CConstaterende datKrimpenerwaard
Koppel je AI →
Document · PDF

RK Krw - Onderbesteding eindrapport DEF

Oordeelsvorming Samenleving en Bestuur 13 oktober 2026, gemeente KrimpenerwaardBij agendapunt: Raadsvoorstel Rekenkameronderzoek naar onderbesteding - 20:507.954 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Regeren is vooruitzien én terugkijken Resultaten Rekenkameronderzoek naar onderbesteding

2 Rekenkamer Krimpenerwaard 17 september 2026 Contact met de Rekenkamer: Telefoon: 14 0182 / E-mail: Rekenkamer@krimpenerwaard.nl Website: www.krimpenerwaard.nl/rekenkamer

3 Inhoud Voorwoord ............................................................................................................................................ 4 Bestuurlijke Nota ................................................................................................................................... 5 Inleiding ................................................................................................................................................ 5 Samenvatting van bevindingen ............................................................................................................ 5 Conclusies............................................................................................................................................ 6 Aanbevelingen ..................................................................................................................................... 7 Bestuurlijke reactie ............................................................................................................................... 9 Nawoord Rekenkamer ....................................................................................................................... 12 Nota van bevindingen ......................................................................................................................... 13 1.

Inleiding ............................................................................................................................................ 14 1.1 Wat is onderbesteding? ............................................................................................................... 14 1.2 Relevantie van het onderzoek ..................................................................................................... 14 1.3 Centrale vraag en onderzoeksopzet ............................................................................................ 14 1.4 Definities ...................................................................................................................................... 15 1.5 Leeswijzer .................................................................................................................................... 15 2. Informatievoorziening over onderbesteding ................................................................................ 16 2.1 Inzicht in de mate van onderbesteding ........................................................................................ 16 2.2 Inzicht in onderbesteding per beleidsveld .................................................................................... 16 2.3 Inzicht in onderbesteding per kostensoort ...................................................................................

18 3. Onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard ...................................................................... 21 3.1 De mate van onderbesteding ....................................................................................................... 21 3.2 Oorzaken van onderbesteding ..................................................................................................... 23 3.3 Onderbesteding per beleidsveld .................................................................................................. 25 3.4 Onderbesteding per kostensoort ................................................................................................. 26 4. Bevindingen gemeente Krimpenerwaard versus andere gemeenten ........................................ 29 4.1 Selectie van referentiegemeenten ............................................................................................... 29 4.2 Vergelijking op de mate van onderbesteding............................................................................... 30 4.3 Vergelijking op beleidsvelden ...................................................................................................... 31 4.4 Vergelijking op kostensoorten ......................................................................................................

32 4 Voorwoord De gemeenteraad beslist waar het geld van de gemeente naartoe gaat. Dat vraagt om duidelijke informatie vooraf én achteraf. Vooraf gaat het om de vraag: wat willen we bereiken, hoeveel geld is daarvoor nodig en kunnen we dat uitvoeren? Achteraf gaat het om de vraag: is het geld ook besteed zoals bedoeld en zijn de plannen uitgevoerd? In dit rapport kijkt de Rekenkamer of de gemeente Krimpenerwaard geld overhoudt aan het eind van het jaar. Met andere woorden, is er sprake van onderbesteding? En als er sprake is van onderbesteding, hoe komt dat dan? De Planning & Control-cyclus helpt om onderbesteding in beeld te brengen en te voorkomen. Het gaat om een vaste beweging: eerst plannen maken en geld beschikbaar stellen, daarna volgen wat er gebeurt, bijstellen en aan het eind verantwoorden wat er is gedaan. Realistisch begroten en duidelijk verantwoorden horen dus bij elkaar. Zeker in het licht van mogelijk aanstaande bezuinigingen is dit relevant. René de Bonte Voorzitter Rekenkamer Krimpenerwaard 5 Bestuurlijke Nota Inleiding Onderbesteding betekent dat een gemeente aan het eind van het jaar geld overhoudt. Dit is belangrijk voor de gemeenteraad. De gemeenteraad besluit immers waar het geld van de gemeente aan wordt besteed. Als er aan het eind van het jaar veel geld overblijft, kan dat betekenen dat plannen later zijn uitgevoerd of niet (helemaal) zijn uitgevoerd.

Dat geld kon in dat jaar dan ook niet meer voor iets anders worden gebruikt. Dit is extra belangrijk als de gemeente rekening moeten houden met mogelijke bezuinigingen. Met dit rapport wil de Rekenkamer de gemeenteraad laten zien of er in de gemeente Krimpenerwaard sprake is van onderbesteding, hoe groot die is en waar die voorkomt. Ook kijkt de Rekenkamer naar de informatie die de gemeenteraad hierover krijgt. De centrale vraag van het onderzoek is: “Geeft de manier waarop de gemeente begroot de gemeenteraad goed inzicht in de inkomsten en uitgaven, en kan dit beter?“ Het onderzoek is in eerste instantie begonnen als Doe Mee-onderzoek van de Vereniging van Rekenkamers, door onderzoekers van de Radboud Universiteit. Zij bekeken begrotingen en jaarrekeningen over 2017 tot en met 2024 en hebben een enquête uitgezet bij de gemeente. De Rekenkamer Krimpenerwaard heeft die resultaten gebruikt en zelf extra onderzoek gedaan, met behulp van CBS-cijfers, een gesprek met financiële medewerkers van de gemeente en het maken van een vergelijking met zes andere gemeenten. Samenvatting van bevindingen Informatievoorziening aan de gemeenteraad over onderbesteding De jaarrekeningen van Krimpenerwaard bevatten een tabel met het resultaat. De tabel toont de gerealiseerde baten en lasten naast de baten en lasten uit zowel de oorspronkelijke begroting als de gewijzigde begroting.

Deze tabel laat eveneens het resultaat zien van het voorgaande kalenderjaar. In de jaarrekeningen wordt (in lijn met het Besluit Begroting en Verantwoording) per programma (beleidsveld) gerapporteerd over het resultaat. De jaarrekeningen bevatten daarnaast per programma een toelichting met een beschrijving van de belangrijkste oorzaken van een overschot of een tekort en een overzichtstabel met “Incidentele baten en lasten” per programma. In dit onderzoek heeft de Rekenkamer gekeken naar lager dan begrote personeelskosten en afschrijvingen, omdat deze een indicator kunnen zijn van onderbesteding. De jaarrekening van de gemeente Krimpenerwaard geeft in de paragraaf Bedrijfsvoering weer wat de stand van zaken is in het afgelopen kalenderjaar rondom personele zaken. Hierbij wordt bij de realisatie van kosten voor eigen personeel een vergelijking gemaakt met de begroting. Voor externe inhuur wordt er bij het resultaat geen vergelijking gemaakt met wat er eerder begroot is. De begroting van de gemeente Krimpenerwaard vermeldt het totaalbedrag van de afschrijvingen. De jaarrekening vermeldt geen totaalbedrag van de afschrijvingen, maar losse bedragen voor afschrijvingen bij verschillende soorten activa bij de toelichting op de balans. Onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard In Krimpenerwaard is in zes van de acht onderzochte jaren sprake van een overschot op de jaarrekening.

