BIJL - Klimaatadaptatie gemeente Krimpenerwaard - 711977

7. Vervolg Het door het college gekozen scenario wordt voorgelegd aan de gemeenteraad in december 2021. Nadat door de gemeenteraad een scenario is gekozen en de klimaatadaptatiestrategie is vastgesteld, wordt in het eerste kwartaal van 2022 de uitvoeringsagenda opgesteld en aan het college van B&W ter vaststelling aangeboden. In 2023 wordt gestart met de implementatie van de uitvoeringsagenda. De gemeenteraad wordt jaarlijks via de P&C-cyclus geïnformeerd over de stand van zaken. Het is daarmee ook mogelijk om jaarlijks bij te sturen, door bijvoorbeeld meer middelen in te zetten en te versnellen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is vastgelegd dat de stresstest iedere 6 jaar wordt geactualiseerd. Maar omdat de financiële consequenties grotendeels in het vGRP zullen worden verwerkt, wordt aangehaakt bij de cyclusperiode van 5 jaar van deze planvorm. Het vGRP wordt in 2022 geactualiseerd. Dat betekent dat er in 2026 een nieuwe stresstest uitgevoerd wordt. Een geactualiseerde stresstest geeft inzicht wat in de dan voorliggende periode is bereikt en het is daarmee meteen een goed instrument om de voortgang te monitoren.

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

27 van 34

Bijlage 1 Lopende projecten klimaatadaptatie Adaptatiethema

Onderdeel van het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) planperiode 2022 - 2025

Convenant Klimaatadaptief Bouwen

In het convenant zijn procesafspraken vastgelegd voor klimaatadaptief bouwen. Gemeente is hier niet bij aangesloten, maar heeft het convenant wel omarmd. Niet ondertekend vanwege de niet kosteneffectieve zettingseisen.

Vuistregels Natuurinclusief Bouwen

Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland heeft 24-9-2019 brief aan de raad gestuurd over natuurinclusief bouwen.

10% Meer bomen in en nabij de kernen Meer bomen in de Krimpenerwaard Pilot Reconstructieproject Johannes Vermeerstraat

Het realiseren van de ambitie van 10% meer bomen in en nabij de kernen (o.a. motie M20-021) Meer bomen, bossen (buiten de kernen)

Klimaatadaptieve maatregelen in reconstructieprojecten

Vanuit de werkregio een impuls voor alle gemeentes

Wadi's toepassen in nieuwbouwprojecten Aanleg IT/DT-riolering bij wijkreconstructies/rioolverv anging

Joost van de Vondelstraat te Krimpen aan de Lek. Ontwikkeling van appartementencomplex ‘Jacob’ en ‘Joost’. Bij wijkreconstructies wordt gelijktijdig met vervanging van bestaande gemengde riolering een infiltratie / drainage transport riool (IT/DT-riool) aangelegd.

Watersysteem verbetering Montignylaan en Halve Maan te Schoonhoven

Met het vervangen en aanleggen van duikers wordt het watersysteem verbeterd. Zo kan water tijdens hevige neerslag beter worden afgevoerd en wateroverlast worden voorkomen en kan in droge tijden water beter worden aangevoerd om droogte te bestrijden

Klimaatadaptieve maatregelen bij de bouw van de nieuwe Lidl

Aanleg van HWA naar de sloot, plaatsen van grasbetonparkeertegels bij het WC, extra m2 groen ipv steen.

Plaatsen van wadi's, aanleg van HWA naar de sloot, plaatsen van grasbetonparkeertegels, etc.

