CConstaterende datKrimpenerwaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Beheerplan Vastgoed 2027-2041

Raadsvergadering 3 november 2026, gemeente KrimpenerwaardBij agendapunt: (H) Beheerplan Vastgoed 2027-20415.839 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 1 BEHEERPLAN VASTGOED 2027– 2041 Datum 27 augustus 2026 Versie 1.0 Stellers A. Koster & P. Uithol Teammanager G. van der Lingen Team Facilitair Facilitair-Vastgoed

Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 2 Managementsamenvatting Dit beheerplan geeft de gemeenteraad inzicht in de staat van het gemeentelijk vastgoed, de ontwikkelingen in de portefeuille en de financiële middelen die nodig zijn om het vastgoed goed te onderhouden. Het plan loopt van 2027 tot en met 2041 (15 jaar) en is een actualisatie van het beheerplan uit 2022. Waar staan we nu? Dit beheerplan gaat niet over de volledige vastgoedportefeuille van de gemeente, maar over het vastgoed waarvoor de gemeente een eigen beheer- en onderhoudsverantwoordelijkheid heeft. Dat vastgoed heeft een omvang van afgerond 53.000 m² bruto vloeroppervlak, verspreid over de kernen van de Krimpenerwaard. Alle gebouwen zijn in gebruik voor maatschappelijke doeleinden: sport, cultuur, dienstverlening, onderwijs en erfgoed. Sinds 2022 zijn er de nodige veranderingen: Er zijn drie nieuwe gebouwen opgeleverd (gemeentehuis Krimpenerwaard, gemeentewerf Krimpenerwaard, sporthal De Meent), vier sportaccommodaties worden verduurzaamd1 en een aantal gebouwen staat voor een toekomstkeuze (De Walvis, De Hofstee, De Waard). De onderhoudsplannen zijn in 2025 geactualiseerd, voor nieuwe gebouwen zijn of worden een aantal nulmetingen in 2026 uitgevoerd.

Impressies maatschappelijke vastgoedportefeuille Wat willen we bereiken? Het uitgangspunt doelmatig onderhoud: gebouwen worden in stand gehouden op het niveau dat past bij hun functie en toekomstperspectief. Dat betekent planmatig onderhoud voor gebouwen die langdurig in gebruik blijven en minimaal onderhoud voor gebouwen die op afstoot of herontwikkeling staan. In 2017 heeft de raad de volgende uitgangspunten vastgesteld: 1 Waarvan inmiddels 2 gebouwen gereed zijn, sportzaal Concordia en zwembad ’t Wilgerak.

Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 3 Categorie Ondergrens onderhoudsniveau Voor de representatieve publieke gebouwen zoals: gemeentehuis, kenmerkende momenten en aula’s op begraafplaatsen Goed/representatief (conditie 2) Reguliere gebouwen (sportaccommodaties, gemeentewerven, kinderopvang, etc.) Redelijk (conditie 3) Tijdelijk bezit Matig (conditie 4) Naast instandhouding werkt de gemeente actief aan verduurzaming, in lijn met het Strategisch Verduurzamingsplan (2024). Wat gaan we daarvoor doen? Op basis van de geactualiseerde onderhoudsplannen zijn twee scenario’s uitgewerkt: • Basisbeeld: alle gebouwen volledig onderhouden volgens het onderhoudsplan. Benodigde jaarlijkse dotatie: € 1.750.000. • Beleidsmatige doorkijk: met de in dit plan beschreven bestuurlijke keuzes over prioriteiten en ambitieniveau. Benodigde jaarlijkse dotatie: € 1.450.000. De belangrijkste keuzes in de beleidsmatige doorkijk zijn: Nog vijf jaar onderhoud opnemen voor De Walvis, nog zeven jaar onderhoud voor De Hofstee en De Waard en tijdelijke reserveringen voor gebouwen zonder onderhoudsplan. Wat mag dat kosten? De raad stelde de dotatie in 2022 vast op € 1.380.000. Na indexering bedraagt de begrote dotatie per 1 januari 2027 circa € 1.636.000. De beleidsmatige doorkijk vraagt € 1.450.000 en past daarmee binnen de geïndexeerde begroting.

Daarbij is uitgegaan van een startsaldo van de onderhoudsvoorziening per 1 januari 2027 van € 3.140.000. De geïndexeerde dotatie is daarmee toereikend. Een nuancering is hier wel op zijn plaats. Voor het nieuwe gemeentehuis, sporthal De Meent en de nieuwe bibliotheek Schoonhoven is nog geen onderhoudsplan beschikbaar, er is een schatting gemaakt met behulp van richtlijnen. Het onderhoud van dit nieuwe gebouw kan hoger uitvallen dan geschat. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 4 1. Inleiding De gemeente Krimpenerwaard bezit een omvangrijke en gevarieerde vastgoedportefeuille. Dit vastgoed is geen doel op zich. Het ondersteunt activiteiten die de gemeente wil faciliteren: sport, cultuur, ontmoeting, dienstverlening en het behoud van erfgoed. Gebouwen vertegenwoordigen een grote kapitaalwaarde en spelen een belangrijke rol bij het vervullen van maatschappelijke behoeften. Als eigenaar heeft de gemeente daarnaast een wettelijke zorgplicht: gebouwen moeten veilig zijn en in een goede staat van onderhoud verkeren. Dit vereist dat de gemeente proactief inspecties uitvoert, risico's signaleert en tijdig maatregelen neemt om de gezondheid en veiligheid van gebruikers te waarborgen. Slecht onderhoud leidt tot achterstalligheid, kapitaalvernietiging en onveilige situaties en is vrijwel altijd duurder dan planmatig onderhoud.

