11 20261008 Rapportage rekenkameronderzoek klachtenbehandeling Laarbeek
Tekst van het document
De klachtencoördinator heeft | verder toegelicht dat de Nationale Ombudsman bij geen van deze | 34 klachten tot de conclusie is gekomen dat de gemeente Laarbeek klachten op een onjuiste manier heeft behandeld. Daarnaast heeft de klachtencoördinator aangegeven dat er laagdrempelig contact is met de Nationale Ombudsman. 2.4.2. Analyse Laarbeek Het is positief dat, conform de Awb, de klager wordt gewezen op de mogelijkheid om de Nationale Ombudsman in te schakelen. Daarnaast is het positief dat de Nationale Ombudsman in de periode 2019 | -2025 niet tot de conclusie is gekomen dat klachten op een onj | uiste manier zijn behandeld door de gemeente Laarbeek. Wat wel opvalt is dat er geen beeld is bij het aantal gemelde klachten bij de Nationale Ombudsman in 2019 en 2020, en dat de gemeenteraad van Laarbeek in 2022 voor het laatst een jaaroverzicht van de klachtbehandeling door de Nationale Ombudsman heeft gekregen, namelijk over het jaar 2021 | . De gemeenteraad kreeg deze middels een raadsinformatiebrief, waarin ook het klachtenjaarverslag van de klachtencoördinator werd. De klachtencoördinator heeft aangegeven dat de Nationale Ombudsman halfjaarlijks een dergelijk overzicht opstelt en toestuurt, maar deze is sinds 2022 dus niet meer met de raad gedeeld (zie ook paragraaf 4.1.1. over de informatievoorziening richting de raad).
Het delen van deze informatie is van belang, zodat mogelijke leerpunten en 26 / 40 27 / 40 aanbevelingen vanuit de Ombudsman ook voor de raad inzichtelijk zijn en dat navolgbaar is hoe deze worden opgepakt. 2.4.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) De ABG-gemeenten hebben de ombudsfunctie landelijk belegd. In figuur 8 op de volgende pagina is voor de ABG - gemeenten te zien hoeveel klachten er in de periode 2019-2024 per gemeente zijn gemeld bij de Ombudsman.14 15 Figuur 8. Aantal gemelde klachten bij de Nationale Ombudsman bij de ABG-gemeenten, 2019-2024 In de ABG-gemeenten wordt bij de beoordeling van een klacht naar de Nationale Ombudsman verwezen. DoeMee-onderzoek (2023) Voor 80% van de deelnemende organisaties aan het Doe-Mee onderzoek geldt dat de ombudsfunctie landelijk is belegd. Daarnaast geldt voor 100,0% van de deelnemers aan het DoeMee -onderzoek dat zij, net als bij de gemeente Laarbeek, verwijzen naar de bevoegde ombudsinstantie in het besluit over de klacht. 2.5. Registratie van klachten In deze paragraaf wordt ingegaan op de registratie van de klachten. 2.5.1. Beschrijving Laarbeek In de klachtenverordening staat dat een klacht schriftelijk of mondeling kan worden ingediend en dat elke ingediende klacht door de klachtencoördinator namens het bestuursorgaan in ontvangst wordt genomen.
Daarbij staat toegelicht dat een klacht uiterlijk een jaar nadat de gedraging zich heeft voorgedaan dient te worden ingediend. Op de gemeentelijke website wordt daarnaast verwezen naar het formulier Klacht indienen. De klachtencoördinator heeft toegelicht dat klachten in de praktijk nooit mondeling worden ingediend. 14 In het kader van het rekenkameronderzoek voor de ABG-gemeenten (2024) zijn geen individuele klachtendossiers bestudeerd. Er is dus niet inzichtelijk of er bijvoorbeeld sprake is van één inwoner die meerdere klachten heeft ingediend. 15 Deze gegevens hebben betrekking op klachten die tot en met begin november 2024 zijn geregistreerd. Klachten die na deze datum tot het einde van 2024 zijn ingediend, zijn vanwege de doorlooptijd van het onderzoek niet meegenomen. Jaar Alphen-Chaam Gilze en Rijen Baarle- Nassau 2019 1 1 0 2020 0 4 0 2021 1 1 0 2022 0 1 0 2023 0 0 0 2024 0 2 0 Totaal 2 9 0 28 / 40 Daarnaast staat in de klachtenverordening dat een klager zo snel mogelijk en uiterlijk binnen vier weken na ontvangst van de klacht, schriftelijk in kennis wordt gesteld op het moment dat een klacht niet in behandeling wordt genomen.
Klachten worden niet in behandeling genomen indien: • de klacht betrekking heeft op algemeen beleid van de gemeente; • niet is voldaan aan de vereisten in artikel 2.1 tweede en derde lid, en klager de voor behandeling vereiste gegevens niet binnen twee weken schriftelijk heeft verstrekt, nadat hij door de klachtencoördinator schriftelijk op de tekortkoming is gewezen; • het een gedraging betreft, die reeds eerder op grond van deze regeling is behandeld; • het een gedraging betreft, waartegen door de klager op grond van een wettelijke regeling dan wel verordening bezwaar gemaakt kan worden dan wel door de klager beroep kan of kon worden ingesteld; • het een gedraging betreft, die door het instellen van een procedure aan het oordeel van een andere rechterlijke instantie dan een administratieve rechter onderworpen is, dan wel onderworpen is geweest of; • zolang ter zake daarvan een opsporingsonderzoek op bevel van de officier van justitie of een vervolging gaande is, dan wel indien de gedraging deel uit maakt van de opsporing of vervolging van een strafbaar feit en ter zake van dat feit een opsporingsonderzoek op bevel van de officier van justitie of een vervolging gaande is. De klachtencoördinator heeft in het checkgesprek toegelicht dat de binnengekomen klachten worden geregistreerd in het zaaksysteem.
