en gemeentelijke monumenten • Erfgoedkaart actualiseren • Beeldkwaliteitsplan en handboek kwaliteitsverbetering buitengebied • Uitbreiding handhaving en toezicht monumenten en beeldbepalende panden • Instellen adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Laarbeek

2021-2022 2021-2022 2022-2024 nader te bepalen 2022-2025 doorlopend 2021

3. Duurzame omgang met erfgoed • Subsidie verlenen voor quickscan erduurzaming monumenten • Herbestemming monumenten stimuleren

doorlopend doorlopend

4. Opzetten erfgoedcommunicatie specifiek voor inwoners • Lancering online erfgoedpagina • Erfgoedcafé met thema-avonden • Erfgoed nieuwsbrief • Vooroverleg bij vergunningen monumenten en beeldbepalende panden • Project rond errfgoededucatie bezoekers • Kunst- en erfgoedroute app lanceren • Cultuurhistorische routes promoten en faciliteren • Informatieborden historische bebouwingsconcentraties

2021 jaarlijks 2x jaarlijks doorlopend 2022-2024 2021 doorlopend 2022-2026

erf GO ED

Ambitie 1 Integraal gebruik van erfgoed Opstellen Kerkenvisie Laarbeek Planning: 2021-2022 Financiën: € 25.000 gefinancierd uit decentralisatie-uitkering Gemeente Laarbeek heeft vanuit het Rijk subsidie ontvangen voor het opstellen van een Kerkenvisie voor Laarbeek. De Kerkenvisie is een document waarin de toekomst voor de kerkgebouwen verkend wordt. Er is afgesproken dat Parochie Zalige Pater Eustachius van Lieshout de kar trekt voor het opstellen van de kerkenvisie als eigenaar van de kerkgebouwen en de gemeente hierbij faciliteert. De gemeenschap van Laarbeek zal hierbij betrokken worden. Erfgoed verankeren in actualisatie beleid recreatie en toerisme Planning: 2022 Financiën: reguliere uren In het nieuwe beleid zal erfgoedtoerisme een plek krijgen. In de promotie van Laarbeek zal de lokale identiteit van de kernen een prominentere rol innemen. Erfgoed als bouwsteen in Omgevingsvisie kernen Planning: Nog te bepalen Financiën: kosten mee te nemen in raming Omgevingsvisie kernen Wanneer de omgevingsvisie voor de kernen wordt opgesteld, zal erfgoed meegenomen als bouwsteen voor de visie.

7.2

Integrale aanpak bevorderen bij projecten Planning: doorlopend Financiën: reguliere uren Erfgoed is een van de aspecten waarmee vroeg in ruimtelijke planvorming rekening moet gehouden worden. Zo kan er gestuurd worden op een integrale aanpak met aandacht voor de aanwezige erfgoedwaarden. Daarnaast kunnen deze waarden de plannen versterken door bijvoorbeeld meer nadruk op de authenticiteit van het gebouw of de plek. Evalueren en actualiseren erfgoedbeleid Planning: 2025-2026 Financiën: nader te bepalen In 2025-2026 wordt het erfgoedbeleid geëvalueerd en geactualiseerd. Het nieuwe beleid wordt in najaar 2026 vastgesteld. Jaarlijkse controle actualiteit Erfgoedhandboek Planning: doorlopend Financiën: reguliere uren De informerende hoofdstukken 4 en 5 en de bijlages worden jaarlijks nagekeken en aangepast waar nodig. Aangezien het erfgoedhandboek praktische informatie geeft over wetgeving, subsidiemogelijkheden etc., is het nodig dit jaarlijks te actualiseren. De aangepaste versie wordt ter kennisname aan het college van B&W voorgelegd voordat deze digitaal beschikbaar wordt gesteld.