Goed onderhoud behoudt de waarde van het vastgoed voor de toekomst, houdt gebouwen bruikbaar voor hun gebruikers en draagt bij aan de uitstraling van de Krimpenerwaard als geheel. Dit beheerplan legt op bestuurlijk niveau het kwaliteitsniveau en de financiële kaders voor het onderhoud vast. Het geeft inzicht in de verwachte onderhoudsbehoefte voor de langere termijn, zodat gericht en efficiënt onderhoud mogelijk is. Het bestuur bepaalt daarbij het ambitieniveau: welk onderhoudsniveau hoort bij welk gebouw(categorie) en welke prioriteiten worden gesteld als middelen schaars zijn. Het beheerplan beperkt zich tot het vastgoed waarvoor de gemeente zelf een beheer- en onderhoudsverantwoordelijkheid draagt. Gebouwen waarvan het onderhoud contractueel bij derden ligt (bijvoorbeeld bij een vereniging van eigenaren) of die via een ander kader lopen, zoals onderwijshuisvesting via het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP), vallen buiten de reikwijdte van dit plan. Dit beheerplan is een actualisatie in de vierjaarlijkse cyclus. Het geeft een doorkijk van de onderhoudsbehoefte voor de periode 2027–2041. De onderhoudsplannen zijn in 2025 geactualiseerd en kennen een prijspeil 1 januari 2025. Dit beheerplan is als volgt opgebouwd: • Hoofdstuk 2 beschrijft de kaders en uitgangspunten: het beheerkader, leidende principes, wettelijke verplichtingen en relevante beleidsstukken.

• Hoofdstuk 3 beantwoordt de vraag ‘Waar staan we nu?’: een beeld van de portefeuille, de mutaties sinds 2022 en de stand van de verduurzaming. • Hoofdstuk 4 beantwoordt ‘Wat willen we bereiken?’: het gewenste onderhoudsniveau en de onderhoudsstrategie per categorie gebouwen. • Hoofdstuk 5 beantwoordt ‘Wat gaan we daarvoor doen?’: de onderhoudsbehoefte per scenario, inclusief de bestuurlijke keuzes die daarin zijn verwerkt. • Hoofdstuk 6 beantwoordt ‘Wat mag dat kosten?’: de financiële vertaling naar dotatie en begroting. • Hoofdstuk 7 sluit af met risico’s en aanbevelingen. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 5 2. Kaders en uitgangspunten 2.1 Het beheerkader: vertrekpunt De gemeente Krimpenerwaard heeft in 2021 een overkoepelende visie vastgesteld op het in bezit hebben en beheren van vastgoed. Dit beheerkader vormt het vertrekpunt voor dit beheerplan en is nog steeds onverminderd van kracht: Voor gemeente Krimpenerwaard is er in beginsel geen noodzaak om vastgoed in bezit te hebben, tenzij er specifieke redenen zijn om wel bezitter te zijn of dat te blijven. Gemeentelijk vastgoedbezit is geen doel op zich, maar staat altijd ten dienste van (maatschappelijke) activiteiten die de gemeente wenst te ondersteunen.

Gemeentelijk vastgoedbezit wordt beheerd met aandacht voor een gezonde en duurzame bedrijfsvoering, sturend op doelmatigheid (kostenbeheersing) en doeltreffendheid (het effectief inzetten van vastgoed). Op basis van dit beheerkader worden gebouwen periodiek getoetst op doelmatigheid en efficiëntie. Gebouwen die niet langer aan het beheerkader voldoen, komen in aanmerking voor afstoting, functiewijziging, herontwikkeling of sloop. 2.2 Leidende principes Uit het beheerkader, de Vastgoedregeling (2021), het Afwegingskader Maatschappelijke Voorzieningen (2021) en het Strategisch Verduurzamingsplan (2024) zijn de volgende leidende principes afgeleid. Ze gelden als uitgangspunt voor de keuzes in dit beheerplan. Beheer en onderhoud • Het onderhoud is gericht op instandhouding van de functie, niet op verbetering of uitbreiding. Doelmatig is het uitgangspunt. • Het ambitieniveau van het onderhoud wordt bestuurlijk vastgesteld. De beschikbare middelen, de waarde en de functie van het gebouw bepalen de prioriteiten. • Gebouwen die worden afgestoten, gesloopt of herontwikkeld, krijgen alleen nog het hoogstnoodzakelijke onderhoud. Bekostiging van dit tijdelijke onderhoud loopt via de exploitatie of een projectbudget, niet via de onderhoudsvoorziening. • Veiligheid en het voldoen aan wettelijke eisen hebben altijd prioriteit, ook als het onderhoudsniveau verder is verlaagd.

Verduurzaming • De gemeente investeert alleen in verduurzaming van vastgoed dat beleidsmatig relevant is en doeltreffend en efficiënt wordt gebruikt. • Gebouwen met het hoogste besparingspotentieel worden als eerste aangepakt. • Verduurzamingsmaatregelen worden zoveel mogelijk gekoppeld aan natuurlijke vervangings- of (groot) onderhoudsmomenten. • Voor bestaand vastgoed geldt de Paris Proof-norm als ondergrens. Gebouwen die deze norm niet kunnen halen, worden onderzocht op renovatie of vervangende nieuwbouw. • Verduurzaming van onderwijshuisvesting loopt via het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP), niet via dit beheerplan. • Naast energiebesparing wordt ook rekening gehouden met circulariteit en biodiversiteit bij ingrepen aan het vastgoed. 2.3 Wettelijke verplichtingen De gemeente heeft als eigenaar van gebouwen te maken met diverse wettelijke verplichtingen. Voldoen aan wet- en regelgeving is een basisvereiste en heeft altijd prioriteit bij de planning van onderhoud. De belangrijkste verplichtingen voor vastgoedbeheer en -onderhoud zijn: Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 6 • Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) – stelt eisen aan constructieve veiligheid, brandveiligheid en de technische staat van bestaande gebouwen. Het Bbl is per 2024 de opvolger van het Bouwbesluit.