In 2022 ging het om meer dan 8 miljoen euro, in 2023 en 2024 om ruim 4 miljoen euro. De laatste jaren zijn met name uitgaven lager dan begroot. Tegelijk spelen hogere inkomsten van het Rijk een rol, vooral als geld pas laat in het jaar beschikbaar komt. De gemeente kan dat geld dan niet altijd meer in hetzelfde jaar gebruiken. 6 Onderbesteding op beleidsvelden en kostensoorten Inzoomend op 2022 tot en met 2024 (de jaren met een onderbesteding van meer dan 2%) is te zien dat de grootste overschotten (meer dan 1 miljoen euro) zich voordoen bij: − Bestuur en ondersteuning (2022 en 2024) − Onderwijs, sport, cultuur en recreatie (2024) − Sociaal domein (alle drie de jaren) In alle drie de jaren zijn er werkzaamheden die later zijn uitgevoerd of niet helemaal zijn uitgevoerd. De gemeente noemt daarbij planningsoptimisme als verklaring. Dat betekent dat vooraf te positief wordt ingeschat wat er in één jaar kan worden gedaan. Dit speelt bijvoorbeeld bij projecten en investeringen. Ook personeelstekorten kunnen ervoor zorgen dat plannen later worden uitgevoerd. Bij personeelskosten is te zien dat de gemeente minder uitgeeft aan eigen personeel dan begroot . Dat hangt samen met de krappe arbeidsmarkt, uitstroom en vacatures die niet op tijd worden ingevuld. Tegelijk geeft de gemeente juist meer uit aan externe inhuur dan vooraf begroot.

Per saldo is er daardoor geen onderbesteding op de totale personeelskosten, maar juist een overschrijding. Bij afschrijvingen is wel sprake van lagere lasten dan begroot. Gemiddeld zijn de afschrijvingen in 2022 tot en met 2024 bijna 10 procent lager dan oorspronkelijk begroot. Dit past bij het beeld dat sommige investeringen later worden uitgevoerd dan gepland. Gemeente Krimpenerwaard vergeleken met andere gemeenten De Rekenkamer heeft Krimpenerwaard vergeleken met zes gemeenten die qua financiële omvang goed vergelijkbaar zijn. De zes referentiegemeenten houden net als de gemeente Krimpenerwaard geld over in de jaren 2022 tot en met 2024. De gemeente Krimpenerwaard bevindt zich daarbij in de middenmoot qua omvang van de onderbesteding. De beleidsvelden waar onderbesteding voorkomt, verschillen per jaar en per gemeente. Bij alle gemeenten is te zien dat zij in één of meer jaren minder uitgeven aan eigen personeel dan begroot. Ook geven alle gemeenten meer uit aan externe inhuur dan vooraf begroot. Onderbesteding bij afschrijvingen komt eveneens bij meerdere gemeenten voor. Conclusies Conclusie 1: In de gemeente Krimpenerwaard is er sinds 2017 in zes kalenderjaren sprake geweest van onderbesteding, de laatste jaren met name door lagere uitgaven dan eerder begroot.

De gemeente Krimpenerwaard heeft de afgelopen drie jaar onder andere onderbesteding op de personeelskosten voor eigen personeel. Daarnaast zijn de afschrijvingen lager dan van tevoren begroot. Volgens de gemeente is er sprake van ‘planningsoptimisme’, waardoor projecten later worden afgerond en afschrijvingen daardoor later worden verwerkt dan oorspronkelijk begroot. De gemeente Krimpenerwaard houdt al rekening met planningsoptimisme, door niet de volledige kosten van een project toe te rekenen aan een kalenderjaar. Gelet op het feit dat er onderbesteding voorkomt, lijkt dit nog niet afdoende. Conclusie 2: De jaarrekening geeft raadsleden inzicht in de omvang van onderbesteding en een toelichting op onderbesteding bij de beleidsvelden. In de jaarrekeningen van de gemeente Krimpenerwaard staat wat oorspronkelijk was begroot, wat later is aangepast en wat uiteindelijk is uitgegeven en ontvangen. Ook per programma, ofwel beleidsveld, geeft de jaarrekening informatie over verschillen tussen begroting en resultaat. Bij grotere afwijkingen geeft de gemeente daarbij een toelichting. Conclusie 3: De jaarrekening geeft raadsleden gedeeltelijk inzicht in onderbesteding op de kostensoorten ‘personeelskosten’ en ‘afschrijvingen’. In dit onderzoek heeft de Rekenkamer zich beperkt tot personeelskosten en afschrijvingen.

7 − Doordat er bij de personeelskosten wordt aangegeven wat de begroting versus de realisatie is van eigen personeel, maakt de jaarrekening mogelijke onderbesteding op dit punt inzichtelijk. Doordat deze vergelijking er niet is voor externe inhuur is er op dit punt geen volledig inzicht. − Doordat de jaarrekening geen totaaloverzicht bevat van de afschrijvingen (alleen losse bedragen voor afschrijvingen bij verschillende soorten activa) geeft dit de gem eenteraad niet in een oogopslag het totaalbeeld van de afschrijvingen. Conclusie 4: De omvang en aard van onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard is vergelijkbaar met soortgelijke gemeenten. Het beeld in Krimpenerwaard is niet uniek, maar past bij vergelijkbare gemeenten. Zes vergelijkbare gemeenten hielden in 2022 tot en met 2024 eveneens geld over. Krimpenerwaard zit daarbij ongeveer in de middenmoot. Er is geen eenduidige conclusie te trekken over de beleidsvelden waarop onderbesteding optreedt. Dit verschilt per jaar per gemeente. Bij alle onderzochte gemeenten was er sprake van onderbesteding op eigen personeel, terwijl de kosten voor externe inhuur juist hoger uitvielen dan begroot. Onderbesteding bij afschrijvingen komt ook in meerdere gemeenten voor. Aanbevelingen Aan het college Aanbeveling 1: Breid in de jaarrekening het overzicht met het jaarsaldo uit naar meerdere jaren.

Op dit moment wordt het resultaat getoond in vergelijking met voorgaand jaar. Door meerdere jaren op te nemen, kunnen mogelijke trends zichtbaar worden. Het gaat hierbij om tellen en vertellen: zowel meerjarige cijfers over onderbesteding als de toelichting hierop. Aanbeveling 2: Geef in de P&C-documenten informatie over de kostensoorten op hoofdlijnen, zodat kritische signalen over personeelskosten en afschrijvingen inzichtelijk zijn voor de gemeenteraad. Op basis van dit onderzoek zou het in ieder geval gaan om informatie over a) de lasten voor eigen personeel in relatie tot externe inhuur, waarbij een vergelijking wordt gemaakt tussen de begroting en realisatie en b) een totaaloverzicht van de begrote versus gerealiseerde afschrijvingen . Dit maakt inzichtelijk welke sturingsmogelijkheden er zijn. Aanbeveling 3: Toon bij tussentijdse begrotingswijzigingen met argumenten aan dat het realistisch is dat een gevraagd budget nog tijdens het lopende jaar wordt ingezet. Deze aanbeveling ligt in lijn met en concretiseert een recent aandachtspunt van de accountant ten aanzien van de jaarrekening 2025 om het verschil tussen begroting en realisatie te verkleinen. De accountant adviseert daarbij om “de bestuurlijke en ambtelijke samenwerking op het gebied van realisatiekracht en projectbeheersing te versterken”.

1 Actuele informatie is daarbij relevant, waarbij wordt gekeken naar de beschikbare personeelscapaciteit, de capaciteit bij externe partijen, het tijdspad, de gevolgen voor de financiën en de gevolgen voor andere ambities (gaat het gebruik van eigen capaciteit ten koste van iets anders?). Door deze informatie standaard inzichtelijk te maken, zowel intern als in een raadsvoorstel, kan er een goed afgewogen besluit genomen worden. 1 Bron: Accountantsverslag 2025 Gemeente Krimpenerwaard (16 juni 2026), BDO, blz. 5. 8 Aan de gemeenteraad Aanbeveling 4: Bepaal als gemeenteraad welke informatie gewenst is in raadsvoorstellen over tussentijdse begrotingswijzigingen. Realistisch begroten vraagt om een scherper gesprek over wat binnen een kalenderjaar uitvoerbaar is. Raadsvoorstellen over tussentijdse begrotingswijzigingen kunnen helpen bij dit gesprek door de volgende punten inzichtelijk te maken: - de oorzaak van de gevraagde begrotingswijziging; - de beschikbare ambtelijke en/of externe capaciteit; - de planning; - eventuele alternatieven; - de gevolgen voor andere ambities; - momenten waarop de raad is/wordt geïnformeerd. Daarmee kan een vast toetsingskader ontstaan voor het uitoefenen van het budgetrecht.

