BIJL - IBOR 2 rapport 699319

IBOR 2021-2025 ➢

Geactualiseerd integraal beleidsplan voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte

Voorwoord Voor u ligt het Integraal beleidsplan openbare ruimte 2021-2025 (IBOR 2). Met dit plan laat de gemeente zien hoe zij haar openbare buitenruimte de komende jaren gaat beheren. Het IBOR 2 gaat verder met waar we in IBOR 1 mee zijn begonnen: ▪

We werken kwaliteitsgericht binnen de beschikbare middelen

▪

We spelen in op trends en ontwikkelingen

▪

We dragen zorg voor een veilige openbare ruimte

▪

We kennen de kwantiteit en kwaliteit van ons areaal

Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte doen wij volgens de principes van integraal beheer. Hierbij beschouwen wij de onderdelen van de openbare ruimte als een geheel. We hebben het dan over wegen, openbare verlichting, groenvoorzieningen, bomen, water, civiele kunstwerken, speelvoorzieningen en verkeers- en straatmeubilair. Leeswijzer De aanleiding en context van het IBOR staan in hoofdstuk 1. In hoofdstuk 2 kijken we terug op IBOR 1, zowel naar de theorie als hoe dit uitgepakt heeft in de praktijk; waar leren we van en wat zetten we door in het actuele beleid? De ambities van IBOR 2 en bovenliggend doel leest u in hoofdstuk 3. Ze liggen in lijn met die van IBOR 1 en zijn gericht op het voortzetten en verbeteren ervan. Om dit te bereiken hanteren we actuele uitgangspunten. Deze staan in hoofdstuk 4. We beschikken over hernieuwde data, bekrachtigen de uitgangspunten uit IBOR 1 en bekijken waar dusdanige ontwikkelingen zijn geweest, dat een actualisatie nodig is. Het mogelijk maken van onze ambities en doelen, hangt natuurlijk ook af van de beschikbare middelen. En de mate waarin die toereikend zijn. Hoofdstuk 5 omvat de uiteenzetting van de financiën en hoe die voor het dagelijks en groot onderhoud in de begroting worden verwerkt. Het IBOR 2 sluit af met de planning van zaken in de komende beleidsperiode.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

2

Inhoud Voorwoord 1. Aanleiding

4

5. Financiën

2. Terugblik IBOR 1

5

a. b. c. d.

a. b.

Het beleid De praktijk

3. IBOR 2 a. b.

a.

21

Planningen IBOR 2

9

Trends en ontwikkelingen Afbakening Areaalgegevens Beeldkwaliteit Prijspeilen en ingroeimodel Levensduur kapitaalgoederen Verdeling IBOR - vGRP

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

Doorrekening IBOR 2 Vergelijk begroting 2020 Voorziening IBOR Areaalgroei en prijsindexatie

6. Slotopmerkingen

Ambities Doel

4. Actuele uitgangspunten a. b. c. d. e. f. g.

7

17

Bijlagen I.

16-9-2021

Definities onderhoud

3

1. Aanleiding Kerntaak gemeente

▪

Het adequaat beheren en onderhouden van de openbare ruimte is een kernverantwoordelijkheid van de gemeente. We leveren hiermee een bijdrage aan de veiligheid, de gezondheid en het welzijn van onze inwoners.

Een goed financieel en operationeel beheer is ook van economisch belang; we voorkomen kapitaalvernietiging en gaan zorgvuldig om met geld. Om deze verantwoordelijkheid invulling te geven, stellen we beleid op dat ons kaders en handvatten hiervoor geeft. IBOR 1 loopt af, inzichten veranderen Op 31 oktober 2017 is het Integrale Beleidsplan Openbare Ruimte voor de planperiode 2018-2021 (verder: IBOR 1) vastgesteld door de gemeenteraad. Het IBOR 1 is opgesteld met als doel het harmoniseren van beleid en middelen voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte na de fusie.

Tot slot is het actualiseren van het beleid niet alleen het updaten van de ingrediënten, maar ook het bekijken welke resultaten behaald zijn en wat we daarvan kunnen leren.

IBOR en het beheerproces Het IBOR vormt een belangrijke schakel tussen de strategische kaders en de invulling van het beheer binnen de verschillende vakgebieden. Het IBOR legt namelijk de keuze van de raad vast op het gebied van beeldkwaliteit en de bijbehorende financiële middelen. Hieronder is het beheerproces schematisch weergegeven. De bovenste cyclus van het proces noemen we het regisserend beheer. In dit deel staan de klant, de opdracht en het te beheren areaal centraal.

