Integraal Beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard Publieksversie.pdf

Vooruitgang door verbinding Publieksversie Integraal beleidskader (IBK) Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025

Voorwoord Inwoners van de Krimpenerwaard voelen zich thuis, zijn in staat om zelfstandig te leven en mee te doen naar vermogen. Jeugdigen kunnen veilig en gezond opgroeien. We werken samen met u, maatschappelijke partners, de kinderopvang en het onderwijs, ondernemers en vrijwilligers dagelijks aan deze samenleving. De meeste mensen kunnen de uitdagingen van het leven zelf aan, maar als dat niet lukt, gaan we samen met u op zoek naar passende en duurzame oplossingen. Daarvoor is het belangrijk dat de ondersteuning en zorg betaalbaar blijft, zodat we voor de mensen die dit echt nodig hebben, deze ondersteuning kunnen blijven organiseren. Dit beleidskader staat in het teken van het voorkomen van problemen en het tijdig (h) erkennen van problemen waardoor sneller passende ondersteuning wordt geboden. Onze focus in onze dienstlening ligt op wat iemand wel kan en wat iemand belangrijk vindt. Daar vandaan werken we verder - waar mogelijk - om mensen een zo zelfstandig mogelijk leven te laten leiden. Ook is het belangrijk dat we accepteren dat het leven niet altijd verloopt zoals we zouden willen. Soms valt het tegen of gebeurt er iets dat u niet had verwacht. Dat hoort bij het leven en hoeft niet altijd tot (specialistische) zorg te leiden. Wel is het juist dan belangrijk dat u dan mensen om u heen heeft, zodat u er niet alleen voor staat.

Het komt ook voor dat er binnen één gezin meerdere hulpvragen zijn of dat er hulpvragen spelen op meerdere leefgebieden. Wanneer iemand thuis zit zonder baan, kan dit gepaard gaan met mentale problemen. Als dat het geval is, gaan we zowel vanuit inkomen als zorg naar oplossingen op zoek. Daarvoor is het nodig dat professionals en vrijwilligers elkaar kennen en weten te vinden waardoor samenwerking ontstaat. We merken dat er in onze samenleving veel energie en slagkracht zit.

Deze gezamenlijkheid en de onderlinge samenwerking ondersteunen en stimuleren we als gemeente graag. Professionals, inwoners en de gemeente hebben ieder een deel van de puzzel in handen om persoonlijke hulpvragen en lokaal maatschappelijke vraagstukken dichter bij een oplossing te brengen. Samen weten we de kracht van de Krimpenerwaardse samenleving optimaal in te zetten. In de afgelopen maanden is toegewerkt naar dit integraal beleidskader, samen met maatschappelijke partners, ambtenaren en de raad. De komende periode gaan we dit nog verder uitwerken: wat willen we concreet bereiken en wat moeten we doen om dat voor elkaar te krijgen? We zien er naar uit deze samenwerking voort te zetten! Zodat we nu én in de toekomst ervoor kunnen blijven zorgen dat u, als inwoner van onze mooie gemeente, zoveel mogelijk mee kunt doen, dat u zich mentaal goed voelt en tevreden bent met uw leven.

Mevr. L. Sleeuwenhoek Wethouder Sociaal domein en Samenleving

Dhr. J. Vente Wethouder Sociale Zaken

Inhoud 1. Inleiding

04

2. Positieve gezondheid en speerpunten 2.1 Wat is positieve gezondheid? 3.2 Waar zetten we op in (speerpunten)?

05 05 05

3. Missie, visie en waarden 3.1 Missie: wat willen we betekenen? 3.2 Visie: wat willen we bereiken? 3.3 Waarden: wat vinden we belangrijk?

06 06 06 06

4. Speerpunten beleid 4.1 Veerkracht 4.2 Leefstijl 4.3 Mentale gezondheid 4.4 Sociale leefomgeving 4.5 Fysieke leefomgeving 4.6 Sociaal-economische status 4.7 Lichamelijke gezondheid 4.8 Zorggebruik