In de klachtenverordening staat verder toegelicht dat de ontvangst van een klacht aan de klager schriftelijk wordt bevestigd. In de bevestiging wordt meegedeeld door wie de klacht wordt behandeld en hoe de verdere procedure is. Daarnaast wordt een afschrift van de klacht ter kennisname gedeeld met degene op wie de klacht betrekking heeft, en met de gemeentesecretaris. De klachtencoördinator heeft in het checkgesprek toegelicht dat de gemeentesecretaris alle binnengekomen klachten bespreekt met de burgemeester, waardoor de burgemeester in dezelfde week nog op de hoogte is van de klacht. De manager van degene over wie de klacht gaat, wordt ook op de hoogte wordt gesteld. Tot slot heeft de klachtencoördinator aangegeven dat ook wordt geregistreerd als klachten op een informele manier zijn afgehandeld. 2.5.2. Analyse Laarbeek Uit de klachtenverordening en de gemeentelijke website blijkt duidelijk op welke wijze klachten kunnen worden ingediend en ook in welke gevallen ingediende klachten niet in behandeling worden genomen. Ook staat geëxpliciteerd dat de klachtencoördinator de klacht in ontvangst neemt en de voortgang van de klachtbehandeling bewaakt. Verder staat duidelijk uitgewerkt dat de klager, degene op wie de klacht betrekking heeft en de gemeentesecretaris worden geïnformeerd door de klachtencoördinator.
Het is positief dat duidelijk is ingericht hoe de registratie van klachten plaatsvindt en dat daarbij ook de informeel afgehandelde klachten expliciet worden geregistreerd. 2.5.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Voor de ABG-gemeenten geldt dat de organisatie over een zaaksysteem beschikt waarin klachten, die op verschillende manieren worden ingediend, worden geregistreerd. Klachten kunnen vanuit het systeem worden doorgestuurd naar de afdelingsmanager van de afdeling of medewerker waar de klacht betrekking op heeft. Dit systeem bevat ook de klachten met betrekking tot de openbare ruimte. Hierdoor is het lastig om specifiek klachten in de zin van de Awb te filteren en overzichtelijk te beheren. 29 / 40 DoeMee-onderzoek (2023) Het overgrote deel van de deelnemende overheden aan het DoeMee-onderzoek (71 van de 75 deelnemende overheden; 94,7%) heeft een centraal meldpunt ingericht waar klachten kunnen binnenkomen. Veel deelnemende overheden hebben bijvoorbeeld een knop of formulier op de website, waar klagers hun klacht kunnen indienen. De klachten komen daarna bij bijna alle overheden terecht bij de Postkamer of direct bij de klachtencoördinator. 72 van de 75 deelnemende overheden (96,0%) heeft aangegeven aan de klachten vervolgens in een digitaal systeem te registreren. Voor veel deelnemende overheden is dit het zaaksysteem.
Ook klachten die per post, telefonisch of mondeling worden ingediend, registreren de organisaties in zaaksystemen. Het kan wel zo zijn dat klachten die gelijk worden afgehandeld, bijvoorbeeld als een klacht telefonisch of aan de balie wordt ingediend, niet worden geregistreerd. Aanvullend geldt dat veel klachtencoördinatoren ook eigen systemen of bijvoorbeeld Excel-sheets gebruiken om de klachten bij te houden en te registreren. De informatie die wordt geregistreerd bestaat uit gegevens van de klager, het onderwerp waarop de klacht betrekking heeft en de datum van de indiening. Enkele overheden registeren nog aanvullende gegevens, bijvoorbeeld de behandelaar van de klacht, de wijze van afdoening of aanvullende correspondentie gedurende het behandelingsproces. 72 van de 75 deelnemende overheden (96,0%) hebben aangegeven dat de klachten vervolgens (automatisch of niet- automatisch) worden doorgezet naar de betrokken ambtenaar. De klachtencoördinator of de postkamer vormt daarbij een beeld van de klacht en op welke afdeling de klacht betrekking heeft. Vervolgens wijst de klachtencoördinator de klacht in het zaaksysteem toe aan de leidinggevende van de betreffende afdeling. Wanneer de klacht is toegewezen, heeft de leidinggevende ook zicht op de inhoud van de klacht. Niet betrokken medewerkers hebben - in het kader van privacy - geen zicht op de inhoud van de klachten.
