presentatie Beeldvormende sessie 2 december 2025

•

PARTICIPATIEBELEID EN VERORDENING GEMEENTE KRIMPENERWAARD Adviseur burger- en overheidsparticipatie, Suzanne Kuijpers

Aanleiding • Evaluatie participatiebeleid • Visiesessie gemeenteraad • Gesprekken met collega’s en wethouders

Plaats hier je voettekst

2

Goed om te weten: • Belangrijkste punten uit het participatiebeleid worden toegelicht. • Participatiebeleid bestaat uit richtlijnen. Richtlijnen worden uitgewerkt tot concrete werkinstructies. Dit geeft ruimte voor aanpassingen en verbeteringen. • Participatie is dynamisch. Al doende leren we wat wel en niet werkt. • Verordening wordt toegelicht. • Belangrijk: mogelijk nog een aanpassing van artikel 7 uit verordening en paragraaf 3.2.5 uit het participatiebeleid. • Na de presentatie is er ruimte voor vragen en opmerkingen.

Plaats hier je voettekst

3

Doel nieuw beleid • Participatie meer helder en voorspelbaar • Betere aansluiting op praktijk (ruimtelijk + sociaal domein) • Duidelijke rollen en verwachtingen • Versterken samenwerking met inwoners en maatschappelijke organisaties

Plaats hier je voettekst

4

Belangrijkste wijzigingen  Verbeterde structuur: overzichtelijker en navolgbaar.  Toepasbaarheid sociaal & ruimtelijk domein.  Duidelijkheid in rollen: raad, college, ambtenaren, initiatiefnemers.  Richtlijnen voor omgaan met weerstand.  Wat participatie níet is: verwachtingen verhelderd.  Communicatiestrategie toegevoegd.  Erkenning van evaluaties als participatie-instrument.  Flexibel kader: duidelijk maar contextafhankelijk.

Plaats hier je voettekst

5

Waarom participatie steeds belangrijker wordt • Snelle veranderingen in samenleving: beter geïnformeerde en mondige inwoners, ondernemers en organisaties • Complexe maatschappelijke vraagstukken vereisen samenwerking • Participatie leidt tot betere, gedragen besluiten • Wettelijk kader: Omgevingswet en Wet versterking participatie

Plaats hier je voettekst

6

Visie op participatie • Plan- en besluitvorming is gezamenlijke verantwoordelijkheid • Participatie moet herkenbaar, toegankelijk en betekenisvol zijn • Ruimte voor meedenken, meedoen en initiatief nemen • Zorgvuldig proces met duidelijke verwachtingen, rollen en invloed

Plaats hier je voettekst

7

Drie vormen van participatie • Burgerparticipatie – initiatief gemeente, inwoners/organisaties actief betrekken bij beleid/projecten • Overheidsparticipatie – initiatief inwoners/organisaties, gemeente sluit aan en ondersteunt • Initiatievenparticipatie – initiatief van een externe, initiatiefnemer verzorgt de participatie, gemeente ziet toe op zorgvuldigheid

Plaats hier je voettekst

8

Doelen van participatie • Betere kwaliteit van beleid en besluitvorming • Vergroten van draagvlak en legitimiteit • Versterken van samenwerking • Verhogen eigenaarschap en betrokkenheid • Tijdige signalering van kansen en knelpunten • Transparantie en vertrouwen • Ruimte voor lokaal initiatief en innovatie

Plaats hier je voettekst

9

Wanneer is participatie geslaagd? • Vroegtijdige betrokkenheid • Transparantie en zorgvuldigheid • Erkenning van inbreng • Representativiteit • Verwerking van resultaten • Terugkoppeling • Vertrouwen in bestuur

Plaats hier je voettekst

10

Wat participatie wel en niet is • Wel: zorgvuldige afweging tussen belangen, bijdrage aan kwalitatieve besluitvorming • Niet: creëren van onvoorwaardelijk draagvlak, juridische procedures vermijden, vervanging van democratisch bestuur • Besluitvorming blijft bij democratisch gekozen raad, participatie verrijkt