Het onderste deel wordt het uitvoerend beheer genoemd. In dit deel staat de uitvoering van het onderhoud en het toezicht daarop centraal.

De planperiode van het IBOR 1 loopt in 2021 af, dus is in 2020 gestart met actualisatie. Hierbij zijn de volgende zaken meegenomen als input voor het nieuwe beleidsplan: ▪

We merken dat er spanning ontstaat op de budgetten. We vragen ons daarom af of de planning nog haalbaar is, welke opties we hebben en hoe we dit in de toekomst kunnen aanpakken.

▪

Weersomstandigheden hebben een grote invloed op de beeldkwaliteit. Het gewenste niveau bereiken en vasthouden is op sommige momenten dan ook een grote uitdaging. Dit vraagt niet alleen een flexibele manier van werken, maar ook flexibiliteit en acceptatie over de termijn waarbinnen de openbare ruimte weer op niveau is.

▪

Ook is ons databeheer steeds verder op orde. Dit helpt ons bijvoorbeeld in het beter bepalen van de werkelijke levensduur van onze voorzieningen. Daarnaast weten we steeds beter wat ons areaal is en in welke staat het verkeert. Dit is weer van invloed op onze middelen, capaciteit en planning.

▪

Bredere maatschappelijke thema’s zoals klimaatverandering en gezondheid nemen een steeds prominentere rol in de openbare ruimte in. Het beheer en onderhoud moet daaraan bijdragen.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

4

2. Terugblik IBOR 1 a. Het beleid Het IBOR 1 is opgesteld voor de periode 2018-2021. Het plan was gericht op het harmoniseren van beleid voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Hiermee werd voor de nieuwe gemeente een eenduidige werkwijze vastgelegd, met als doel: “Adequaat beheren en onderhouden van de openbare ruimte door inzicht in onderhoudsniveaus en wanneer en hoe middelen ingezet worden.” Het diende als kader voor de uitvoering van dagelijks, middelgroot en groot onderhoud in de buitenruimte. Uitgangspunten IBOR 1 ▪

Integrale benadering van kernen, klein onderhoud (exploitatie) en groot onderhoud en taakvelden.

▪

Het aanhouden van één Voorziening IBOR inclusief Civiele kunstwerken en Water (baggeren).

▪

De financiële gevolgen voor exploitatie en voorziening worden bepaald op basis van de uitgangspunten van de beheerplannen voor de taakvelden.

▪

Eenmaal per vier jaar een nieuw IBOR.

▪

Eenmaal per twee jaar een nieuwe meerjarenonderhoudsplanning (MJOP).

Reikwijdte IBOR 1 Het IBOR 1 omvat de taakvelden groen, openbare verlichting, civiele kunstwerken, wegen, speelruimte en watergangen. Hiervoor is een eigen voorziening beschikbaar waar middelgroot en groot onderhoud uit bekostigd wordt. De integrale investeringen (groot onderhoud) in de openbare ruimte zijn geborgd in het projectenboek. Dit omvat zowel de taakvelden uit het IBOR als de riolering en gaat over de perioden 2018-2019 en 2020-2021.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

5

2. Terugblik IBOR 1 b. De praktijk Het is natuurlijk erg interessant om te zien wat voor effect het beleidsplan IBOR 1 in de praktijk heeft gehad. Daarom een overzicht van noemenswaardige effecten en ontwikkelingen sinds de vaststelling van het beleid. Onderhoudskwaliteit openbare ruimte en aanpassing van onze werkwijze De onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte kreeg in 2018 de nodige aandacht van de politiek en inwoners. Door veranderde regelgeving (nietchemische onkruidbestrijding), een nieuwe manier van organiseren (beeldkwaliteit en frequentie-gestuurd werken) en wensen op het gebied van biodiversiteit, kwam de onderhoudskwaliteit onder druk te staan en kwamen de verwachting en realiteit niet altijd met elkaar overeen. We hebben toen de regie en aansturing gewijzigd en binnen de beschikbare middelen gedaan wat mogelijk was. De gewenste onderhoudskwaliteit is ondersteunend voor deze werkwijze en biedt ruimte voor andere wensen. Een goed voorbeeld is het maaien van gazons, waar groeizaam weer (vochtig en warm) een grote rol speelt. Op dat moment is eigenlijk overal tegelijk inzet nodig, maar dat is onbetaalbaar. Hierdoor staat het gras op sommige plekken tijdelijk hoger.