Tegelijk betekent realistischer begroten dat het college soms naar de gemeenteraad zal komen met een onderbouwde aanvraag voor extra budget, omdat de uitvoering meer middelen vraagt dan vooraf was voorzien. Ook in die gevallen past het om duidelijk te maken waarom de extra middelen nodig zijn, welke uitvoering daarmee mogelijk wordt en waarom dit niet eerder kon worden voorzien. 9 Bestuurlijke reactie 10 11 12 Nawoord Rekenkamer Wij danken het college voor de bestuurlijke reactie en in het bijzonder voor de waardering voor de gedegen analyse. Het is goed om te zien dat het college de bevindingen grotendeels onderschrijft . We waarderen het dat het college twee van de drie aan het college gerichte aanbevelingen overneemt en te rade gaat hoe de derde aanbeveling het beste vorm te geven. Wij onderschrijven de nuancering die het college maakt bij aanbeveling 1 over het inzichtelijk maken van eventuele trends. Incidentele gebeurtenissen kunnen het totaalbeeld verstoren. Het is daarom belangrijk om ‘te tellen en te vertellen’: zowel de cijfers in beeld brengen als de achterliggende oorzaken. Wij onderschrijven eveneens de opmerking die het college maakt bij aanbeveling 4: meer informatie is niet altijd de oplossing voor beter inzicht. Het is belangrijk dat de gepresenteerde informatie bij tussentijdse begrotingswijzigingen aansluit bij de behoefte van de gemeenteraad.

Een gesprek tussen gemeenteraad en college over welke informatie gewenst is kan inzicht verschaffen hierover. Het gesprek vormt dan de basis om concrete afspraken te maken en daar opvolging aan te geven. 13 Nota van bevindingen 14 1. Inleiding 1.1 Wat is onderbesteding? De gemeenteraad stelt elk najaar de begroting vast voor het komende kalenderjaar. In deze begroting staan de doelen die de gemeente dat jaar wil bereiken en de financiële middelen die daarvoor nodig zijn. De begroting moet structureel sluitend zijn, dat betekent dat er evenveel financiële middelen binnen moeten komen (de baten) als er uitgegeven worden (de lasten). Het is echter niet exact te voorspellen hoeveel inkomsten er zullen binnenkomen volgend jaar. Daarnaast worden nooit alle projecten precies volgens het plan uitgevoerd. Dit betekent dat er op het eind van het jaar altijd afwijkingen zullen zijn ten opzichte van wat er ruim een jaar eerder werd begroot. Onderbesteding betekent dat een gemeente aan het eind van het jaar geld overhoudt. Onderbesteding wordt ook weleens onderuitputting genoemd of onderschatting van de baten en lasten. Onderbesteding kan verschillende oorzaken hebben: 1. Minder gedaan dan verwacht: Minder productie, dienstverlening, subsidieverstrekking of projecten gerealiseerd; 2.

Goedkoper dan verwacht: Het niet volledig gebruiken van de toegestane financiële middelen voor productie, dienstverlening, subsidieverstrekking of projecten terwijl die taken wel zijn gerealiseerd; 3. Meer geld gekregen dan verwacht; Het niet kunnen benutten van alle baten door hogere inkomsten dan verwacht (bijvoorbeeld een hogere uitkering vanuit het Rijk) of door uitkering laat in het jaar waardoor de werkzaamheden niet meer op tijd kunnen worden uitgevoerd. 1.2 Relevantie van het onderzoek Voor de gemeenteraad kan het vervelend zijn als bij het vaststellen van de jaarrekening blijkt dat in het voorgaande jaar veel geld is overgebleven. Onderbesteding kan een teken zijn dat de ambities of doelen die door de gemeenteraad zijn vastgesteld (deels) niet zijn behaald. Alleen onder bepaalde voorwaarden kan het budget worden overgeheveld naar volgend jaar. Omdat het jaar inmiddels voorbij is, kan het ook niet meer aan iets anders worden besteed. Daarnaast kan het zijn dat er bezuinigingsmaatregelen zijn genomen, omdat er in de begroting een tekort werd verwacht en achteraf blijken deze maatregelen niet nodig te zijn geweest. Voor de gemeenteraad vormt onderbesteding een probleem als het jaarlijks voorkomt en als het gaat om aanzienlijke bedragen.

In een recent rapport staat dat alle gemeenten samen bijna € 2 miljard hebben overgehouden in 2024.2 Het voorliggende rapport beschrijft of onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard voorkomt, wat de omvang ervan is, op welke terreinen het gebeurt en of daarvoor een verklaring is. Die kennis geeft de Rekenkamer mee aan de raad, die de informatie de komende jaren kan gebruiken om beter te kunnen sturen op de begroting en beleidsvoornemens. 1.3 Centrale vraag en onderzoeksopzet Dit onderzoek is een zogeheten Doe Mee-onderzoek. Bij een Doe Mee-onderzoek doen meerdere rekenkamers tegelijkertijd onderzoek naar hetzelfde onderwerp. Dit maakt het mogelijk de resultaten van de gemeente te vergelijken met de resultaten van andere gemeenten in het onderzoek. 2 “Schijn bedriegt, Positieve cijfers verhullen structurele uitdagingen”, BDO-Benchmark Nederlandse Gemeenten 2026 (ongedateerd) 15 De Rekenkamer Krimpenerwaard heeft al eerder meegedaan met Doe Mee-onderzoeken, te weten “Informatievoorziening aan burgers” (2017), “De implementatie van het VN-verdrag Handicap in gemeentelijk beleid” (2019), “Meldingen openbare ruimte” (2020), “Toezicht en handhaving op openbare orde en veiligheid” (2021) en de Energiebesparingsplicht (2024).

De vraag die centraal staat in het voorliggende onderzoek is: “Geeft de wijze waarop in de gemeente wordt begroot de volksvertegenwoordigers een goed inzicht in de baten en lasten en kan dit worden verbeterd?” Dit Doe Mee-onderzoek is georganiseerd door de Vereniging van Rekenkamers. Het is uitgevoerd door onderzoekers vanuit de Radboud Universiteit. De analyse betreft de periode van 2017 tot en met 2024.Dit onderzoek is uitgevoerd bij 138 gemeenten. Om de centrale vraag te beantwoorden hebben de onderzoekers documenten bestudeerd (begrotingen, tussentijdse wijzigingen en jaarrekeningen). Daarnaast is een enquête uitgezet bij de gemeenten. De bevindingen zijn door de onderzoekers samengevat in een eindrapportage met de overkoepelende resultaten van alle gemeenten. 3 De Rekenkamer Krimpenerwaard heeft van de onderzoekers een factsheet ontvangen met de bevindingen over de gemeente Krimpenerwaard. De Rekenkamer heeft deze factsheet, tezamen met de ingevulde enquête en het overkoepelende eindrapport, gebruikt als input om te komen tot voorliggende rapportage. De Rekenkamer heeft om de context van de bevindingen beter te kunnen schetsen en duiden aanvullend onderzoek gedaan. De Rekenkamer heeft hiermee de onderzoeksvraag verbreed. De Rekenkamer heeft zelf extra cijfers toegevoegd, bijvoorbeeld van het CBS.