08 08 08 09 09 10 10 11 11

5. Hoe gaan we verder?

12

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 3

1

Inleiding Voor u ligt de samenvatting van het integraal beleidskader (IBK) sociaal domein van de gemeente Krimpenerwaard. Binnen dit beleidskader valt alles wat te maken heeft met werk en inkomen, zelfstandig leven, gezond en veilig opgroeien en zorg en ondersteuning bij het dagelijks leven van alle inwoners. Deze domeinen vormen samen het sociaal domein. Het sociaal domein verandert en vraagt om ander beleid en een grote cultuurverandering: de transformatie. Het IBK helpt ons bij het maken van keuzes en het stellen van prioriteiten. Waar richten we ons op? Voor ons nieuwe beleid zijn dit belangrijke doelen: • Mensen worden sneller geholpen als zij om zorg of ondersteuning vragen. • Mensen krijgen zorg en ondersteuning die zoveel mogelijk aansluit bij hun persoonlijke (thuis)situatie, hun mogelijkheden en hun sociale netwerk. • Mensen die anderen willen helpen of verzorgen (mantelzorg), krijgen daarvoor ruimte en steun. • Meer mensen, inclusief mensen met een arbeidsbeperking, werken of doen actief mee in de samenleving. • De zorg en ondersteuning in Krimpenerwaard blijft beschikbaar en betaalbaar.

Voor wie is dit beleid? Dit beleid is voor iedereen in de gemeente Krimpenerwaard: inwoners die zorg of ondersteuning nodig hebben of geven, inwoners die te maken krijgen met preventie, maatschappelijke organisaties, medewerkers van de gemeente, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Welke wetten vallen binnen dit beleidskader? Binnen het sociaal domein en dit beleidskader staan de Participatiewet, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) en de Jeugdwet centraal. Maar ook andere wetten, zoals die voor schuldhulpverlening, inburgering, armoedebeleid en publieke gezondheid zijn onderdeel van het sociaal domein en van dit beleidskader. Ook wetten die de gemeente niet zelf uitvoert, bijvoorbeeld die voor primair, voortgezet en passend onderwijs, zijn belangrijk voor ons beleid.

Wat willen we? We willen integraal beleid. Dat betekent dat we niet per domein apart beleid maken, maar dat we de domeinen willen verbinden met elkaar. Want in het dagelijks leven haken veel dingen op elkaar in. Als uitgangspunt voor dit nieuwe beleid kiezen we voor ‘positieve gezondheid’. Dit is veel meer dan ‘niet ziek zijn’, maar gaat ook over de kwaliteit van leven en het om kunnen gaan met uitdagingen in het leven. We gaan hier in de volgende hoofdstukken verder op in.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 4

2 Positieve gezondheid en speerpunten Positieve gezondheid is het uitgangspunt van dit beleidskader. Om dit te bereiken, kunnen we draaien aan verschillende ‘beleidsknoppen’. Iedere knop haakt in op een andere en heeft een eigen effect op de positieve gezondheid. Om voor zo veel mogelijk inwoners een positieve gezondheid te bereiken, richten we ons op een aantal belangrijke punten: de speerpunten. Die zullen we in dit hoofdstuk beschrijven, de uitleg over de beleidsknoppen staat in hoofdstuk 4. 2.1 Wat is positieve gezondheid? Positieve gezondheid1 is veel meer dan lichamelijk gezond zijn. Het gaat bijvoorbeeld ook om kwaliteit van leven en lekker in je vel zitten, mee kunnen doen in de samenleving, goed kunnen zorgen voor jezelf, gelukkig zijn en zingeving. Deze onderdelen van positieve gezondheid hangen samen, het ene onderdeel heeft invloed op het andere. Hulpvragen van inwoners staan daarom niet op zichzelf. Mensen hebben vaak problemen op één of meer gebieden, waarin alles met elkaar samenhangt. Daarom is het belangrijk om bij het maken van beleid aandacht te geven aan al deze gebieden. 2.2 Waar zetten we op in (speerpunten)? Hieronder beschrijven we 3 speerpunten waar we ons beleid op willen richten. Dit zijn de doelen. In hoofdstuk 4 werken we die doelen per beleidsonderdeel verder uit in doelen en subdoelen.

• Kwaliteit van leven De kwaliteit van leven zegt iets over hoe iemand zijn of haar eigen leven ervaart. Mensen met dezelfde gezondheid kunnen de kwaliteit van hun leven anders ervaren en beoordelen.

• Zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is het vermogen om op lichamelijk, verstandelijk, financieel en mentaal gebied je eigen leven te leiden. Je bent zelfredzaam als je voor jezelf kunt zorgen, je problemen zelf kunt oplossen of die met hulp en steun van anderen kunt oplossen. Voor kinderen geldt dat zij bij het opgroeien afhankelijk zijn van anderen. Om te zorgen dat een kind zelfredzaam wordt, is het soms nodig om de ouders ondersteuning of hulp te bieden. • Samenredzaamheid Bij samenredzaamheid ben je als samenleving bijvoorbeeld in je buurt of woonwijk bereid en in staat om zelf oplossingen te bieden voor behoeften en vragen van inwoners. Hieronder valt ook het geven van mantelzorg. Hoe gaat het met de inwoners van Krimpenerwaard? In 2019 is een burgerpeiling uitgevoerd onder inwoners van Krimpenerwaard. Hieruit blijkt dat: • volwassen inwoners hun leven gemiddeld een 7,9 geven (gelijk aan het landelijke cijfer); • 73% van de volwassen inwoners zegt dat zij makkelijk hulp kunnen organiseren als dat nodig is; en • 21% van de inwoners aangeeft vaak of af en toe mantelzorg te verlenen.

Als het om kinderen gaat, geldt dat in Krimpenerwaard: • 10% van de kinderen opgroeit in een gezin met één ouder (landelijk is dit 16%); • 4% groeit op in een gezin dat leeft van een uitkering; • 2.215 gezinnen een inkomen hebben dat lager is dan 120% van het sociaal minimum (bijstandsniveau). Ook in de volgende hoofdstukken komen we per beleidsonderdeel terug op de cijfers van Krimpenerwaard.

Machteld Huber, 2012. Zie ook: http://www.allesisgezondheid.nl/content/positieve-gezondheid

1

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 5

3 Missie, visie en waarden 3.1 Missie: wat willen we betekenen? De inwoner van Krimpenerwaard staat centraal. De gemeente levert een bijdrage aan de zelfredzaamheid van de inwoner en de samenredzaamheid van inwoners in buurten en wijken. We doen dit door: • het gewone leven van de inwoner te versterken (normalisering); • problemen te voorkomen (preventie); of • problemen in een vroeg stadium te verhelpen (vroegsignalering); en • door passende ondersteuning te bieden. Deze is zoveel mogelijk lokaal, integraal en informeel. 3.2 Visie: wat willen we bereiken? We willen dat alle inwoners zich thuis voelen in de gemeente, zelfredzaam zijn en kunnen meedoen in de samenleving. We willen dat kinderen gezond en veilig opgroeien. We willen dat inwoners oog hebben voor elkaar en dat eenzaamheid tegengegaan wordt. De omgeving is zo ingericht dat iedereen kan meedoen en gebruik kan maken van voorzieningen en zorg. We blijven hierbij binnen de beschikbare budgetten en zorgen ervoor dat de zorg betaalbaar blijft. 3.3 Waarden: wat vinden we belangrijk? Om onze missie en visie uit te kunnen voeren, gebruiken we als gemeente een set van waarden. Die spelen een belangrijke rol bij ‘hoe’ we dingen gaan doen.

Vertrouwen • Wat is het? We benaderen onze inwoners en lokale organisaties op een positieve manier, met waardering, respect en zonder vooroordelen. Daarbij hoort ook het vertrouwen dat de inwoner en zijn/haar netwerk zelf tot oplossingen (kunnen) komen. • Wat merkt de inwoner hiervan? Ik word serieus genomen en ik neem de ander serieus. Er wordt naar mij geluisterd en ik luister naar de ander. Besluiten over mij worden samen met mij genomen. Ik verwacht dat de ander handelt op een manier die mij niet benadeelt. • Wat betekent het voor de dienstverlening? We luisteren zonder vooroordelen naar de inwoner. We zijn professioneel, geduldig en open. We zetten in op relatie én inhoud. De behoeften en wensen van de inwoner zijn leidend bij het nemen van besluiten. Betrouwbaar • Wat is het? We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen. Inwoners en lokale organisaties weten wat ze aan de gemeente hebben. • Wat merkt de inwoner hiervan? Ik en de ander komen onze afspraken na en doen dit op tijd. Als dit niet lukt, laten we dit elkaar weten. Ik doe wat ik zeg en ik zeg wat ik doe, en dat verwacht ik ook van de ander. Er wordt mij eerlijk verteld wat wel en niet mogelijk is. Het is voor mij duidelijk wat ik zelf kan/moet doen. • Wat betekent het voor de dienstverlening? We vertellen wat de inwoner van ons kan verwachten en wat wel en niet mogelijk is. We komen onze afspraken na.

Lukt dat niet, dan informeren we de inwoner op tijd. We gaan integer om met informatie van de inwoner.

(Eigen) Verantwoordelijkheid • Wat is het? Inwoners zijn zelf verantwoordelijk voor de keuzes die ze maken, de problemen die deze keuzes mogelijk veroorzaken en voor de oplossing van hun problemen. Zo nodig krijgen ze daarbij hulp. Het doel van de hulp is altijd dat de inwoner zichzelf weer kan redden en de eigen verantwoordelijkheid kan dragen. • Wat merkt de inwoner hiervan? Ik zoek zelf naar een oplossing voor mijn problemen, of krijg daarbij (tijdelijk) hulp. Die hulp moet ervoor zorgen dat ik mezelf weer kan redden. Ik word aangesproken op mijn keuzes, taken en gedrag. Ik weet wat ik moet doen om mijn probleem (blijvend) op te lossen en ik weet wie/wat ik daarvoor nodig heb. • Wat betekent het voor de dienstverlening? We luisteren naar de inwoner en maken samen een plan van aanpak. Bij het maken van beslissingen zijn de wensen en behoeften van de inwoner leidend en kijken we ook naar wat de inwoner zelf kan. We bespreken met de inwoner de gevolgen van keuzes. Resultaatgericht • Wat is het? We richten ons op oplossingen voor de lange termijn. We doen wat nodig is en leveren maatwerk. Acties en beslissingen richten we op het bereiken van het doel, ondanks problemen, afleiding of tegenslagen. • Wat merkt de inwoner hiervan? Het is voor mij duidelijk aan welke doelen ik werk, wat ik moet doen en wat anderen doen om mij te ondersteunen.

Ik word niet van het kastje naar de muur gestuurd. Ik heb één goed bereikbare contactpersoon, die mij motiveert en ondersteunt in het verbeteren van mijn leven.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 6

3

• Wat betekent het voor de dienstverlening? We bepalen samen met de inwoner de doelen en stellen samen een plan op. De doelen zijn concreet en haalbaar. We kijken ook wat familieleden, vrienden en kennissen kunnen doen en of er lokale organisaties zijn die kunnen helpen. We spannen ons actief in om de doelen te behalen en geven bij tegenslag niet op. We sturen bij als dat nodig is. Verbinding • Wat is het? We gaan op zoek naar gedeelde waarden en een gezamenlijk doel. We vinden het belangrijk dat we ons veilig voelen bij elkaar en dat iedereen zichzelf kan zijn. Vanuit deze uitgangspunten wil de gemeente samenwerken met inwoners en lokale organisaties. • Wat merkt de inwoner hiervan? Ik ervaar betrokkenheid van de ander bij mijn probleem. Er wordt naar mij geluisterd. Ik heb één contactpersoon en hoef maar één keer mijn verhaal te vertellen. Ik weet wat ik moet doen en wat anderen gaan doen. Acties worden op elkaar afgestemd en helpen mij mijn doelen te bereiken. • Wat betekent het voor de dienstverlening? We werken samen met de inwoner en lokale organisaties aan een oplossing. We delen informatie. We vertrouwen op elkaars vakkennis. We luisteren naar de inwoner en andere mensen die betrokken zijn. We voelen ons gezamenlijk verantwoordelijk voor én betrokken bij het vinden van de oplossing.

Respect • Wat is het? Vanuit gelijkwaardigheid en zonder vooroordeel kijken we naar situaties. We hebben waardering voor de kwaliteiten, vaardigheden en prestaties van de ander. We kijken naar elkaar om en houden rekening met de ander. • Wat merkt de inwoner hiervan? Ik word serieus genomen en voel me gelijkwaardig. Er wordt zonder oordeel naar mij geluisterd. Ik krijg de kans om zelf ideeën en oplossingen aan te dragen. • Wat betekent het voor de dienstverlening? We zijn professioneel, geduldig, open, invoelend en zonder oordeel. We laten de ander in zijn waarde. We zijn flexibel en communicatief, ook als we de opvattingen van de ander niet delen. We denken mee en sluiten aan bij de ideeën van de inwoner.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 7

4 Speerpunten beleid In Krimpenerwaard willen we positieve gezondheid voor zo veel mogelijk inwoners. Om dit te bereiken, besteden we in ons nieuwe beleid aandacht aan verschillende onderdelen Die onderdelen hebben allemaal invloed op de positieve gezondheid. Ze zijn de radertjes in het geheel en worden ook wel ‘beleidsknoppen’ genoemd. Om een bepaald effect te bereiken, draaien we aan de ene knop wat meer dan aan de andere. In dit hoofdstuk beschrijven we welke beleidsonderdelen van belang zijn en welke effecten we willen bereiken.

4.1 Veerkracht Wat is veerkracht? Veerkracht is het vermogen om met veranderingen, stressvolle gebeurtenissen, tegenslagen en uitdagingen om te kunnen gaan. Iemands persoonlijke eigenschappen, zoals doorzettingsvermogen en flexibiliteit, dragen hieraan bij. Maar ook een stabiel sociaal netwerk, actief en gezond zijn, doelen nastreven en een toekomstperspectief hebben zorgen voor meer veerkracht.

4.2 Leefstijl Wat bedoelen we met leefstijl? Een gezonde leefstijl bestaat uit 4 belangrijke kenmerken: 1. genoeg bewegen; 2. een gezond gewicht en gezond eetpatroon; 3. niet roken en geen drugs gebruiken; 4. met mate alcohol drinken of helemaal niet.

Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? 83% van de volwassen inwoners (19 tot 65 jaar) en 66% van de 65-plussers ervaart een goede gezondheid. Het gevoel van verbondenheid is relatief groot. Dat is ook te zien aan het relatief hoge percentage inwoners dat mantelzorg verleent binnen de gemeente (21%). Dit zijn positieve factoren, waarop we blijven investeren. Naast mantelzorg is het aantal vrijwilligers binnen onze gemeente ook relatief hoog: 33,3%.

Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? Het aantal inwoners met overgewicht in Krimpenerwaard is hoger (52,8%) dan gemiddeld (48,9%). Dat geldt ook voor het percentage inwoners dat voldoende beweegt (60,9% tegenover 63%). We zien dat het aantal rokers daalt. Dit geldt zowel voor jongeren als volwassen. Maar gemiddeld scoort Krimpenerwaard hoger dan haar buurgemeenten.

Speerpunt We zetten in op het versterken van de sociale omgeving.

Volwassenen (19-64 jaar) in onze gemeente zijn vaker verantwoorde drinkers dan in de regio. Maar oudere inwoners (65+) zijn juist vaker zware drinkers dan in de regio. Opvallend is de stijging van het aantal jongeren dat ooit heeft gedronken (2013; 47%, 2019: 56%). Ook zijn er signalen over problematisch drugsgebruik, met name op jonge leeftijd. Het gaat dan niet (alleen) om het gebruik van softdrugs, maar om harddrugs op zeer jonge leeftijd. Hoewel het aantal jongeren dat soft- en harddrugs gebruikt daalt, scoren we hoger dan het regionale gemiddelde.

Doelen • Meer inwoners zijn in staat om met stress en tegenslagen om te gaan. • Meer inwoners met een hulpvraag zijn in staat om op eigen kracht hun eigen huishouden te organiseren. • Oplossingen worden meer binnen het gezin en het eigen netwerk gezocht. • Meer inwoners maken gebruik van informele en sociale steun. • Meer kinderen maken een kansrijke start.

Speerpunt We zetten in op het op tijd signaleren en voorkomen van problemen. Wat kan een inwoner zelf verbeteren? En wat doen we in samenwerking met lokale organisaties? Doelen • Meer kinderen groeien op in een gezonde omgeving. • Meer inwoners hebben een gezonde levensstijl en een gezond gewicht.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 8

4

4.3 Mentale gezondheid Wat is mentale gezondheid? Mentaal gezonde mensen voelen zich meestal tevreden en kunnen omgaan met tegenslagen en druk. Een slechte mentale gezondheid kan leiden tot psychiatrische problemen zoals angst, depressie en zelfdoding. Dementie, eenzaamheid en sociale isolatie hebben een negatieve invloed op de mentale gezondheid. Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? In Krimpenerwaard ervaart 40% van de inwoners gevoelens van eenzaamheid. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde, maar toch een erg groot deel van de bevolking. 8,4% van de inwoners kampt met psychiatrische problematiek (landelijk: 9,3%). 8% van de volwassenen en 4,7% van de ouderen scoort hoog in risico op angst of depressie. Dit is gelijk aan de regionale en landelijke cijfers. Naar verwachting zullen 2200 inwoners dementie hebben in 2050. In 2020 waren dat er ongeveer 970. Speerpunten We zetten in op het terugdringen van eenzaamheid, ook onder jongeren, en op het op tijd signaleren en voorkomen van psychische en psychiatrische problemen. We streven naar meer begrip voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid, zoals eenzaamheid, dementie en depressie. Dit doen we door kennis te delen en onderlinge ontmoeting te stimuleren. Doelen • Meer mensen hebben een goede mentale gezondheid;

4.4 Sociale leefomgeving Wat bedoelen we met sociale leefomgeving? De sociale leefomgeving bestaat uit 2 onderdelen: 1. Sociale veiligheid: het ervaren van (on)veiligheid veroorzaakt door menselijk handelen. Denk hierbij aan huiselijk geweld en (kinder)mishandeling. 2. Emotionele en sociale eenzaamheid: iemand ervaart eenzaamheid als zijn relaties in werkelijkheid anders zijn dan hij zou willen. Zowel het aantal sociale contacten als de kwaliteit van de sociale contacten bepalen of iemand zich wel of niet eenzaam voelt. Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? Een groot deel van de inwoners is lid van een vereniging (64% van de volwassenen en 75% van de jeugd). Toch zegt 40% van de inwoners van 19 jaar en ouder eenzaamheid te ervaren. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde. Van onze inwoners verleent 21% mantelzorg en 33,3% doet vrijwilligerswerk. Dit is beiden hoger dan het landelijk gemiddelde (14,2% en 29,7%). In 2019 kwamen in Krimpenerwaard 435 meldingen van huiselijk geweld binnen. Dit komt overeen met het regionaal gemiddelde.

Vrijwilligers worden waar nodig en mogelijk professioneel ondersteund. We investeren blijvend in opvoeders en mantelzorgers. Om hen te kunnen versterken, verbinden en verlichten, moeten we hen kennen. We streven naar een inclusieve samenleving, waarin ook mensen met een fysieke beperking of psychische kwetsbaarheid mee kunnen doen. We willen dat kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. We zetten in op het voorkomen van problemen, door opvoed- en opgroeiondersteuning aan te bieden. In de aanpak tegen huiselijk geweld richten we ons op specifieke groepen, zoals alleenstaande moeders. Doelen • Meer bedrijven zetten zich in voor kwetsbare inwoners. • Meer inwoners vinden elkaar sneller en makkelijker voor hulp in hun omgeving. • Meer mensen leven in een gezonde en veilige leefomgeving. • Meer inwoners voelen zich verbonden met elkaar en de Krimpenerwaard.

Speerpunten We vinden het belangrijk dat mensen elkaar ontmoeten. Dit helpt bij het tegengaan van eenzaamheid, het opbouwen of in stand houden van een netwerk en meedoen in de samenleving. We helpen inwoners hierbij die dit zelf niet goed kunnen. Met name statushouders en mensen die langdurig in de bijstand zitten stimuleren we om naar ontmoetingsactiviteiten te gaan.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 9

4 4.5 Fysieke leefomgeving Wat bedoelen we met fysieke leefomgeving? Ook de fysieke leefomgeving speelt een rol bij positieve gezondheid. Hierbij gaat het onder andere over: • of iemand prettig woont; • hoe de publieke ruimte is ingericht; • welke voorzieningen er zijn in de buurt. Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? We verwachten tot 2030 een bevolkingsgroei. Daarnaast worden huishoudens steeds kleiner, waardoor de vraag naar woningen per saldo toeneemt. In de toekomst zullen in Krimpenerwaard minder jongeren en meer ouderen wonen. Naar verwachting stijgt het aantal ouderen tot 2030 met 36%. Ruim 93% van de personen van 75 jaar en ouder in Krimpenerwaard woont zelfstandig. De wensen op het gebied van wonen zijn veranderd. De behoefte aan goede huisvesting voor kwetsbare mensen wordt steeds belangrijker. Er is ook behoefte aan betaalbare woningen voor jongeren met en zonder zorgvraag. We zien mensen in de maatschappelijke opvang terechtkomen, omdat hun woning na scheiding of baanverlies niet meer te betalen is. Mensen met een psychische kwetsbaarheid wonen steeds vaker zelfstandig (met ondersteuning) en hebben soms specifieke woonwensen. Tot slot zien we ook een groeiende groep ouderen die steeds langer in hun (koop)woning blijven wonen, die niet meer goed past bij de veranderende levensfase. Veel ouderen willen niet verhuizen en laten hun woning liever aanpassen.

Speerpunten We hebben voldoende woningen nodig die passen bij de behoefte. Woningen voor alle generaties en doelgroepen, nu en in de toekomst. Ook fysieke toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen is van belang. Denk aan winkels, sport, cultuur, zorg, welzijn en onderwijs. We zetten ook in op een gezonde leefomgeving die door bewoners als prettig wordt ervaren, met groen en water, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn en het milieu (lucht, geluid en water) van goede kwaliteit is. Een gezonde leefomgeving nodigt uit om te bewegen, ontmoeten en ontspannen.

Doelen • Meer mensen wonen zo lang en/of zelfstandig mogelijk in de eigen omgeving. • Inwoners wonen in een gezonde en cultuurrijke leefomgeving. • Meer voorzieningen zijn voor iedereen fysieke toegankelijk. 4.6 Sociaal-economische status Wat bedoelen we met sociaal-economische status? De sociaal-economische status is iemands plek in de samenleving. Inkomen en opleidingsniveau spelen hierin een rol, maar ook bijvoorbeeld de buurt waarin iemand woont en de kwaliteit van de woning. Deze status is belangrijk in het model van positieve gezondheid. Financiële problemen zoals armoede en schulden staan vaak niet op zichzelf en bepalen de mate waarin iemand mee kan doen in de samenleving. Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? Volgens de meest recente minimascan zijn er in Krimpenerwaard 2.215 huishoudens die moeten rondkomen van een laag inkomen (120% van het sociaal minimum). In 2019 hebben 200 inwoners gebruikgemaakt van schulddienstverlening en 127 inwoners stonden onder beschermingsbewind. Tot voor kort daalde het aantal mensen met een uitkering in de gemeente. Eind augustus 2020 bestond het totale uitkeringsbestand uit 664 klanten (WWB, IOAW en IOAZ). Nu is het nog lastig om het effect van de coronacrisis op de economie te bepalen en op het aantal mensen dat een uitkering aanvraagt of beëindigt.

De verwachting is dat het aantal mensen met een bijstandsuitkering de komende periode groeit en er minder mensen uitstromen naar werk. In september 2020 was er een stijging van het bestand van ongeveer 6,3%.

Speerpunten Voorop staat dat inwoners van Krimpenerwaard mee kunnen doen, veerkrachtig zijn en zichzelf (financieel) kunnen redden. Als betaald werk (nog) niet mogelijk is, zetten we in op begeleiding naar vrijwilligerswerk. Er is speciale aandacht voor nieuwkomers en 55-plussers. Voor meer samenhang tussen zorg en inkomen leggen een inkomensconsulent en een Wmo-consulent samen huisbezoeken af. We zetten in op de bestrijding van armoede met inkomensondersteunende maatregelen. Inwoners die het (tijdelijk) financieel niet redden, worden ondersteund. We letten speciaal op kinderen die opgroeien in huishoudens met een laag inkomen. Die bieden we een kindpakket met bijvoorbeeld een financiële bijdrage vanuit het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Het oplossen en voorkomen van problematische schulden is ook één van de speerpunten. Financiële problemen zijn een belemmering om mee te kunnen doen in de maatschappij. Mensen met schulden ervaren vaak op meerdere levensgebieden problemen. Schulddienstverlening is in de aanpak hiervan een belangrijk instrument, naast preventie, het Armoedebeleid en het Taalakkoord. Doelen • Meer inwoners kunnen zich naar wens en vermogen ontplooien. • Meer inwoners hebben duurzaam betaald werk of participeren naar vermogen. • Minder mensen ervaren financiële belemmeringen om mee te doen in de samenleving.

• Meer inwoners beheersen basisvaardigheden en hebben kennis van de Nederlandse samenleving.

Naast inkomen hebben het opleidingsniveau, het hebben van een diploma of het hebben van een onderwijsachterstand invloed op de sociaal-economische status. 8 tot 11% van de inwoners van Krimpenerwaard is laaggeletterd. De onderwijsachterstand is gelijk aan het landelijk gemiddelde. In 2019 liep 10% van de peuters en 11% van de basisschoolleerlingen risico op een onderwijsachterstand. In de regio verlieten 525 scholieren (1,71% van alle scholieren) in het schooljaar 2018-2019 zonder diploma de school. Het landelijk percentage bedraagt 2,01%.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 10

4

4.7 Lichamelijke gezondheid Wat bedoelen we met lichamelijke gezondheid? Bij lichamelijk gezondheid gaat het om het kunnen uitvoeren van dagelijkse activiteiten als lopen, eten, aan- en uitkleden en boodschappentassen dragen. Moeilijkheden hiermee duiden we aan als ‘beperkingen’. Deze beperkingen kunnen te maken hebben met horen, zien en mobiliteit.

4.8 Zorggebruik Wat bedoelen we met zorggebruik? Met zorggebruik bedoelen we het gebruik van Jeugdhulp, Wmo, Participatiewet en Schulddienstverlening. Het gaat om de mate waarin inwoners ervaren dat de geboden hulp het gewenste effect heeft. Het zorggebruik is de uitkomst van de beleidsonderdelen genoemd in 4.1-4.7.

Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? Er is een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen stijgt tot 2030 met 36%. Door de vergrijzing zullen ook meer mensen mantelzorg verlenen en zwaar belast worden. Daarnaast is de verwachting dat, mede door de vergrijzing, het aantal inwoners met een chronische aandoening stijgt. Inwoners beoordelen hun lichamelijke gezondheid gemiddeld met een 7,7 (landelijk cijfer 7,6). Verder geeft 67% van de inwoners aan dat zij één keer per week of vaker bewegen. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert een vaccinatiegraad van 95% om een uitbraak van infectieziekten te voorkomen en gezond opgroeien te waarborgen. Landelijk gezien is de vaccinatiegraad 90,2% en in onze gemeente 84,9%. Daarmee zit Krimpenerwaard ruim onder de noodzakelijke grens van 95%.

Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? We zien dat problemen van inwoners complexer worden en de zorg specialistischer en intensiever. Daardoor stijgen de kosten in verhouding harder dan het aantal cliënten. Steeds meer jongeren maken gebruik van zeer specialistische GGZ-zorg. Binnen de Wmo is de vraag naar (specialistische) begeleiding, dagactiviteiten en hulp in de huishouding toegenomen. Meer dan gemiddeld in Nederland maken inwoners van Krimpenerwaard gebruik van wijkverpleging.

Speerpunten We zetten in op een gezonde leefstijl door sport en bewegen laagdrempelig en toegankelijk te maken voor iedereen. We zorgen ervoor dat mensen hulp krijgen bij dagelijkse activiteiten en stimuleren het gebruik van het bestaande aanbod daarin. Denk aan een maaltijdservice voor ouderen. Daarnaast zetten we in op het gebruik van de basisgezondheidszorg, zoals vaccinatieprogramma’s en de jeugdgezondheidszorg. Doelen • Meer inwoners kunnen zo lang als mogelijk dagelijkse activiteiten uitvoeren. • Meer inwoners maken gebruik van basisgezondheidszorg.

Speerpunten 1.  Innovatie: We willen leren en proberen, samen met maatschappelijke organisaties en zorgaanbieders. Alleen zo kunnen we echt vernieuwing in gang zetten. 2.  Regionale samenwerking en inkoop: Jeugdhulp en maatwerkvoorzieningen Wmo kopen we regionaal in. We toetsen of deze dienstverlening voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen, maar het effect voor onze inwoners staat voorop. Ook wordt er een regiovisie jeugdhulp en Wmo opgesteld met een gezamenlijke visie en uitgangspuntem. 3.  Toegang tot zorg en ondersteuning: We werken met 1 gezin, 1 plan en 1 regisseur. We kijken naar wat inwoners zelf kunnen en hebben als gemeente bij voorkeur een ondersteunende rol. Als een inwoner toch hulp nodig heeft, geven we hulp die erop gericht is dat de inwoner zich uiteindelijk zelf weer kan redden. Samenwerking ketenpartners en formele verwijzers: We zetten in op een goede samenwerking met ketenpartners (bijvoorbeeld scholen, kerken en sportverenigingen) en formele

verwijzers (zoals huisartsen, instellingen en preventieteams). Als zij een signaal geven, hechten we daar veel waarde aan. Professionele dienstverlening: Onze dienstverlening moet effectief, snel, laagdrempelig en transparant zijn. Inwoners kunnen geen verkeerd loket kiezen, de eerste persoon waarbij hij zich meldt is altijd de juiste. We zorgen altijd voor een passend antwoord en een warme verwijzing. 4.  Preventie: Vaak wordt een (dure) maatwerkvoorziening ingezet. In plaats hiervan zijn andere oplossingen te vinden. Met een preventieteam willen we hulpvragen vroeg signaleren. Dit team geeft informatie, advies en ondersteuning. Daarnaast gaat het team aan de slag met preventie en collectieve voorzieningen. 5.  Controle en toetsen: We controleren op misbruik en oneigenlijk gebruik van voorzieningen. En we kijken of inwoners wel echt geholpen zijn met de ingezette ondersteuning of zorg. Zo nodig sturen we bij. Doelen • Meer inwoners maken gebruik van alternatieven voor professionele ondersteuning. • Meer inwoners ervaren goede kwaliteit in combinatie met (financiële) doelmatigheid bij de inzet van zorg en ondersteuning.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 11

5 Hoe gaan we verder? Dit integraal beleidskader vormt het uitgangspunt voor de maatschappelijke agenda (MAG). Hierin worden de doelen uitgewerkt in concrete acties. Het behalen van de doelen vraagt samenwerking met onze inwoners en (maatschappelijke) organisaties. We vormen immers samen het sociaal domein. In de MAG zullen daarom concrete (meetbare) indicatoren worden opgenomen, waarmee we het effect van beleid kunnen meten en bijhouden of de doelen worden bereikt. De voorzieningen binnen het sociaal domein kosten geld en de beschikbare budgetten zijn beperkt. Om te zorgen dat de lasten niet te veel stijgen, zijn in de Programmabegroting 2021 maatregelen opgenomen. Daarnaast zullen (aanvullende) keuzes gemaakt moeten worden. Dit IBK geeft hiervoor de kaders.

Publieksversie Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 12