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

Overstroming

Leidraad Klimaatadaptief Inrichten

Hitte

Impulsregeling Het rijk heeft een impulsregeling in het leven geroepen waarmee Klimaatadaptatie 2021-2027 gemeenten het realiseren van klimaatadaptatiemaatregelen kunnen versnellen. Het Rijk draagt maximaal 1/3 bij aan de maatregelen. De aanvraag en afhandeling van de subsidie vindt plaats in regionaal verband (werkgroep Midden Holland). Programma Opstellen veenweidestrategie voor beperking CO2-emissie uit de Veenweidegebied veenbodem. De strategie omvat de maatregelen die die provincie wil nemen om bij te dragen aan de landelijke klimaatopgave. Eind 2019 Rapportage door Acacia opgesteld (Klimaatakkoord Landbouw & Landgebruik, Veenweiden, Gebiedsprocessen bodemdaling & klimaat, Groene tuinen Komt terug in verschillende projecten. Bijvoorbeeld communicatiecampagnes en onderdeel van reconstructieprojecten.

Droogte

Toelichting Wateroverlast

Wat

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

28 van 34

Verschillende aanpassingen om de biodiversiteit te verbeteren

Toepassen van natuurvriendelijke oevers

1. Insectvriendelijke planten 2. Bladafval en takken(rillen) laten liggen 3. Snoei- en maaibeleid aanpassen 4. Vogelnestkasten en insectenhotels plaatsen 5. Toepassen natuurvriendelijke oevers Daar waar mogelijk wordt de beschoeiing vervangen door een natuurvriendelijke oever

X

X

Proeftuin Krimpenerwaard

Onderzoeken en pilots voor adaptieve landbouw, doel is om landbouw in stand te houden. Klimaatslim Boeren op Veen Langs de Vlist en in polder Stein. Aanleg waterinfiltratie icm biodiversiteitsmaatregelen. Komt voort uit Klimaatakkoord, deel 'Landbouw en landgebruik'. Planvorming Natuurnetwerk De provincie werkt aan nieuwe natuurgebieden. In de Krimpenerwaard Krimpenerwaard zijn dit de Veenweidegebieden en de aanleg van natuurschakels; aanleg van natuur in combinatie met het verhogen van waterpeil. Biodiversiteitsconvenant Prachtlint

Voorheen Blauwzaam Lint. Door Alblasserwaard en Vijfheerenland verbinding van ecologisch beheerde bermen en kaden; vlinder- en bijenlint. Motie M19-75 Krimpenerwaard ook aansluiten (12 nov 19)

Rotterdam de Boer op

afzet lokale producten van natuurinclusieve bedrijven naar Rotterdam

Natuur- en vogelwerkgroep

Anneloes Visser is contactpersoon voor de Natuur- en vogelwerkgroep

Deltaprogramma Agrarisch Waterbeheer

Verbeteren van waterkwaliteit

Platform slappe bodem

Samenwerking van lokale overheden, werken aan bewustwording en agendering van bodemdaling. Meerjaren Investeringsprogramma om kwaliteitsimpuls geven aan natuur- en recreatiegebieden De GGD heeft infographics gemaakt om mensen te informeren over wat moeten doen tijdens een hittegolf. De GGD biedt informatie aan over de leefomgeving; over vervuilde lucht, hitte, vervelende beestjes, etc. Inclusief een atlas leefomgeving.

Groenalliantie Hitteplannen Leefomgeving

X

X

X

X

X X

Project 'Krachtige Verhoging van de IJsseldijk IJsseldijken Krimpenerwaard (KIJK)'

X

X

Project 'Sterke Lekdijk'

Verhoging van de Lekdijk

X

X

Klimaatatlas

Door middel van de klimaatatlas kunnen mensen zelf bekijken welke risico's er zijn rondom de eigen woning Informeren over risico op natuurbranden

Natuurbrandrisico Samenwerking veiligheidsregio

Voorbereiden en het maken van plannen in geval van rampen en crises

Weerkrachtig Zuid-Holland

Klimaatadaptatiestrategie van de Provincie Zuid-Holland

Omgevingsdienst MiddenHolland

Het ODMH ondersteunt de regiogemeenten bij de opgave vanuit de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