Plaats hier je voettekst

11

Wettelijk kader • Participatie is zowel ambitie als wettelijke verplichting • Belangrijke wetten: - Omgevingswet - Wet versterking participatie op decentraal niveau • Participatieverordening en participatiebeleid zijn zelfbindend voor gemeente • Participatie door private initiatiefnemers bij vergunningen is formeel vrijwillig

Plaats hier je voettekst

12

Wet versterking participatie op decentraal niveau • Gemeenten moeten inwoners actief betrekken bij beleid en uitvoering • Uitdaagrecht is hierin opgenomen • Artikel 3.1 participatieverordening: bestuursorgaan bepaalt aanvang participatie en maakt dit bekend • Verordening: als wordt besloten een participatietraject te starten, gebruiken we hiervoor het participatiebeleid van de gemeente Krimpenerwaard

Plaats hier je voettekst

13

Omgevingswet en participatie • Instrumenten: omgevingsvisie, omgevingsprogramma, omgevingsplan, omgevingsvergunning • Participatie is essentieel bij elk instrument • Motiveringsplicht: vastleggen hoe participatie is uitgevoerd en toegepast

Plaats hier je voettekst

14

Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma en Omgevingsplan Omgevingsvisie • Beeldvormend: schetst toekomstbeelden • Participatie: breed betrekken van inwoners, bedrijven en organisaties via scenario’s of situatieschetsen • Motiveringsplicht: vastleggen hoe participatie is toegepast (art. 10.7 Omgevingsbesluit) Omgevingsprogramma • Formuleert beleid en maatregelen voor de fysieke leefomgeving • Participatie: helpt bij zorgvuldige keuzes en verkenning van belangen • Motiveringsplicht: vastleggen wie is betrokken en hoe participatie is toegepast (art. 10.8 Omgevingsbesluit) Omgevingsplan • Vertaalt ambities naar juridische regels • Kennisgeving vooraf • Motiveringsplicht resultaten • Afhankelijk van type wijziging, gemeente blijft eindverantwoordelijk Plaats hier je voettekst

15

Omgevingsvergunning • Aanvraagvereiste > Initiatiefnemers geven aan of participatie heeft plaatsgevonden • Vrijheid in vorm, gemeentelijk beleid als leidraad • Geen participatie = geen weigering, wel meenemen in belangenafweging • BOPA-activiteiten: verplichte participatie (lijst vastgesteld door gemeenteraad)

Plaats hier je voettekst

16

Beoordeling en interventies • Gemeente beoordeelt altijd of participatie zorgvuldig is • Interventies bij onvoldoende participatie: 1) Actief contact met belanghebbenden 2) Gerichte oproep voor inbreng 3) Uitgebreide voorbereidingsprocedure toepassen (art. 16.36 Omgevingswet)

Plaats hier je voettekst

17

Participatie vastleggen via privaatrecht • Grootschalige initiatieven: participatie in lijn met gemeentelijk beleid via privaatrecht • Afspraken vastleggen: - Organisatie participatie - Kwaliteitscriteria - Verslaglegging en terugkoppeling

Plaats hier je voettekst

18

Twaalf uitgangspunten 1. Maatwerk per initiatief 2. Invloed bij deelname 3. Informeren vanaf het begin 4. Kwaliteit boven kwantiteit 5. De juiste vraag op het juiste moment 6. Helderheid in rollen en verantwoordelijkheden 7. Transparantie over verwachtingen en impact 8. Representativiteit deelnemers 9. Toegankelijkheid en inclusie 10. Betrouwbaarheid en consequent handelen 11. Terugkoppeling aan het einde 12. Tussentijdse en eindevaluatie Plaats hier je voettekst