Daarnaast heeft de Rekenkamer een verdiepend interview gehouden met de financiële specialisten van de gemeente. Tot slot heeft de Rekenkamer zes gemeenten geselecteerd en geanalyseerd om resultaten van de gemeente Krimpenerwaard diepgaand mee te vergelijken. 1.4 Definities Gezien het onderwerp van dit onderzoek komen er in deze rapportage diverse financiële termen voor. Waar relevant worden deze uitgelegd. Hieronder staat de uitleg van een aantal veelvoorkomende termen. De oorspronkelijke begroting De begroting zoals vastgesteld door de gemeenteraad voorafgaand aan het kalenderjaar (meestal in november) Gewijzigde begroting De begroting inclusief de wijzigingen tijdens het kalenderjaar Lasten De kosten die de gemeente maakt om haar taken uit te voeren Baten Gelden die de gemeente binnenkrijgt vanuit externe partijen Uitgaven In deze rapportage zijn uitgaven de lasten plus de stortingen in de reserves Inkomsten In deze rapportage zijn inkomsten de baten plus de onttrekkingen uit de reserves 1.5 Leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat in op de wijze waarop informatie over onderbesteding wordt gedeeld met de gemeenteraad. Hoofdstuk 3 beschrijft de feitelijke onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard: wanneer en waar is er sprake van onderbesteding? Hoofdstuk 4 vergelijkt onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard met onderbesteding in zes andere gemeenten.

3 Het eindrapport is hier te bekijken: https://www.rekenkamers.nl/wp-content/uploads/2026/03/Eindrapport- DoeMee-2025-Onderbesteding.pdf 16 2. Informatievoorziening over onderbesteding De centrale vraag van dit onderzoek is: “Geeft de wijze waarop in de gemeente wordt begroot de volksvertegenwoordigers een goed inzicht in de baten en lasten en kan dit worden verbeterd?” Oftewel: sluit het uiteindelijke resultaat aan bij wat eerder werd verwacht? Waarbij dit onderzoek met name kijkt naar wat er gebeurt als er aan het einde van het jaar geld overblijft (onderbesteding). Goed inzicht hierin voor de gemeenteraad begint bij een goede informatievoorziening. Onderbesteding wordt geconstateerd bij het opstellen van de jaarrekening, als de uitgaven en inkomsten worden vergeleken met wat eerder werd verwacht op basis van de begroting. Dit hoofdstuk kijkt hoe in de gemeente Krimpenerwaard informatie over verwachting versus realisatie wordt gepresenteerd. 2.1 Inzicht in de mate van onderbesteding De jaarrekening bevat informatie over de mate van onderbesteding.

In de jaarrekeningen van de gemeente Krimpenerwaard is vanaf 2019 en verder in een tabel terug te vinden: • Wat er oorspronkelijk begroot is (de ‘primitieve begroting’) • De begroting inclusief alle wijzigingen gedurende het kalenderjaar (de ‘begroting’) • Wat het resultaat was in de jaarrekening • Wat het verschil is tussen de begroting en het eindresultaat (het ‘saldo’). Een positief saldo duidt op onderbesteding. Er wordt hierbij een uitsplitsing gemaakt tussen de lasten en de baten. Zie onderstaand voorbeeld uit de jaarrekening van 2024. Figuur 2.1: Overzicht van wat er verwacht werd versus wat gerealiseerd is (jaarrekening gemeente Krimpenerwaard 2024, genummerde bladzijde 6) Toelichting. In bovenstaand voorbeeld was er oorspronkelijk ruim 166 miljoen begroot voor de lasten. Tijdens het kalenderjaar werd dit verhoogd naar 179 miljoen. Uiteindelijk blijkt uit de jaarrekening dat er 174 miljoen aan lasten waren. Dit betekent een onderbesteding op de lasten van bijna 5 miljoen ten opzichte van de laatste begroting. 2.2 Inzicht in onderbesteding per beleidsveld Voor de gemeenteraad is het relevant om te weten op welke beleidsvelden onderbesteding plaatsvindt. In de periode 2022 tot en met 2024 rapporteerde de jaarrekening de uitkomsten van de volgende programma’s (beleidsvelden): • Bestuur en ondersteuning • Veiligheid • Verkeer, vervoer en waterstaat • Economie

17 • Onderwijs, sport, cultuur en recreatie4 • Sociaal domein • Volksgezondheid en milieu • Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 5 In de jaarrekeningen wordt per programma eenzelfde tabel als in Figuur 2.1 gerapporteerd, met het saldo van realisatie minus verwachting. Daaronder volgt een beschrijving van de diverse activiteiten waar er sprake was van een onderschrijding of overschrijding, als de afwijking minimaal € 50.000 bedraagt. Onderstaande figuur van een programma illustreert dit. Figuur 2.2: Illustratie financieel overzicht van een programma (jaarrekening gemeente Krimpenerwaard 2024, genummerde bladzijde 31) Nadat alle programma’s op een dergelijke manier zijn weergegeven, volgt een “Recapitulatie van baten en lasten” met een overzicht van de financiële resultaten per programma. Figuur 2.3 illustreert dit. 4 In 2022 waren dit twee aparte beleidsvelden, namelijk 1) onderwijs en 2) sport, cultuur en recreatie. Voor de analyse zijn deze twee beleidsvelden samengevoegd. 5 In 2022 heette “leefomgeving” nog “RO”.

18 Figuur 2.3: Illustratie overzicht van wat er verwacht werd versus wat gerealiseerd is per programma (jaarrekening gemeente Krimpenerwaard 2024, genummerde bladzijde 66) 2.3 Inzicht in onderbesteding per kostensoort Een tweede manier om te kijken naar onderbesteding is aan de hand van kostensoorten: hoeveel geld was er nodig voor personeel, energiekosten of andere soorten uitgaven? Over het algemeen worden deze gegevens niet gedeeld met de gemeenteraad, omdat de begroting is ingedeeld naar beleidsprogramma’s en niet naar kostensoorten. De gegevens zijn echter wel voor alle gemeenten beschikbaar, want de begroting en rekening naar kostensoorten moeten aan het CBS worden aangeleverd. 6 Daarnaast is de gemeente in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht om een aantal indicatoren ten aanzien van kostensoorten op te nemen in de begroting en de jaarrekening. De Rekenkamer beperkt zich bij dit onderzoek tot de volgende kostensoorten: • Personeelskosten: De beschikbare ambtelijke capaciteit is van belang voor planontwikkeling en taakuitvoering. Hierbij speelt ook de inhuur van extern personeel een rol. • Afschrijvingen: Onderbesteding op kapitaallasten (rente en afschrijvingen van investeringen in gebouwen en grond) kan een belangrijke indicator zijn voor vertraging bij investeringen, met name de afschrijvingen.

Bij vertraging van projecten schuiven afschrijvingslasten vaak een jaar door. 6 Ze zijn terug te vinden in de zogeheten IV3-database (Informatie voor Derden).

19 Personeelskosten Volgens het BBV is de gemeente verplicht om een aantal indicatoren rondom personeel op te nemen in de begroting en de jaarrekening: • De formatie (FTE per 1.000 inwoners) • De bezetting (FTE per 1.000 inwoners • De apparaatskosten (kosten per inwoner) • Externe inhuur (kosten als percentage van de totale loonsom + totale kosten inhuur) • Overhead (percentage van de totale lasten) De jaarrekening van de gemeente Krimpenerwaard geeft in de paragraaf Bedrijfsvoering weer wat de stand van zaken is in het afgelopen kalenderjaar rondom personele zaken. De paragraaf beschrijft ziekteverzuim en de ontwikkeling rondom formatie, bezetting en inhuur derden. Daarnaast wordt een tabel gegeven met een overzicht van bovenstaande indicatoren (met uitzondering van apparaatskosten en overhead). De gemeente heeft ervoor gekozen de personeelskosten separaat te presenteren in verband met de overzichtelijkheid. Zie onderstaande figuur als voorbeeld. Figuur 2.4: Tabel met indicatoren gerelateerd aan personeel (jaarrekening gemeente Krimpenerwaard 2024, genummerde bladzijde 96) Doordat er bij de personele lasten wordt aangegeven wat de begroting versus de realisatie is, maakt de jaarrekening mogelijke onderbesteding op dit punt inzichtelijk. Afschrijvingen De begroting van de gemeente Krimpenerwaard vermeldt het totaalbedrag van de afschrijvingen bij het zogeheten ‘EMU-saldo’.