Dit is afgeschermd in het zaaksysteem. De verantwoordelijkheid voor het ontvangen, registreren, verspreiden, behandelen, terugkoppelen en sturen op klacht- behandeling ligt veelal bij de klachtencoördinator (of een medewerker Juridische Zaken met een vergelijkbare rol). Deze verantwoordelijkheid is veelal duidelijk belegd en maakt in veel gevallen deel uit van het takenpakket van de klachtencoördinator, al is deze verantwoordelijkheid meestal niet vastgelegd in een specifiek functieprofiel. 2.6. De klachtencoördinator In deze paragraaf wordt ingegaan op de functie van klachtencoördinator. 2.6.1. Beschrijving Laarbeek De huidige klachtencoördinator (ten tijde van dit onderzoek) heeft de functie vervuld sinds 2022. De klachten- coördinator is tevens de concernjurist van de gemeente Laarbeek. In Laarbeek geldt dat er geen functieprofiel is voor de functie van klachtbehandelaar. Wel blijken de taken en verantwoordelijkheden van de klachtencoördinator uit de klachtenverordening. In de verordening staat opgenomen dat de klachtencoördinator wordt vervangen door zijn/haar vervanger als de klacht betrekking heeft op de pijler van de klachtencoördinator. In onderstaande tabel staan deze per stap van het proces weergeven.
30 / 40 Stap in proces klachtbehandeling Taken klachtencoördinator Binnenkomst klacht - Neemt namens het bestuursorgaan elke ingediende klacht in ontvangst (schriftelijk of mondeling) - Zorgt voor registratie van de klacht - Wijst de klager op tekortkomingen in een onvolledige klacht en geeft gelegenheid tot herstel - In het geval van mondelinge klachten: de klacht op verzoek van de klager samenvatten en in hoofdlijnen op schrift en legt deze schriftelijke samenvatting ter ondertekening voor aan de klager. - Bevestigt de ontvangst van de klacht en informeert de klager in de ontvangstbevestiging wie de klacht behandelt en hoe de procedure verloopt. - Stuurt een afschrift van de klacht van de gemeentesecretaris en degene op wie de klacht betrekking heeft. Behandeling klacht - Bewaakt de voortgang van de klachtbehandeling. - Onderzoekt de klacht. - Stelt de klager en degene op wie de klacht betrekking heeft in de gelegenheid te worden gehoord. - Verricht zelf het horen. De klachtencoördinator doet dit samen met iemand anders, dit staat uitgewerkt in Figuur 4. in paragraaf 2.1.1. - Maakt een verslag van het horen en zendt dit toe aan beide partijen. Advisering en afdoening - Rondt het onderzoek af. - Stelt een advies op voor het bestuursorgaan waarop de klacht betrekking heeft.
Jaaroverzicht en verantwoording - Stelt jaarlijks een overzicht op van het aantal en de aard van de klachten en zorgt dat dit overzicht wordt gepubliceerd en wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Figuur 9. Taken klachtencoördinator. In de informatie-uitvraag is aanvullend aangegeven dat de klachtencoördinator toeziet op de tijdigheid van de behandeling van klachten en of de juiste stappen worden ondernomen in het proces. De klachtencoördinator in het checkgesprek aangegeven dat er bij de indiensttreding in 2022 sprake was van weinig overdracht van de werkzaamheden. De coördinator heeft daarbij aangegeven dat het, gelet op dat klachtbehandeling om maatwerk vraagt, ook van belang is dat niet alles volledig staat uitgewerkt in een procesbeschrijving. Daarbij heeft de klachtencoördinator wel aangegeven dat het wel van belang is dat er een geactualiseerde, uitgebreidere procesbeschrijving komt waarin duidelijk is hoe het proces in zijn werk gaat, wat daarbij van belang is en wie daarin welke rol heeft. Dit zodat er een stuk borging is van de huidige werkwijze en dat er bij verloop betere overdracht kan plaatsvinden. Tot slot heeft de klachtencoördinator in het checkgesprek aangeven dat in specifieke gevallen, een klacht kan worden behandeld door een externe klachtbehandelaar.
Dit is bijvoorbeeld gebeurd bij een klacht waar de klager geen vertrouwen had in een onpartijdige behandeling van diens klacht. Toen is gekozen om, ter bescherming van de klachtencoördinator en het proces, de behandeling te laten plaatsvinden door een externe klachtbehandelaar. Hierover heeft de klachtencoördinator aangegeven dat wanneer dergelijke klachtbehandeling plaatsvindt niet in de 31 / 40 klachtenverordening of in het protocol voor de klachtbehandeling bij integriteitsschendingen is opgenomen, maar dat dit altijd maatwerk is, afhankelijk van de specifieke omstandigheden van een dossier. 2.6.2. Analyse Laarbeek De functie van klachtencoördinator kent geen eigen functieprofiel. De taken en verantwoordelijkheden blijken wel uit de klachtenverordening. Zoals eerder benoemd dateert deze klachtenverordening uit 2014, en is deze sindsdien niet meer geactualiseerd. Daarmee is de rol van de klachtencoördinator momenteel niet goed geborgd. Zoals eerder geconstateerd in paragraaf 2.3. wordt bijvoorbeeld in de praktijk door de klachtencoördinator getoetst aan de behoorlijkheidsnormen van de Ombudsman, maar is dit geen onderdeel van een rol-/ of procesbeschrijving. Momenteel zijn dit soort aspecten dus afhankelijk van hoe een individuele klachtencoördinator dit invult.