29 van 34

Bijlage 2 Oplossingsrichtingen In het verlengde van de ambities, beschreven in hoofdstuk 3, wordt hieronder kort aandacht besteed aan oplossingsrichtingen als het gaat om de vier klimaatthema’s. Deze mogelijke oplossingen zijn gebruikt voor de scenario’s die in hoofdstuk 5 van dit rapport aan bod komen. Ook zullen ze als input dienen voor de op te stellen uitvoeringsagenda. Oplossingsrichtingen wateroverlast Omdat het de verwachting is dat regenbuien verder in hevigheid zullen toenemen is het belangrijk om bij herinrichting, renovatie en nieuwbouw de afvoer van hemelwater te beperken door verhard oppervlak zoveel mogelijk te beperken en water vast te houden daar waar het valt. Daarnaast moet in de bovengrondse inrichting voldoende ruimte worden gereserveerd voor (tijdelijke) opvang van hemelwater. Er wordt nu gewerkt met pilotgebieden als het gaat om deze nieuwe manier van inrichten van het openbare gebied (zie kader Johannes Vermeerstraat - Krimpen aan de Lek). Gemeente Krimpenerwaard realiseert in het kader van IBOR jaarlijks circa vijf reconstructies. Wanneer alle gebieden aangepakt dienen te worden, is daarmee een periode van ruim dertig jaar nodig. Dat betekent dat het tempo iets te traag is om de klimaatbestendigheid in 2050 bereikt te hebben. Sommige gebieden zullen wellicht al klimaatbestendig zijn waardoor de planning mee kan vallen.

Daartegenover staat een extra risico van vertraging bij projecten doordat participatie of een klimaattoets meer tijd kosten dan normaal. Zaken als hoeveelheid verharde buitenruimte, beschikbaarheid van oppervlaktewater met een ongelimiteerde bergingscapaciteit en de zetting van naastgelegen panden maken maatwerk per project noodzakelijk zoals locatie specifieke stresstesten en risicodialogen. Klimaatverandering maar ook nieuwe systemen voor opvang en verwerking van hemelwater vragen om nieuwe ontwerpmaatstaven. Duidelijk is dat bij nieuwe ontwikkelingen veelal een hoger ambitieniveau moet worden gehanteerd dan bij reconstructies van bestaand gebied. Bij nieuwe ruimtelijke projecten moet, zoals eerder vermeld, een klimaattoets worden ingevoerd en minimale eisen worden gesteld op basis van het resultaat van de toets. Voor de toekomst is er behoefte aan meer detailinformatie, technische innovaties en wellicht het verordenend reguleren van afstroming van hemelwater naar het openbare gebied. Er is een sterke samenhang met de thema’s hitte en droogte. Vergroening van bebouwde gebieden (incl. bedrijventerreinen) vraagt ook meer ruimte voor het inlaten van hemelwater in de bodem. Een integrale aanpak is belangrijk.

Ervaringen in andere gemeenten tonen dat het lonend is om bij reconstructies en andere ingrijpende zaken ook de aangrenzende particulieren en bedrijven actief te benaderen om in dezelfde periode ook hun eigen perceel te vergroenen. Tot slot biedt het werken volgens het Convenant Klimaatadaptief Bouwen kansen om met opdrachtgevende partijen voor nieuwbouw (ontwikkelaars, woningbouwcorporaties) tot afspraken te komen over het realiseren van berging en infiltratie van hemelwater op eigen terrein.