erf GO ED

7.2

Ambitie 2 Betere bescherming van het erfgoed Paraplubestemmingsplan archeologie Planning: 2021-2022 Financiën: ca. € 10.000 te financieren uit budget bestemmingsplannen De geactualiseerde archeologiekaart wordt vertaald in een paraplubestemmingsplan archeologie voor Laarbeek. Monumenten opnemen in het bestemmingsplan Planning: 2021-2022 Financiën: gefinancierd uit krediet Actualisatie erfgoedbeleid De monumenten krijgen een specifieke aanduiding in het paraplubestemmingsplan archeologie of in de update van het bestemmingsplan dat wordt opgesteld om onvolkomenheden te repareren. Dit als signaalfunctie voor initiatiefnemers. Herijken lijst met beeldbepalende panden en gemeentelijke monumenten Planning: 2022-2024 Financiering: te financieren uit Krediet Actualisatie Erfgoedbeleid De lijsten met cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden en gemeentelijke monumenten worden herijkt. Er wordt een quickscan uitgevoerd van de relevante panden. De cultuurhistorische waarde, architectuurhistorische waarde en ruimtelijke/

landschappelijke waarde worden per object bepaald. Aan de hand van de resultaten vindt een thematische herijking plaats om tot een representatief bestand te komen van gemeentelijke monumenten en cultuurhistorisch waardevolle panden. Daarnaast is het wenselijk om de richtlijnen voor omgang met cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden te verduidelijken voor eigenaren. Dit wordt vervolgens verwerkt in het nieuwe omgevingsplan. Erfgoedkaart actualiseren Planning: nader te bepalen Financiën: te financieren uit regulier budget en budget Omgevingsplan De Erfgoedkaart uit 2013 wordt geactualiseerd en geïmplementeerd in het nieuwe Omgevingsplan voor Laarbeek. Thema’s die nu onderbelicht zijn zoals watergerelateerd erfgoed en naoorlogse architectuur zullen meegenomen worden in de actualisatie. Beeldkwaliteitsplan en handboek kwaliteitsverbetering buitengebied Planning: 2022-2025 Financiën: onderdeel Omgevingsagenda buitengebied Om de ruimtelijke kwaliteit en de cultuurhistorische waarden van het buitengebied beter te behouden, wordt een Beeldkwaliteitsplan

voor monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden en handboek kwaliteitsverbetering buitengebied opgesteld. Uitbreiding handhaving en toezicht monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden Planning: doorlopend Financiën: onderdeel Omgevingsagenda buitengebied De gemeente is verantwoordelijk voor het toezien op de instandhouding van Rijksmonumenten. Daarnaast is handhaving en bouwtoezicht op Rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden belangrijk om de ruimtelijke kwaliteiten van Laarbeek te behouden. Instellen adviescommissie omgevingskwaliteit Laarbeek Planning: 2021 Financiën: reguliere uren In het kader van de implementatie van de Omgevingswet wordt de huidige monumenten- en welstandscommissie omgevormd tot een adviescommissie omgevingskwaliteit. Bij deze nieuwe commissie wordt meer aandacht gevraagd voor de lokale situatie en samenhang met de omgeving.

erf GO ED

Ambitie 3 Duurzame omgang met erfgoed Subsidie verduurzaming monumenten Planning: doorlopend Financiën: uit jaarlijks budget monumentsubsidie Op basis de aangepaste subsidieverordening Monumenten Laarbeek kunnen monumenteigenaren de kosten voor een quickscan voor verduurzaming van hun monument aanvragen met een maximum van € 1000 per monument. Daarnaast kunnen eigenaren van gemeentelijke monumenten subsidie krijgen voor het isoleren van hun monument. Herbestemming monumenten faciliteren Planning: doorlopend Financiën: reguliere uren De gemeente neemt een faciliterende rol aan bij herbestemming van (leegstaande) monumenten.