19

Stakeholderanalyse Waarom een stakeholderanalyse? • Inzicht in betrokken partijen, belangen en invloed • Waarborgt een evenwichtig, transparant en representatief participatieproces • Bepaalt juiste doelgroepen en passende participatievormen Richtlijnen: 1.Identificatie: direct en indirect betrokkenen in kaart brengen 2.Belangen & invloed: analyse van belangen en mogelijke invloed 3.Betrokkenheid & bereidheid: inschatten van actieve deelname 4.Stakeholdermapping: positioneren op basis van belang & invloed; rol bepalen (informeren, consulteren, meebeslissen)

Plaats hier je voettekst

20

Afwegingskader Doel: • Passend participatieniveau per project of initiatief bepalen • Keuzes zorgvuldig, onderbouwd en transparant maken • Verwachtingen realistisch communiceren • Participatie effectief en uitvoerbaar houden Vijf criteria: 1.

Impact: effect op inwoners, organisaties en leefomgeving

2.

Complexiteit: aantal partijen en belangen, ingewikkeldheid vraagstuk

3.

Ruimte voor invloed: mate waarin keuzes nog kunnen worden aangepast

4.

Bereidheid en vermogen: zijn betrokkenen actief en capabel

5.

Fase van het proces: verkenning, uitwerking of besluitvorming

Participatieladder: • Informeren → Raadplegen → Adviseren → Coproduceren → Meebeslissen / Zelforganisatie • Trede wordt gekozen op basis van afwegingscriteria • Toepasbaar in sociaal en ruimtelijk domein Plaats hier je voettekst

21

Rollen en verantwoordelijkheden Participatievorm

Besluitvorming

Kaders participatie

Uitvoering participatie

Uitkomst

Overheidsparticipatie

Gemeente (college of raad)

Gemeente toetst participatie van initiatiefnemer aan weten regelgeving

Initiatiefnemer voert uit; gemeente participeert

Plan of voorstel waarin de inbreng is verwerkt

Burgerparticipatie

Gemeente (college of raad)

Gemeente met actieve inbreng van bewoners/organisaties

Advies, ideeën of keuzes van inwoners opgenomen in beleid of plan

Initiatiefnemer organiseert het traject

Participatieverslag als onderdeel van aanvraag of voorstel

Initiatievenparticipatie

Plaats hier je voettekst

Initiatiefnemer (burger, organisatie)

Raad stelt beleidskaders; college werkt uit Aanvraagvereiste en participatieplichtbij activiteiten op Lijst verplichte participatie Omgevingswet gemeente Krimpenerwaard 2024

22

Communicatierichtlijnen Uitgangspunten: • Bekendheid is een taak van de gemeente • Transparantie over kaders en ruimte voor invloed • Alle doelgroepen, inclusief moeilijk bereikbare groepen, worden bereikt • Gedeelde verantwoordelijkheid tussen gemeente en inwoners/organisaties Fasen van communicatie: • Voor de start: informeren over doel, rol en contactpersonen; start communicatie bij begin van beleidsvoorstel • Tijdens traject: regelmatige updates, vragen en input faciliteren, zorgen benoemen • Na afloop: terugkoppeling van resultaten, motivatie van keuzes, evaluatie leerpunten Belangrijk: • Communicatie versterkt vertrouwen, legitimiteit en draagvlak • Tijdige en duidelijke informatie voorkomt onnodige onrust en misverstanden • Evaluatie van communicatie is standaard onderdeel van participatieproces

Plaats hier je voettekst

23

Beoordeling Doel van beoordeling: • Leren van ervaringen, ook bij complexe trajecten • Verbeteren van toekomstige participatieprocessen • Verantwoorden richting inwoners, initiatiefnemers en bestuur Waarom beoordelen: • Focus op proceskwaliteit boven draagvlak • Voorkomt willekeur; stimuleert professioneel en reflectief handelen Wanneer & door wie: • Na afloop van trajecten, eventueel tussentijds bij complexe projecten • Door het projectteam in overleg met betrokkenen • Bij externe initiatiefnemers: beoordeling dient als input, gemeente kan geen verplichtingen opleggen