• Energielabelverplichting – bij verkoop, verhuur of oplevering van utiliteitsgebouwen is een geldig energielabel verplicht (maximaal 10 jaar geldig). • Label C-verplichting kantoren – kantoorgebouwen (inclusief maatschappelijk vastgoed met ≥50% kantoorfunctie) moeten minimaal energielabel C hebben. Gebouwen die hier niet aan voldoen, mogen niet als kantoor worden gebruikt. • Energiebesparingsplicht (Activiteitenbesluit) – voor locaties met een verbruik van meer dan 50.000 kWh of 25.000 m³ aardgas per jaar geldt de verplichting om energiebesparende maatregelen te treffen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder. • BENG-norm bij nieuwbouw – nieuwe gebouwen moeten voldoen aan de eisen voor Bijna Energieneutrale Gebouwen (NTA 8800). • Arbowetgeving – stelt eisen aan de arbeidsomstandigheden in gebouwen waar medewerkers werken. • Asbestverwijderingsbesluit – asbesthoudende materialen moeten worden geïnventariseerd en bij werkzaamheden of sloop worden verwijderd door gecertificeerde bedrijven. • Milieuwetgeving en omgevingsvergunningen – voor diverse installaties en activiteiten gelden meldingsplichten en vergunningsvoorwaarden waaraan continu moet worden voldaan. • Wet natuurbescherming – bij werkzaamheden aan gebouwen dient rekening te worden gehouden met beschermde soorten (zoals vleermuizen en gierzwaluwen in oudere gebouwen).

De gemeente vervult een voorbeeldfunctie op het gebied van wet- en regelgeving. Eisen uit vergunningen worden per object vastgelegd en bijgehouden. 2.4 Relevante beleidsstukken Dit beheerplan bouwt voort op de volgende vastgestelde beleidsstukken (college- of raadsbesluiten): • Omgevingsvisie Krimpenerwaard (2021) – geeft richting aan de toekomst van de fysieke leefomgeving. • Afwegingskader Maatschappelijke Voorzieningen (2021) – beschrijft welke huisvesting gewenst of vereist is en op welke gronden. • Vastgoedregeling Krimpenerwaard (2021) – geeft uitgangspunten voor doeltreffend en efficiënt vastgoedbeheer. • Beheerplan Vastgoed 2022 – de vorige actualisatie, inclusief de destijds vastgelegde uitgangspunten en beheerkeuzes. • Raadsbesluit 1 november 2022 – opdracht aan het college om een eigen verduurzamingsplan voor het gemeentelijk vastgoed op te stellen. • Strategisch Verduurzamingsplan Vastgoed Krimpenerwaard (2024) – beschrijft de aanpak voor een CO₂-arme portefeuille. Vormt het kader voor de verduurzamingsparagraaf in dit beheerplan. • Nota Sociale Basis en Maatschappelijke Voorzieningen (2024) – geeft een doorkijk naar ontwikkelingen op het gebied van maatschappelijke voorzieningen. • Warmtevisie en warmte-uitvoeringsprogramma – beschrijft de meest haalbare alternatieven voor aardgas in de gemeente.

2.5 Financiële systematiek Gemeentelijk vastgoed kent van nature pieken in de onderhoudskosten, veroorzaakt door groot onderhoud aan bijvoorbeeld daken, gevels en installaties. Om deze schommelingen op te vangen, werkt de gemeente met de onderhoudsvoorziening ‘Onderhoud gebouwen’. Jaarlijks wordt een vaste dotatie gestort, het daadwerkelijke onderhoud wordt hieruit gefinancierd. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 7 De hoogte van de dotatie is gebaseerd op de meerjaren onderhoudsplannen. Dit onderhoudsplan is een dynamisch document: het wordt eens per vier à vijf jaar volledig geactualiseerd op basis van inspecties, maar kan tussentijds worden bijgesteld als daar aanleiding voor is (bijvoorbeeld bij mutaties in de portefeuille of sterk afwijkende marktontwikkelingen). Het uitgangspunt is dat de voorziening over een horizon van 15 jaar niet negatief wordt (‘zwarte cijfers’). Een goed onderbouwde begroting op basis van actuele onderhoudsplannen heeft drie directe voordelen. Ten eerste vergroot het de financiële voorspelbaarheid: de gemeente kan benodigde middelen tijdig reserveren en alloceren, waardoor pieken in het groot onderhoud beheersbaar blijven. Ten tweede worden dure noodreparaties voorkomen door tijdig en planmatig te handelen, achterstallig onderhoud is vrijwel altijd duurder dan gepland onderhoud.

Ten derde stelt een gedegen financiële planning de gemeente in staat om aan haar wettelijke en maatschappelijke verplichtingen als eigenaar te voldoen en voorkomt juridische en financiële tekortkomingen. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 8 3. Waar staan we nu? 3.1 De vastgoedportefeuille in vogelvlucht De gemeente Krimpenerwaard bezit ruim 64.365 m². Hiervan wordt 52.000 m² bruto vloeroppervlak volledig beheerd, wordt ruim 4.000 m2 tijdelijk beheerd en is 8.000 m2 ondergebracht in VVE’s (gedeeld beheer). Dit beheerplan gaat over het volledig beheerd maatschappelijk vastgoed. Dit is onder te verdelen in de volgende gebouwcategorieën en kernen (peildatum 27 augustus 2026): 1. Gemeentekantoren en gemeentewerven 2. Sportaccommodaties (sporthallen, zwembaden, sportzalen en gymzalen) 3. Kinderdagverblijven 4. Brandweerkazernes 5. Begraafplaatsen (aula’s en dienstgebouwen) 6. Kerktorens en monumenten 7. Overige gebouwen (bibliotheek, museum, hertenkamp, bergingen e.d.) Een volledig overzicht van de portefeuille met kerngegevens en het conditieniveau is opgenomen in bijlage B. Kernportefeuille en tijdelijk bezit Voor de onderhoudsstrategie maakt dit beheerplan onderscheid tussen twee typen vastgoed.