7.3

erf GO ED

Ambitie 4 Opzetten erfgoedcommunicatie Specifiek voor bewoners Lancering online erfgoedpagina Planning: 2021 Financiën: krediet Actualisatie erfgoedbeleid en reguliere uren Bij de vaststelling van het geactualiseerde erfgoedbeleid wordt een vernieuwde erfgoedpagina op de gemeentelijke website gelanceerd, gekoppeld aan een online campagne. Deze pagina wordt actueel gehouden. Erfgoedcafé met thema-avonden Planning: jaarlijks Financiën: uit regulier erfgoedbudget Jaarlijks wordt een erfgoedcafé georganiseerd in samenwerking met de heemkundekringen en andere geïnteresseerde maatschappelijke partners. Het zijn thematische bijeenkomsten rond specifieke erfgoedthema’s, bijvoorbeeld verduurzaming van monumenten. Erfgoed nieuwsbrief Planning; 2x jaarlijks Financiën: regulier uren Tijdens het traject van de actualisatie van het beleid is gestart met een digitale erfgoednieuwsbrief. Deze wordt 2x per jaar verstuurd. Vooroverleg bij vergunningen monumenten, cultuurhistorisch waardevolle en beeldbepalende panden Planning: doorlopend Financiën: uit regulier budget vergunningverlening Bij vergunningsplichtige ingrepen bij monumenten of beeldbepalende panden wordt bij voorkeur een vooroverleg gevoerd voorafgaand aan de vergunningverlening. Dit om het vergunningentraject te vergemakkelijken.

7.4

Project rond erfgoededucatie Planning: 2022-2024 Financiën: uit regulier erfgoedbudget Samen met de heemkundekringen wordt een project opgezet om basisschoolleerlingen meer over de geschiedenis van hun eigen omgeving te leren. De jeugdgemeenteraad willen we hier graag bij betrekken. Gericht op bezoekers en bewoners Kunst- en erfgoedroute app Planning: 2021 Financiën: : uit budget Kunst en cultuur In 2021 wordt een route-app gelanceerd die je attendeert op kunst in de openbare ruimte en erfgoedlocaties in Laarbeek. Via allerlei selecties zijn fiets- en wandelroutes te maken die je langs locaties leiden van je interesse. Cultuurhistorische routes promoten en faciliteren Planning: doorlopend Financiën: uit regulier erfgoedbudget Door de bestaande cultuurhistorische routes te promoten en nieuwe routes te faciliteren, kunnen de bijzondere Laarbeekse verhalen meer bekendheid krijgen onder bewoners en bezoekers. Informatieborden historische bebouwingsconcentraties Planning: 2023-2026 Financiën: uit regulier erfgoedbudget Bij (een selectie van) de veertien historische bebouwingsconcentraties komt een informatiebord dat per gehucht of huizengroep een stukje geschiedenis toelicht aan de hand van tekst en beeld.

erf GO ED

Procesverantwoording

Tijdens het proces van de actualisatie van het erfgoedbeleid is de expertise van verschillende Laarbeekse partijen ingezet. Ook bewoners uit Laarbeek zijn betrokken bij het opstellen van het nieuwe beleid. Heemkundekringen Vertegenwoordigers van de heemkundekringen Barthold van Heessel, De Lange Vonder en ‘t Hof van Liessent zijn tijdens het opstellen van het nieuwe beleid meermaals betrokken en geraadpleegd voor hun specifiek kennis over de geschiedenis van Laarbeek. Naast verscheidene voortgangsoverleggen zijn twee werksessies georganiseerd. In 2019 is met elke heemkundekring is een tijdlijn sessie gedaan die de input heeft geleverd voor de tijdlijnen in hoofdstuk 3. Op 19 februari 2020 heeft een werksessie rondom de historische bebouwingsconcentraties in het buitengebied plaatsgevonden. De resultaten hiervan zijn meegenomen in de begrenzing van de historische en niet-historische bebouwingsconcentraties. Bewoners De aftrap van de actualisatie van het erfgoedbeleid vond plaats op 12 februari 2019. In kasteel Croy (Aarle-Rixtel) is een erfgoedavond georganiseerd voor alle geïnteresseerden. Tijdens deze avond zijn vele ideeën

