Bijlage inspreeknotitie dhr. Herlé
Tekst van het document
DE ANDERE KRANT | | 13 JUNI 2026.j NR. 24 | 3 PORBRAAK VOOR SLACHTOFFERS ZIEKMAKENDE WINDTURBINES EN WARMTEPOMPEN CU Delfterkent sezondheidsschadedoor aagfrequent geluid Onderzoek van de TU Delft heeft uitgewezen dat zes universi- teitsmedewerkersernstigegezondheidsklachtenhebbenopgelo- pendoorlangdurige blootstellingaanlaagfrequentgeluidvaneen ventilatiesysteem. Laagfrequentgeluiddat nauwelijksheorbaar is,maar waarvan de trillingen diep in het lichaam doordringen, wordtookdoor windturbinesenwarmtepompengeproduceerd. Honderdduizenden Nederlanderskampendaardoormetdezelfde klachtenzonderdat ze serieuswordengenomen. Slachtoffervan laagfreguent windturbinegeluidRenatavanHeuvenspreektvan een mogelijke doorbraak: “DeTU Delft heeft de discussie defi- nitiefverplaatstvandevraag ófmener ziek van wordt, naar de vraaghoe sneldepolitiek haarverantwoordelijkheid neemtom mensen hiertegen te beschermen”. Bert Weteringe | lies, darmklachten en hoofdpijn kun- | de situatie buiten de universiteit, waar | zestien jaar zonder problemen, maar nen ontstaan.
Zwaardere klachten zijn | mensen al jaren kampen met vergelijk | ineens werd ik ’s ochtends wakker met Benauwdheid, hartklachten, hogebloed | ook mogelijk en dat komt doordat het | bare klachten, maarwaar dit zelden leidt | trillingen in mijn lijf.” Ze beschrijft druk, misselijkheid en desoriëntatie: de | limbisch systeem, dat spanningen en | tot systematisch onderzoek ofbestuur | hoe ze de vibraties letterlijk voelt: via klachten waar zes medewerkers van de | emoties regelt, uit balans raakt door de | lijk ingrijpen. Hoewel het onderzoeks | de tafel, via de vloer— en uiteindelijk TU Delft sinds mei 2025 mee kampen, | trillingen”, zo stelt De Laat. | team in Delft zich hierover verder niet | via haar lichaam. “Inmiddels heb ik last zijn niet mild. Eerder al— na deopening | uitspreekt, betreft het hier de gezond- | van angst, paniekaanvallen, concentra- van het gebouw van de faculteit Tech- | De woordvoerder van het onderzoeks- | heidsklachten die worden veroorzaakt | tieverlies, hartkloppingen en een hoge nische Natuurwetenschappen (TNW) in | team van deTU meldde aan Delta dat in | door laagfrequent geluid, zoals dat ook | bloeddruk. Daarnaast ervaar ik een soort - 2016— kampten medewerkers met de- | 2025 dusdanige niveausvan laagfrequent | wordt geproduceerd door windturbines | spanning in de maag.” Door de fysieke zelfde klachten.
Net als toen, wordt het | geluid werden gemeten “dat gebruike | en warmtepompen. | en mentale klachten verloorVan Heuven probleem nu ook op faculteitsniveau op- | lijke hoorbaarheids- en hindernormen | haar baan. gepakt. Om de oorzaak van de klachten | werden overschreden”. Daarmeeisvol | Uit het RIVM-rapport Beleving woon - te achterhalen, formeert de universiteit | gens de onderzoekers overtuigend vast- | omgeving: hinder en slaapverstoring in | Van Heuven verdiepte zich vanwege in juni 2025 een onderzoeksteam dat be- | gesteld dat langdurige blootstelling aan | woonomgeving, dat in september 2025 | haar klachten sinds januari flink in het staat uit diverseTU-medewerkersen en- | laagfrequent geluid tot serieuze gezond- | werd gepubliceerd, blijkt dat inmiddels | fenomeen geluid, wat het met mensen kele gastleden, zoals een geluidsexpert. | heidsklachten kan leiden. | tienduizenden volwassenen ernstige | doet en hoe je het kunt meten. Volgens Na talloze metingen ontdekken de on- | geluidsoverlast ervaren door windtur- | haar legt de Delftse casus een funda- Inmiddels werkt de TU aan een oplos- | bines. Voor warmtepompen — die een | menteel probleem bloot.