De kernportefeuille bestaat uit gebouwen die structureel in gebruik zijn voor een maatschappelijke of bestuurlijke functie en die de gemeente duurzaam in eigendom houdt. Denk aan sportaccommodaties, gemeentelijke kantoren en werven, welzijnsgebouwen, begraafplaatsen, erfgoedgebouwen en culturele voorzieningen die een permanente rol vervullen in het voorzieningenaanbod van de gemeente. Tijdelijk bezit zijn gebouwen die op termijn worden afgestoten, gesloopt of herontwikkeld, of waarvoor de toekomstige functie nog niet definitief is bepaald. Hieronder vallen ook gebouwen die in afwachting zijn van een bestuurlijk toekomstbesluit (zoals De Walvis, De Hofstee en De Waard). Zolang een gebouw tot het tijdelijk bezit wordt gerekend, geldt een aangepaste onderhoudsstrategie: alleen noodzakelijk onderhoud om veiligheid en wettelijke eisen te borgen (leegstandsbeheer). De indeling per gebouw (kernportefeuille of tijdelijk bezit) is opgenomen in bijlage B. 39% 38% 1% 3% 3% 3% 13% 1 2 3 4 5 6 7 Overzicht beheerd vastgoed Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 9 3.2 Vastgoedmutaties 2022–2026 De portefeuille is dynamisch. Onderstaande tabel geeft de belangrijkste mutaties in de periode 2022–2026.

Mutaties die al waren opgenomen in het beheerplan 2022, zoals de verkoop van diverse panden, de sloop van de voormalige sporthal De Meent en aankopen ten behoeve van gebiedsontwikkeling, zijn hier niet opnieuw opgenomen. Twee trajecten uit 2022 keren terug in deze tabel omdat ze inmiddels een nieuwe status hebben: het v/m Dienstencentrum aan het Doelenplein 12 in Schoonhoven (destijds ‘ontwikkellocatie’, nu in renovatie als nieuwe bibliotheek) en sporthal De Meent (destijds ‘wordt gesloopt i.v.m. nieuwbouw’, nu als gerealiseerde nieuwbouw). Gebouw / locatie Uitgangspunt Status Hoe onderhoud verwerkt Nieuw gemeentehuis Krimpenerwaard Nieuwbouw Gerealiseerd Reservering € 145.000/jr o.b.v. een begroting projectleider. Nieuwe gemeentewerf Krimpenerwaard Nieuwbouw Gerealiseerd Onderhoudsbudgetten opgenomen in voorziening o.b.v. MJOP Sporthal De Meent (vervanging) Nieuwbouw Gerealiseerd Reservering € 89.000/jr o.b.v. een begroting projectleider. Nieuwe bibliotheek Schoonhoven Renovatie / functiewijziging Oplevering eind 2026 Onderhoudsplan nog op te stellen; tijdelijke vuistregel: 0,5% van de investering Bastion (brandweerkazerne) Afstoten Na verhuizing brandweer komt het gebouw vrij voor een andere functie. Onderhoud genomen tot en met 2028. Zoals al vermeld in het vastgestelde beheerplan uit 2022, wordt voor de oude gemeentehuizen en werven het onderhoudsplan niet geactualiseerd.

De oude gemeentehuizen en werven verliezen met nieuwbouw van gemeentehuis Krimpenerwaard en gemeentewerf Krimpenerwaard hun huidige functie. Het overgrote deel wordt afgestoten (transformatie, verkoop, etc.). Voor ieder gebouw is een projectteam geformeerd en een individueel traject gaande. Op basis van de beschikbare informatie, is een schatting gemaakt van het benodigde onderhoud. Gebouw / locatie Uitgangspunt Status Hoe onderhoud verwerkt Stadhuis Schoonhoven Toekomstige functie onderzoeken Toekomst onduidelijk. Geen stadhuisfunctie meer. Diverse opties mogelijk en verkenningen gaande. Alleen noodzakelijk onderhoud opgenomen t/m 2031. Gemeentehuis Stolwijk Afstoten Transformatie naar woningen, traject in gevorderd stadium. Geen onderhoud meer opgenomen, alleen leegstandsbeheer. Gemeentehuis Bergambacht Afstoten Gedeeltelijke transformatie naar woningen. Geen onderhoud meer opgenomen, alleen leegstandsbeheer. Gemeentehuis Lekkerkerk Afstoten (Tijdelijk) benutten voor onderwijs Exploitatielasten (incl. onderhoud) voor rekening van de scholen. Werf Schoonhoven Afstoten Wordt verkocht, traject in gevorderd stadium Geen onderhoud meer opgenomen, alleen leegstandsbeheer. Werf Bergambacht Afstoten Wordt verkocht, traject in gevorderd stadium Geen onderhoud meer opgenomen, alleen leegstandsbeheer.

Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 10 Werf Krimpen aan de Lek Afstoten Wordt verkocht. Geen onderhoud meer opgenomen, alleen leegstandsbeheer. Werf Ouderkerk aan den IJssel Verhuur tot eind 2032, daarna afstoten Onderhoud gereserveerd tot einde huurcontract o.b.v. actueel onderhoudsplan. 3.3 Verduurzaming: stand van zaken In 2024 is het Strategisch Verduurzamingsplan Vastgoed vastgesteld. De aanpak rust op zes leidende principes die zijn samengevat in §2.2. De stand van zaken per juni 2026: Gerealiseerd Het college besloot in 2024 vier sportaccommodaties te verduurzamen: sportzaal Concordia (Haastrecht), sportzaal Albert Plesman (Schoonhoven), buitenzwembad ’t Wilgerak (Schoonhoven) en multifunctionele sporthal De Drie Maenen (Ouderkerk aan den IJssel). Voor sporthal de Bakwetering en MFA Ons Gebouw in Lekkerkerk is eveneens besloten de installaties van deze gebouwen te verduurzamen (warmte- en koudeopwekking i.c.m. zonnepanelen).

Accommodatie Locatie Status verduurzaming Sportzaal Concordia Haastrecht Gereed (100%) Buitenzwembad ’t Wilgerak Schoonhoven Gereed (100%) Sporthal De Drie Maenen Ouderkerk aan den IJssel In uitvoering Sportzaal Albert Plesman Schoonhoven Realisatie in 2027 Sporthal Bakwetering Lekkerkerk Realisatie in 2027 MFA Ons Gebouw Lekkerkerk Realisatie in 2027 Daarnaast is duurzame nieuwbouw gerealiseerd via sporthal De Meent, gemeentehuis Krimpenerwaard en gemeentewerf Krimpenerwaard. De oude gemeentehuizen en gemeentewerven zullen worden afgestoten (bijv: transformeren of verkopen). De oude gymzaal Kromme Draai wordt gesloopt en in het oude Dienstencentrum in Schoonhoven wordt een nieuwe (duurzame) bibliotheek gebouwd. Dit leidt tot het volgende verduurzamingsresultaat: Onderdeel Percentage van de vastgoedportefeuille (o.b.v. m2 bruto vloeroppervlak) Hierboven beschreven maatregelen (duurzaam vastgoed) 62% Niet te verduurzamen (kerktorens, uurwerken, onverwarmde objecten, etc) 9% In onderzoek (Hofstee, Waard, Walvis) 9% Overig bezit 20% Deze verduurzaming is meer dan een optelsom van vierkante meters en euro’s. Met de hierboven beschreven maatregelen is straks ruim 62% van de portefeuille verduurzaamd.