opgehaald voor het nieuwe beleid en specifiek ook het uitvoeringsprogramma. De resultaten van de deelsessie rond identiteit van de kernen zijn gebruikt voor hoofdstuk 3. Wegens de Coronabeperkingen is helaas geen vervolg gegeven aan deze bijeenkomst. Er is wel getracht de geïnteresseerden op de hoogte te houden via de Erfgoed nieuwsbrief. Alle deelnemers van de erfgoedavond uitgenodigd worden voor het eerste Erfgoedcafé. Via interviews zijn verscheidene bewoners geïnterviewd. De interviews maken deel uit van het erfgoedhandboek. Kruisbestuiving Omgevingsvisie Buitengebied Laarbeek Aangezien de totstandkoming van de Omgevingsvisie Buitengebied op hetzelfde moment plaatsvond als het traject van actualisatie van het erfgoedbeleid heeft er veel kruisbestuiving plaatsgevonden. Erfgoed is als een van de pijlers van de omgevingskwaliteit uitgebreid aan bod gekomen in de Omgevingsvisie. Anderzijds gaven de gevoerde gesprekken met diverse betrokkenen en belangengroepen input voor het nieuwe erfgoedbeleid.

8

erf GO ED

9

Colofon

Versie 1.0 juni 2021 Dit erfgoedhandboek is geheel in eigen beheer tot stand gekomen met behulp van de medewerkers en bestuurders van gemeente Laarbeek. Tekst en vormgeving: • Gemeente Laarbeek Speciale dank aan volgende partijen voor hun medewerking en alle verkregen informatie: • Heemkundekring Barthold van Heessel • Heemkundekring De Lange Vonder • Heemkundekring ’t Hof van Liessent • Dhr. J. van der Zanden • Mevr. E. en dhr. J. Otting • Dhr. F. Leenders • Dhr. J. en mevr. E. Coppens • Mevr. A. Huijbers • Mevr. R. Berkvens van Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant • Monumentenwacht Noord-Brabant

erf GO ED

Geraadpleegde media Geraadpleegde literatuur • Archeologisch onderzoek aan de Beekseweg te Lieshout, gemeente Laarbeek, Noord-Brabant ZAR 18 - H. Hiddink, 2005 • Bestemmingsplannen Laarbeek Gemeente Laarbeek • Bewoningssporen uit de Volle Middeleeuwen de Nieuwe Tijd op de Beekse Akkers bij Beek en Donk, gemeente Laarbeek ZAR 36 - H. Hiddink, 2009 • Cultuurhistorische waardenkaart • Noord-Brabant, 2016 • De (verbeeldings)kracht van erfgoed, Beleidskader erfgoed 2016-2020 Provincie Noord-Brabant, 2015 • D’n Broekkant. T. Thelen (red), 1998 • De biografie van Peelland. De cultuurhistorische hoofdstructuur (CHS) van Peelland. Toelichting kaart ZAR 13 - J. Koolen ea., 2004 • Een elite-nederzetting uit de vroege en late Middeleeuwen te Aarle-Rixtel-Strijp. ACVU Brochure 7 F. Kortlang S. Hakvoort, 2002 • Erfgoed in beeld, een erfgoedkaart voor de gemeente Laarbeek SRE Milieudienst, 2012 • Eyckenlust, kasteel en omgeving F. Leenders, 2008 • Erfgoedwiki Laarbeek 2012 • Herziene welstandsnota. Gemeente Laarbeek, 2012

• Historische Bebouwingsconcentraties in Laarbeek Gemeente Laarbeek, 2020 • Interim omgevingsverordening Provincie Noord-Brabant, 2020 • Kasteel Croy Beek, van H., Daniëls, W., 2007 • Van Ricstelle tot Aarle-Rixtel J. Coenen, 1992 • Verordening Ruimte Provincie Noord-Brabant • Wilhelminakanaal, Feiten en herinneringen Bekx, J., 2013 Websites • Arnoldus Arlenius www.brabantserfgoed.nl Geraadpleegd op 25 maart 2021. • Geschiedenis van Bavaria www.bavaria.com Geraadpleegd op 22 maart 2021. • De Vogelenzang www.vangoghbrabant.com Geraadpleegd op 26 maart 2021. • Het geheugen van Brabant www.bhic.nl Geraadpleegd in april 2021. • Stephanus Hanewinckel www.stephanushanewinckel.nl Geraadpleegd op 26 maart 2021.