Het is van belang dat deze aspecten ook expliciet worden uitgewerkt, des te meer omdat deze ook aansluiten bij de visie van de Nationale Ombudsman. In de Ombudsvisie op professionele klachtbehandeling heeft de Nationale Ombudsman opgenomen dat een doel is om de burger (op weg) te helpen en dat een effectieve, professionele klachtbehandeling alleen mogelijk is als iedereen binnen de overheid klachten en klachtbehandeling ziet als een waardevolle manier om het burgerperspectief een plek te geven in het overheidsoptreden16. Daarnaast is het expliciteren van de rol van belang omdat de klachtencoördinator heeft aangegeven dat er bij de indiensttreding sprake was van weinig overdracht en er (ten tijde van dit onderzoek) sprake is van dat er binnenkort een nieuwe klachtencoördinator de rol zal overnemen. Wat verder opvalt is dat er in specifieke gevallen gekozen wordt om de klachtbehandeling te laten plaatsvinden door een externe klachtbehandelaar. Dit terwijl een dergelijke vorm van klachtbehandeling niet is voorzien in de klachtenverordening of in het protocol voor de klachtbehandeling bij integriteitsschendingen. Het is logisch dat een dergelijke keuze om maatwerk vraagt en niet precies vastgelegd kan worden in welke gevallen dit wel of niet gebeurt.
Desondanks is het wel van belang dat expliciet is gemaakt dat in specifieke gevallen maatwerk toegepast kan worden waar dat de klachtbehandeling ten goede komt, en dat dan eventueel een externe klachtbehandelaar de klachtbehandeling op zich kan nemen. Momenteel is dit niet ergens geëxpliciteerd, waardoor niet transparant is dat dit een mogelijkheid is. 2.6.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Er werken twee klachtencoördinatoren voor de drie ABG-gemeenten. Er is dus geen verschil/onderscheid in hoe klachtbehandeling plaatsvindt voor de drie gemeenten. Voor de ABG-gemeenten geldt dat de functie van klachtencoördinator sinds 2019 altijd ingevuld is geweest. Er is geen formeel functieprofiel vastgesteld voor de rol van klachtencoördinator waardoor de rol niet expliciet is geborgd. DoeMee-onderzoek (2023) Bij alle deelnemende overheden is het duidelijk wie er toeziet op de tijdigheid en juistheid van de behandeling van klachten. Bij bijna alle deelnemende overheden is deze rol belegd bij de klachtencoördinator. Er is veelal sprake van een interim functionaris die al geruime tijd deze functie op zich neemt.
Een aantal gemeenten heeft de functie van 16 Visie professionele klachtbehandeling.pdf (nationaleombudsman.nl) , 19 maart 2018 32 / 40 klachtencoördinator belegd bij een andere, grotere gemeente, of de rol is belegd in een gezamenlijke organisatie die werkt voor meerdere gemeenten. 28 van de 75 deelnemende overheden (37,3%) hebben aangegeven dat voor de functie van klachtencoördinator een functieprofiel is vastgesteld met competenties. Deze profielen maken vaak deel uit van een breder functieprofiel voor juridisch adviseur/medewerker. Slechts enkele overheden hebben een apart profiel opgesteld voor klachtbehandelaar , vaak op basis van het HR21-functiewaarderingssysteem van de VNG. 2.7. Procedures voor informatievoorziening In deze paragraaf wordt ingegaan op opgestelde procedures voor informatievoorziening richting de indiener van een klacht. Belangrijke nuance bij deze paragraaf In hoofdstuk 9 van de Awb is een aantal regels vastgelegd omtrent de wijze van informatievoorziening aan de indiener van een klacht. Zo is in artikel 10 benoemd dat een indiener gehoord dient te worden. In artikel 12 is opgenomen dat de indiener schriftelijk moet worden geïnformeerd over de bevindingen van het onderzoek. In artikel 11 is opgenomen dat een indiener schriftelijk op de hoogte moet worden gesteld van verdaging.
Onderstaande aspecten over procedures en informatievoorziening aan de indiener gaan over de vraag of de gemeente zelf procedures heeft vastgelegd. Er kan voor worden gekozen om geen eigen beleid te formuleren omdat de Awb al regels voor informatievoorziening bevat. Een gemeente die geen eigen procedures heeft vastgelegd - in de klachtverordening of klachtregeling - handelt op grond daarvan dus niet in strijd met de Awb. 2.7.1. Beschrijving Laarbeek In de klachtenverordening is expliciet aandacht voor de informatievoorziening richting de indiener van een klacht. In de verordening staat dat de klachtencoördinator de ontvangst van een klacht schriftelijk bevestigd, de klager in gelegenheid stelt om te worden gehoord, een verslag van de hoorzitting maakt en toestuurt aan de klager en dat de klachtencoördinator het besluit over een klacht schriftelijk en gemotiveerd aan een klager meedeelt, waarbij de klager wordt gewezen op de mogelijkheid om de klacht in tweede instantie te laten onderzoeken door de Nationale Ombudsman. Tot slot staat in de verordening dat de klager wordt geïnformeerd dat indien de klacht niet binnen een termijn van zes weken kan worden afgedaan, de afhandeling met ten hoogste vier weken worden verdaagd. De klachtencoördinator heeft de standaardtekst die een klager ontvangt aangeleverd.