Door hierover afspraken te maken met de aannemer, gericht te sturen op locaties die het hardst nodig zijn én hierover te communiceren met inwoners, is sprake van duidelijkheid over waar we mee bezig zijn en een acceptabele periode waarin niet voldaan wordt aan dit beeld. Het resultaat is een veilige openbare ruimte die er verzorgd en acceptabel uit ziet. We houden achterstanden beperkt en dragen zorg voor de duurzame instandhouding van onze kapitaalgoederen.

Professionalisering van het beheer en onderhoud Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte hebben we verder geprofessionaliseerd met ondersteunende software. Hiermee hebben we betere onderlinge afstemming en kunnen we onze werkzaamheden nog beter sturen. Daarbij hebben we ons databeheer ook verder op orde gebracht. Hierdoor is inzichtelijk hoeveel areaal er sinds 2017 bij is gekomen en wat de kwaliteit daarvan is. De effecten hiervan vormen uiteraard belangrijke input voor de berekeningen van IBOR 2. Projecten starten minder snel dan gepland We hebben ervaring opgedaan met de doorlooptijd van diverse projecten uit het meerjarenonderhoudsplan. We zien dat de snelheid hiervan afhankelijk is van de omvang van zo’n project en het effect op de omgeving. We zien nu dat de planning niet geheel haalbaar is. Het gevolg hiervan is dat de realisatie van de projecten deels later plaatsvindt dan waar we (financieel) rekening mee hielden. Dit inzicht biedt ons belangrijke input voor het IBOR 2, nieuwe projectplanningen en bijbehorende middelen. Wat we bijvoorbeeld hiervan geleerd hebben, is dat onze levensduur in de praktijk 2 jaar hoger ligt dan in eerste instantie rekening mee werd gehouden. Deze effecten zijn dan ook meegenomen in de nieuwe berekeningen.

Budgetten zijn gecombineerd om initiatieven en projecten mogelijk te maken Budgetten voor het beheer van de openbare ruimte hebben serieus bijgedragen om initiatieven en projecten in onze openbare ruimte mogelijk te maken. Dit noemen we ook wel werk-met-werk maken. De investeringen bedroegen in de afgelopen 5 jaar meer dan 50 miljoen euro. Ontwikkeling, vernieuwing én beheer gingen zo hand in hand.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

6

3. IBOR 2 a. Ambities De gemeente zorgt voor een schone, hele en veilige leefomgeving. We doen dat omdat we het belangrijk vinden dat de inwoners in een goed onderhouden openbare ruimte leven. Het IBOR 2 borduurt voort op het aflopende IBOR 1. Er wordt vastgehouden aan de vastgestelde ambities met betrekking tot de beeldkwaliteit. Bijdragen aan doelen van de gemeente We dragen met ons beheer en onderhoud bij aan de bredere doelen van de gemeente en een toekomstbestendige Krimpenerwaard. Hierbij spelen maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing, klimaatverandering en het belang om inwoners te stimuleren om meer te bewegen in hun leefomgeving een rol. De openbare ruimte is een onmisbare drager en verbindende schakel om deze ambities te realiseren. De investeringen die we toch moeten doen rond het onderhoud en de vervangingen bieden kansen om de ambities gericht in te vullen. Integrale afstemming Onder de integrale benadering van de openbare ruimte verstaan we de integrale afstemming van: de elf kernen van de gemeente, het onderhoudsniveau op de te onderscheiden taakvelden en de projecten. Integraal staat voor een aanpak waarin het beheer en onderhoud van de verschillende taakvelden in nauwe samenhang met elkaar worden voorbereid en afgewogen. Van oudsher is de openbare ruimte vanuit een technisch oogpunt ingericht.

De veranderende maatschappij heeft tot een grote druk op de openbare ruimte geleid om alle functies erin te passen. Onder andere recreëren, ontmoeten, verplaatsen, vergroenen en parkeren zijn voorbeelden van functies die nogal eens met elkaar om voorrang strijden. Dit terwijl de beschikbare ruimte (zowel fysiek als financieel) afneemt. De complexiteit van de leefomgeving is daardoor de afgelopen decennia toegenomen.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

Als gevolg van deze complexiteit speelt niet meer alleen techniek een rol. Ook wetgeving, beleid en normeringen vormen belangrijke onderdelen van duurzaam beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Daarmee is de noodzaak van een integrale afstemming tussen de verschillende kapitaalgoederen zoals Wegen, Riolering, Civiele kunstwerken en Openbare verlichting, groter geworden. Veilige ondergrens We ‘bewaken’ de ondergrens van het onderhoud van de openbare ruimte en we mogen hierop worden aangesproken. De drie uitgangspunten voor de ondergrens zijn: ▪

De gemeente is juridisch eindverantwoordelijk voor alle openbaar toegankelijke ruimte. In de leefomgeving hanteren we normen voor technische veiligheid, zoals struikelgevaar en normen van het politiekeurmerk veilig wonen en het keurmerk veilig ondernemen;

▪

We stemmen het beheer en onderhoud af op de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte;

▪

Uitstel van onderhoud mag er niet toe leiden dat waardevolle onderdelen van de openbare ruimte verloren gaan.