Afbeeldingen • Heemkundekring Barthold van Heessel • Heemkundekring De Lange Vonder • Heemkundekring ’t Hof van Liessent • Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCE) • Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) • Rijksmuseum voor Oudheden (RMO) • Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed • Van Gogh Museum Amsterdam • Zandenbouw BV

erf GO ED

Bijlage 1 Erfgoedregister Laarbeek Gemeentelijke monumenten Object 1 Boerderij 2 Wegkruis 2 Boerderij 3 Kerkhofmuur 4 Cafe 5 Ornament en poort 6 Boerderij 7 Oude Boerderij 8 Boerderij 9 Woning in blok van 4 10 Woning in blok van 4 11 Woning in blok van 4 12 Villa 13 Blok van twee 14 Blok van twee 15 Woonhuis 16 Boerderij 17 Woonhuis 18 Winkelwoonhuis 19 Familiegraven 20 Boerderij 21 Villa 22 Voorgevel Klooster 23 Winkelwoonhuis 24 Blok van twee 25 Villa 26 Woonhuis 27 Villa 28 Boerderij 29 Gebint/kelder van boerderij 30 Villa 31 Boerderij 32 Woning

Straat Biezen 5 Bosscheweg/Helmondseweg hoek Croylaan 4a beh bij Dorpsstraat 5 Dorpsstraat 18 Havenweg 2 Het Laar 8 Het Laar 10 Kasteelweg 5,7 Klokkengietersstraat 6 Klokkengietersstraat 8 Klokkengietersstraat 10 Klokkengietersstraat 12, 14 Kouwenberg 19 Kouwenberg 21 Kouwenberg 31 Laag Strijp 26 Lieshoutseweg 72 Wilhelminalaan 2,4 Dr. Timmerslaan 64 Gemertseweg 5 Herendijk 41 Heuvelplein 57-65 Heuvelplein 69 Julianastraat 4 Kapelstraat 3 Kapelstraat 22 Pater de Leeuwstraat 19 Vonderweg 2 Achterbosch 11 Dorpstraat 2 Herendijk 12 Rooyseweg 15

Kern Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Lieshout Lieshout Lieshout Mariahout

erf GO ED Rijksmonumenten Object 1 Fabriek 2 Cafe 3 Oude raadhuis 4 Villa 5 Pastorie 6 Kerkgebouw Koetshuis 7 Woonhuis 8 Poortgebouw, bijgebouw, tuin 9 Kasteel 10 Boerderij 11 Kerkgebouw Onderdelen kerk 12 Pastorie 13 Langgevelboerderij 14 Kerktoren 15 Fabriek/woonhuis 16 Kapel 17 Wegkruis 18 Terrein met resten kasteel 19 Boerderij 20 Langgevelboerderij 21 Kasteel, Brug, schaapskooi, tuin, poortgebouw 22 Tuinmuur 23 Raadhuis 24 Kerkgebouw 25 Heilig Hartbeeld 26 Pastorie 27 Woonhuis 28 Woonhuis 29 Pomp 41 Hagelkruis 39 Langgevelboerderij 40 Langgevelboerderij 30 Langgevelboerderij 31 Woonhuis 32 Fabriek 33 Woonhuis 34 Woonhuis

Straat Bosscheweg 34 Heuvelplein 6 Heuvelplein 8 Kapelstraat 2 Kapelstraat 29 Kapelstraat 31 Kapelstraat 31 Kasteellaan 1 Kasteellaan 1,3,4 en 5 Kasteellaan 2 Starreboslaan 2 Kerkstraat 1 Kerkstraat 1 Kerkstraat 3 Pater Becanusstraat 75 dr. Timmerslaan 64 Willemstraat 11-13 Bosscheweg 18 Bosscheweg 79 Bosscheweg Croylaan 11 Croylaan 12 Croylaan 14

Kern Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

bij Croylaan 14 Croylaan 10 Dorpstraat 1 Dorpstraat 5 Dorpstraat ong. Dorpstraat 7 Dorpstraat 16 Dorpstraat 98 Dorpstraat-Sengersweg Hagelkruisweg bij 28 Het Laar 3 Het Laar 12 Kannelustweg 8 Kapellaan 1 Klokkengietersstraat 1-3 Klokkengietersstraat 7 Klokkengietersstraat 9

Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

35 36 37 38 42 43 45 46 47 51 48 49 50 44 52 53 54

Woonhuis Langgevelboerderij Kerkgebouw Kiosk Tol-wevershuis Terrein met resten Kasteel Gulden Huis Langgevelboerderij Woonhuis/fabriek Woonhuis Terrein met resten kerk en kasteel Poort van binderen Molen Molen Langgevelboerderij Krukboerderij Kerk Beelden Kruisbeeld Pastorie

Klokkengietersstraat 11 Kouwenberg 27 Kouwenberg 29 Kouwenberg ong. Opstal 2

Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

nabij Oliemolen Dorpstraat 76 Dorpstraat 73-75 Havenweg 10

Aarle-Rixtel Lieshout Lieshout Lieshout

Het Hof Heuvel 1 Molendreef 6 Molenstraat 40 Provincialeweg 10 Mariastraat 2 Mariastraat 25 Mariastraat 25 Mariastraat 25 Mariastraat 27

Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout

erf GO ED

Bijlage 2 Beeldbepalende en cultuurhistorisch waardevolle panden Laarbeek Aarle-Rixtel

Object Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis Twee-onder-een-kapwoningen Villa Kloostercomplex Kapel Woonhuis Winkel- en woonhuis Woonhuis Schoorsteen Langgevelboerderij Stal Dubbel woonhuis Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis Woonhuis Woonhuis Twee-onder-een-kapwoningen Woonhuis Dubbel woonhuis Woonhuis Woonhuizen Woonhuis Winkel Woonhuis Woonhuis

Straat Asdonkseweg 3 Asdonkseweg 5 Asdonkseweg 6 Beekseweg 7 Bosscheweg 3-5 Bosscheweg 12 (Mon de Sir) Bosscheweg 14-16 Bosscheweg nabij 20 Bosscheweg 23 Bosscheweg 61-63 Bosscheweg 66 Bosscheweg 79 Bosscheweg 92-94 Croylaan 3 Croylaan 5-7 De Biezen 1 De Biezen 4 De Biezen 7 Dorpsstraat 16 Dorpsstraat 28 Dorpsstraat 33 Dorpsstraat 39-41 Dorpsstraat 43 Dorpsstraat 57-59 Dorpsstraat 61 Dorpsstraat 63, 65, 67 Dorpsstraat 68 Dorpsstraat 72 Dorpsstraat 75 Dorpsstraat 78

Kern Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

erf GO ED Smederij Winkel-woonhuis Villa Villa Brugcomplex Woonhuis Woonhuis Woonhuis Boerderij Langgevelboerderij Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis Woonhuis Woonhuis Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis Woonhuis Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis Woonhuis Woonhuizen Woonhuizen Woonhuis Winkel-woonhuis Kloostercomplex Langgevelboerderij Woonhuis Woonhuizen Woonhuizen Woonhuizen Woonhuis Woonhuis Winkel-woonhuis Boerderij Woonhuis Woonhuis Woonhuis

Dorpsstraat 88 Dorpsstraat 90 Dorpsstraat 92 Dorpsstraat 94 Havenweg Havenweg 13 Havenweg 23 Helmondseweg 1-3 Helmondseweg 41 Het Laar 6 Het Laar 7 Hoog Strijp 1 Hoog Strijp 2 Janssensstraat 35 Janssenstraat 37 Kannelustweg 5 Kapellaan 2 Kapellaan 3-5 Kasteelweg 2 Kasteelweg 4 Kerkstraat 2 Kerkstraat 14 (Huize Zonnetij) Kerkstraat 38 Kerkstraat 40 Kerkstraat 53 Klokkengietersstraat 4 Klokkengietersstraat 13, 15, 17 Klokstraat 4-6 Klokstraat 5 Klokstraat 8 Kloosterdreef 7 Kloosterdreef 8 Kouwenberg 3 Kouwenberg 9-11 Kouwenberg 15-17 Kouwenberg 23-25 Kouwenberg 33 Kouwenberg 35 Kouwenberg 37 Laag Strijp 2 Laarweg 7 Lieshoutseweg 1 Lieshoutseweg 17

Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

Woonhuis Langgevelboerderij Woonhuizen Woonhuizen Woonhuis Twee-onder-een-kapwoningen Woonhuis Langgevelboerderij Woonhuis Woonhuis Langgevelboerderij Twee-onder-een-kapwoningen Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Poort Opstal 15 Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis

Lieshoutseweg 31 Lieshoutseweg 36 Lieshoutseweg 38-40 Lieshoutseweg 43-51 Lieshoutseweg 50 Lieshoutseweg 67-69 Lieshoutseweg 68 Lieshoutseweg 70 Lieshoutseweg 73 Lieshoutseweg 75 Lieshoutseweg 76 Lieshoutseweg 77-79 Lieshoutseweg 97-99 Lieshoutseweg 101 Opstal 10 Opstal 11 Aarle-Rixtel Pater Eustachiuslaan 3 Pater Eustachiuslaan 7 Pater Eustachiuslaan 11 Sengersweg 5 Sengersweg 7 Wilhelminalaan 18

Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

Object Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboederij Langgevelboerderij Boerderij Fabriekgebouw Woonhuis Kortgevelboerderij Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Kortgevelboerderij Woonhuis brugwachtershuis

Straat Auwerstraat 2 Bemmerstraat 3 Bemmerstraat 5 Bemmerstraat 7 Bemmerstraat 8 Bemmerstraat 10 Bemmerstraat 14 Bosscheweg 40, 42 Brandstraat 5 Broekkantsestraat 1 Broekkantsestraat 4 Broekkantsestraat 9 Broekkantsestraat 11 Brugstraat 16 Dijkstraat 2, 4

Kern Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk

Beek en Donk

Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel Aarle-Rixtel

erf GO ED Woonhuizen Villa Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Kop-hals-rompboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Dubbel woonhuis Woonhuis Winkel-woonhuis Winkel-woonhuis Winkel-woonhuis Boerderij Winkelpand Woonhuis Café Kapelstraat 5 Garage Villa Kapelstraat 18 Woonhuis Woonhuis Woonhuis Schoolgebouw Woonhuizen Langgevelboerderij Boerderij Langgevelboerderij Woonhuis Winkel-woonhuis Winkel-woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij

Dokter Timmerslaan 17 t/m 39 Dokter Timmerslaan 9 Donkervoortsestraat 3 Donkervoortsestraat 7 Donkkervoortsestraat 8 Donkervoorsestraat 14 Gemertseweg 26 Heereindsestraat 2 Heereindsestraat 3 Herendijk 43-45 Heuvelplein 2 Heuvelplein 5 Heuvelplein 12 Heuvelplen 14-16 Heuvelplein 32 Heuvelplein 71 Julianastraat 2 Beek en Donk Kapelstraat 11 Beek en Donk Kapelstraat 23 Kapelstraat 24 Kapelstraat 26 Kapelstraat 50 Kapelstraat 88-110 Karstraat 6 Karstraat 7 Karstraat 13 Kerkstraat 17 Kerkstraat 56 Koppelstraat 1 Koppelstraat 15 Koppelstraat 17 Koppelstraat 25 Koppelstraat 29 Koppelstraat 33 Krommestreeg 3 nabij Oranjelaan Lage Dijk 7 Lekerstraat 8 Lekerstraat 10 Lekerstraat 23-23a Lekerstraat 25 Lekerstraat 27

Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk

Langgevelboerderij Langgevelboerderij Dubbel woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuizen Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Villa Paviljoen Voormalige brandweerkazerne Langgevelboerderij Langgevelboerderij Woonhuis Villa Villa Langgevelboerderij Kortgevelboerderij Dubbel woonhuis Boerderij Boerderij Langgevelboerderij Café-woonhuis Fabriek met woning

Loopweg 1 Loopweg 3 Mauritsstraat 3-5 Mgr. Verhagenstraat 9 Nassaustraat 1 Nassaustraat 2 Oranjelaan 17-19 Oranjelaan 18 Oranjelaan 20 Oranjelaan 21 Oranjelaan 22 Oranjelaan 40 Parklaan 3 Parklaan 5 Pater Becanusstraat 10 Pater Becanusstraat 41 Pater de Leeuwstraat 13 Pater de Leeuwstraat 17 Pater de Leeuwstraat 25 Pater de Leeuwstraat 65 Pater van der Burgtweg 3 Schoolstraat 50-52 Trentstraat 2 Venstraat 1 Vonderweg 4 Willemstraat 1 Willemstraat 3

Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk Beek en Donk

Object Langgevelboerderij Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij

Straat Achterbosch 3 Achterbosch 5 Achterbosch 6 Achterbosch 7 Achterbosch 10 Achterbosch 11 Beekseweg 5 Beemdkant 6 Beemdkant 8 Bosrand 11 Broeksteeg 4

Kern Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout

Lieshout

erf GO ED Poort Villa Langgevelboerderij Kantoor Villa Woning Langgevelboerderij Woonhuis Voormalig fabrieksgebouw Villa Winkel-woonhuis Woning-horeca Woonhuis Woonhuizen Villa Woonhuis Langgevelboerderij Villa Langgevelboerderij Voormalig fabrieksgebouw Twee-onder-een-kapwoningen Woning Langgevelboerderij Heilig Hartbeeld Herberg-hotel Woonhuis Woonhuis Winkel-woonhuizen Kerkhof Villa Dubbel woonhuis Twee-onder-een-kapwoningen Villa Dubbel woonhuis Villa Villa Woonhuis Woonhuis Langgevelboerderij Boerderij Langgevelboerderij Villa Villa

Burgemeester van de Heuvel 1 Burgemeester van de Heuvel 4 Burgemeester van de Heuvel 12 Burgemeester van de Heuvel 16 Burgemeester van de Heuvel 18 De Klumper 24 Den Houw 2 Dorpsstraat 14 Dorpsstraat 18-20 Dorpsstraat 21 Dorpsstraat 35 Dorpsstraat 49-51 Dorpsstraat 56 Dorpsstraat 59-61 Dorpsstraat 63 Dorpsstraat 74 Dorpsstraat 76 Dorpsstraat 90 Dorpsstraat 92 Dorpsstraat 94 Dorpsstraat 98-100 Dorpsstraat 106 Herendijk 8 Heuvel Heuvel 3 Heuvel 5 Heuvel 13 Heuvel 14 t/m 19 Kerkhofpad Molenstraat 5 Molenstraat 10-12 Molenstraat 11-13 Molenstraat 15 Molenstraat 16-18 Molenstraat 22 Molenstraat 28 Molenstraat 42-44 Molenstraat 50 Provinciale weg 4 Provinciale weg 6 Provinciale weg 10 Ribbiusstraat 1 Ribbiusstraat 3

Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout

Woonhuis Dubbel woonhuis Woonhuis Dubbel woonhuis Woonhuis Kortgevelboerderij Sluiswachtershuis Langgevelboerderij Woonhuis Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij

Ribbiusstraat 13 Ribbiusstraat 21-23 Ribbiusstraat 25 Ribbiusstraat 33-35 Schutstraat 1 Sluisweg 1 Sluisweg 2 t Hof 1 t Hof 2 t Hof 3 Vogelenzang 30 Vogelenzang 32-34 Vogelenzang 47-49

Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout Lieshout

Object Ontginningsboerderij Boerderij Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Boerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Klooster en school Kortgevelboerderij Langgevelboerderij Langgevelboerderij Grenssteen Kortgevelboerderij Woonhuis Langgevelboerderij Langgevelboerderij

Straat Bosven 2 De Hei 25 De Hei 43 De Hei 51 Ginderdoor 23 Ginderdoor 30 Ginderdoor 35 Ginderdoor 37 Ginderdoor 44 Grensweg 7 Heieindseweg 2 Heieindseweg 3 Heieindseweg 4-4a Mariastraat 29-31 Meerven 10 Meerven 29 Meerven 31 Rooijseweg nabij nummer 20 Rooijseweg 7 Rooijseweg 11 Rooijseweg 23 Veghelsedijk 21-23

Kern Lieshout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Lieshout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Mariahout Lieshout Mariahout

Mariahout

www.laarbeek.nl/erfgoed