Plaats hier je voettekst

24

Beoordeling Beoordeelde elementen: • Afstemming op maatwerk, invloed, timing en kwaliteit • Duidelijke rollen, transparantie, representativiteit en toegankelijkheid • Betrouwbaarheid, terugkoppeling en evaluatie

Wat doen we met de uitkomst: • Lage score → aanwijzing voor verbeteringen • Mogelijke acties: extra participatie, reflectie met betrokkenen, aanscherping van processen Leerdoel: participatie wordt een continu lerend onderdeel van beleid, versterkt vertrouwen en uitvoerbaarheid

Plaats hier je voettekst

25

Omgaan met weerstand • Weerstand is geen mislukking: vaak indicatie van betrokkenheid en kan waardevolle inzichten opleveren. • Gedrag begrenzen: ruimte voor kritiek en emotie, geen agressie, intimidatie of desinformatie. • Transparantie & verwachtingsmanagement: helder over kaders, rolverdeling en wat wél of niet kan. • Gelijkwaardigheid: alle stemmen horen, ook stille of moeilijk bereikbare groepen. • Passende gespreksvormen: kleine gesprekken of onafhankelijke gespreksleiding bij gevoelige onderwerpen. • Omgaan met actiecomités: gesprekken alleen bij representativiteit, openheid voor dialoog en ruimte voor beïnvloeding. • Rollen en verantwoordelijkheden: duidelijke taken voor signaleren, begeleiden, besluitvorming en communicatie; afstemming tussen alle betrokkenen.

Plaats hier je voettekst

26

Praktische ondersteuning bij participatie Doel: • Zorgvuldig, eenduidig en effectief uitvoeren van participatietrajecten. Beschikbare hulpmiddelen: • Handvatten en richtlijnen voor opzet trajecten • Formats en sjablonen: uitnodigingen, verslagen, terugkoppeling • Checklists: planning, toegankelijkheid, representativiteit, evaluatie • Voorbeeldprocedures: inspraakrondes, adviesraden, digitale platforms Dynamisch karakter: • Tools worden voortdurend bijgewerkt op basis van praktijkervaringen • Geen formeel beleid, maar essentieel voor uitvoering • Actuele versies beschikbaar via intranet Gebruik door medewerkers: • Zorgt voor uniforme werkwijze binnen de organisatie Plaats hier je voettekst

27

Participatieverordening Waarom deze verordening?

• Helderheid over participatieprocessen voor inwoners, maatschappelijke partijen en gemeente. • Versterken van samenwerking en lokale democratie. • Zorgen voor kwaliteit, transparantie en zorgvuldigheid bij participatie. • Waar vroeger het ging over inspraak bij voorbereiding van beleid (via inspraakverordening), breidt de nieuwe wet dat uit naar voorbereiding, uitvoering én evaluatie van beleid. Belangrijkste punten • Burgerparticipatie: vooraf plan opstellen; duidelijk over proces, vorm (informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren, meebeslissen) en besluitvorming; eindverslag openbaar binnen 2 weken. • Uitdaagrecht: inwoners/maatschappelijke partijen kunnen gemeente uitdagen en taken van gemeente overnemen als zij denken dat zij dat beter of efficiënter kunnen; beoordeling binnen 12 weken; afspraken over proces, budget en evaluatie. • Zorgplicht bestuursorgaan: tijdige betrokkenheid, inzichtelijk proces, terugkoppeling, duidelijkheid over vragen/klachten. • Slotbepalingen: college kan nadere regels stellen; hardheidsclausule mogelijk; oude verordening (2021) ingetrokken. • Participatiebeleid wordt bij ieder participatietraject als leidraad gebruikt. Plaats hier je voettekst

28

Vragen en opmerkingen Dank voor uw aandacht.

We horen graag uw vragen en opmerkingen!

Plaats hier je voettekst

29