Deze is als volgt: Standaardtekst ontvangstbevestiging Beste meneer, mevrouw; Wij hebben uw klacht ontvangen en geregistreerd onder zaaknummer: X. Wij proberen uw aanvraag binnen 6 weken te beantwoorden. U krijgt binnen deze periode een reactie van ons. Of binnen de wettelijke periode die ervoor staat. Natuurlijk proberen wij u eerder een reactie te sturen. Heeft u vragen? Bel of mail ons U kunt ons bellen: - op maandag tot en met donderdag tussen 9.00 en 17.00 uur; - of op vrijdag tussen 9.00 en 12.30 uur. Het telefoonnummer is 0492 469 700. U mag ons ook mailen via gemeente@laarbeek.nl. Geeft u ons het registratienummer door? Dan zien wij sneller wie uw mail/brief behandelt. Met vriendelijke groeten, Gemeente Laarbeek 33 / 40 2.7.2. Analyse Laarbeek Het is positief dat de klachtenverordening uitgangspunten bevat voor informatievoorziening richting de indiener van klachten, aanvullend op de Awb. Het is namelijk volgens de Awb niet verplicht om aanvullend op de Awb zelf procedures voor informatievoorziening vast te leggen. Wel valt op dat de klachtenverordening geen uitgangspunten bevat voor informatievoorziening richting de indiener van een klacht op het moment dat een klacht informeel wordt behandeld.
Dit is wel van belang, zeker gelet op het feit dat de voorgeschreven procedures vanuit de Awb gericht zijn op het formele klachtenproces en omdat de klachtencoördinator heeft aangegeven dat naar schatting een derde tot de helft van de klachten informeel wordt behandeld. 2.7.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Er zijn bij de ABG-gemeenten geen procedures opgesteld en vastgelegd voor de informatievoorziening richting de indiener van een klacht bij informele klachtbehandeling. De verantwoordelijkheid voor de informele afhandeling van klachten ligt voornamelijk bij de afdelingsmanagers, die hierbij veel vrijheid hebben in hun aanpak. DoeMee-onderzoek (2023) 63 van de 75 deelnemende overheden (84,0%) hebben aangegeven dat duidelijke procedures zijn opgesteld én vastgelegd voor informatievoorziening aan de indieners van klachten. De overige deelnemende overheden hebben vrijwel allemaal wel interne werkwijzen, waarbij de klager standaard wordt geïnformeerd als de behandeling meer tijd kost en vindt persoonlijk contact plaats, maar deze werkwijzen zijn niet vastgelegd. 64 van de 75 deelnemende overheden (85,3%) geven aan dat is vastgelegd dat er persoonlijk contact plaatsvindt met de indiener van de klacht, bijvoorbeeld via de telefoon of in een fysiek gesprek.
Bij een aantal deelnemende overheden wordt dit contact door de coördinator gelegd; vaak om een goed beeld te krijgen van de klacht en de aard hiervan. Bij andere deelnemende overheden wordt het contact gelegd door de betrokken afdeling die de klacht behandelt. 52 van de 75 deelnemende overheden geven aan dat is vastgelegd dat de klager wordt geïnformeerd op het moment dat de behandeling meer tijd kost. 34 / 40 3. Resultaten en leren van klachtbehandeling In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de resultaten van klachtbehandeling en het leereffect. 3.1. Aantallen klachten 3.1.1. Beschrijving Laarbeek In deze paragraaf wordt het aantal ontvangen klachten in de periode 2019 tot en met 2025 weergegeven. Figuur 10. Aantal ontvangen Laarbeek, 2019-2025 3.1.2. Analyse Laarbeek In het kader van dit onderzoek zijn geen individuele klachtendossiers geanalyseerd. Er is dus niet inzichtelijk in welke mate er bijvoorbeeld sprake is van één inwoner die meerdere klachten heeft ingediend. Wel is er in het gesprek met de klachtencoördinator gereflecteerd op de binnengekomen klachten. De klachtencoördinator heeft aangegeven dat het (naar schatting) in 33-50% procent van de gevallen lukt om klachten informeel af te handelen. Verder heeft de klachtencoördinator aangegeven dat het doorgaans lukt om de klachten tijdig af te handelen.
Er zijn wel eens uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een ‘grotere’ klacht waarbij een externe klachtencoördinator werd betrokken, of bij een geval waarbij een klager op vakantie ging. De klachtencoördinator heeft hierover aangegeven dat in dit soort gevallen hierover wordt gecommuniceerd met de betrokkenen en dat de menselijke maat wordt toegepast bij het zoeken naar een oplossing. Wat de klachtencoördinator verder is opgevallen is dat er de afgelopen jaren meerdere dossiers zijn geweest waarin er sprake was van ‘veelklagers’, wat het hogere aantal van 9 klachten in het jaar 2025 verklaart. Het hogere aantal klachten in 2020 is te verklaren doordat er toen meerdere klachten zijn ingediend over onjuiste communicatie omtrent een verkeersbesluit. Verder geeft de klachtencoördinator aan dat waar klachten betrekking hebben, sterk verschilt per dossier (in de volgende paragrafen wordt verder ingegaan op of er trends zijn gesignaleerd in de klachten en hoe daar van is geleerd). Daarnaast heeft de klachtencoördinator aangegeven dat het wel eens voorkomt dat er klachten worden ingediend door inwoners van buiten de gemeente, maar dat dit dan wel mensen zijn die een relatie hebben met Laarbeek, Jaar Aantal klachten 2019 10 2020 12 2021 6 2022 8 2023 5 2024 5 2025 9 Totaal 55 bijvoorbeeld doordat ze familie hebben die woonachtig is in de gemeente.