Zie onderstaand voorbeeld uit de begroting voor 2024 – 2027. Figuur 2.5: Bovenste deel van de tabel over het EMU-saldo (programmabegroting gemeente Krimpenerwaard 2024-2027, genummerde bladzijde 148)

20 De jaarrekening van de gemeente Krimpenerwaard vermeldt geen totaalbedrag van de afschrijvingen. Er staan wel losse bedragen voor afschrijvingen bij de verschillende soorten activa bij de toelichting op de balans. De bedragen zijn uitgesplitst naar immateriële vaste activa en materiële vaste activa, die op hun beurt weer opgesplitst zijn. Zie onderstaand figuur ter illustratie. Figuur 2.6: Weergave van verschillende afschrijvingsposten in de jaarrekening (jaarrekening gemeente Krimpenerwaard 2024, genummerde bladzijde 147)

21 3. Onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard Dit hoofdstuk beschrijft eerst in welke mate onderbesteding voorkomt in de gemeente Krimpenerwaard. Daarna wordt gekeken wat de oorzaken zijn van onderbesteding. Zijn er bepaalde beleidsvelden waar onderbesteding met name voorkomt? Of bepaalde kostensoorten (personeelskosten en afschrijvingen)? 3.1 De mate van onderbesteding Dit onderzoek bestrijkt de periode 2017 tot en met 2024. In de gemeente Krimpenerwaard was er in zes van de onderzochte acht jaren sprake van een overschot op de jaarrekening. Er was dus sprake van onderbesteding. Alleen in 2019 en 2020 was er een tekort op de jaarrekening. Zie onderstaande grafiek. Figuur 3.1: Overzicht van het saldo van de jaarrekening in de gemeente Krimpenerwaard De mate van onderbesteding varieerde met de jaren. In 2022 was er een duidelijke piek , met een overschot van meer dan 8 miljoen euro. In 2023 was het overschot bijna 4 miljoen euro en in 2024 was dit ruim 4 miljoen euro. Tabel 3.1 geeft aan hoe de overschotten zich verhouden tot de oorspronkelijke begroting die is opgesteld voorafgaand aan het kalenderjaar.

Tabel 3.1 Relatief overschot ten opzichte van de oorspronkelijke begroting in de gemeente (bedragen in miljoen euro’s)7 2017 | 2018 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 Verwachte inkomsten | € 132.3 | € 134.8 | € 139.7 | € 152.0 | € 162.6 | € 177.5 Verwachte uitgaven | € 132.1 | € 134.8 | € 139.6 | € 151.6 | € 161.8 | € 177.3 Oorspronkelijk | € 0.2 | € 0 | € 0.1 | € 0.4 | € 0.8 | € 0.2 verwacht resultaat Werkelijk resultaat | € 0.7 | € 1.3 | € 1.1 | € 8.6 | € 3.8 | € 4.3 Overschot in % van | 0.5% | 1.0% | 0.8% | 5.7% | 2.3% | 2.4% totale begroting Bovenstaande tabel geeft aan dat in de meeste jaren al een klein overschot werd verwacht bij de jaarrekening. Uiteindelijk werd dit in 2023 en 2024 ruim 2% van wat oorspronkelijk werd begroot en in 2022 bijna 6%. Wat bovenstaande tabel niet weergeeft is dat de gemeente in de loop van het jaar de begroting bijstelt op basis van actuele ontwikkelingen, om zo het verschil tussen de begroting en het uiteindelijke resultaat beter op elkaar te laten aansluiten. Bijvoorbeeld de bijdrage uit het Gemeentefonds verandert nog gedurende het begrotingsjaar. Onderstaande paragraaf licht dit toe. Tussentijdse wijzigingen in de begroting De gemeenteraad stelt in het najaar (gebruikelijk is begin november) de begroting vast voor het daaropvolgende kalenderjaar. In de loop van het begrotingsjaar gebeuren er meestal onverwachte dingen.

Dit kan betekenen dat er een begrotingswijziging nodig is, om de begroting actueel te maken. In de basis worden begrotingswijzigingen aan de gemeenteraad voorgelegd via de P&C-cyclus of via separate raadsvoorstellen in de raadsvergaderingen. Op het eind van het jaar is het dan de bedoeling dat het ‘gat’ tussen de begroting met alle tussentijdse wijzigingen en het uiteindelijke resultaat in de jaarrekening zo klein mogelijk is. Figuur 3.2 geeft voor zowel de uitgaven (bovenste helft) als de inkomsten (onderste helft) het verloop aan tussen de oorspronkelijke begroting, de laatste begroting met alle wijzigingen verwerkt en het uiteindelijke resultaat in de jaarrekening.8 7 Verwachte inkomsten en uitgaven overgenomen uit de “Begroting in één opslag” uit de respectievelijke jaren. 8 We gebruiken hier de termen “uitgaven” en “inkomsten”. “Uitgaven” zijn de lasten plus de stortingen in de reserves. De term “Inkomsten” staat voor de baten plus de onttrekkingen uit de reserves. 22 23 Figuur 3.2: Uitgaven en inkomsten gemeente Krimpenerwaard, van begroting tot uiteindelijk resultaat (bedragen in miljoen euro’s)9 Zowel bij de uitgavenkant als bij de inkomsten is te zien dat de gemeente de afgelopen jaren gedurende het begrotingsjaar de verwachte bedragen ‘opplust’ om aan te sluiten bij de actualiteit ( dit is te zien aan het verschil tussen de eerste kolom en de tweede kolom).

In 2017 en 2018 was dit niet voldoende: het uiteindelijke resultaat (de derde kolom) viel alsnog hoger uit dan de gewijzigde begroting (de tweede kolom). Vanaf 2019 is de tendens dat er teveel tussentijds opgeplust werd: de uitgaven en de inkomsten waren uiteindelijk minder hoog dan wat door middel van de wijzigingen begroot was. 3.2 Oorzaken van onderbesteding Bovenstaande bevindingen laten zien dat over het algemeen zowel de uitgaven als de inkomsten tijdens het kalenderjaar naar boven worden bijgesteld. De vraag is wat uiteindelijk onderbesteding veroorzaakt: lagere uitgaven, hogere inkomsten of een combinatie. Figuur 3.3 geeft aan wat het verschil is tussen de laatste begrotingswijziging en wat er uiteindelijk in de jaarrekening werd gerapporteerd (“het saldo”), voor zowel de uitgaven (weergegeven met rode balken) en de inkomsten (groene balken). 9 Gebaseerd op de jaarrekeningen van de gemeente Krimpenerwaard 2017 tot en met 2024