Overige randvoorwaarden IBOR 2 ▪

Invulling geven aan de verplichtingen vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV);

▪

Doelmatig beheer en onderhoud binnen de beschikbare financiën;

▪

Afgeven van een gelijkmatige planning in de beschouwde periode;

▪

Leveren van een basis voor de operationele bedrijfsvoering.

16-9-2021

7

3. IBOR 2 b. Doel

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025



Het IBOR 2 geeft inzicht in de kwantiteit en de kwaliteit van onze arealen en de wijze waarop beheer en onderhoud worden uitgevoerd.



Daarmee geeft het ons kaders en handvatten voor het duurzaam en toekomstbestendig in stand houden van de voorzieningen in de openbare ruimte, volgens een vastgelegd kwaliteitsniveau.

16-9-2021

8

4. Actuele uitgangspunten De haalbaarheid van onze ambities en doelen valt of staat met de juistheid van onze uitgangspunten. Sinds de vaststelling van het IBOR 1 in 2017 zijn er nieuwe inzichten ontstaan, hebben zich nieuwe ontwikkelingen voorgedaan en is onze openbare ruimte in omvang toegenomen. In de navolgende pagina’s staan de uitgangspunten voor IBOR 2, voorzien van toelichting en waar mogelijk een vergelijk met IBOR 1. a. b. c. d. e. f. g.

Trends en ontwikkelingen Afbakening Areaalgegevens Beeldkwaliteit Prijspeilen en ingroeimodel Levensduur kapitaalgoederen Verdeling IBOR - vGRP

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

9

4. Actuele uitgangspunten a. Trends en ontwikkelingen De tijd staat niet stil. Sinds de vaststelling van het IBOR 1 in 2017 is er veel veranderd in de wereld om ons heen. We zijn vier jaar verder en zijn van sterke economische ontwikkeling in een pandemie terecht gekomen. Er zijn specifieke ontwikkelingen en trends te benoemen die invloed hebben op ons beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Hier houden we de komende jaren rekening mee: Drukte in de ondergrond Er komen steeds meer kabels en leidingen in de ondergrond (bijv. laadpalen en glasvezel, maar ook de ontwikkeling naar Smart-city). Hierdoor blijft er minder ruimte over voor goede groeiplaatsen voor bomen en planten, moeten er regels en uitgangspunten worden opgesteld en moeten we nóg beter onze werkzaamheden integraal afstemmen en inplannen. Ook zijn er vanwege veroudering van gas- en elektra en de aanpassingen naar de toekomst toe, steeds meer werkzaamheden te verwachten. Dit zorgt voor verminderde bereikbaarheid en mogelijke toename van overlast.

Een voorbeeld is de regio-brede pilot voor wegfunderingen op slappe bodem. Op diverse locaties in het Groene Hart worden de funderingen vervangen door andere materialen zoals schuimglas, EPS piepschuim, BIMS en andere materialen. Gemeente Krimpenerwaard doet mee met een proefvak voor BIMS, bij het project Heemraadsweg in Ouderkerk aan den IJssel. Ter dekking van de kosten is subsidie aangevraagd. Toenemende prijsdruk en schaarste Diverse ontwikkelingen zorgen voor schaarste aan expertise en medewerkers bij uitvoerende partijen. Daarnaast is sprake van grondstoffentekorten waarvan we nog niet weten hoe lang dit zal aanhouden. Deze zaken hebben effect op de prijs en op beschikbaarheid van personeel om projecten uit te kunnen voeren.