De klachtencoördinator geeft aan dat naar schatting 80% van de klagers woonachtig is in de gemeente Laarbeek. Het is verder positief dat er meerjarig zicht is op het aantal ontvangen klachten. Dit wijst erop dat de klachten op een adequate manier worden geregistreerd. Dit is conform Artikel 9:12a van de Awb, die voorschrijft dat het bestuursorgaan zorg draagt voor registratie van de bij hem ingediende schriftelijke klachten. Dit artikel schrijft ook voor dat de geregistreerde klachten jaarlijks worden gepubliceerd. Op dit laatste wordt ingegaan in paragraaf 2.5.2. 3.1.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Aantal ontvangen | Aantal ontvangen | Aantal ontvangen Jaar | klachten Alphen-Chaam | klachten Baarle- | klachten Gilze en Nassau | Rijen 2019 | 7 | 0 | - 2020 | 2 | 1 | 4 2021 | 2 | 4 | 7 2022 | 4 | 3 | 6 2023 | 2 | 2 | 7 2024 | 0 | 16 | 9 Figuur 11. Aantal ontvangen klachten ABG-gemeenten, 2019-2024 Gemiddeld wordt naar schatting 90% van de klachten bij de ABG | -gemeenten informeel behandeld. DoeMee-Onderzoek (2023) In de volgende tabel zijn de afgeronde gemiddelden van het aantal klachten (inclusief ongegronde klachten) opgenomen voor de verschillende categorieën deelnemende overheden aan het DoeMee | -onderzoek.
Op basis van onderstaande tabel is te zien dat de gemeent | e Laarbeek in vergelijking met andere gemeenten in de categorie tot en met 30.000 inwoners, gemiddeld minder klachten heeft ontvangen in de periode 2019 | -2022. Van de 75 deelnemers aan het DoeMee-onderzoek is het aantal klachten dat naar schatting informeel | wordt afgehandeld 81,5%. Categorie | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 Tot en met 30.000 inwoners | 15 | 17 | 20 | 20 20 gemeenten 30.001-50.000 inwoners | 39 | 38 | 38 | 44 24 gemeenten 50.001-70.000 inwoners | 87 | 86 | 83 | 75 7 gemeenten 70.001-100.000 inwoners | 126 | 152 | 157 | 178 4 gemeenten Meer dan 100.000 inwoners | 357 | 346 | 354 | 364 12 gemeenten Provincies | 23 | 10 | 12 | 13 3 provincies 35 / 40 36 / 40 Figuur 12. DoeMee-onderzoek 2023 - Gemiddeld aantal gemelde klachten (inclusief ongegronde klachten) in de periode 2019-2022 3.2. Evaluaties | Klanttevredenheid In deze paragraaf wordt ingegaan op de evaluatie van de klachtprocedure onder indieners van klachten en hun tevredenheid over het klachtenproces. 3.2.1. Beschrijving Laarbeek De klachtencoördinator heeft in de informatie-uitvraag aangegeven dat er na de procedure geen evaluatie wordt uitgevoerd bij de klager over de ervaring met de procedure. Over het ophalen van ervaringen van klagers staan ook geen uitgangspunten in de verordening.
Wel staat het volgende op de gemeentelijke website: “Ben je het niet eens met onze reactie? Dat vinden we vervelend. Neem dan contact met ons op, zodat we samen kunnen kijken naar een oplossing.” In het checkgesprek heeft de klachtencoördinator aangegeven dat het besluit over een klacht altijd eerst mondeling met de klager wordt besproken, bij voorkeur in een gesprek op het gemeentehuis. In dit gesprek wordt aan de klager gevraagd hoe de klager het proces ervaren heeft. De klachtencoördinator heeft aangegeven dat er op basis daarvan geen aandachtspunten naar voren zijn gekomen en dat klagers doorgaans tevreden zijn over het proces. De klachtencoördinator geeft hierover aan dat het daarbij helpend is dat er in het advies over een klacht terug wordt verwezen naar de behoorlijkheidsnormen van de Nationale Ombudsman, zodat voor een klager ook navolgbaar is op basis waarvan tot een besluit is gekomen (zie ook paragraaf 2.3.1.). 3.2.2. Analyse Laarbeek Er wordt mondeling feedback opgevraagd bij klagers bij de afronding van het proces. Het is belangrijk dat een dergelijke evaluatie plaatsvindt en het is positief dat de klachtencoördinator aangeeft dat klagers tevreden zijn over het proces. Wel geldt dat deze wijze van het ophalen van ervaringen bij klagers niet is opgenomen in de klachten- verordening en dat de ervaringen van klagers niet op een centrale plek worden bijgehouden.