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

30 van 34

Gemeente Krimpenerwaard heeft al uitgesproken om nieuwe woningen duurzaam en toekomstbestendig uit te (laten) voeren. Inmiddels is al in diverse bestemmingsplannen klimaatadaptatie als opgave meegenomen. Oplossingsrichtingen droogte Het overgrote deel van de bodem in de gemeente Krimpenerwaard bestaat uit laagveen. Een negatieve eigenschap van het veen is de slechte draagkracht en de gevoeligheid voor oxidatie. Wanneer de grondwaterstand als gevolg van droogte daalt kan het veen inklinken, waardoor de bodem daalt. Belasting van het veenpakket zorgt tevens voor bodemdaling doordat het veenpakket wordt samengeperst/inklinkt (spons wordt uitgeknepen). In veenweidegebieden zorgt de droogte voor extra problematiek. Door verdroging van het veen oxideert het veen sneller, het veen verteert en wordt omgezet in CO2. Naast extra inklinking zorgt dit voor toename van de uitstoot van CO2. Om schade te beperken is het belangrijk het waterbergend vermogen van de bodem zo optimaal mogelijk te benutten. Hiermee wordt bedoeld dat het water dat valt wordt opgenomen en vastgehouden in de bodem en het stedelijk watersysteem en kan worden gebruikt in tijden van droogte. Ook kan er extra water in de huidige situatie vanuit de Lek ingelaten worden, zolang het van voldoende waterkwaliteit is (zoutgehalte).

Met als doel bodemdaling, funderingsschade, schade aan infrastructuur en schade aan natuur en ecologie zoveel mogelijk te beperken Extra bodemdaling in het gebied van de Krimpenerwaard, resulteert op den duur in grotere beperkingen voor de agrarische sector en schade aan gebouwen en voorzieningen in het bebouwde gebied. De remedie is om nu een grotere inzet te plegen en dat vergt natuurlijk extra geld en inspanning. De oplossing voor het remmen van bodemdaling in het landelijke gebied is het verhogen van het grondwaterpeil. Dit vereist wel een omslag in het denken, vooral voor agrariërs leidt dat tot vernatting van hun percelen en dus het aanpassen van de bedrijfsvoering. Ook wordt er geëxperimenteerd met het vermengen van klei in veen en het uitrollen van waterinfiltratiesystemen om peilopzet uit te stellen. Het huidige beleid om bij reconstructies binnen de bebouwde kom zogenaamde drainage transportriolen aan te leggen wordt voorgezet. Daarmee wordt actief grondwaterpeilbeheer gepleegd waarmee uitdroging van de bodem en daarmee bodemdaling binnen de bebouwde kom zoveel mogelijk wordt voorkomen. Oplossingsrichtingen hitte Mogelijke oplossingen voor hittestress zijn meer groen en meer open en stromend water. Dit biedt tevens kansen voor meer biodiversiteit. Mogelijk kan hiervoor ruimte worden gevonden door minder auto’s in hittestress gevoelige wijken te parkeren.

Ook kan gekeken worden naar de wijze van bouwen door minder gebruik te maken van donkere kleuren en materialen en meer gebruik te maken van groene daken en gevels. Het stimuleren van meer groen bij particuliere bebouwingen en (bedrijven) terreinen geeft mogelijkheden. Extra aandacht is nodig daar waar kwetsbare groepen wonen. Met het opstellen van een lokaal hitteplan kunnen aanvullende maatregelen genomen worden. Oplossingsrichtingen overstromingen Samen met de Veiligheidsregio gaat de gemeente onderzoeken in hoeverre het voorkomen van en adequaat handelen bij overstromingen geborgd is in beleid en plannen van de gemeente en de

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

31 van 34

Hoogheemraadschappen13. Binnenkort komt de Veiligheidsregio met een doorlichting van de gevestigde vitale en kwetsbare objecten. Te denken valt aan nutsvoorzieningen, waterzuiveringen en systemen voor dataverkeer. De verwachting is dat velen daarvan zullen uitvallen bij een overstroming van een primaire kering. Tegelijkertijd kan dit een worst-case scenario genoemd worden in termen van hoogwaterbescherming omdat het in praktijk maar zelden zal voorkomen (de kans is eens in de 10.000 jaar). Het vraagt wel van de gemeente om tenminste een goed zicht te hebben op het risico- en crisisbeheer op het niveau van de kernen of de wijken. En dit ook te delen met inwoners en ondernemingen.

13 De netwerkpartners bouwen zo samen aan een volwassen crisisorganisatie. Zie het regionale beleidsplan van de

Veiligheidsregio “Veiligheid in samenhang”.

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

32 van 34

Bijlage 3 Capaciteitsuitbreiding Concept functiebeschrijving klimaatadviseur De klimaatadviseur (schaal 10) heeft als voornaamste taak om de uitvoeringsagenda van de gemeente Krimpenerwaard op te stellen, te implementeren en aan te jagen. Dit betekent onder meer: - Implementeren van de klimaattoets en managen van de uitvoering ervan. - Integraal werken met andere beleidsdomeinen, ‘opleiden’ van collega’s. - Samenwerken met gebiedspartners, netwerk onderhouden. - Verdiepend onderzoek uitvoeren naar maatregelen. - Subsidie(s) initiëren en uitvoeren. - Stimulerende projecten en campagnes leiden. Qua kwalificaties moet de klimaatadviseur minimaal 5 jaar werkervaring hebben. Kennis van klimaatadaptatie en specifiek klimaatadaptatiemaatregelen is een vereiste, net als een aantoonbaar netwerk bij gemeenten, woningcorporaties en waterschappen. Het is belangrijk dat de adviseur integraal werkt en klimaatadaptatie koppelt o.a. aan de omgevingswet, energietransitie en gebiedsontwikkeling binnen de gemeente. Menukaart Klimaatadaptatie 2021 ODMH In elk scenario staat een capaciteitsinzet vanuit ODMH beschreven om de gemeente Krimpenerwaard te ondersteunen bij de uitvoering van aspecten uit de klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda. Deze bijlage heeft als doel om hier iets meer idee bij te krijgen.

Bij ODMH werkt een team van ongeveer vijf personen met verschillende achtergronden die gespecialiseerd zijn in klimaatadaptatie. De ODMH heeft kennis van en ervaring bij de gemeente door de intensieve samenwerking op diverse vakgebieden en weet wat er in de andere regiogemeenten speelt. Afhankelijk van de behoefte van de gemeente kan voor de ondersteuning de juiste persoon gekozen worden. De basisinvulling kan een sparringpartner zijn voor de klimaatadviseur. Daarnaast wordt er elk jaar een menukaart opgesteld door ODMH (zie hieronder de menukaart 2021) waarin mogelijkheden beschreven worden van projecten en taken die de ODMH voor de gemeente kan uitvoeren. Verankering □ Opstellen Klimaatadaptatiestrategie □ Opstellen Uitvoeringsagenda □ Aanpassen Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) □ Klimaatadaptatie inbrengen in Omgevingsvisie □ Klimaatadaptatie opnemen in omgevingsplan □ Klimaatadaptatie in Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) □ Opstellen gemeentelijk hitteplan □ Klimaatadaptatie in Woonvisie □ Implementeren evacuatieplan waterveiligheid en overstromingsrisico’s □ Aansluiten bij Convenant Klimaatadaptief Bouwen □ Klimaatadaptatie in Sportbeleid □ Klimaatadaptatie in Huisvestingsbeleid scholen □ Klimaatadaptatie in Duurzaamheidsbeleid □ Onderzoek Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

33 van 34

□ □ □

Geografische analyses (platte daken, kwetsbaarheid nutsvoorzieningen, afstand tot openbaar groen, etc.) Onderzoek naar specifieke oplossingen en innovaties Onderzoek naar kansrijke stimuleringsregelingen

Kennisuitwisseling en communicatie □ Gemeentelijke klimaatadaptatie storymap □ GIS-producten (bijv. natte-voetenapp) □ Kennismarkt/mini-congres klimaatadaptatie regio Midden-Holland (regionaal) □ Interne workshops voor gemeentelijke afdelingen □ Bewonersparticipatieprojecten Uitvoering □ Specifieke risicodialogen □ Deelnemen in projectteams ter bevordering van klimaatadaptieve maatregelen (bijv. vergroening bedrijventerreinen) □ Advisering over klimaatadaptatie bij ruimtelijke plannen □ Acties uit Uitvoeringsagenda’s

Klimaatadaptatiestrategie gemeente Krimpenerwaard

34 van 34