Figuur 3.3: Verschil tussen de gerealiseerde uitgaven en inkomsten met de laatst gewijzigde begroting in de gemeente Krimpenerwaard Hieruit blijkt: • | In 2017 en 2018 waren zowel de gerealiseerde uitgaven als de gerealiseerde inkomsten hoger dan verwacht, waarbij de iets hogere inkomsten de onderbesteding in die jaren verklaren; • | In 2019 en 2020 waren zowel de uitgaven als de inkomsten lager dan verwacht, waarbij de iets lagere inkomsten zorgden voor een (minimale) overbesteding; • | In 2021, 2023 en 2024 waren eveneens de uitgaven en de inkomsten lager dan verwacht, maar zorgden met name de lagere uitgaven voor de onderbesteding in die jaren; • | In 2022 (het jaar met de hoogste onderbesteding) was er sprake van een combinatie: de uitgaven waren lager dan verwacht en de inkomsten hoger. Bovenstaande grafiek toont aan dat onderbesteding in de gemeente Krimpenerwaard de afgelopen vier jaar vooral ontstaat door lagere uitgaven dan eerder begroot. Deze bevinding is anders dan wat de eindrapportage van het Doe Mee-onderzoek in het algemeen bij gemeenten constateert, namelijk dat onderbesteding vooral ontstaat bij de inkomsten (met als voornaamste oorzaak hogere uitkeringen vanuit het Rijk dan verwacht). De gemeente geeft daarbij als nuance aan dat hogere inkomsten | ook een rol spelen in de gemeente Krimpenerwaard, met name de rijksuitkeringen later in het jaar.

Deze rijksuitkeringen worden in de gemeente Krimpenerwaard in zijn geheel toegevoegd aan de lasten, waarbij op het eind van het jaar gekeken wordt wat er daadwerkelijk benut is. De gemeente geeft aan dat diverse andere gemeenten ervoor kiezen om alleen het deel van de rijksuitkering op te nemen dat zij naar verwachting dat jaar nog benutten. Inzoomend op 2022 tot en met 2024 (de jaren met een onderbesteding van meer dan | 2%) heeft de Rekenkamer gekeken naar informatie daarover in de jaarrekening. Tabel 3.2 geeft de genoemde oorzaken aan. 24 25 Tabel 3.2 Oorzaken van onderbesteding volgens de jaarverslagen 2022 tot en met 2024 2022 2023 2024 − Door de naweeën van corona en personeelstekorten zijn een aantal gemeentelijke projecten niet (volledig) uitgevoerd. − Overschot bij het Sociaal Domein (aantal zorgbehoevenden steeg minder hard dan verwacht). − Vrij laat in het jaar is een bijdrage vanuit het Rijk ontvangen voor de opvang van Oekraïners en enkele andere extra gemeentetaken. Door het tijdstip lukte het niet meer dit geld nog uit te geven. − Op diverse terreinen zijn een aantal werkzaamheden niet volledig uitgevoerd. − De realisatie van de zorgkosten Jeugd en Wmo vielen lager uit dan voorzien in de begroting. − Vrij laat in het jaar zijn meer bijdragen ontvangen vanuit het Rijk dan verwacht.

Dit betrof zowel een incidentele meevaller van de algemene uitkering als hogere specifieke uitkeringen. − Vrijval van gelden van eerder beschikte, maar niet afgenomen zorg. − Incidentele meevallers op onder andere de grondverkopen en bouwleges. − Op meerdere beleidsterreinen zijn werkzaamheden vertraagd of deels niet uitgevoerd. − Incidentele meevallers in het Sociaal Domein (de opvang van Oekraïense ontheemden, integrale toegang, inkomensregelingen, jeugd en Wmo). − Op diverse onderdelen zijn financiële voordelen gerealiseerd en was er een rentevoordeel. In alle drie de jaren is er sprake van werkzaamheden die niet (volledig) zijn uitgevoerd. Uit het gesprek met de gemeente blijkt dat er in de gemeente Krimpenerwaard daarbij sprake is van ‘planningsoptimisme’. Het komt voor dat projecten worden doorgeschoven, omdat de uitvoeringsplanning te optimistisch is. Planningsoptimisme kwam ook naar voren bij andere gemeenten in het Doe Mee-onderzoek. De gemeente Krimpenerwaard houdt al rekening met planningsoptimisme, door niet de volledige kosten van een project toe te rekenen aan een kalenderjaar. Als er meerdere jaren budget overblijft, wordt aan de ambtelijk budgethouder gevraagd om het budget kritisch te bezien. Om dieper te kijken naar onderbesteding gaat de volgende paragraaf in op de verschillende beleidsvelden.

3.3 Onderbesteding per beleidsveld Voor de overzichtelijkheid beperkt deze analyse zich tot de jaren waarbij het overschot meer dan 2% van de oorspronkelijke begroting (zoals vastgesteld in november het jaar eerder) bedroeg. Uitgaande van Tabel 3.1 zijn dit de jaren 2022, 2023 en 2024. Onderstaande figuur geeft aan wat op het eind van het jaar het verschil (het saldo) was tussen het daadwerkelijke resultaat en wat er begroot was in de laatst gewijzigde begroting. Groter dan nul betekent dat er een overschot was en derhalve onderbesteding. 26 Figuur 3.4: Verschil tussen het resultaat in de jaarrekening en de laatst gewijzigde begroting per programma in de gemeente Krimpenerwaard10 In 2022 tot en met 2024 was er bij zes van de acht programma’s sprake van onderbesteding in alle drie de jaren. Alleen bij “Verkeer, vervoer en waterstaat” en “Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing” kwamen weleens tekorten voor in plaats van overschotten.

De grootste overschotten (meer dan 1 miljoen euro) deden zich voor bij: • Bestuur en ondersteuning (2022 en 2024) • Onderwijs, sport, cultuur en recreatie (2024) • Sociaal domein (alle drie de jaren, boven de 1,5 miljoen) • Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing (2024) De gemeente geeft in het gesprek aan dat onderbesteding bij Bestuur en ondersteuning met name komt door de uitkering van het Rijk, die elk jaar iets hoger is, terwijl het bij het Sociaal Domein gaat om de bijdragen voor de opvang van Oekraïners. Daarnaast merkt de gemeente op dat er ten aanzien van onderwijshuisvesting twee Integrale Huisvestingsplannen zijn aangenomen door de gemeenteraad, maar dat door verschillende factoren de uitvoering hiervan afwijkt van de oorspronkelijke planning. 3.4 Onderbesteding per kostensoort Voorgaande paragraaf keek naar “Voor welk beleid diende het geld?”. Deze paragraaf kijkt naar “Hoe werd het geld besteed?”. De Rekenkamer beperkt zich hierbij tot de volgende kostensoorten: • Personeelskosten: De beschikbare ambtelijke capaciteit is van belang voor planontwikkeling en taakuitvoering. Hierbij speelt ook de inhuur van extern personeel een rol. • Afschrijvingen: Kapitaallasten (rente en afschrijvingen van investeringen in gebouwen en grond) zijn een belangrijke indicator voor vertraging bij investeringen, met name de afschrijvingen.

Bij vertraging van projecten schuiven afschrijvingslasten vaak een jaar door. De analyse op kostensoorten maakt een vergelijking tussen de oorspronkelijke begroting en de jaarrekening (deze data zijn beschikbaar bij het CBS; de tussentijdse begrotingswijzigingen zijn daar 10 Het betreft hier het saldo van de baten minus de lasten. Stortingen in de reserves en onttrekkingen aan de reserves zijn hierbij niet meegenomen.