Dit proces van evalueren expliciteren en het bijhouden van bevindingen is wel van belang, ten eerste gelet op het feit dat er binnenkort (ten tijde van dit onderzoek) een nieuwe klachtencoördinator de huidige klachtencoördinator zal overnemen. Daarnaast is dit van belang omdat veel klachten informeel worden behandeld, waardoor leren en evalueren mogelijk naar de achtergrond kan raken. Een evaluatie hoeft zeker geen formeel klanttevredenheidsonderzoek te zijn; dit past ook niet bij een informele behandeling. Een terugblik kan wel heel waardevol zijn om het proces van klachtbehandeling te verbeteren. Een dergelijke terugblik maakt nu dus geen onderdeel uit van de verordening en is niet geborgd. Waterschap 1 waterschap 305 160 116 314 37 / 40 3.2.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Voor de ABG-gemeenten geldt dat geenszins een evaluatie met indieners van klachten plaatsvindt. De klachtencoördinatoren hebben aangegeven dit niet nodig te vinden gezien het aantal klachten dat jaarlijks binnenkomt. DoeMee-onderzoek (2023) Een klein deel (4 van de 75 deelnemende overheden; 5,3%) aan het DoeMee-onderzoek geeft aan dat er na afronding van de klachtenprocedure een evaluatie van de procedure onder de indiener wordt verricht.
Voor het overgrote deel van de deelnemende organisaties geldt dat er geen evaluatie plaatsvindt over de klachtenprocedure. 3.3. Evaluaties | Beleid en proces In deze paragraaf wordt ingegaan op de evaluatie van ingediende klachten binnen de ambtelijke organisatie. 3.3.1. Beschrijving Laarbeek In de klachtenverordening staat niet op welke wijze het klachtenproces intern wordt geëvalueerd. De klachten- coördinator heeft in het checkgesprek aangegeven dat bij dossiers die daar aanleiding voor geven, er wel intern wordt gereflecteerd met betrokkenen. Dit heeft niet geleid tot benodigde aanpassingen in het proces van klachtbehandeling. Wel geeft de klachtencoördinator aan dat door ervaringen met grotere dossiers, de klachtencoördinator in die gevallen nauwer contact heeft met betrokkenen binnen de organisatie om ervoor te zorgen dat het proces goed verloopt. 3.3.2. Analyse Laarbeek Het is positief dat er bij dossiers die daar aanleiding voor geven, intern wordt gereflecteerd.
Dit past ook bij de Ombudsvisie op professionele klachtbehandeling van de Nationale Ombudsman, waarin staat opgenomen dat klachtbehandeling een middel is om de burger (op weg) te helpen en om de organisatie te laten leren van klachten.17 Wel geldt dat momenteel, net als bij de ervaringen van klagers, niet is vastgelegd op welke wijze wordt geëvalueerd en dat bevindingen van het evalueren niet ergens worden vastgelegd (zie ook de volgende paragraaf). 3.3.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Bij de ABG-gemeenten vindt er geen evaluatie plaatsvindt over het proces van klachtbehandeling, ook niet tussen de klachtencoördinatoren en de afdelingsmanagers. Ook wordt er geen jaarverslag opgesteld, waardoor raad en college ook geen zicht krijgen op de resultaten van klachtbehandeling in de gemeenten. DoeMee-onderzoek (2023) 59 van de 75 deelnemende overheden (78,6%) aan het DoeMee-onderzoek hebben aangegeven dat de klachten aantoonbaar worden geanalyseerd en geëvalueerd. 49 van de 75 deelnemende overheden (65,3%) geven aan dat de resultaten van de analyse en evaluatie gedeeld worden met de bestuursorganen. 17 Visie professionele klachtbehandeling.pdf (nationaleombudsman.nl) , 19 maart 2018 38 / 40 Uit het DoeMee-onderzoek is naar voren gekomen dat klachtencoördinatoren dit bijvoorbeeld als paragraaf opnemen in het jaarverslag.
53 van de 75 deelnemende overheden (70,7%) geven aan dat de evaluatie leidt tot een toetsing van het beleid, waarbij wordt bekeken of aanpassing van het beleid nodig is, bijvoorbeeld in de communicatie over het beleid richting inwoners of in participatietrajecten. 4. Informatievoorziening richting de raad In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de wijze van informatievoorziening richting de raad. 4.1.1. Beschrijving Laarbeek In hoofdstuk 3 ‘Jaaroverzicht en evaluatie’ van de klachtenverordening staat opgenomen dat de klachtencoördinator jaarlijks een overzicht maakt van het aantal en de aard van de ingediende klachten per jaar. Daarnaast staat opgenomen dat dit overzicht wordt gepubliceerd en voorgelegd aan de gemeenteraad. Uit het raadsinformatiesysteem blijkt dat een dergelijke informatievoorziening in 2022 voor het laatst heeft plaatsgevonden, over het jaar 2021. De raad is toen in een raadsinformatiebrief geïnformeerd over het aantal klachten en de aard daarvan. Zo staat er in deze brief dat er in 2021 zes klachten zijn geregistreerd. Over een van de klachten staat bijvoorbeeld toegelicht dat deze gegrond is verklaard, waarbij er excuses zijn aangeboden en dat aan de klager hulp is geboden in het verdere traject.