Om hier beter op te kunnen sturen wordt het Kaartgericht werken verder ontwikkeld en uitgebreid. Hiermee ontstaat zicht op de (overlappende) werkzaamheden en welke maatregelen we kunnen nemen om de overlast te beperken. Onderhoudsmaterieel verduurzamen

We zetten steeds grotere stappen naar duurzame voertuigen en apparaten; we rijden deels elektrisch en andere voertuigen voldoen aan de hoogste normen voor uitstoot. Dit is een ontwikkeling die de komende jaren verder doorgezet wordt. Circulariteit en verduurzaming in de openbare ruimte We zien kansen voor het toepassen van duurzamere en beter herbruikbare materialen. Die willen we verder onderzoeken en hier kennis en ervaring mee op doen in onze werkzaamheden.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

10

4. Actuele uitgangspunten a. Trends en ontwikkelingen (vervolg)

Klimaatadaptatie Joh. Vermeerstraat Krimpen a/d Lek

Klimaatgevolgen zoals hitte en extreme neerslag worden groter en duidelijker Dit vraagt ons slim om te gaan met de beschikbare ruimte en middelen. Vergroenen, ontstenen, meer bomen en bergen van water op straat en in het groen zijn noodzakelijk om schade en ernstige overlast te beperken. In onze projecten en het onderhoud wordt hier steeds meer rekening mee gehouden. Deze aanpak wordt ook uitgewerkt in een beleidsplan over de strategie voor klimaatadaptatie in de Krimpenerwaard. Participatie In de huidige samenleving is (maatschappelijke) participatie heel belangrijk geworden. Voor wat betreft de openbare ruimte geldt dat het dagelijks onderhoud en reconstructies zich kunnen lenen voor participatie. Participatie ontstaat als bewoners en bedrijven meer betrokken zijn of geraken bij hun woon-, werk- en leefomgeving. Deze betrokkenheid bevordert de sociale samenhang, wat het woonplezier kan bevorderen. Het is in basis dan ook van belang, dat de mogelijkheden van participatie bij bewoners en bedrijven (beter) kenbaar gemaakt worden en dat de werkprocessen intern verder worden ontwikkeld en ingevoerd.

Voor

Enkele voorbeelden van succesvolle ervaringen met participatie in onze gemeente: ▪

Adoptiegroen nabij woningen (ook wel snippergroen);

▪

Winkeliersvereniging levert in overleg en in samenwerking met de gemeente een bijdrage aan een schoner en veiliger winkelcentrum;

▪

Actief inspraak en herinrichtingprojecten;

▪

Adoptie van inrichting en het onderhoud van rotondes en pleinen door ondernemers met als tegenprestatie reclamemogelijkheden en invloed op de directe winkelomgeving;

▪

Boomfeestdag, waarbij scholieren op diverse plekken in de gemeente bomen planten en de waarde van groen wordt benadrukt.

inloopavonden

organiseren

bij

renovatie/

Na Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

11

4. Actuele uitgangspunten b. Afbakening Binnen de scope vallen het dagelijks, middelgroot en groot onderhoud en de vervanging van de openbare buitenruimte in de gemeente Krimpenerwaard, zolang het in eigendom en/of beheer van de gemeente is. In onderstaande afbeelding is weergegeven welke taakvelden binnen het IBOR 2 vallen:

Openbare ruimte

Watergangen

Speelvoorzieningen

Wegen

Civiele kunstwerken

Openbare Verlichting

Groen Beplanting en gras

Bomen

Straatmeubilair & Verkeersvoorzieningen

Straatreiniging

IBOR 2 Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP)

Beheerplan begraafplaatsen

Basis: Databeheer = Nieuw t.o.v. IBOR 1

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

12

4. Actuele uitgangspunten c. Areaalgegevens Sinds 2017 hebben we ons areaal aan kapitaalgoederen in de openbare ruimte steeds verder in beeld en op orde. We inspecteren wat we hebben en inventariseren wat we nog niet 100% weten. Op verschillende taakvelden is dan ook een toename in areaal te zien. Een andere invloed op ons areaal is uitbreiding door woningbouw. Met name in Schoonhoven, Krimpen aan de Lek en Lekkerkerk is de openbare buitenruimte daarom gegroeid.

De verschillen zijn het grootst op de taakvelden Wegen (verhardingen) en Speelvoorzieningen. Hierop zijn in 2018 en 2019 uitgebreide inventarisaties uitgevoerd, om de arealen beter in beeld te brengen. Het werkelijke effect van deze areaaltoenames op de benodigde middelen wordt duidelijk met de doorrekening. Dit hangt ook af van de onderhoudsverantwoordelijkheid. Bij de speelvoorzieningen komt die namelijk deels voor rekening van de scholen.