Daarmee voldoet de gemeente ruimschoots aan de landelijke ambitie om vastgoed in lijn te brengen met de Parijs-doelstelling van 49% CO₂-reductie in 2030 (op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving in 2050). Naast de financiële en technische winst draagt de verduurzaming bij aan bredere maatschappelijke doelen. Door gebouwen van het aardgas te halen en het energieverbruik terug te dringen, vermindert de gemeente haar CO₂-uitstoot en bouwt zij haar gasverbruik af. Tegelijk maakt minder energieverbruik de gemeente minder afhankelijk van import van energie uit het buitenland, wat bijdraagt aan de strategische autonomie. Zo levert het onderhoud aan het gemeentelijk vastgoed een concrete bijdrage aan duurzaamheid, leveringszekerheid en een lagere energierekening op de lange termijn. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 11 4. Wat willen we bereiken? 4.1 Ambitieniveau en onderhoudsstrategie Het bestuur stelt het ambitieniveau voor het onderhoud vast. Dat ambitieniveau bepaalt welke kwaliteit per gebouwcategorie wordt nagestreefd en welke prioriteiten gelden als de beschikbare middelen begrensd zijn. Dit beheerplan heeft doelmatigheid als algemeen vertrekpunt: gebouwen worden in stand gehouden op het niveau dat past bij hun functie en hun toekomstperspectief. De onderhoudsstrategie is gedifferentieerd per categorie.

Elk gebouw valt in één van de volgende categorieën: Categorie Omschrijving Onderhoudsstrategie Regulier bezit Gebouwen die langdurig in gebruik blijven voor hun huidige maatschappelijke functie Planmatig onderhoud volgens onderhoudsplan; verduurzaming waar doelmatig Nieuwbouw / recent opgeleverd Gebouwen die recent zijn gerealiseerd of in aanbouw zijn Garantieperiode; onderhoudsplan opstellen direct na oplevering; vuistregel 0,5% investering als tijdelijke reservering Gebouwen in onderzoek Gebouwen waarvoor een toekomstkeuze (renovatie/nieuwbouw/herbestemming/ afstoten) nog wordt onderzocht Maatwerk, onderhoudsstrategie wordt geborgd via bestuurlijke besluitvorming. Tijdelijk bezit / afstoot Gebouwen die worden verkocht, overgedragen of gesloopt Minimaal onderhoud (veiligheid en wettelijke eisen) via exploitatie of projectbudget; geen onderhoud via voorziening Veiligheid en het voldoen aan wettelijke eisen hebben in alle categorieën altijd prioriteit, ongeacht de gekozen onderhoudsstrategie. Kwaliteitsondergrens: conditiescore 3 De technische staat van gebouwen wordt bepaald aan de hand van de NEN 2767- conditiemeting. Deze norm geeft op een objectieve en eenduidige manier inzicht in de staat van bouw- en installatiedelen, op een schaal van 1 (uitstekend) tot 6 (technisch rijp voor sloop).

Conditiescore 3 staat voor ‘redelijk’: er is plaatselijk zichtbare veroudering, maar bouw- en installatiedelen functioneren nog naar behoren. De raad heeft in 2017 het volgende vastgesteld als ondergrens: Categorie Ondergrens onderhoudsniveau Voor de representatieve publieke gebouwen zoals: gemeentehuis, kenmerkende momenten en aula’s op begraafplaatsen Goed/representatief (conditie 2) Reguliere gebouwen (sportaccommodaties, gemeentewerven, kinderopvang, etc.) Redelijk (conditie 3) Tijdelijk bezit Matig (conditie 4) Dit betekent dat gebouwen worden onderhouden zodat de technische staat niet structureel onder het genoemde niveau zakt. Dit is het bestuurlijk vastgestelde ambitieniveau voor de instandhouding van het gemeentelijk vastgoed. Voor gebouwen in onderzoek kan ook een lager onderhoudsniveau worden gekozen, mits die keuze expliciet wordt gemaakt. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 12 4.2 Koppeling onderhoud en verduurzaming Onderhoud en verduurzaming worden zoveel mogelijk gecombineerd. Waar verduurzaming leidt tot vervanging van elementen die anders planmatig onderhouden zouden worden (zoals cv- installaties, daken of gevels), wordt dit geïntegreerd geprogrammeerd. Dubbele ingrepen en daarmee dubbele kosten, worden zo voorkomen. Dit vraagt om vaste afstemming tussen de onderhoudsplanning en de verduurzamingsprojecten.

Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 13 5. Wat gaan we daarvoor doen? Dit hoofdstuk werkt de onderhoudsstrategie uit naar concrete keuzes per gebouw(groep). Eerst wordt het basisbeeld gepresenteerd (wat de onderhoudsplannen technisch vragen) en vervolgens de bestuurlijke doorkijk met de keuzes die het ambitieniveau concretiseren. 5.1 Basisbeeld: volledig planmatig onderhoud Het basisbeeld laat zien wat er nodig is als alle gebouwen de komende 15 jaar volledig worden onderhouden volgens de actuele onderhoudsplannen, zonder aanvullende bestuurlijke keuzes of optimalisaties. Dit is het technisch-financiële vertrekpunt. Op basis van dit basisbeeld is de benodigde structurele dotatie aan de onderhoudsvoorziening € 1.750.000. Dit bedrag dekt alle geplande onderhoudswerkzaamheden, inclusief de pieken door groot onderhoud. 5.2 Bestuurlijke doorkijk: keuzes en prioriteiten Het basisbeeld is het vertrekpunt, maar niet in alle gevallen de meest doelmatige aanpak. Op basis van de in hoofdstuk 4 beschreven onderhoudsstrategie worden voor een aantal gebouwen bewuste keuzes gemaakt die het ambitieniveau en de prioriteiten concretiseren. Samen vormen deze keuzes de beleidsmatige doorkijk (scenario 2).