Bij haar thuis derzoekers dat de klachtenworden ver- | sing, maar voor de medewerkers is het te | dominante, lage bromtoon produceren | werden geluidsmetingen uitgevoerd door oorzaakt door langdurige blootstelling | laat: “De medewerkers zijn ziek gemeld, | — ligt dit aantal volgens het RIVM zelfs | de GGD, maar “er wordt gemeten met aan laagfrequent geluid dat wordt gepro- | overgeplaatst of vertrokken bij de TU”, | al op 200.000. De klachten die mensen | normen die juist het laagfrequente geluid duceerd door het ventilatiesysteem van | zo meldt Delta. | ontwikkelen door het laagfrequente ge- | eruit filteren”, zegt ze. “Op papier is er het gebouwvanTNW. Dit systeem is vlak | luid van deze installaties worden door | niets aan de hand, maar in de praktijk voordat de klachten bij de medewerkers | instanties zoals deGGD en de Omge- | worden mensen wel ziek. Voor ons was begonnen, uitgebreid. De klachten van | “De vraag is nietmeer | vingsdienst tot op heden vaak afgedaan | het bewijs er altijd al, in ons dagelijks de medewerkers en de bevindingen van | ófje er ziekvan kunt | als iets dat ‘tussen de oren zit’. | leven”, vervolgt Van Heuven, “maar nu het onderzoeksteam werden op 20 mei | ligt het erook vanuit de wetenschap.
Dat van dit jaar gepubliceerd door Delta, het | worden, maarhoe | Een aantal omwonenden van windtur- | maakt het moeilijkerom wegte kijken.” journalistieke platform van TU Delft. | snel de politiek | bines in Nederland liet aan deze krant weten dat zij met exact dezelfde klach | Uit navraag door deze krant bij omwo- Laagfrequent geluid is geluid met een | mensen hiertegen | ten kampen als de klachten die door | nenden van windturbines blijkt dat de frequentie tussen grofweg 20 en 125 | gaatbeschermen” | „de medewerkers van de TU Delft zijn | erkenning van gezondheidsschade door hertz dat nauwelijks hoorbaar, maar | gerapporteerd. Een van hen is Renata | laagfrequent geluid bij de TU Delft door des te sterker voelbaar is. Delta bena- | van Heuven. Haar woning bevindt zich | meerdere omwonendenals een kantel derde klinisch-fysicus en audioloog Jan | hmmm | op 3,2 kilometer afstand van windpark | puntwordt gevoeld. “Dit is de institutio- de Laatom te achterhalen wat dit geluid | Goyerbrug in de gemeente Houten. Sinds | nele doorbraak waarwe in Nederland op met mensen doet. Volgens De Laat, die | de vier windturbines met een tiphoagte | hebben gewacht”, zo stelt Van Heuven.
verbondenis aan het Leids Universitair | van 230 meter in januari van dit jaar in | “Dit precedent bewijst dat de huidige Medisch Centrum (LUMC), wordt het | gebruikwerden genomen,is haar leven | geluidsnormen burgers en werknemers laagfrequent geluid opgemerkt door het | Wat in Delft opvalt is dat niet alleen de | ingrijpend veranderd. | nul bescherming bieden. De vraag is niet evenwichtsorgaan dat zich bevindt in het | klachten worden erkend, maar ook hoe | meeróf je er ziekvan kunt worden, maar binnenoor. “Langdurige blootstelling | daarmee wordt omgegaan. Het probleem | “Vanaf het moment dat de turbines | hoe snel de politiek mensen hiertegen kan dat orgaan in de war brengen: het | wordt op faculteitsniveau opgepakt, | gingen draaien, kreeg ik een soort brain | gaat beschermen”. « denkt dat je in beweging bent, waardoor | onderzocht en herleid tot een concrete | fag”, vertelt ze. “Je weet niet wat er ge- misselijkheid, duizeligheid, gehoorver- | bron. Dat staat in schril contrast met | beurt met je lichaam. Ik woon hier al