Onderstaande areaalgegevens gebruiken we als uitgangspunt voor IBOR 2: Kapitaalgoederen As fa l tverha rdi ng El ementenverha rdi ng Ha l fverha rdi ng Stra a tmeubi l a i r Verkeers voorzi eni ngen Bomen Bepl a nting Gra s Speel voorzi eni ngen Openba re verl i chting Bruggen Dui kers Oevers , ka demuren Wa terga ngen

Areaal IBOR 1 1-1-2017

Areaal IBOR 2 1-1-2021

Eenheid Verschil

392.300 1.487.000 21.500 ni et bekend ni et bekend 21.065 303.850 485.744 733 12.151 389 351 49.821 731.040

409.800 1.614.400 33.000 s cha tti ng 1.200 s cha tti ng 12.300 21.269 324.800 508.100 929 12.564 397 370 50.767 740.940

m2 m2 m2 s tuks s tuks s tuks m2 m2 s tuks s tuks s tuks s tuks m1 m2

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

4,5% 8,6% 53,5%

1,0% 6,9% 4,6% 26,7% 3,4% 2,1% 5,4% 1,9% 1,4%

16-9-2021

13

4. Actuele uitgangspunten d. Beeldkwaliteit De openbare ruimte wordt sinds 2017 onderhouden op basis van beeldkwaliteit. Hierbij is gekozen voor een onderhoudsniveau B (gangbaar). Dit niveau wordt veelal in Nederland toegepast. Daarnaast zijn er nog de onderhoudsniveaus A+, A, C en D. Dit staat voor Als nieuw (A+) t/m Slecht en verwaarloosd(D). In de Terugblik op IBOR 1 in de praktijk is te lezen dat beeldkwaliteit niet altijd even makkelijk en vanzelfsprekend is. Het vraagt een bepaalde manier van organiseren en communicatie hierover. En zelfs dan nog is de beeldkwaliteit soms onderwerp van gesprek en discussie. Doorzetten van onderhoudsniveau B Inmiddels hebben we bijna 5 jaar onderhoudsniveau B als uitgangspunt en sluit de huidige beleving en verwachting van inwoners en raad hierop aan. Ook is dit onderhoudsniveau de basis voor de beschikbare middelen, planning en snelheid van de investeringen en bewaken we daarmee de veilige ondergrens. Het sluit aan op onze ambities. In IBOR 2 wordt onderhoudsniveau B dan ook doorgezet, met als aandachtspunt het verder ontwikkelen van onze organisatie in het beheren en onderhouden op B kwaliteit, met flexibiliteit om in te spelen op wensen en accenten aan te brengen waar wenselijk. Wat typeert beeldkwaliteit B: ▪

Redelijk netjes, functioneel, instandhouding, gemiddelde belevingswaarde

▪

Hier en daar zwerfvuil

▪

Hier en daar onkruid op verharding en in groen

▪

Minimale schade aan meubilair en verhardingen

▪

Lichte schade aan groenvakken en bomen

▪

Incidenteel overhangend groen

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

14

4. Actuele uitgangspunten e. Prijspeilen en ingroeimodel In IBOR 1 is gebruik gemaakt van de prijspeilen 1-1-2017. Ook is in IBOR 1 afgesproken dat de indexatie van prijzen bij de actualisatie van het plan wordt opgenomen, niet tussentijds. Prijsstijgingen sinds 2017 We zien dat de prijzen van materiaal en inzet van arbeid en materieel de afgelopen 4 jaar flink zijn gestegen. Dit is dan ook reden om te kijken om welke percentages dit gaat en wat de te verwachten effecten zijn op de benodigde middelen. In de afbeelding hiernaast (bron: CBS) is de gemiddelde stijging voor de GWWsector weergegeven (hoofdzakelijk projecten). Tussen januari 2017 en januari 2021 is dit ca. 11,2%. Als we de prijsstijging van 11,2% zouden toepassen op de huidige onttrekking uit de voorziening, zou dat een toename van ca. €600.000 betekenen. Er zijn echter nog meer factoren van belang voor het bepalen van de uiteindelijke bedragen aan exploitatie en investering. In de doorrekening passen we de prijspeilen van 2021 toe, zodat we een goed beeld krijgen van de kosten die we maken voor onze projecten. Op basis daarvan valt dan te bepalen of de beschikbare bedragen toereikend zijn of niet. Ingroeimodel niet toegestaan Waar indexatie niet is toegepast, is wel gebruik gemaakt van een ingroeimodel voor de stortingen in de voorziening.

Dit model voorzag een stapsgewijze ingroei van €5.003.275 in 2018 naar €5.921.336 vanaf 2032. Hiermee werd voorkomen dat er over een looptijd van 15 jaar een tekort in de voorziening zou ontstaan en de storting en onttrekking evenredig waren. Hierop is echter een reactie gekomen van de accountant (zie afbeelding) dat een dergelijk ingroeimodel niet toegestaan is. Er dient een gelijkmatige dotatie in de voorziening te zijn en dat is er met een ingroeimodel niet. In IBOR 2 en de financiële vertaling daarvan houden we hier dus rekening mee.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

Nb: De IBOR voorziening is niet te laag opgenomen, zoals de paragraaftitel van de accountantsrapportage doet vermoeden. Vanwege het gehanteerde ingroeimodel voldoen we niet aan de eis van gelijkmatige dotaties. En daarom is de oorspronkelijke dotatie te laag.