5.2.1 Bedrijfshuisvesting: ‘oud voor nieuw’ Voor de bedrijfshuisvesting geldt het bestuurlijk vastgelegde uitgangspunt ‘oud voor nieuw’: de middelen die beschikbaar waren voor de oude gemeentehuizen en werven worden ingezet als dekking voor de nieuwe huisvesting. Dit is een bewuste keuze om de exploitatiekosten van de bedrijfshuisvesting niet te laten stijgen door de nieuwbouw. Voor het nieuwe gemeentehuis Krimpenerwaard is nog geen onderhoudsplan beschikbaar. Vanuit het projectteam voor de nieuwbouw is een bedrag meegegeven van € 145.000 per jaar als onderhoudsgemiddelde. Voor de eerste 4 jaar is geen groot onderhoud gepland, vanaf jaar 5 is dit bedrag structureel verwerkt. Bij de volgende actualisatie van het beheerplan wordt een bedrag opgenomen op basis van een onderhoudsplan. 5.2.2 Sportaccommodaties: drie gebouwen met een toekomstvraag Voor drie sportaccommodaties is de onderhoudsstrategie aangepast vanwege lopende onderzoeken naar de toekomst. Dit sluit aan op de werkwijze uit het beheerplan 2022, waarbij voor De Walvis al werd gekozen voor minimaal onderhoud in afwachting van een besluit. • Sporthal De Walvis: Het gebouw bevat asbest en is technisch aan het einde van zijn levensduur. Nieuwbouw of ingrijpende renovatie is onvermijdelijk. De onderzoeken hiervoor lopen al.

Omdat er nog enige tijd overheen gaat voordat de nieuwe situatie gereed is, wordt nog rekening gehouden met ongeveer vijf jaar onderhoud. Alleen het hoogst noodzakelijke onderhoud is opgenomen, in lijn met het raadsbesluit uit 2022. Vanaf 2032 wordt geen onderhoud meer opgenomen in de onderhoudsvoorziening voor dit gebouw. • Zwembad De Hofstee en sport- en zalencentrum De Waard. Voor het zwembad is geconcludeerd dat verduurzaming met de beschikbare middelen (erkende maatregelen) niet haalbaar en rendabel is. Voor De Waard zijn constructieve beperkingen vastgesteld die extra maatregelen (zoals zonnepanelen) onmogelijk maken. Voor beide gebouwen is in 2024 besloten een onderzoeksopdracht in te stellen naar de toekomstmogelijkheden. Dit onderzoek wordt in 2026 uitgevoerd. In dit beheerplan is nog zeven jaar onderhoud opgenomen voor beide gebouwen (tot 2034). Dit geeft voldoende ruimte voor gedegen onderzoek, bestuurlijke besluitvorming en de realisatie van renovatie of nieuwbouw. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 14 5.2.3 BTW en SportBV De gemeente is voornemens per 1 januari 2027 een gemeentelijke sportorganisatie (SportBV) op te richten voor het beheer en de exploitatie van de sportaccommodaties. Dat is hetzelfde moment waarop dit beheerplan in werking treedt.

Dit heeft gevolgen voor de manier waarop het BTW-voordeel op de sportgebouwen wordt behaald. Op dit moment behaalt de gemeente voor haar sportgebouwen hoofdzakelijk een BTW- voordeel via de zogenoemde SPUK-regeling (Specifieke Uitkering Stimulering Sport). De gemeente betaalt de BTW op investeringen, onderhoud en exploitatie en krijgt een deel daarvan gecompenseerd via de SPUK. Deze uitkering moet echter jaarlijks opnieuw worden aangevraagd en toegekend, kent een landelijk budgetplafond en is qua voortbestaan op de langere termijn onzeker. In dit beheerplan zijn de sportgebouwen daarom nog verwerkt met kostprijsverhogende BTW, waarbij de ontvangen SPUK-compensatie wordt gestort in de reserve Sport. Zodra de sportgebouwen worden ondergebracht bij de SportBV, komen zij volledig in de BTW- sfeer terecht. Het BTW-voordeel wordt dan niet langer via een jaarlijkse SPUK-aanvraag behaald, maar structureel via de reguliere BTW-verrekening. De BTW op investeringen, onderhoud en exploitatie kan de BV dan rechtstreeks verrekenen. Dat biedt meerdere voordelen ten opzichte van de SPUK-route: de verrekening is structureel en niet afhankelijk van een jaarlijkse aanvraag, er geldt geen budgetplafond en het voordeel is minder gevoelig voor toekomstige wijzigingen in landelijke subsidieregelingen. Hierdoor wordt het BTW-voordeel voorspelbaarder en beter geborgd.

In dit beheerplan is dit effect nog niet financieel verwerkt, omdat de exacte inrichting en het startmoment van de SportBV op het moment van opstellen nog niet definitief zijn. Bij de eerstvolgende actualisatie, of zodra de SportBV daadwerkelijk van start gaat, worden de financiële gevolgen van de overgang naar BTW-verrekening verwerkt. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 15 6. Wat mag dat kosten? 6.1 Wettelijk kader: BBV De financiële inrichting van het vastgoedonderhoud is geregeld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Het BBV schrijft voor hoe gemeenten hun begroting en jaarstukken uniform inrichten en stelt specifieke eisen aan het onderhoud van kapitaalgoederen, waaronder gebouwen. Voor dit beheerplan zijn drie BBV-vereisten direct van belang. 1. Ten eerste moet er een actueel beheerplan aanwezig zijn van maximaal vijf jaar oud, als de gemeente een onderhoudsvoorziening vormt. Dit beheerplan voldoet aan die verplichting. 2. Ten tweede moet de omvang van de onderhoudsvoorziening toereikend zijn om het groot onderhoud te kunnen bekostigen, zowel nu als in de toekomst. Een negatief saldo van de voorziening is niet toegestaan. 3.