27 niet beschikbaar). Net als voorgaande paragraaf concentreert deze paragraaf zich op de periode 2022 tot en met 2024, de perioden waarin er de hoogste mate van onderbesteding plaatsvond . Personeelskosten: eigen personeel en externe inhuur De gemeente Krimpenerwaard zet voor haar werkzaamheden zowel eigen personeel in als externe inhuur. Onderstaande grafiek geeft aan: • De oorspronkelijke begroting en het resultaat voor eigen personeel (de lichtblauwe en donkerblauwe staafjes) • De oorspronkelijke begroting en het resultaat voor externe inhuur (de lichtgrijze en donkergrijze staafjes) Figuur 3.5: Verschil tussen de oorspronkelijk begrote kosten voor personeel en de uiteindelijke personeelskosten in de gemeente Krimpenerwaard11 Net als diverse andere gemeenten heeft de gemeente Krimpenerwaard de afgelopen drie jaar onderbesteding op de personeelskosten voor eigen personeel. Dit tekort aan eigen personeel wordt opgevangen door meer externe inhuur dan tevoren begroot. De gemeente geeft aan dat vacatureruimte die opgenomen is in de begroting ingevuld mag worden met externe inhuur. De jaarrekeningen in de drie jaren geven een toelichting op de personeelslasten met elk een nagenoeg gelijke strekking: de ambtelijke organisatie staat onder druk, de arbeidsmarkt blijft krap en dit heeft invloed op de uitstroom en de (tijdige) invulling van vacatures.

Doordat de onvoorziene kosten voor externe inhuur hoger uitvallen dan de onderbesteding bij de eigen personeelskosten is er per saldo geen onderbesteding op de totaliteit aan personeelskosten, maar is er juist overbesteding. Afschrijvingen De afschrijvingslasten van een gemeente zijn een indicator voor de investeringen die de gemeente pleegt in bijvoorbeeld wegen, woningbouw, sportcomplexen, schoolgebouwen en rioleringen. Achterblijvende investeringen (“minder gedaan dan verwacht”, een van de drie oorzaken van onderbesteding) kan zich uiten in lagere afschrijvingen dan verwacht. Figuur 3.6 geeft aan wat de begrote afschrijvingen waren versus de gerealiseerde afschrijvingen in de gemeente Krimpenerwaard. 11 Data verkregen van de onderzoekers van het Doe Mee-onderzoek.

28 Figuur 3.6: Verschil tussen de oorspronkelijk begrote afschrijvingen en de uiteindelijke afschrijvingen in de gemeente Krimpenerwaard12 Het blijkt dat in de begroting sprake is van overschatting van de lasten voor afschrijvingen. Gemiddeld zijn in de periode 2022 tot en met 2024 de uiteindelijke afschrijvingen bijna 10% lager dan oorspronkelijk begroot. Dit sluit aan bij het eerdergenoemde ‘planningsoptimisme’ in de gemeente Krimpenerwaard. De gemeente geeft aan dat het personeelstekort hierbij een rol speelt. Uit het gesprek met de gemeente bleek dat de lagere afschrijvingen vooral voorkwamen bij projecten op het gebied van: • ICT • Sportgebouwen • Riolering • Grondbeleid • Overig (meerdere projecten met een afwijking van minder dan € 100.000) 12 Data verkregen van de onderzoekers van het Doe Mee-onderzoek.

29 4. Bevindingen gemeente Krimpenerwaard versus andere gemeenten Om de resultaten van de gemeente Krimpenerwaard in perspectief te plaatsen, heeft de Rekenkamer Krimpenerwaard gekeken naar hoe onderbesteding eruit ziet in vergelijkbare gemeenten. Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten daarvan. Net als in hoofdstuk 3 beperkt de analyse zich tot de jaren 2022 tot en met 2024. Een analyse van gemeentefinanciën en dus ook van onderbesteding staat of valt met vergelijkbare gegevens. Omdat gemeenten de vrijheid hebben om hun eigen indeling in begrotingsprogramma’s op te stellen, is de onderlinge vergelijkbaarheid van begroting en jaarrekening op programmaniveau lastig. Gemeenten zijn daarentegen verplicht om cijfers aan te leveren aan het CBS over beleidsvelden en kostensoorten, voor zowel de begroting als de jaarrekening. Onderlinge vergelijking tussen gemeenten kan dus door gebruik te maken van die informatie. De Rekenkamer heeft in dit hoofdstuk gebruik gemaakt van de cijfers zoals aangeleverd aan het CBS en door het CBS weergegeven in de IV3-database (“Informatie voor Derden”). Het CBS publiceert echter alleen de oorspronkelijke begroting (zoals vastgesteld in november), niet de tussentijdse wijzigingen die daarna volgen.

Onderbesteding die ontstaat door tussentijds ‘opplussen’ van een budget dat vervolgens niet volledig wordt benut, kan hierdoor niet worden teruggevonden in de CBS-cijfers. Ten opzichte van eerdere hoofdstukken (die gebaseerd waren op de tussentijdse wijzigingen) kan hierdoor voor de gemeente Krimpenerwaard een andere uitkomst beschreven staan. Bijvoorbeeld als de gemeenteraad tijdens het boekjaar extra budget beschikbaar stelt voor het Sociaal Domein en dit extra budget wordt niet volledig benut, dan is dit onderbesteding ten opzichte van de tussentijdse wijziging, maar overbesteding ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. In dit hoofdstuk gaat het vooral om het vergelijken van de gemeente Krimpenerwaard met andere gemeenten. 4.1 Selectie van referentiegemeenten Om de referentiegemeenten te selecteren, heeft de Rekenkamer gekeken naar de uitkering uit het Gemeentefonds in 2024.13 Deze uitkering wordt berekend op basis van diverse maatstaven, zoals het aantal inwoners, het aantal bijstandshuishoudens, de beroepsbevolking en oppervlakte. De Rekenkamer heeft zes gemeenten geselecteerd die een soortgelijke uitkering ontvingen als de gemeente Krimpenerwaard (gerangschikt op de grootte van de uitkering uit het Gemeentefonds de drie gemeenten direct boven Krimpenerwaard en drie er direct onder).

In alfabetische volgorde zijn dit de volgende gemeenten:14 • Barneveld • De Fryske Marren • Noordoostpolder • Stichtse Vecht • Waadhoeke • Waalwijk 13 Rijksoverheid (2025), via https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/financien-gemeenten-en- provincies/documenten/rapporten/2025/03/21/verdeling-van-de-algemene-uitkering-uit-het-gemeentefonds-2024- stand-januari-2025 14 De Fryske Marren, Noordoostpolder en Waalwijk hebben deelgenomen aan het Doe Mee-onderzoek. Dit was echter geen selectievoorwaarde voor de Rekenkamer, aangezien er vanuit het Doe Mee-onderzoek geen data werden gedeeld van individuele deelnemers. Onderstaande tabel bevat een aantal kenmerken van deze gemeenten om een beeld te krijgen van de vergelijkbaarheid. Tabel 4.1 Kenmerken referentiegemeenten (gebaseerd op het jaar 2024) Uitkering | Oorspronkelijke Gemeentefonds | Inwoners | begroting (in miljoenen) | (in miljoenen)15 Krimpenerwaard | € 112,6 | 57.785 | € 177,5 Barneveld | € 114,1 | 62.592 | € 176,8 De Fryske Marren | € 109,8 | 51.929 | € 174,3 Noordoostpolder | € 113,4 | 50.035 | € 183,9 Stichtse Vecht | € 116,5 | 65.878 | € 183,2 Waadhoeke | € 111,9 | 46.911 | € 163,7 Waalwijk | € 109,5 | 50.302 | € 194,0 Het aantal inwoners van de referentiegemeenten in 2024 bedraagt 46.911 | (Waadhoeke) tot 65.878 (Stichtse Vecht). De begroting varieert van 163,7 miljoen euro (Waadhoeke) tot 194 miljoen euro (Waalwijk).