15

4. Actuele uitgangspunten f. Levensduur kapitaalgoederen g. Verdeling IBOR - Riolering In de afgelopen vier jaar is ervaring opgedaan in de onderhoudsprojecten voor het IBOR en de Riolering. Deze projecten zijn veelal integraal uitgevoerd en omvatten het compleet onder handen nemen van onze openbare buitenruimte. De kapitaalgoederen wegen, riolering, civiele kunstwerken, openbare verlichting en het groen worden dan aangepakt. Uitgangspunten levensduur Wegen en Riolering zijn de twee grootste kostendragers bij projecten. Omdat een vrijvervalriool eigenlijk niet vervangen kan worden zonder de weg open te breken, moet vervanging van die twee op elkaar aan sluiten. Wat we verder zien, zoals te lezen in de Terugblik IBOR 1, is dat de realisatie van een deel van de projecten later plaatsvindt dan waar we (financieel) rekening mee hielden. Wat we hiervan geleerd hebben, is dat de levensduur van onze wegen in de praktijk 2 jaar hoger ligt.

Verdeling IBOR en Riolering De IBOR taakvelden worden gefinancierd vanuit de IBOR voorziening of worden geactiveerd. Dit wordt gedekt uit de algemene middelen, er is geen doelbelasting hiervoor. De riolering wordt gefinancierd vanuit de rioolheffing die onze inwoners en bedrijven betalen. Dit is wel een doelbelasting. Omdat we onze projecten integraal aanpakken, maar de financiering ervan niet, is het belangrijk om de financiële verdeling binnen projecten duidelijk te hebben. In de praktijk komt dit neer op het volgende: ▪

De werkzaamheden die nodig zijn om de riolering te vervangen, komen voor rekening van de riolering. Hierbij valt te denken aan: verwijderen verharding boven de riolering, ontgraven rioolsleuf en afvoeren vrijgekomen grond, verwijderen oude riolering, aanbrengen licht ophoogmateriaal, aanbrengen nieuwe rioolstelsel en het afdekken van de rioolsleuf tot aan de oude bestratingshoogte.

▪

De werkzaamheden die nodig zijn om de weg op te hogen en bruikbaar te maken, komen voor rekening van het IBOR. Hierbij valt te denken aan: ophogen van de weg vanaf de oude hoogte over de gehele breedte met licht ophoogmateriaal en het aanbrengen van nieuw bestratingsmateriaal.

▪

Algemene kosten zoals werkvoorbereiding en aannemerskosten worden verdeeld op basis van de verdeelsleutel 65% riolering, 35% IBOR.

Als uitgangspunt voor IBOR 2 hanteren we dan ook een technische levensduur van 42 jaar voor onze wegen. Dit sluit aan op de technische levensduur van onze riolering die ook op 42 jaar staat.

Deze denkwijze staat ook in het vGRP 2017-2021. Het effect van dit uitgangspunt is dat er minder kosten ten laste van IBOR komen dan waar in IBOR 1 mee werd gerekend.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

16

5. Financiën a. Doorrekening IBOR 2 Doorrekening op basis van actuele uitgangspunten

Uitgevoerd door een extern adviseur

Om te beoordelen welke effecten de geactualiseerde uitgangspunten hebben, is een doorrekening uitgevoerd. Deze doorrekening geeft zicht op de benodigde jaarlijkse budgetten op de exploitatie en op de jaarlijkse onttrekking uit de IBOR-voorziening. Als basis voor de doorrekening is het volgende toegepast:

De doorrekening is door een externe adviseur uitgevoerd. Die heeft de cijfers en uitgangspunten gestaafd aan landelijke kengetallen en actuele prijzen, heeft een onafhankelijke blik op onze specifieke situatie geworpen en heeft alle betrokken medewerkers gesproken over het beheren en onderhouden in de Krimpenerwaard.