Ten derde maakt het BBV onderscheid tussen onderhoud en investeringen: onderhoud (klein en groot) wordt via de exploitatie of de voorziening geboekt; integrale vervangingen en nieuwbouw worden als investering geactiveerd op de balans. 6.2 Verdeling van de kosten: wat komt waar op de begroting? Het onderhoud van gemeentelijk vastgoed wordt op drie manieren gefinancierd, elk met een eigen plek op de begroting: Klein onderhoud → ten laste van de exploitatie Klein onderhoud zijn de jaarlijks terugkerende kosten voor instandhouding: onderhoudscontracten voor installaties, herstel van kleine schades, periodieke inspecties en correctief onderhoud naar aanleiding van meldingen of storingen. Deze kosten komen rechtstreeks ten laste van de exploitatiebegroting. Voor gebouwen die worden verhuurd, worden de verantwoordelijkheden voor klein onderhoud vastgelegd in de huurovereenkomst. Groot onderhoud → ten laste van de onderhoudsvoorziening Groot (planmatig) onderhoud omvat de werkzaamheden die nodig zijn om bouw- of installatiedelen waarvan de technische staat is verminderd, weer op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen: vervanging van daken, gevels, installaties, schilderwerk en dergelijke. Deze kosten pieken van nature en worden via de onderhoudsvoorziening ‘Onderhoud gebouwen’ over de jaren geëgaliseerd.

Jaarlijks wordt een vaste dotatie gestort; de werkelijke onderhoudsuitgaven worden direct ten laste van de voorziening geboekt. Investeringen en verduurzaming → apart raadsvoorstel of investeringskrediet Integrale vervangingen en nieuwbouw zijn investeringen: deze worden geactiveerd op de balans en afgeschreven over de economische levensduur. Verduurzamingsmaatregelen die verder gaan dan de onderhoudsopgave uit het onderhoudsplan – en die niet bekostigd kunnen worden vanuit het onderhoudsbudget of subsidies – worden via een apart investeringsvoorstel aan de gemeenteraad voorgelegd. Verduurzaming die samenvalt met een gepland onderhoud moment wordt, voor zover de kosten binnen het onderhoudsplan -budget passen, uit de onderhoudsvoorziening gedekt. 6.3 Financiële gevolgen groot onderhoud: onderhoudsvoorziening en dotatie Het saldo van de onderhoudsvoorziening bedroeg € 2.767.000 per 1 januari 2026. In 2026 wordt € 1.373.000 aan de voorziening gedoteerd en wordt naar verwachting € 1.000.000 aan onderhoud uitgevoerd. Het startsaldo van de voorziening per 1 januari 2027 bedraagt daarmee naar verwachting circa € 3.140.000. Met dit saldo als vertrekpunt, zijn twee doorrekeningen gemaakt (scenario’s). Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Benodigde dotatie | Verschil t.o.v.

begroting Begrote dotatie per 1-1-2027 (na indexering | € 1.636.000 | – 15,2% t/m 2025 en 2,5% voor 2026) Basisbeeld, alles volledig onderhoud tot 2041 | € 1.750.000 | € 114.000 tekort Beleidsmatige doorkijk, begrensd waar besloten | € 1.450.000 | € 186.000 over Een belangrijk deel van de ruimte in de beleidsmatige doorkijk ontstaat doordat aan een aantal gebouwen een einddatum is gekoppeld voor het onderhoud dat via de onderhoudsvoorziening loopt. Dit is geen nieuw besluit, maar het financiële gevolg van keuzes die al eerder zijn gemaakt. Voor de oude gemeentehuizen en werven geldt het uitgangspunt 'oud voor nieuw': deze panden worden na de ingebruikname van het nieuwe gemeentehuis afgestoten (zie §3.2). Voor de drie sportaccommodaties De Walvis, De Hofstee en De Waard is eerder besloten de toekomst te onderzoeken. Deze gebouwen zijn verouderd en kennen bouwkundige gebreken, waardoor renovatie of vervangende nieuwbouw onvermijdelijk is. Langdurig planmatig onderhoud is voor deze gebouwen daarom niet langer doelmatig. De gekoppelde einddatum is ruim gekozen, zodat er voldoende tijd is voor onderzoek, bestuurlijke besluitvorming en de realisatie van renovatie of nieuwbouw. Voor De Walvis, waarvoor de verkenningen al lopen, is nog vijf jaar onderhoud opgenomen (t/m 2031). Voor De Hofstee en De Waard is nog acht jaar onderhoud opgenomen (t/m 2034).

Gebouw | Einddatum onderhoud via voorziening Sporthal De Walvis (asbest, einde levensduur) | t/m 2031 Zwembad De Hofstee | t/m 2034 Sport- en zalencentrum De Waard | t/m 2034 Oude gemeentehuizen en werven (zie §3.2) | conform genoemde einddata per gebouw Het afbouwen van de reservering na deze data leidt tot een structurele verlaging van de benodigde jaarlijkse dotatie. Ten opzichte van een beleidsarm basisbeeld, waarin alle gebouwen tot 2041 volledig planmatig worden onderhouden, gaat het om circa € 300.000 per jaar. 6.5 Financiële gevolgen klein onderhoud: exploitatie Naast het groot onderhoud dat via de onderhoudsvoorziening loopt, brengt het vastgoedbeheer ook jaarlijkse exploitatielasten met zich mee voor klein onderhoud. Dit zijn de kosten voor contractonderhoud aan installaties, herstel van kleine schades en storingen, periodieke inspecties en correctief onderhoud. Voor gebouwen die zijn verhuurd, zijn de verantwoordelijkheden voor klein onderhoud vastgelegd in de huurovereenkomst. Daarnaast komen de kosten voor noodzakelijk onderhoud aan gebouwen in het tijdelijk bezit ten laste van de exploitatie. Versie 1.0 | 16 Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 17 7. Risico’s en aanbevelingen Per risico is direct een aanbeveling opgenomen. Zo is in één oogopslag duidelijk wat het risico is en wat de gemeente concreet kan doen om het te beheersen.