4.2 Vergelijking op de mate van onderbesteding Voor zowel de gemeente Krimpenerwaard als de zes referentiegemeenten is gekeken naar het saldo van de jaarrekening, waarbij een positief saldo wordt gezien als indicator van onderbesteding. Om de gemeenten met elkaar te vergelijken is het saldo van de jaarrekening uitgedrukt in procenten van wat er oorspronkelijk begroot was. Onderstaande grafiek geeft de resultaten. Figuur 4.1 Relatieve onderbesteding in Krimpenerwaard en de zes referentiegemeenten16 De figuur laat zien dat alle referentiegemeenten net als de gemeente Krimpenerwaard onderbesteding vertoonden in de jaren 2022 tot en met 2024. In de gemeenten Barneveld en Waalwijk was er in vergelijking met de andere gemeenten de meeste sprake van onderbesteding in alle drie de jaren. De gemeente Barneveld hield gemiddeld ruim 10% van het begrote bedrag over aan het eind van het jaar. In de gemeente Waalwijk was dit gemiddeld bijna 6%. 15 Gebaseerd op de optelsom van de verschillende kostensoorten uit de IV3-database van het CBS. 16 Bij deze analyse is uitgegaan van de IV3-begrotingscijfers en het saldo van de jaarrekening zoals vermeld in de individuele jaarrekeningen. 30 31 De gemeenten Noordoostpolder toont net als de gemeente Krimpenerwaard een onderbesteding van gemiddeld 3,5%.

In de gemeente Stichtse Vecht bleef de onderbesteding het meest beperkt, met gemiddeld 2,6% over de drie jaren. 4.3 Vergelijking op beleidsvelden De IV3-database van het CBS geeft per gemeente per beleidsveld (Bestuur & Ondersteuning, Veiligheid et cetera) cijfers voor zowel de oorspronkelijke begroting als de jaarrekening. Om de gemeente Krimpenerwaard te vergelijken met de zes referentiegemeenten is gekeken naar welk saldo (de baten min de lasten) een gemeente verwachtte op elk van de beleidsvelden versus wat het daadwerkelijk gerealiseerde saldo was op het einde van het jaar. Tabel 4.2 laat zien waar onderbesteding plaatsvond per gemeente per jaar. Tabel 4.2 Onderbesteding per beleidsveld per gemeente, 2022 tot en met 2024 Krimpener- waard Barneveld De Fryske Marren Noordoost- Polder Stichtse Vecht Waadhoeke Waalwijk 2022 Bestuur en ondersteuning X X X X X Veiligheid X X X X X X Verkeer, vervoer en waterstaat X X X X X Economie X X X X Onderwijs X X X X Sport, cultuur en recreatie X X X Sociaal domein X X Volksgezondheid en milieu X X X Volkshuisvesting, RO en sted. vern. X X X X 2023 Bestuur en ondersteuning X X X X Veiligheid X X Verkeer, vervoer en waterstaat X X Economie X X X X X Onderwijs X X X X X Sport, cultuur en recreatie X X Sociaal domein X X X Volksgezondheid en milieu X X Volkshuisvesting, RO en sted. vern.

X X X X X 2024 Bestuur en ondersteuning X X X 32 Krimpener- waard Barneveld De Fryske Marren Noordoost- Polder Stichtse Vecht Waadhoeke Waalwijk Veiligheid X X X X Verkeer, vervoer en waterstaat X X X Economie X X X X Onderwijs X X X X X X Sport, cultuur en recreatie X X X X Sociaal domein X X X Volksgezondheid en milieu X X X X X Volkshuisvesting, RO en sted. vern. X X X X Uit bovenstaande tabel blijkt het volgende: • 2022: De meeste gemeenten vertoonden onderbesteding op het beleidsveld Veiligheid. Alleen bij de gemeente Barneveld vond dit niet plaats. Daarnaast vertoonden de gemeenten, met uitzondering van Krimpenerwaard en Noordoostpolder, onderbesteding bij het beleidsveld Bestuur & Ondersteuning. • 2023: Onderbesteding met name plaats op andere beleidsvelden dan die in 2022, namelijk Economie, Onderwijs en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening & Stedelijke Vernieuwing. Dit kwam bij vijf gemeenten voor, waaronder Krimpenerwaard. • 2024: Er was bij zes gemeenten sprake van onderbesteding op het beleidsveld Onderwijs. Alleen bij Waadhoeke was dit niet het geval. Daarnaast was er bij vijf gemeenten onderbesteding op het beleidsveld Volksgezondheid & Milieu. Bij Krimpenerwaard en de Fryske Marren speelde dit niet.

4.4 Vergelijking op kostensoorten Net als in voorgaande hoofstukken wordt hier ingegaan op: • Personeelskosten: eigen personeel en externe inhuur • Afschrijvingen Personeelskosten De Rekenkamer heeft voor de zes referentiegemeenten gekeken wat het saldo is tussen de oorspronkelijke begroting en de jaarrekening, voor zowel de salarislasten voor het eigen personeel als de kosten voor ingeleend personeel. Figuur 4.2 geeft de resultaten. 33 Figuur 4.2 Relatieve onderbesteding in Krimpenerwaard en de zes referentiegemeenten Bovenstaande figuur laat zien: • Alle referentiegemeenten vertonen in een of meerdere jaren onderbesteding op de salariskosten voor het eigen personeel. De saldi van de gemeente Krimpenerwaard vallen binnen de bandbreedte van de andere gemeenten. • De Fryske Marren en Waadhoeke hadden in slechts een van de onderzochte jaren onderbesteding op dit punt; Barneveld in twee van de drie onderzochte jaren. • De hoogste mate van onderbesteding deed zich voor in Barneveld en Stichtse Vecht, beiden in 2024. • Net als de gemeente Krimpenerwaard is er in alle referentiegemeenten in alle jaren sprake van een overbesteding op de externe inhuur. • Die overbesteding is met name groot in Stichtse Vecht. • In 2023 was in de gemeente Krimpenerwaard de nummer twee qua overbesteding op externe huur (in euro’s gemeten).

De gemeente Krimpenerwaard geeft aan dat de gemeente geen algemene inhuurbudgetten heeft voor externe inhuur, maar deze kosten dekt uit de vacatureruimte (de onderbesteding op de personeelskosten). Afschrijvingen De Rekenkamer heeft berekend wat het saldo is van de afschrijvingen (de jaarrekening minus de oorspronkelijke begroting) voor elk van de referentiegemeenten. Net als in voorgaande paragraaf Krimpenerwaard Barneveld De Fryske Marren Noordoostpolder Stichtse Vecht Waadhoeke Waalwijk Saldo (jaarrekening minus de oorspronkelijke begroting) op de personeelskosten -10000 -5000 0 5000 10000 15000 2022 2023 2024 2022 2023 2024 2022 2023 2024 2022 2023 2024 2022 2023 2024 2022 2023 2024 2022 2023 2024 Saldo eigen personeel Saldo externe inhuur 34 betekent een negatief getal dat er minder is uitgegeven dan oorspronkelijk gepland. Figuur 4.3 geeft aan wat het saldo is van de afschrijvingen in relatie tot de oorspronkelijke begroting. Figuur 4.3 Afschrijvingen in Krimpenerwaard en de zes referentiegemeenten Uit bovenstaande figuur blijkt: • Alle referentiegemeenten hadden in een of meerdere jaren onderbesteding op de afschrijvingen. De gemeente Krimpenerwaard is een ‘middenmoter’.

• De Fryske Marren had in slechts een van de onderzochte jaren onderbesteding op dit punt (in diezelfde jaren was er ook geen onderbesteding op eigen personeel bleek uit Figuur 4.2); Stichtse Vecht en Waalwijk in twee van de drie onderzochte jaren. • De hoogste mate van onderbesteding op de afschrijvingen deed zich voor in Barneveld in 2022.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://krimpenerwaard.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1681c529-3f7d-464c-afb3-fecf87027f76?agendaItemId=c1601803-d9b9-4d7c-b49f-a1d8c4112ca8