De raadsinformatiebrief bevat als bijlagen ook een schematisch overzicht van de zes klachten én het jaaroverzicht van de Nationale Ombudsman, waarin staat opgenomen welke klachten zijn ingediend bij de Nationale Ombudsman en op welke wijze deze zijn afgehandeld. Sindsdien zijn er geen jaarverslagen of overzichten van de Nationale Ombudsman meer gedeeld met de raad. Voor 2022 is helemaal geen jaarverslag opgesteld. Voor de jaren 2023 en 2024 heeft de klachtencoördinator achterhaald dat er wel een jaaroverzicht was opgesteld, maar dat deze uiteindelijk niet is gedeeld met de raad. Er is niet bekend waarom dit overzicht toen niet is gedeeld. Het jaaroverzicht voor de jaren 2023 en 2024 (dat uiteindelijk dus niet is gedeeld met de raad) is in het kader van dit onderzoek gedeeld door de klachtencoördinator. Voor het jaar 2024 staat er bijvoorbeeld dat er vijf klachten zijn ingediend die allemaal informeel zijn afgehandeld en dat de klagers naar tevredenheid waren geholpen. De klachtencoördinator aangegeven vanuit de raad geen vragen te krijgen over het proces en de resultaten van klachtbehandeling. 4.1.2. Analyse Laarbeek De raad heeft na 2022 geen informatie meer ontvangen over klachtbehandeling. Dit terwijl in de klachtenverordening staat dat dit jaarlijks dient te gebeuren. Voor 2023 en 2024 is wel een jaaroverzicht opgesteld, maar deze is uiteindelijk niet gedeeld met de raad.
Het feit dat dit is niet gebeurd kan erop wijzen dat momenteel niet goed is geborgd wie op welke wijze verantwoordelijk is voor de informatievoorziening aan de raad. Artikel 9:12a van de Awb stelt dat klachten jaarlijks gepubliceerd dienen te worden, maar het is niet wettelijk verplicht om deze publicatie te delen met de volksvertegenwoordiging. Toch is het belangrijk dat de raad periodiek (minstens één keer per jaar) wordt geïnformeerd over klachtbehandeling. Daarbij is het aan te raden ten minste te rapporteren 39 / 40 over de aantallen en de aard van de klachten, de resultaten en de tijdigheid van de behandeling en gesignaleerde lessen, trends en ontwikkelingen. Het informeren via een raadsinformatiebrief (zoals gedaan in 2022) als via de P&C- cyclus is daarvoor een geschikt middel, zo lang er maar expliciet wordt gerapporteerd over de uitvoering van de klachtbehandeling. 4.1.3. Vergelijking met eerdere onderzoeken Rekenkameronderzoek ABG-gemeenten (2024) Er vindt vanuit de ABG-gemeenten geenszins informatievoorziening plaats richting de gemeenteraden over klacht- behandeling. DoeMee-onderzoek (2023) Voor 67 van de 75 deelnemende overheden (89,3%) aan het DoeMee-onderzoek geldt dat de volksvertegenwoordiging periodiek wordt geïnformeerd over de wijze waarop de behandeling van klachten plaatsvindt.
Dit gebeurt veelal via een (klachten)jaarverslag vanuit de klachtencoördinator/ Juridische Zaken. In enkele gevallen wordt de volksvertegenwoordiging geïnformeerd via de P&C-cyclus, bijvoorbeeld in de jaarstukken of via een tussenrapportage. 65 van de 67 deelnemende overheden die de volksvertegenwoordiging periodiek informeren (86,7% van het aantal deelnemende overheden), rapporteren over het aantal en aard van de klachten. 59 deelnemende overheden (78,7%) verstrekken informatie over de resultaten en tijdigheid van de behandeling. 46 deelnemende overheden (61,3%) verstrekken ook informatie over eventuele lessen die kunnen worden gehaald uit het proces van klachtbehandeling (het leereffect). Informatie over de ervaringen van indieners wordt door slechts elf deelnemende overheden verstrekt (14,7%). Figuur 13. DoeMee-onderzoek 2023 - Antwoord op de vraag: ‘welke informatie ontvangt de raad/Provinciale Staten/algemeen bestuur over de wijze waarop de behandeling van klachten plaatsvindt?’ De informatie richting de volksvertegenwoordiging leidt bij het grootste gedeelte van de deelnemende overheden tot weinig vragen. Door enkele volksvertegenwoordigingen wordt actief informatie opgevraagd bij het bestuur.
Ook is er een aantal overheden waar het jaarverslag eens in de zo veel tijd ook in een voorbereidende commissie wordt besproken, waar volksvertegenwoordigers de mogelijkheid hebben om de informatie aangaande klachtbehandeling te bespreken. Bij een enkele deelnemer wordt alleen het bestuur (college, Provinciale Staten of dagelijks bestuur) geïnformeerd via een (jaar)verslag. 86,7 78,7 14,7 61,3 13,3 21,3 85,3 38,7 0% 50% 100% Aantal en aard van de klachten Resultaten en tijdigheid van de afhandeling Ervaringen van indieners van klachten Eventuele lessen (leereffect) Informatievoorziening richting de volksvertegenwoordiging % Ja % Nee TwynstraGudde adviseert overheid en bedrijfsleven op veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, diversiteit, digitalisering, mobiliteit, duurzaamheid, energie, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers unieke, werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen.