Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2021 - 2025

Vooruitgang door verbinding Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025

Voorwoord Inwoners van de Krimpenerwaard voelen zich thuis, zijn in staat om zelfstandig te leven en mee te doen naar vermogen. Jeugdigen kunnen veilig en gezond opgroeien. We werken samen met u, maatschappelijke partners, de kinderopvang en het onderwijs, ondernemers en vrijwilligers dagelijks aan deze samenleving. De meeste mensen kunnen de uitdagingen van het leven zelf aan, maar als dat niet lukt, gaan we samen met u op zoek naar passende en duurzame oplossingen. Daarvoor is het belangrijk dat de ondersteuning en zorg betaalbaar blijft, zodat we voor de mensen die dit echt nodig hebben, deze ondersteuning kunnen blijven organiseren. Dit beleidskader staat in het teken van het voorkomen van problemen en het tijdig (h) erkennen van problemen waardoor sneller passende ondersteuning wordt geboden. Onze focus in onze dienstlening ligt op wat iemand wel kan en wat iemand belangrijk vindt. Daar vandaan werken we verder - waar mogelijk - om mensen een zo zelfstandig mogelijk leven te laten leiden. Ook is het belangrijk dat we accepteren dat het leven niet altijd verloopt zoals we zouden willen. Soms valt het tegen of gebeurt er iets dat u niet had verwacht. Dat hoort bij het leven en hoeft niet altijd tot (specialistische) zorg te leiden. Wel is het juist dan belangrijk dat u dan mensen om u heen heeft, zodat u er niet alleen voor staat.

Het komt ook voor dat er binnen één gezin meerdere hulpvragen zijn of dat er hulpvragen spelen op meerdere leefgebieden. Wanneer iemand thuis zit zonder baan, kan dit gepaard gaan met mentale problemen. Als dat het geval is, gaan we zowel vanuit inkomen als zorg naar oplossingen op zoek. Daarvoor is het nodig dat professionals en vrijwilligers elkaar kennen en weten te vinden waardoor samenwerking ontstaat.

We merken dat er in onze samenleving veel energie en slagkracht zit. Deze gezamenlijkheid en de onderlinge samenwerking ondersteunen en stimuleren we als gemeente graag. Professionals, inwoners en de gemeente hebben ieder een deel van de puzzel in handen om persoonlijke hulpvragen en lokaal maatschappelijke vraagstukken dichter bij een oplossing te brengen. Samen weten we de kracht van de Krimpenerwaardse samenleving optimaal in te zetten. In de afgelopen maanden is toegewerkt naar dit integraal beleidskader, samen met maatschappelijke partners, ambtenaren en de raad. De komende periode gaan we dit nog verder uitwerken: wat willen we concreet bereiken en wat moeten we doen om dat voor elkaar te krijgen? We zien er naar uit deze samenwerking voort te zetten! Zodat we nu én in de toekomst ervoor kunnen blijven zorgen dat u, als inwoner van onze mooie gemeente, zoveel mogelijk mee kunt doen, dat u zich mentaal goed voelt en tevreden bent met uw leven.

Mevr. L. Sleeuwenhoek Wethouder Sociaal domein en Samenleving

Dhr. J. Vente Wethouder Sociale Zaken

Inhoud 1. Inleiding

04

2. Relatie met huidig beleid en wetgeving & afbakening

06

3. Missie, visie en waarden 3.1 Missie 3.2 Visie 3.3 Waarden

07 07 07 07

4. Raderen, speerpunten en doelen 4.1 Positieve gezondheid: handvat voor integraal preventief beleid 4.2 Verdeling in raderen 4.2.1 Kwaliteit van leven, zelf- en samenredzaamheid 4.2.2 Algemene kenmerken en demografie 4.2.3 Beleidsknoppen 4.2.4 Zorggebruik

08 08 11 11 11 12 21

5. Doelenboom

24

6. Hoe gaan we verder?

26

7. Bijlagen Bijlage 1 Notitie raad Bijlage 2 Waarden Bijlage 3 Uitgangspunten Schulddienstverlening – Wgs

27 28 31 33

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 3

1 Inleiding

participatie

ngs

ve

SF

ld

OR

MA d gg

en

opb

or

evi

Gebiedsgericht werken

enl

li

N

AN

DE

Sam

SAMENLEVING

ouw

Vo

IN

TR

RB

PREVENTIETEAM

VE

TIE

Wmo

g hte nin Licsteu r de

Tijd voor transformatie Anno 2021 hebben we veel bereikt. De toegang tot zorg en ondersteuning is ingericht, terwijl de zorg is gecontinueerd. We zijn echter nog niet klaar. De afgelopen jaren hebben we onze wettelijke taken nog te verkokerd uitgevoerd langs de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet. We stellen onszelf de vraag of de aangeboden voorzieningen en ondersteuning aan onze inwoners nog optimaal aansluiten op de huidige behoeften. Ook moeten we rekening houden met COVID-19 en de effecten die dit zal hebben op de samenleving. Exacte effecten van COVID-19 kunnen we op dit moment nog niet overzien. Onze ondersteuning moet doeltreffend en doelmatig blijven en passen binnen de bestaande regelgeving (rechtmatig) én binnen de financiële kaders.

We gaan inzetten op normaliseren, preventie en vroegsignalering, de doorontwikkeling van de basisvoorzieningen en integrale, lokale en passende zorg. Dit is breder dan alleen Wmo, Jeugd- en Participatiewet. Door te verbinden met andere terreinen - waaronder gezondheidsbeleid, het onderwijs, sport en cultuur en het ruimtelijk domein - versterken we het gewone leven en brengen we samenhang tussen vraagstukken én oplossingen.

jeugd

on

De transitie is erop gericht dat: • mensen sneller geholpen worden bij zorg- of ondersteuningsvragen; • mensen zorg en ondersteuning krijgen die zoveel mogelijk aansluit op hun persoonlijke (thuis)situatie, eigen mogelijkheden en sociale netwerk; • mensen die anderen informele zorg of hulp (willen) bieden, daarvoor alle ruimte en steun krijgen; • meer mensen, ook diegenen met een arbeidsbeperking, werk krijgen of participeren naar vermogen; • de ondersteuning en zorg in gemeente Krimpenerwaard betaalbaar en beschikbaar blijft.

Om dit te bewerkstelligen richten we ons onder meer op: • het anders organiseren van de toegang tot collectief gefinancierde zorg en ondersteuning; • meer samenhang in het aanbod van zorg, jeugdhulp, ondersteuning en participatie; • meer en betere samenwerking tussen professionals, vrijwilligers en mantelzorgers; • passende ondersteuning van mantelzorgers en zorgvrijwilligers; • aansluiten bij de talenten en mogelijkheden van mensen zonder eventuele beperkingen uit het oog te verliezen; • meer zorg- en ondersteuningsdiensten, voorzieningen en hulpmiddelen die mensen in staat stellen thuis te blijven wonen; • passende ondersteuning om meer mensen te laten participeren naar vermogen en uit te laten stromen naar betaald werk; • een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt; • meer ruimte en stimulans voor zorginitiatieven van particulieren. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij de kaders zoals verwoord in de omgevingsvisie.

ve g sie nin en eu Int erst d on

Voor u ligt het integraal beleidskader van de gemeente Krimpenerwaard. Met dit integraal beleidskader sociaal domein (verder te noemen: IBK) willen we een belangrijke stap zetten op weg naar een meer integrale dienstverlening met betrekking tot ondersteuning en zorg voor onze inwoners. Het IBK definieert missie, visie en leidende principes die passen bij gemeente Krimpenerwaard én bij een optimale dienstverlening. Het IBK helpt ons bij het maken van keuzes en het stellen van prioriteiten. En dat is nodig, want sinds het decentraliseren van de Participatiewet, de Wmo en de Jeugdwet zijn we in transitie. En een veranderende overheid heeft behoefte aan veranderende kaders.

Transformatieopgave: Doorontwikkeling Sociaal Domein

Figuur 1: Transformatieopgave: Doorontwikkeling Sociaal Domein

Dit alles vraagt om een grote cultuurverandering: de transformatie. Daarin zijn zowel de raad, het college, medewerkers van de gemeente Krimpenerwaard, maatschappelijke organisaties en verenigingen betrokken, als de mensen die zorg nodig hebben en/of mantelzorg geven. Het omvat de hele participatiesamenleving: de samenleving waarin mensen meedoen naar vermogen, omkijken naar elkaar en waar zorg en ondersteuning beschikbaar zijn voor de mensen die dat nodig hebben.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 4

1

Om de integraliteit van het sociaal domein in één kader te vatten is een duidelijke structuur nodig. Het sociaal domein is breed en veelomvattend. Integraliteit is nodig, omdat veel zaken in het sociaal domein in het dagelijks leven op elkaar inhaken. Als iemand zich mentaal niet in orde voelt, heeft dat invloed op de kans op een baan of de opvoeding van de kinderen. Als uitgangspunt voor dit IBK kiezen we voor het concept ‘positieve gezondheid’. Het concept sluit goed aan bij onze visie en bij de transformatiegedachte. Bij ‘positieve gezondheid’ zien we gezond zijn als meer dan de af-/aanwezigheid van ziekte of beperkingen. Positieve gezondheid gaat over het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan. Zoveel mogelijk eigen verantwoordelijkheid voor de eigen keuzes en het zelfoplossend vermogen van de inwoner staan centraal. Dit geldt voor al onze inwoners, ongeacht hun situatie of beperking. Een inclusieve samenleving is een voorwaarde voor participatie. In een inclusieve samenleving kunnen mensen ongeacht hun situatie of beperking precies dezelfde dingen doen. Een inclusieve samenleving en inclusief beleid zijn onderdeel van dit IBK en worden verder uitgewerkt met ketenpartners.

Bij het opstellen van dit beleidskader hebben we de gemeenteraad, de Adviesraad Sociaal Domein, de cliëntenraad, maatschappelijke partners en de ambtelijke organisatie betrokken, middels waardendialogen, interviews en inhoudelijke sessies. De raad heeft naar aanleiding van de verschillende bijeenkomsten een notitie opgesteld met kaders en uitgangspunten, die ook besproken is met maatschappelijke partners. Deze notitie (bijlage 1) is de basis voor dit beleidskader geweest.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 5

2 Relatie met huidig beleid en wetgeving & afbakening Dit beleidskader omvat een samenhangend beleid van de beleidsplannen jeugd en Wmo, minima, schulddienstverlening, gezondheid, sport, cultuur en onderwijs en er is aansluiting gezocht bij de omgevingsvisie en de Economische Visie Midden Holland. De omgeving van onze inwoners is zeer bepalend voor het ervaren van een goede kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en samenredzaamheid, zowel op lichamelijk als mentaal vlak. Het is daarom dat de fysieke leefomgeving onderdeel uitmaakt van dit integraal beleidskader Sociaal Domein en het ervaren van een positieve gezondheid een prominente plek heeft in de omgevingsvisie. Op regionaal niveau (gemeenten in Midden Holland) wordt gewerkt aan een regiovisie in navolging van de Norm voor Opdrachtgeverschap. In de regiovisie moet worden vastgelegd wat gemeenten op welk niveau willen organiseren en hoe zij de verbindingen daartussen organiseren. De inrichting van het zorglandschap, keuzes over de governance, keuzes over wat gemeenten op bovenregionaal, regionaal of lokaal niveau inkopen, en de wijze van verbinding van de lokale toegang met de regionale inkoop staan centraal. De regiovisie focust daarbij op de regionale opgaven voor Jeugd en Wmo. De lokale opgaven sociaal domein breed worden beschreven in dit IBK.

De Triple Helix Tafel van de regio Midden-Holland heeft in april 2020 een Economische Visie voor onze regio vastgesteld. De visie voor de regio Midden Holland Triple Helix is als volgt: In de regio Midden-Holland moet er een permanente structuur en cultuur gecreëerd worden waarbinnen innovaties en projecten worden opgestart en gemonitord in het samenspel tussen bedrijven, overheid en onderwijs. De speerpunten zoals opgenomen in deze visie en de verdere uitwerking hiervan in deelprojecten is, waar relevant, meegenomen in de uitwerking van dit IBK en wordt nader gespecificeerd in de Maatschappelijke Agenda. Zodat de verbinding met de Economische Visie Midden-Holland en hiermee het samenspel tussen het bedrijfsleven, overheid en onderwijs ook is geborgd in het IBK.

Het IBK heeft betrekking op de drie gedecentraliseerde wetten in het sociaal domein: • Participatiewet; • Jeugdwet; • Wet maatschappelijke ondersteuning. Daarnaast zijn ook andere gemeentelijke verantwoordelijkheden nauw verweven met de drie decentralisaties, en daarmee onderdeel van dit beleidskader. Het gaat om de wetten: • Wet publieke gezondheid; • Wet gemeentelijke schuldhulpverlening; • Wet inburgering; • Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie; • Wet verplichte GGZ; • Wet educatie en beroepsonderwijs; • Wet stichting openbare bibliotheken; • Gemeentelijk armoedebeleid; • Besluit bijstandsverlening zelfstandigen; • Omgevingswet Bij de uitvoering van de volgende wetten zijn we als gemeente bij de uitvoering wel in meer of mindere mate betrokken. Echter ligt de primaire verantwoordelijkheid bij andere organisaties. De kaders van het IBK zullen bepalend zijn voor onze insteek. • De Wet op het primair onderwijs; • De Wet op voortgezet onderwijs; • De Wet passend onderwijs; • De Zorgverzekeringswet; • De Wet langdurige zorg.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 6

3 Missie, visie en waarden In de missie geven we aan wat we binnen het sociaal domein voor onze inwoners willen betekenen en hoe we dat gaan doen. De visie is nodig om richting te geven aan beleid en uitvoering en is er om inspiratie te bieden. De visie geeft weer wat we voor onze inwoners willen bereiken. De waarden zijn onze kernwaarden en vormen een belangrijk deel van onze missie. Deze waarden gaan over het gedrag van mensen en de cultuur binnen onze organisatie. Wat vinden wij belangrijk binnen het sociaal domein? Wat maakt Krimpenerwaard tot Krimpenerwaard? De waarden bepalen ons handelen. 3.1 Missie De inwoner staat centraal en we leveren een bijdrage aan de zelf- en samenredzaamheid van de inwoner. Dit doen we door het versterken van het gewone leven (normaliseren), preventie en vroegsignalering en het bieden van passende ondersteuning. Deze ondersteuning is zoveel mogelijk lokaal, integraal en informeel. 3.2 Visie Gemeente Krimpenerwaard streeft naar een samenleving waarin alle inwoners zich thuis voelen, zelfredzaam zijn en naar vermogen kunnen meedoen en waarin jeugdigen gezond en veilig kunnen opgroeien. Een inclusieve samenleving waarin inwoners oog hebben voor elkaar en waar eenzaamheid zoveel als mogelijk wordt tegen gegaan.

De omgeving is, fysiek en sociaal, zo ingericht dat iedereen kan meedoen en gebruik kan maken van de beschikbare voorzieningen binnen de beschikbare budgetten. Samen zorgen we er zo ook voor dat de zorg betaalbaar blijft.

3.3 Waarden Om onze missie en visie uit te kunnen voeren, hanteren we als gemeente een set van waarden: de waarden. Deze waarden spelen een belangrijke rol bij “hoe” we de dingen gaan doen. Ze vormen de handelingsprincipes voor professionals in het sociaal domein. Bij het opstellen van de Maatschappelijke agenda zijn deze waarden dan ook leidend. Op basis van de waarde ‘verbinding’ stimuleren we bijvoorbeeld de samenwerking tussen partijen bij het uitvoeren van activiteiten. Resultaatgerichtheid dwingt tot activiteiten die bijdragen aan duurzame oplossingen. En vanuit het vertrouwen dat de inwoner vaak zelf tot oplossingen kan komen, richten we ons bijvoorbeeld op advies en voorlichting, zodat de inwoner op basis van de juiste informatie goede keuzes kan maken. In hoofdstuk 4 beschrijven we hoe de doelen en waarden met elkaar in verbinding staan. Hieronder worden ze kort beschreven. In bijlage 2 wordt per waarde beschreven wat de inwoner merkt van die waarde en wat het handelen volgens deze waarde betekent voor de organisatie. • Vertrouwen We benaderen onze inwoners en maatschappelijke partners vanuit een positieve insteek, met waardering en zonder vooroordelen. We hebben respect voor de ander. Daarbij hoort ook het vertrouwen dat de inwoner en haar/zijn netwerk zelf tot oplossingen (kunnen) komen. • Betrouwbaar We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen.

We komen onze afspraken na. Maatschappelijke partners/organisaties en de inwoner weten wat ze aan de gemeente hebben.

• (eigen) Verantwoordelijkheid Inwoners hebben zelf regie over hun leven. Ze maken bepaalde keuzes in hun leven en zijn daar zelf verantwoordelijk voor. Ze zijn ook zelf verantwoordelijk voor de oplossing van hun problemen. Zo nodig krijgen ze daarbij ondersteuning vanuit het netwerk, maatschappelijke organisaties en/of gemeente. Het zelfoplossend vermogen en de zelfredzaamheid worden ondersteund. Zoveel als mogelijk is die ondersteuning altijd gericht op het (terug)krijgen van die regie. • Resultaatgericht We richten ons op resultaten en het vinden van duurzame oplossingen die ook op de lange termijn werken, op basis van de door de raad geformuleerde maatschappelijke effecten. We doen wat nodig is en leveren maatwerk. Acties en beslissingen richten we op het bereiken van het doel, ondanks problemen, afleiding of tegenslagen. • Verbinding Verbinding is nodig om ontwikkeling te realiseren die van betekenis is. Verbinding ontstaat vanuit gedeelde waarden en een gezamenlijk doel. Verbinding met elkaar is ons veilig voelen bij elkaar en onszelf kunnen zijn. De gemeente wil vanuit die verbinding samenwerken met inwoners, maatschappelijke partners, bedrijven en verenigingen in de ondersteuning van de inwoner. Zo ontwikkelen we optimaal en voegen we, vanuit onze rol, waarde toe. • Respect We hebben waardering voor de kwaliteiten, vaardigheden en/of prestaties van de ander.

Vanuit gelijkwaardigheid en zonder vooroordeel kijken we naar situaties. We kijken om naar elkaar en houden vandaar uit rekening met de ander.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 7

4 Radermodel, speerpunten en doelen

LICHAAMSFUNCTIES 10 8 6 4

DAGELIJKS FUNCTIONEREN

2

MENTAAL WELBEVINDEN

0

4.1 Positieve gezondheid: handvat voor integraal preventief beleid Zoals in de inleiding genoemd kiezen we als uitgangspunt voor dit IBK voor het concept ‘positieve gezondheid’. Positieve gezondheid gaat veel meer over algemeen welbevinden dan enkel over lichamelijke gezondheid. Grondlegger Machteld Huber ziet gezondheid als het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk zelf regie te voeren (Machteld Huber, 2012). Het gaat om het mee kunnen doen in de samenleving, mentaal welbevinden, zingeving en kwaliteit van leven. Door het versterken van het normale leven, preventie en het bieden van passende en integrale ondersteuning kan de ervaren kwaliteit van leven daadwerkelijk worden beïnvloed.

MEEDOEN

ZINGEVING

KWALITEIT VAN LEVEN

Lichaamsfuncties • Je gezond voelen • Fitheid • Slapen • Eten • Conditie • Bewegen

Mentaal welbevinden • Onthouden • Concentreren • Communiceren • Vrolijk zijn • Jezelf accepteren • Omgaan met verandering • Gevoel van controle

Zingeving • Zinvol leven • Levenslust • Idealen willen bereiken • Vertrouwen hebben • Accepteren • Dankbaarheid • Blijven leren

Kwaliteit van leven • Genieten • Gelukkig zijn • Lekker in je vel zitten • Balans • Je veilig voelen • Hoe je woont

Meedoen • Sociale contacten • Serieus genomen worden • Samen leuke dingen doen • Steun van anderen • Erbij horen • Zinvolle dingen doen • Interesse in de maatschappij

Dagelijks functioneren • Zorgen voor jezelf • Je grenzen kennen • Kennis van gezondheid • Omgaan met tijd • Omgaan met geld • Kunnen werken • Hulp kunnen vragen

Figuur 2: Scoringsmodel positieve gezondheid 1 Het concept van Machteld Huber is verwerkt in een scoringsmodel waarin de 6 pijlers die mensen belangrijk vinden in hun leven, zijn verwerkt. Met het scoringsmodel kan iemand de kwaliteit van zijn/haar leven in kaart brengen en is daarmee bruikbaar voor uitvoerend professionals.

Bron: http://www.allesisgezondheid.nl/content/positieve-gezondheid

1

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 8

4

Positieve gezondheid in de praktijk Consulent statushouders, gemeente Krimpenerwaard In mijn werk gebruik ik ‘the wheel of life’ om de situatie van inwoners in kaart te brengen. Met de inwoner samen doorloop ik alle levensgebieden en geven we aan hoe het gaat. Elke drie maanden hebben we contact en kijken we opnieuw waar iemand staat en waar er groei te zien is. Ik kom vaak tegen dat in het eerste contact op bijna alle levensgebieden zaken spelen die zorgen dat iemand minder zelfredzaam is. Wanneer we eenmaal gestart zijn dan groeit iemand snel op meerdere gebieden. Bijvoorbeeld een inwoner die weinig contacten heeft en de Nederlandse taal niet goed spreekt. Dan gaan we samen aan de slag om contacten op te bouwen met bijvoorbeeld de buren. Goed contact met de buren kan weer vrijwilligerswerk opleveren en door het vrijwilligerswerk kan iemand zijn netwerk verder uitbreiden en zijn taalvaardigheid verbeteren. Het is voor mensen soms even wennen dat ik zo breed kijk. Dan denken ze; waarom stelt hij al deze vragen? Maar ik laat ze ook zien waarom ik deze vragen stel en hoe hen dat verder helpt om hun doel te bereiken. In het eerste gesprek begin ik altijd met iemands ambities en kwaliteiten. Een positieve insteek helpt mensen om perspectief te zien en er voor te gaan. Het is voor mij en de inwoner een prettige manier van werken.

Het zou goed zijn als andere professionals in het sociaal domein ook op deze manier gaan werken. Dit instrument geeft meer informatie over een inwoner, het probleem en kansen voor oplossingen en het geeft je zicht op groei. De brede kijk maakt dat je minder snel iets over het hoofd ziet. Natuurlijk hoef je als professional echt niet alles zelf te weten of op te lossen. Daar kun je collega’s of andere organisaties voor vragen. Omdat je alles in een keer goed in kaart brengt voorkom je dat inwoner talloze keren zijn verhaal moet doen en je hebt echt aandacht voor de persoonlijke situatie, want die is voor iedereen anders.

Bron: http://www.allesisgezondheid.nl/content/positieve-gezondheid

1

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 9

4 Algemene kenmerken en demografie

Veerkracht

Lichamelijke Gezondheid Mentale Gezondheid

Leefstijl

GGD GHOR heeft passend bij het concept ‘positieve gezondheid’ een radermodel ontworpen voor de beleidsontwikkeling van gemeenten op het gebied van het sociaal domein.

Zelfredzaamheid

Dit radermodel laat zien dat de beleidsknoppen van een gemeente, net als de hulpvragen van mensen, niet op zichzelf staan. Mensen ervaren problemen op één of meerdere gebieden waarin alles met elkaar samenhangt.

Zorggebruik Fysieke leefomgeving

Kwaliteit van leven Sociaal economische status

Sociale leefomgeving Samenredzaamheid

Figuur 3: Radermodel GGD GHOR3

2

Zie website www.gezondheidinsociaaldomein.nl

3

Bron: www.ggdghor.nl

Het grijze rad met algemene kenmerken geeft de beginsituatie weer; zijn er veel ouderen of juist jongeren, is er veel werk of juist niet. Dit bepaalt welk beleid er nodig is. Op de lichtblauwe raderen kunnen we invloed uitoefenen. Het zijn knoppen waar we als gemeente aan kunnen draaien. Wanneer iemand bijvoorbeeld geen werk heeft, kan iemand uit een sociaal isolement worden gehaald door nieuw werk of een andere zinvolle dagbesteding. Ook schuldhulpverlening kan iemand uit een sociaal isolement halen, doordat schulden afnemen. Dit heeft vaak een positieve invloed op mentale problemen. De zelfredzaamheid en samenredzaamheid nemen toe. En daarmee ook de kwaliteit van leven, voor de persoon zelf én voor zijn gezin en omgeving. Daarom noemen we die drie donkerblauwe raderen ‘uitkomstraderen’: de uitkomsten van het draaien aan de lichtblauwe raderen is daar zichtbaar. Het rad ‘zorggebruik’ is een rad dat sterk beïnvloed wordt door de lichtblauwe raderen. De gepleegde interventies dienen op korte of op lange termijn te leiden tot een verminderd zorggebruik. Wij kunnen als gemeente ook zelf aan dit rad draaien door middel van de opdrachten die wij aan maatschappelijke partners en (specialistische) zorgaanbieders verstrekken in de vorm van subsidieopdrachten of aanbestedingen.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 10

4 4.2 Verdeling in raderen De raderen zijn dus onder te verdelen als volgt: • Raderen die een thermometer zijn voor de transformatie (uitkomstraderen): kwaliteit van leven en zelf- en samenredzaamheid (donkerblauwe raderen); • Rad met algemene kenmerken (grijze rad); • Raderen die invloed uitoefenen op de raderen kwaliteit van leven en zelfen samenredzaamheid en waaraan we dus door het doen van interventies in meer of mindere mate kunnen draaien (lichtblauwe raderen); • Rad met zorggebruik (lichtpaarse rad). Per rad wordt toegelicht wat het rad inhoudt en vervolgens wordt aangegeven hoe Krimpenerwaard er nu voor staat. Bij de raderen waaraan we kunnen draaien, geven we aan wat de komende jaren onze speerpunten zijn en welke effecten we willen bereiken. Daarbij maken we onderscheid tussen doelen en subdoelen. Subdoelen zijn een verdere uitwerking van de doelen. In dit IBK zijn kaderstellende subdoelen opgenomen. Overige subdoelen worden in samenspraak met maatschappelijke partners bepaald en worden onderdeel van de maatschappelijke agenda. Deze wordt apart van dit beleidskader opgesteld.

4.2.1 Kwaliteit van leven, zelfen samenredzaamheid • Kwaliteit van leven Kwaliteit van leven is een subjectief begrip. Het zegt iets over hoe iemand zijn of haar fysieke, psychische en sociaal functioneren ervaart. Mensen met dezelfde gezondheid hoeven de kwaliteit van hun leven niet hetzelfde te ervaren en te beoordelen. Uit de burgerpeiling 2019 blijkt dat de volwassen inwoners van de gemeente Krimpenerwaard hun leven gemiddeld waarderen met een rapportcijfer 7,9. Dit is gelijk aan het landelijke cijfer.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

• Zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is het lichamelijke, verstandelijke, mentale en financiële vermogen om zelfstandig je leven te leiden en je eigen problemen op te lossen, en waar nodig steun en hulp van anderen in te schakelen. Zelfredzaamheid zegt echter niet alleen iets over de individuele vermogens, maar ook over de manier waarop de samenleving omgaat met en ruimte biedt aan mensen met beperkte lichamelijke, verstandelijke, mentale en financiële vermogens. Wanneer een maatschappij niet voldoende ruimte en mogelijkheden biedt aan deze mensen, dan is er sprake van sociale uitsluiting. De jeugd noemen we hierbij apart omdat zij voor het opgroeien afhankelijk zijn van anderen. Om te zorgen dat een kind zelfredzaam wordt, is het soms nodig om juist de ouders ondersteuning of hulp te bieden. Of het kind te helpen met het ontwikkelen van vaardigheden om beter om te gaan met problemen, zoals het vergroten van het oplossend vermogen, zelfvertrouwen, weerbaarheid en omgaan met tegenslag. Inwoners die tijdelijk niet in staat zijn zelfstandig hun leven te leiden, krijgen passende zorg en ondersteuning. Uit de burgerpeiling 2019 blijkt dat bijna driekwart (73%) van de volwassen inwoners van de gemeente Krimpenerwaard zegt dat zij makkelijk hulp kunnen organiseren als het nodig is.

4.2.2 Algemene kenmerken en demografie De algemene kenmerken zijn een vast gegeven, maar zijn wel belangrijk om rekening mee te houden en, waar mogelijk, met de andere raderen op in te spelen. Bepaalde groepen inwoners lopen meer risico’s ten aanzien van hun gezondheid dan andere groepen. Zo hebben ouderen vaker en meer chronische aandoeningen dan jongeren. Ook is bekend dat diabetes vaker voorkomt bij allochtonen dan bij autochtonen. Het aantal eenoudergezinnen stijgt als gevolg van een toename van echtscheidingen. Kijkende naar de Krimpenerwaard groeit 10% van de kinderen op in een eenoudergezin t.o.v. 16% landelijk. Na een scheiding daalt het inkomen in 16 procent van de eenoudergezinnen onder de armoedegrens, en daarmee stijgt het aantal kinderen dat opgroeit in armoede. Hierdoor groeit 4% van onze kinderen op in een uitkeringsgezin. Kijkende naar het aantal huishoudens die rond moeten komen van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum zijn dit er in de Krimpenerwaard 2.215.

• Samenredzaamheid Samenredzaamheid is het vermogen en de bereidheid van een buurt of wijk om zelf oplossingen te bieden voor (sociale) behoeften en vragen. Op kleinere schaal gaat het om het vermogen en de bereidheid van mensen om zelf en met elkaar meer zorg te dragen voor zichzelf en hun naasten. Hieronder valt ook het geven van mantelzorg. In de burgerpeiling geeft 21% van de inwoners aan regelmatig mantelzorg te verlenen.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 11

4 4.2.3 Beleidsknoppen

Veerkracht Wat verstaan we onder veerkracht? Veerkracht is het vermogen om met veranderingen, stressvolle gebeurtenissen, tegenslag en uitdagingen om te kunnen gaan. Voor een groot deel wordt de menselijke veerkracht bepaald door de hulpbronnen waarover iemand kan beschikken. Hoewel hiermee in de basis individuele hulpbronnen werden bedoeld, zoals doorzettingsvermogen en flexibiliteit, is veerkracht niet alleen een individuele eigenschap. Er zijn meerdere elementen die bijdragen aan iemands veerkracht om met levensuitdagingen om te gaan. Denk hierbij aan een betekenisvol leven leiden binnen een stabiel sociaal netwerk, het nastreven van doelen en idealen, een toekomstperspectief ervaren, het gevoel hebben zelf de regie te voeren over je leven, fysiek actief zijn en afwezigheid van chronische ziekten.

Waar zetten we op in? – Speerpunten We zetten in op versterking van de sociale omgeving. De onderlinge betrokkenheid en leefbaarheid wordt vergroot. Het is van belang dat ouders/verzorgers en mantelzorgers voldoende worden ontlast/ondersteund vanuit de directe omgeving, zodat zij op de lange termijn de zorg kunnen blijven bieden die nodig is. Op die manier kunnen inwoners samen met hun netwerk zelf zoveel mogelijk hun leven leiden en regie houden hierop. Een tweede speerpunt betreft normaliseren: normaliseren van het gewone leven. Het leven is niet perfect en gaat gepaard met pieken en dalen. Opvoeden en opgroeien is niet altijd leuk en/of makkelijk. Soms zit het tegen. Niet alles is (direct) oplosbaar. Dit hoort echter bij het leven en dat zullen we (meer) moeten gaan accepteren. Dat betekent niet dat we tegenslagen bagatelliseren.

Wat is van invloed? Ontwikkelingen die van invloed zijn op veerkracht zijn de individualisering en het idee van de maakbaarheid binnen de samenleving. Individualisering leidt tot een afname van het aantal leden bij maatschappelijke organisaties. Er is meer aandacht voor het individu dan voor de groep. Dit heeft invloed op sociale netwerken en daarmee het wel of niet ervaren van steun (in welke vorm dan ook). Het idee dat alles maakbaar is in de maatschappij en elk probleem opgelost dient te worden, kan spanning en schuldgevoelens opleveren indien zich niet direct een oplossing voordoet.

Met behulp van kleinschalige, wijkgerichte zorg sluiten we aan bij de bestaande structuren en netwerken rondom de cliënt/gezin. Ook leggen we de regie over de hulpverlening zoveel als mogelijk bij de personen of hulpverleners die langdurig en structureel betrokken zijn bij het gezin of het huishouden. Hiermee versterken we de eigen veerkracht en stimuleren we de beweging van ‘’zorgen voor’’ naar ‘’zorgen dat’’.

Hoe staat Krimpenerwaard ervoor? 83% van de volwassen inwoners (19 tot 65 jaar) en 66% van de 65-plussers ervaart een goede gezondheid. De sociale samenhang binnen Krimpenerwaard is 5% hoger dan het gemiddelde in Nederland. Het gevoel van verbondenheid is relatief groot. Dat is ook te zien aan het relatief hoge percentage inwoners dat mantelzorg verleent binnen de gemeente (21%). Dit zijn positieve factoren, waarin we blijven investeren. Naast mantelzorg is het aantal vrijwilligers binnen onze gemeente ook relatief hoog: 33,3%. Van onze inwoners ervaart 8,4% verminderde mobiliteit.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

Echter is (gespecialiseerde) ondersteuning lang niet altijd noodzakelijk. Inzetten op normaliseren vraagt om het faciliteren van informele en sociale steun en van zelfhulp. Inwoners moeten het zelf doen, maar niet alleen. Normaliseren betekent dat we ons niet richten op de problemen, maar op de kansen. We zoeken actief naar (normaliserende) activiteiten en mogelijkheden in de buurt om de talenten van jong en oud verder te ontwikkelen. Onderdeel hiervan is het vergroten van de weerbaarheid van de jeugd, zodat zij beter in staat zijn om te gaan met tegenslagen en stressvolle gebeurtenissen. Hierbij spelen ouders een cruciale rol. We zetten in op een goed voorzieningenaanbod, voor alle leeftijden, waarbij vroegsignalering en preventie belangrijke thema’s zijn. We hebben hierbij extra aandacht voor het jonge kind. De kinderen die het nodig hebben, geven we een extra duwtje in de rug. Om dit te kunnen bewerkstelligen, is samenwerking met maatschappelijke partners en verenigingen waaronder jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, onderwijs en bibliotheken, van groot belang.

Kijkende naar de waarden gaan we uit van het vertrouwen in de inwoner en zijn netwerk om tot oplossingen te komen. Hierbij stimuleren we de verbinding tussen inwoners onderling, mensen uit hun omgeving (familie, vrienden, verenigingen) en professionals. De inwoner is verantwoordelijk voor zijn/haar situatie, maar hoeft het niet alleen te doen. Het is van belang ons ervan bewust te zijn dat de inwoner tot veel in staat is en vanuit dat bewustzijn te handelen. We nemen de problemen niet over, maar faciliteren en stimuleren de inwoner in het zelf oplossen van het probleem. Dit geeft zelfvertrouwen en perspectief. Als de inwoner zich verantwoordelijk voelt voor zijn leven en zelf de regie heeft, draagt dit bij aan iemands gevoel van veerkracht. Doelen • Meer inwoners zijn in staat om met stress en tegenslagen om te gaan • Meer inwoners met een hulpvraag zijn in staat om op eigen kracht hun eigen huishouden te organiseren • Oplossingen worden meer binnen het gezin, en eigen netwerk, gezocht • Meer inwoners maken gebruik van informele en sociale steun • Meer kinderen maken een kansrijke start Subdoelen • Meer inwoners zijn sociaal en maatschappelijk actief

Praktijkvoorbeeld Klik hier om het praktijkvoorbeeld te bekijken

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 12

4.2.3 Beleidsknoppen

4

Leefstijl

Wat verstaan we onder leefstijl? Een gezonde leefstijl bestaat uit vier belangrijke kenmerken: voldoende bewegen, een gezond gewicht en eetpatroon, niet roken of drugs gebruiken en met mate drinken van alcohol (verantwoord middelen gebruik). Regelmatig bewegen bevordert de kwaliteit van leven en kent diverse gezondheidsvoordelen. Tevens heeft voldoende beweging een gunstig effect op het beloop van chronische ziekten. Wat is van invloed? Inwoners zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor hun eigen gedrag en daarmee hoe gezond men leeft. Gemeenten kunnen echter wel stimuleren dat inwoners een gezonde keuze maken en daarmee inwoners ondersteunen om gezond en actief oud te worden. Bij mensen met een beperking zien we dat roken en overgewicht vaker voorkomen. Even tekenend zijn de gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen. Mensen met een lage opleiding en laag inkomen zijn in onze samenleving veel slechter af als het om gezondheid gaat. Ze roken meer, hebben vaker problemen met overgewicht, bewegen te weinig en eten ongezonder. Een gezonde leefstijl hangt samen met de fysieke en sociale leefomgeving. Door het aanpassen van de omgeving wordt het mensen makkelijker gemaakt om gezonde keuzes te maken. Het is belangrijk om als gemeente in te spelen op omgevingsfactoren om gezond gedrag te bevorderen.

Hoe staat Krimpenerwaard ervoor? Als het gaat om gezond gewicht is het aantal inwoners met overgewicht binnen Krimpenerwaard hoger (52,8%) dan gemiddeld (48,9%). In vergelijking met het landelijk gemiddelde bewegen binnen Krimpenerwaard minder inwoners voldoende (60,9% tegenover 63%). Als het gaat om verantwoord middelengebruik zien we dat het aantal rokers daalt. Dit geldt zowel voor jongeren als volwassen. Gemiddeld scoort Krimpenerwaard echter hoger dan haar buurgemeenten. Volwassenen (19 - 64 jaar) in onze gemeente zijn vaker verantwoorde drinkers dan in de gehele regio. Echter als we kijken naar onze oudere inwoners (65+) blijkt dat zij significant vaker zware drinkers zijn dan in de regio. Opvallend is de stijging van het aantal jongeren dat ooit heeft gedronken (2013; 47%, 2019: 56%). Voor drugs geldt dat er vanuit het veld signalen komen over problematisch gebruik, met name op jonge leeftijd. Het gaat dan niet (alleen) om het gebruik van softdrugs, maar steeds vaker komen er ook signalen van gebruik van harddrugs op zeer jonge leeftijd. Hoewel er een dalende trend is in het gebruik van soft- en harddrugs onder jongeren scoren we hoger dan het regionale gemiddelde.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

Waar zetten we op in? – Speerpunten Als gemeente willen we inzetten op het ontwikkelen, stimuleren en behouden van een gezonde leefstijl. De eigen kracht van de inwoner staat centraal; wat kan men zelf, waar heeft men hulp bij nodig? De rol van de gemeente met betrekking tot de leefstijl van inwoners is faciliterend en verbindend. We stimuleren samenwerking tussen onze partners op het gebied van preventie, vroegsignalering en hulpverlening. We stimuleren inwoners om gezonde keuzes te maken, waarbij zij voor die keuzes zelf verantwoordelijk zijn. Voor het tegengaan van (overmatig) alcoholgebruik wordt aangesloten bij de landelijke maatregelen vanuit het Nationaal Preventie Akkoord. Dit geldt ook voor gezond gewicht en voldoende bewegen.

De waarden die passen bij een gezonde leefstijl zijn (eigen) verantwoordelijkheid en vertrouwen. De inwoner is zelf verantwoordelijk voor een gezonde leefstijl en er is in de gemeente een breed aanbod van beweegmogelijkheden bij sportverenigingen. Ook maatschappelijke organisaties en gemeente ondersteunen en stimuleren een gezonde leefstijl. We vertrouwen erop dat de inwoner het belang van een gezonde leefstijl ziet en probeert zo gezond als mogelijk te leven. Doelen • Meer kinderen groeien op in een gezonde omgeving • Meer inwoners hebben een gezonde levensstijl en een gezond gewicht Subdoelen • Meer inwoners hebben een gezond gewicht • Meer inwoners bewegen voldoende • Minder jongeren drinken alcohol • Minder ouders accepteren het drankgebruik van hun kind(eren)

Praktijkvoorbeeld Klik hier om het praktijkvoorbeeld te bekijken

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 13

4 4.2.3 Beleidsknoppen

Mentale gezondheid Wat verstaan we onder mentale gezondheid? Mentaal gezonde mensen voelen zich over het algemeen tevreden en kunnen vaak goed omgaan met tegenslagen en de druk om te presteren. Als de mentale gezondheid onder druk staat, kan dit leiden tot psychiatrische problematiek (zoals angst, depressie en suïcide). Ook dementie, eenzaamheid en sociale uitsluiting zijn van invloed op de mentale gezondheid. Wat is van invloed? In de huidige maatschappij met de nadruk op presteren en het idee van maakbaarheid ervaren mensen sneller niet te kunnen voldoen aan de norm. Dit vergroot het risico op (sociale) uitsluiting en kan gevoelens van spanning en stress veroorzaken. De individualisering van de huidige maatschappij heeft tevens gezorgd voor een toename van ervaren eenzaamheid. Meer dan de helft van de 75+ers geeft aan zich matig tot ernstig eenzaam te voelen en ook onder andere bevolkingsgroepen wordt in toenemende mate eenzaamheid ervaren. Ook (online) pesten blijft een actueel probleem, voor zowel jeugd als volwassenen. Door de vergrijzing neemt het aantal inwoners met dementie toe. Mentale/psychische ongezondheid heeft niet alleen in veel gevallen verstrekkende gevolgen voor de persoon zelf, maar ook voor de omgeving van de persoon en de maatschappij. Mentale gezondheid is sterk van invloed op de wijze van participatie. Het behouden of het vinden van werk wordt belemmerd.

Het doel van de Participatiewet is om meer mensen, ook diegenen met een (arbeids)beperking aan het werk te krijgen/houden en hier ondersteuning in te bieden Hoe staat het ervoor in Krimpenerwaard? In Krimpenerwaard geeft 40% van de inwoners aan gevoelens van eenzaamheid te ervaren. Dit is weliswaar lager dan het landelijk gemiddelde, maar nog altijd een zorgwekkend groot deel van de bevolking. 8,4% van de inwoners kampt met psychiatrische problematiek (landelijk: 9,3%). 8% van de volwassenen en 4,7% van de ouderen scoort hoog in risico op angst/depressie. Dit is gelijk aan de regionale en landelijke cijfers. Prognoses over dementie onder de bevolking laten zien dat naar verwachting 2200 inwoners dementie hebben in 2050. In 2020 zijn dat er naar verwachting 970.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

Waar zetten we op in? – Speerpunten We streven ernaar dat meer mensen een goede mentale gezondheid hebben, zich gelukkig en minder eenzaam voelen. Daarbij zetten we in op het terugdringen van eenzaamheid, ook onder jongeren, en vroegsignalering en preventie bij psychische/ psychiatrische problematiek. We streven naar meer begrip voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid, zoals eenzaamheid, dementie en depressie. Dit doen we door kennis te delen en onderlinge ontmoeting te stimuleren. De rol van de gemeente is faciliterend en verbindend. In samenwerking met onze partners dragen we zorg voor passende ondersteuning voor de inwoners die dat echt nodig hebben.

Belangrijke waarden bij mentale gezondheid zijn: respect en verbinding. We kijken zonder vooroordeel naar de geestelijke gezondheid van iedere inwoner. Iedereen maakt onderdeel uit van de samenleving. We zoeken naar verbinding met deze inwoners. We kijken om naar elkaar en hebben oog voor kwetsbaarheid. Dit biedt vertrouwen aan de inwoner en resulteert in een betere mentale gezondheid. Doelen • Meer inwoners hebben een goede mentale gezondheid Subdoelen • Minder inwoners ervaren eenzaamheid • Minder inwoners ervaren angst- en depressie

Praktijkvoorbeeld Klik hier om het praktijkvoorbeeld te bekijken

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 14

4 4.2.3 Beleidsknoppen

Sociale leefomgeving Wat verstaan we onder sociale leefomgeving? De sociale leefomgeving bestaat in het raderensysteem uit twee elementen, namelijk sociale veiligheid en emotionele en sociale eenzaamheid. Het begrip sociale veiligheid wordt gebruikt voor het ervaren van (on)veiligheid veroorzaakt door menselijk handelen. Denk hierbij aan huiselijk geweld en (kinder)mishandeling. Eenzaamheid wordt gedefinieerd als het negatief ervaren verschil tussen de gewenste en gerealiseerde relaties. Zowel het aantal sociale contacten als de ervaren kwaliteit van de sociale contacten zijn bepalend voor gevoelens van eenzaamheid. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld eenzaam voelen met veel mensen om zich heen, of helemaal niet eenzaam zijn met een klein sociaal netwerk. Dit hangt af van hun eigen beoordeling van de kwaliteit van de contacten. Wat is van invloed? Het ervaren van sociale eenzaamheid kan door een groot aantal factoren beïnvloed worden. Denk hierbij aan schulden, de versnelde digitale ontwikkelingen die bijbehorende vaardigheden vragen, taalvaardigheden en werkloosheid. Daarnaast kunnen mensen een gevoel van uitsluiting ervaren wanneer zij van de norm afwijken. Wanneer het gaat over sociale veiligheid dan is de huiselijke kring en directe leefomgeving zoals school en vereniging van invloed. Het kan gaan om kindermishandeling, ouderenmishandeling, eergerelateerd of partnergeweld.

Hoe staat de Krimpenerwaard er voor? Krimpenerwaard kent een rijk verenigingsleven waarin een groot deel van de inwoners participeert (64% van de volwassenen en 75% van de jeugd). Toch zegt 40% van de inwoners van 19 jaar en ouder eenzaamheid te ervaren. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde. Eenzaamheid speelt ook bij jongeren: 25% van de jongeren zegt geen lid te zijn van een vereniging of organisatie. Van onze inwoners verleent 17,6% mantelzorg en 33,3% doet vrijwilligerswerk. Dit is beiden hoger dan het landelijk gemiddelde (resp. 14,2% en 29,7%). Landelijk krijgen ongeveer 200.000 mensen te maken met huiselijk geweld. In de Krimpenerwaard ging het in 2019 om 435 meldingen. Dit komt overeen met het regionaal gemiddelde.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

Waar zetten we op in? – Speerpunten We vinden het belangrijk dat onze inwoners zich verbonden voelen met elkaar. Daarvoor moeten mensen elkaar kunnen ontmoeten. Hiervoor hebben we maatschappelijke voorzieningen die verbinding en contact bevorderen. Ontmoeting draagt bij aan bestrijding van eenzaamheid, het opbouwen of in stand houden van een eigen netwerk, integratie en re-integratie. Inwoners die minder zelfredzaam zijn, worden daarbij ondersteund. Aandacht zal uitgaan naar het voorkomen van discriminatie en racisme binnen de samenleving. We richten ons op de integratie van statushouders en willen bevorderen dat ook zij deelnemen aan ontmoetingsinitiatieven. Daarnaast zetten we in op de begeleiding van inwoners die langdurig in de bijstand zitten door hen enerzijds passende ondersteuning te bieden en anderzijds te stimuleren om deel te nemen aan ontmoetingsactiviteiten. We gaan als gemeente uit van de eigen mogelijkheden van onze inwoners en hun netwerk. Daardoor wordt er meer gevraagd van het informeel netwerk rondom inwoners en is er meer behoefte aan vrijwilligers. Door de vergrijzing neemt ook de druk op mantelzorgers toe. Voor het laten functioneren van de vele sociale voorzieningen die Krimpenerwaard rijk is, is een groot aantal vrijwilligers actief. Vrijwilligers worden waar nodig en mogelijk professioneel ondersteund.

We investeren blijvend in opvoeders en mantelzorgers. Het is hierbij noodzakelijk dat we zicht hebben op deze doelgroep en hen versterken, verbinden en verlichten. Zo zorgen we dat minder vaak duurdere en intensievere vormen van ondersteuning nodig zijn. We streven naar een inclusieve samenleving, waarin alle inwoners er bij horen en mee kunnen doen. Helaas is dat voor mensen met een fysieke beperking of psychische kwetsbaarheid (nog) niet altijd het geval. Dit vereist dat er geen belemmeringen meer zijn om te participeren binnen de verschillende leefgebieden binnen de samenleving: wonen en openbare ruimte, zorg en ondersteuning, vervoer, werk en inkomen, onderwijs en vrije tijd. Ook in Krimpenerwaard ervaren mensen belemmeringen om mee te doen. We willen deze waar mogelijk wegnemen door bewustwording, ontmoeten, kennisdeling, bereidheid te investeren en informatievoorziening.

We stimuleren dat kinderen zoveel mogelijk veilig en gezond kunnen opgroeien. Daarbij zetten we met name in op preventie door opvoed- en opgroeiondersteuning voor de omgeving waarin ze opgroeien. In de aanpak tegen huiselijk geweld richten we onze aandacht op specifieke groepen. Bijvoorbeeld alleenstaande moeders in een kwetsbare situatie die we al tijdens de zwangerschap begeleiden. We bieden optimale ontwikkelkansen voor jeugdigen in samenwerking met kinderopvang, onderwijs, sport en cultuur en jongerenwerk.

Een belangrijke waarde bij de sociale leefomgeving is verbinding. We willen verbinding tussen verschillende groepen inwoners waarbij mensen respectvol met elkaar omgaan. Iedere inwoner hoort erbij en is waardevol. Het is belangrijk dat iedereen zich veilig voelt en veilig is in de gemeente Krimpenerwaard. Doelen • Meer bedrijven zetten zich in voor kwetsbare inwoners • Meer inwoners vinden elkaar sneller en makkelijker voor hulp in hun omgeving. • Meer inwoners leven in een gezonde en veilige leefomgeving • Meer inwoners voelen zich verbonden met elkaar en de Krimpenerwaard Subdoelen • Meer kinderen groeien op in een veilige leefomgeving • Minder kinderen ervaren huiselijk geweld • Meer inwoners participeren bij een maatschappelijke organisatie • Minder mantelzorgers voelen zich overbelast

Praktijkvoorbeelden Klik hier om de praktijkvoorbeelden te bekijken

Voorbeeld 1

Voorbeeld 2

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 15

4 4.2.3 Beleidsknoppen

Fysieke leefomgeving Wat verstaan we onder fysieke leefomgeving? Ook de fysieke leefomgeving speelt een rol bij positieve gezondheid. Hierbij gaat het onder meer over of iemand prettig woont, hoe de publieke ruimte is ingericht en wat inwoners vinden van het voorzieningenniveau. Dit zijn onderwerpen die het sociaal domein overstijgen. Dat neemt niet weg dat het belangrijk is om bij het inrichten van de publieke ruimte en de bouw van nieuwe woonwijken onderwerpen als gezondheid, wonen met zorg, samenredzaamheid en sociale samenhang mee te nemen. Keuzes met betrekking tot woningbouw en de inrichting van de openbare ruimte kunnen het zorggebruik op korte en langere termijn positief dan wel negatief beïnvloeden. Wat is van invloed? Ontwikkelingen die van invloed zijn op de fysieke leefomgeving zijn de vergrijzing en de extramuralisering, waardoor mensen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Dit geldt voor inwoners met een verstandelijke beperking, geestelijke gezondheidsproblemen en voor ouderen. Hoe staat de Krimpenerwaard ervoor? In Krimpenerwaard wordt tot 2030 een bevolkingsgroei verwacht. Daarnaast worden huishoudens steeds kleiner, waardoor de vraag naar woningen per saldo toeneemt. In de toekomst zijn er in Krimpenerwaard minder jongeren en meer ouderen woonachtig. Naar verwachting is het aantal ouderen in de Krimpenerwaard in 2030 gestegen met 36%.

In Krimpenerwaard woont ruim 93% van de personen van 75 jaar en ouder zelfstandig. Het aantal volwassenen met een psychische stoornis of psychosociale problematiek dat verblijft in een beschermde woonomgeving ligt in regio Midden Holland laag (0,1% van de inwoners ten opzichte van 0,21% landelijk). In de regio wordt actief ingezet op het, waar mogelijk, zo gewoon mogelijk laten wonen van inwoners met een psychische kwetsbaarheid in een wijk of buurt ter bevordering van participatie en herstel.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

De behoefte aan goede huisvesting van mensen met een kwetsbaarheid wordt steeds urgenter. Specifiek zien we een behoefte aan betaalbare huisvesting voor jongeren met en zonder zorgvraag. Zo zien we een groep in de leeftijd van 18 tot 23 jaar die tussen wal en schip valt, wanneer zij van de één op de andere dag niet meer onder de Jeugdwet vallen. De overstap naar zelfstandig leven/wonen is op dat moment nog te groot en er is vaak geen betaalbare woonruimte beschikbaar. We zien mensen in de maatschappelijke opvang terecht komen, omdat de woning na scheiding of baanverlies niet meer te betalen is. Mensen met een psychische kwetsbaarheid wonen steeds vaker zelfstandig (met ondersteuning) en hebben soms specifieke woonbehoeften. En tot slot zien we een groter wordende groep ouderen die steeds langer thuis blijft wonen, vaak in een woning die niet meer goed past bij de veranderende levensfase. Voor veel ouderen geldt dat zij in een gewone woning willen blijven wonen en niet willen verhuizen naar een specifieke woonvoorziening. De nieuwe generatie ouderen woont vaker in een koopwoning. De aanpassingsbehoefte doet zich dus steeds vaker voor in de koopsector. Waar zetten we op in? – Speerpunten Wonen in Krimpenerwaard betekent wonen in een groene, rustige en gezonde omgeving. Daarvoor hebben we voldoende woningen nodig, passend bij de behoefte.

Woningen voor alle generaties en doelgroepen, nu en in de toekomst. Zodat alle inwoners zo lang als mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Voorbeelden hiervan zijn levensloopbestendige woningen met of zonder ondersteuning en geclusterd wonen met begeleiding. Zoals eveneens in de omgevingsvisie te lezen, zetten we in op betaalbare woningen, waardoor doorstroom en uitstroom uit duurdere woningen of zorginstellingen wordt bevorderd. We geven ruimte aan eigen wooninitiatieven en staan open voor nieuwe, creatieve en onderscheidende woonvormen. We houden oog voor de consequenties voor leefbaarheid in wijken en buurten.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 16

4

Voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de kernen zijn een passend aanbod en fysieke toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen van belang. De nabijheid en bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels, sport, cultuur, zorg, welzijn en onderwijs, zijn belangrijk. Dit komt ook terug in de Omgevingsvisie Krimpenerwaard. Het verenigingsleven is van groot belang voor de leefbaarheid van een kern. Cultuurhistorische waarde trekt bedrijvigheid aan en een actief cultureel leven zorgt voor een positieve omgeving. Het slim combineren van functies, gebouwen en voorzieningen draagt bij aan een passend voorzieningenniveau. Het college heeft de ambitie om in deze bestuursperiode te komen tot beleid voor maatschappelijke voorzieningen. De kadernota maatschappelijke voorzieningen zal een set aan kaders geven, waarbinnen de gemeente haar inhoudelijke beleidsdoelstellingen wenst te ondersteunen met fysieke maatschappelijke voorzieningen. Een derde punt waar we op inzetten is een gezonde leefomgeving: een leefomgeving die door bewoners als prettig wordt ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn en waar negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is.

Belangrijke elementen voor een gezonde leefomgeving zijn uitnodigen tot bewegen, aandacht voor groen en water, ontmoeting, ontspanning, een goede milieukwaliteit (lucht, geluid en water), balans tussen geluid en stilte, klimaatbestendigheid en een goede toegang tot voorzieningen. Bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving nemen we gezondheidseffecten mee in onze afweging. We zetten ons in voor een goede milieukwaliteit, een gezonde inrichting van wijken/openbare ruimte, een gezond binnenklimaat van gebouwen en het HartVeilig wonen van onze inwoners.

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

Voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van kernen en wijken is verbinding een belangrijke waarde. Het cultureel leven, verenigingsleven valt of staat met het in verbinding zijn met elkaar. Vanuit de waarde verbinding ondersteunen we deze maatschappelijke voorzieningen, Voor passende huisvesting speelt respect en verantwoordelijkheid een rol. Zo zijn inwoners zelf verantwoordelijk om tijdig uit te kijken naar een toekomstbestendige woonsituatie. Een inclusieve samenleving waarin een grote diversiteit aan mensen naast en met elkaar leeft, vraagt respect hebben voor elkaar en rekening houden met een ander, Inwoners mogen van ons verwachten dat we een betrouwbare partner zijn in de realisatie van betaalbare woningen en de ondersteuning van innovatieve woonvormen. Doelen • Meer inwoners wonen zo lang en/of zelfstandig mogelijk in de eigen omgeving • Inwoners wonen in een gezonde en cultuurrijke leefomgeving • Meer voorzieningen zijn voor iedereen fysiek toegankelijk Subdoelen • Meer inwoners ervaren de fysieke omgeving als positief

Praktijkvoorbeeld Klik hier om het praktijkvoorbeeld te bekijken

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 17

4

4.2.3 Beleidsknoppen

Sociaal Economische Status Wat verstaan we onder sociaal economische status? De sociaal economische status speelt een belangrijke rol bij het model van positieve gezondheid. Kijkend naar het radarmodel kan de sociaal economische status van inwoners van invloed zijn op de verschillende raderen en de hulpvraag die gesteld wordt. Financiële problemen zoals armoede en schulden staan vaak ook niet op zichzelf en zijn bepalend voor de mate waarin iemand mee kan doen binnen de samenleving. Wat is van invloed? Factoren die invloed hebben op de sociale economische status zijn een verminderde zelfredzaamheid, laaggeletterdheid, afname van de kwaliteit van leven, sociale uitsluiting en mentale- en fysieke gezondheid. Dit geldt niet alleen voor de persoon zelf, maar ook voor zijn gezin en omgeving. Hier wordt binnen de gemeentelijke uitvoering de samenwerking gezocht. Bijvoorbeeld door het gezamenlijk afleggen van een huisbezoek door een consulent Wmo en een consulent inkomen. Hoe staat de Krimpenerwaard er voor? Volgens de meest recente minimascan zijn er in de Krimpenerwaard 2.215 huishoudens die moeten rondkomen van een laag inkomen (120% van het sociaal minimum). In 2019 hebben 200 inwoners gebruik gemaakt van een vorm van schulddienstverlening en 127 inwoners stonden onder beschermingsbewind.

Tot voor kort was er sprake van een dalende lijn van het uitkeringsbestand van de gemeente Krimpenerwaard. Eind augustus 2020 bestond het totale uitkeringsbestand van de Krimpenerwaard uit 664 klanten (WWB, IOAW en IOAZ). Naast inkomen zijn het opleidingsniveau, het percentage voortijdig schoolverlaters, onderwijsachterstanden en arbeidsmarktpositie

Bron: burgerpeiling 2019 gemeente Krimpenerwaard, waarstaatjegemeente.nl, GGD monitor jeugd 2020, GGD monitor 2016

ook belangrijke indicatoren voor de sociaal economische status van inwoners van de Krimpenerwaard. Binnen Krimpenerwaard zijn 8 tot 11% van de inwoners laaggeletterd. Kijkende naar onderwijsachterstand ligt dit in de Krimpenerwaard gelijk aan het landelijke gemiddelde. In 2019 liep 10% van het totaal aantal peuters risico op onderwijsachterstanden. Op de basisschool betrof het 11% van het aantal leerlingen. Voor jongeren is het behalen van een startkwalificatie voor de arbeidsmarkt van essentieel belang. De gemeente Krimpenerwaard is voor de uitvoering van de Leerplichtwet onderverdeeld in de regio Zuid-Holland Oost (Midden-Holland en Rijnstreek) met Gouda als contactgemeente. Binnen deze regio waren in het schooljaar 2018-2019 525 vroegtijdig schoolverlater, wat neerkomt op 1,71% van het aantal onderwijsdeelnemers, het landelijk percentage bedraagt 2,01%. Waar zetten we op in? - Speerpunten Vooropstaat dat inwoners van de Krimpenerwaard mee kunnen doen naar vermogen, veerkrachtig zijn en (financieel) zelfredzaam zijn. Wanneer betaald werk (nog) niet mogelijk is zetten we in op begeleiding naar vrijwilligerswerk. Inwoners die (tijdelijk) niet (financieel) zelfredzaam zijn, worden ondersteund. De bestaanszekerheid van onze inwoners mag niet in het geding komen. De gemeente heeft de morele plicht de bestaanszekerheid van onze inwoners te bevorderen.

De negatieve effecten die gepaard gaan met armoede en schulden worden zoveel mogelijk beperkt. Meedoen naar vermogen betekent ook nieuwkomers begeleiden en vanuit een integrale bril laten integreren en activeren. Voor meer samenhang tussen zorg en inkomen leggen een consulent inkomen en een consulent Wmo gezamenlijk huisbezoeken af.

Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard 2021-2025 - 18

4

Momenteel is het nog lastig om een prognose te maken van het daadwerkelijke effect van de Coronacrisis op de economie en hiermee de instroom en uitstroom van ons uitkeringsbestand. De verwachting is wel dat bijstandspopulatie de komende periode zal groeien en dat er sprake zal zijn van een dempend effect van uitstroom naar werk vanuit de bijstand. In september 2020 was er sprake van een stijging van het bestand van ongeveer 6,3%. Blijvende inzet op re-integratie en hiermee duurzame uitstroom en/of maatschappelijke participatie heeft dan ook prioriteit, kijkende naar de behoefte en vraag vanuit de werkgever. Dit betekent specifieke inzet voor de doelgroep nieuwkomers en 55+. Van belang is een goede regionale samenwerking, deelnemen aan de maatschappij en de arbeidsmarkt. Dit draagt bij aan de vitaliteit van zowel de Krimpenerwaard als de regio. Binnen de regio streven we dan ook naar een inclusieve arbeidsmarkt. Voorop staat mensen duurzaam aan het werk helpen. Hier zorgen we voor door de Werk aan Werk aanpak, het zoeken van passend werk en met een werkgeversdienstverlening door aansluiting tussen vraag en aanbod. Dit kunnen we als gemeente niet alleen, en doen we in samenwerking met het UWV, het werkgeversservicepunt (WSP), gemeenten in de regio, sociale partners, onderwijs en het bedrijfsleven (ondernemerskring Krimpenerwaard).

Voor een goede aansluiting tussen overheid, onderwijs en arbeidsmarkt (en de borging hiervan) is in 2017 het Leerwerkbedrijf Krimpenerwaard van start gegaan. Binnen dit project zijn 5 pilots/projecten opgestart voor een doorlopende leerlijn binnen de sectoren Zorg, Techniek en Transport en Logistiek. Om een permanente structuur en cultuur te creëren, waarbinnen innovaties en projecten worden opgestart en gemonitord, is er een regionale visie voor Midden Holland opgesteld. De pilots zijn hierin opgenomen. In de Krimpenerwaard zetten we in op de bestrijding van armoede, door het bieden van inkomensondersteunende maatregelen. Speciale focus gaat uit naar kinderen die opgroeien in huishoudens met een laag inkomen in de vorm van een kindpakket en bijvoorbeeld een financiële bijdrage vanuit het Jeugdsport- en cultuurfonds. Het