Ontbrekende onderhoudsplannen Risico Voor het nieuwe gemeentehuis is nog geen onderhoudsplan beschikbaar. Zodra deze gereed zijn, kan de benodigde dotatie hoger of lager uitvallen dan nu geraamd. Aanbeveling Stel uiterlijk binnen het eerste beheerjaar na oplevering onderhoudsplannen op voor het nieuwe gemeentehuis. Dit vervangt de tijdelijke vuistregels door onderbouwde en toetsbare ramingen. Markt- en prijsontwikkelingen Risico De onderhoudsraming is gevoelig voor prijsstijgingen van materialen, arbeid en installaties. Dit risico speelt met name bij installatietechnische vervangingen en gespecialiseerde ingrepen aan erfgoedgebouwen. Aanbeveling Leg vast welke prijsindexen en kostprijzen worden gehanteerd. Toets deze jaarlijks en stel bij waar nodig. Overweeg een periodieke stresstest (+5% of +10% kostenstijging) om de bandbreedte van de dotatiebehoefte inzichtelijk te houden. Vertraging bij besluitvorming over gebouwen in onderzoek Risico Als besluitvorming over De Walvis, De Hofstee of De Waard vertraging oploopt, kan extra noodzakelijk onderhoud nodig zijn dat niet was voorzien. Hoe langer een gebouw in een onzekere situatie blijft, hoe groter de kans op onverwachte kosten. Aanbeveling Stel per gebouw met een lopend onderzoek een beslisagenda op met de beoogde besluitdatum, de gewenste uitvoeringsdatum en de instandhoudingsstrategie tot die tijd.

Dit voorkomt dat de gemeente onverwacht voor groot onderhoud komt te staan. Uitkomsten lopende onderzoeken Risico De uitkomsten van de onderzoeken naar De Walvis, De Hofstee en De Waard kunnen leiden tot een andere onderhoudsstrategie en aanpassing van de dotatiebehoefte. Dit is nu nog niet in de ramingen verwerkt. Aanbeveling: Zodra een toekomstbesluit over een gebouw is genomen, verwerkt de gemeente dit direct in het onderhoudsplan en de dotatiebegroting. Koppel dit aan de P&C-cyclus zodat de raad tijdig wordt geïnformeerd over de financiële gevolgen. Afstemming onderhoud en verduurzaming Risico De koppeling van verduurzaming aan onderhoudsmomenten biedt kansen maar vraagt organisatorische discipline. Als de timing niet klopt, kan dubbeling ontstaan of worden maatregelen uitgesteld. Aanbeveling Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 18 Richt een vaste afstemmingscyclus in (bij voorkeur halfjaarlijks) tussen beheer, projectleiding verduurzaming en financieel adviseurs. Doel: dubbelingen voorkomen, koppelkansen benutten en projectbesluiten tijdig verwerken in onderhoudsplan en voorziening. Governance bij afwijkingen van het onderhoudsplan Risico Er is nu niet expliciet geregeld wanneer en door wie mag worden afgeweken van planmatig onderhoud – bijvoorbeeld bij herontwikkeling, verkoop of gebouwen in onderzoek.

Dat maakt keuzes moeilijker uitlegbaar en vergroot het risico op onderconsistentie. Aanbeveling Maak duidelijk wanneer en door wie mag worden afgeweken van de planmatige onderhoudsprogrammering en hoe dit financieel wordt verwerkt. Dit vergroot de consistentie en maakt keuzes beter uitlegbaar richting bestuur en raad. BTW, SPUK en SportBV Risico De continuïteit van de SPUK-regeling en de gekozen BTW-route kunnen invloed hebben op de exploitatie en investeringsbesluiten bij sportgebouwen. Veranderingen hierin kunnen onverwachte financiële gevolgen hebben. Aanbeveling Neem bij nieuwe sportinvesteringen standaard een fiscale paragraaf op (BTW, SPUK, SportBV- scenario), zodat de financiële consequenties tijdig worden meegewogen. Onderhoudsbehoefte na renovatie of nieuwbouw Risico Voor De Walvis, De Hofstee en De Waard is in dit beheerplan nog vijf tot acht jaar onderhoud opgenomen; daarna wordt de reservering afgebouwd. Dit betekent niet dat deze functies daarna geen onderhoud meer vergen. Zodra wordt gekozen voor renovatie of vervangende nieuwbouw, ontstaat voor het aangepaste of nieuwe gebouw opnieuw een onderhoudsbehoefte. Die behoefte zal anders van omvang en aard zijn dan nu, bij een duurzaam, modern gebouw doorgaans lager en beter voorspelbaar, maar zij verdwijnt niet.

De genoemde besparing op de dotatie is dus deels een verschuiving in de tijd: de reservering voor het huidige gebouw stopt, terwijl op termijn een nieuwe onderhoudsverplichting ontstaat. Aanbeveling Verwerk de nieuwe onderhoudsbehoefte in de dotatiebegroting zodra een toekomstbesluit over een gebouw is genomen, op basis van een onderhoudsplan of een onderbouwde raming voor de nieuwe situatie. Koppel dit aan de reguliere actualisatie van het beheerplan en aan de P&C- cyclus. Dat de reservering nu wordt afgebouwd, is verantwoord: langdurig doorreserveren voor een gebouw dat wordt vervangen of ingrijpend gerenoveerd zou leiden tot overreservering en onttrekt middelen aan andere prioriteiten. Door de nieuwe behoefte pas te ramen op het moment dat de contouren van renovatie of nieuwbouw bekend zijn, sluit de dotatie steeds aan op de werkelijke opgave. Gemeente Krimpenerwaard │ Beheerplan Vastgoed 2027–2041 Versie 1.0 19 Bijlagen Bijlage Omschrijving A Totaal financieel verloopoverzicht onderhoudsvoorziening B Objectlijst met kerngegevens en onderhoudsplan-status C Begrippenlijst

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://krimpenerwaard.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b92ccc5a-47af-477c-977c-764200d782d0?agendaItemId=c6c8d4cb-9180-4684-9c64-0a821ae0245a