▪

Uitgangspunten IBOR 2;

Resultaat

▪

Werkverdeling zoals nu georganiseerd (eigen dienst/derden);

➢

Jaarlijkse uitgaven exploitatie: €4.266.000

▪

De beheerplannen Openbare verlichting(2020), Speelvoorzieningen(2020) en Civiele kunstwerken(2020) zijn ter controle en input voor de cijfers gebruikt;

➢

Gemiddeld jaarlijkse uitgaven MJOP IBOR: €6.034.000

➢

Totaal: €10.300.000

Taakveld

Doorrekening exploitatie

Doorrekening MJOP IBOR

Totaal doorrekening

WEGEN VERKEER- & STRAATMEUBILAIR STRAATREINIGING GROEN SPELEN OPENBARE VERLICHTING CIVIELE KUNSTWERKEN WATERGANGEN

€ € € € € € € €

783.000 182.000 589.000 1.603.000 158.000 716.000 194.000 41.000

€ €

€ € € € € € € €

TOTAAL

€

4.266.000 €

▪

Vergelijking met de Begroting 2020 om te beoordelen wat de verschillen zijn en de haalbaarheid van de ambities te bepalen.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

€ € € € €

2.969.000 361.000 590.000 265.000 697.000 994.000 158.000

3.752.000 543.000 589.000 2.193.000 423.000 1.413.000 1.188.000 199.000

6.034.000 € 10.300.000

17

5. Financiën b. Vergelijk begroting 2020 Om te bepalen welke gevolgen er voor de begroting 2021 en verder zijn, is de doorrekening vergeleken met de begroting 2020. Hiervan is de jaarrekening compleet, waardoor we een goed beeld hebben wat er aan beheer en onderhoud van de openbare ruimte in 2020 werd uitgegeven. Er is voldoende budget beschikbaar in de exploitatie om het beheer en onderhoud uit te voeren op onderhoudsniveau B.

Taakveld * Toelichting op Groen - Bomen Ter verduidelijking is deze korte toelichting op Groen opgenomen. Het betreft specifiek het planmatig onderhoud en inspecties van de Bomen. Er is hier namelijk sprake van een verschuiving van de budgetten die goed vastgelegd moet worden: ▪

In 2020 zat het budget voor het planmatig onderhoud van de Bomen nog in de exploitatie. Om het vergelijk tussen de doorrekening en de begroting zuiver te houden, is het budget in de hiernaast opgenomen tabel niet meegenomen;

▪

Vanaf IBOR 2 worden de lasten voor het planmatig onderhoud van Bomen gedekt vanuit de voorziening IBOR.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

WEGEN VERKEER- & STRAATMEUBILAIR STRAATREINIGING GROEN * SPELEN OPENBARE VERLICHTING CIVIELE KUNSTWERKEN

Doorrekening exploitatie

WATERGANGEN

€ € € € € € € €

TOTAAL

€

783.000 182.000 589.000 1.603.000 158.000 716.000 194.000 41.000

Begroting exploitatie 2020

€

970.412

€ € € € € € 4.266.000 €

572.283 1.652.431 120.365 691.217 220.255 40.638 4.267.601

18

5. Financiën c. Voorziening IBOR Om te beoordelen of de gemiddeld jaarlijks benodigde budgetten voor de Meerjarige Onderhoudsplanning (MJOP) passen binnen de huidige IBOR voorziening, is een doorkijk van 15 en 20 jaar gemaakt. Deze doorkijk geeft zicht op het verloop van de voorziening IBOR met de jaarlijkse stortingen en gemiddelde onttrekkingen.

Activeren binnen het IBOR 2

Onttrekken en activeren conform BBV

▪

Voor Civiele kunstwerken gaat het jaarlijks gemiddeld om ca. €400.000, af te schrijven in 40 jaar

▪

Voor Openbare verlichting gaat het jaarlijks gemiddeld om ca. €430.000, af te schrijven in 40 jaar

Bij de actualisatie van het IBOR is gekeken of we voldoen aan de verplichtingen uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Over het beheer en onderhoud van onze kapitaalgoederen schrijft het BBV het volgende voor:

In IBOR 1 bleken groot onderhoud en vervanging nog door elkaar gebruikt te worden. Regelgeving schrijft voor dat dit gescheiden moet zijn. We hebben dit nu nog beter inzichtelijk gemaakt. Het gaat daarbij om de vervanging van civiele kunstwerken (bruggen/beschoeiing) en de openbare verlichting.

In de praktijk van alledag worden de termen groot onderhoud en vervangen vaak door elkaar gebruikt. Tot 2017 was het verschil ook minder van belang. Maar nu is het onderscheid tussen onderhoud en vervanging cruciaal vanwege de regels die de BBV stelt aan de financiering van de kosten.

Uit de doorrekening komt een bedrag van €6.034.000 aan jaarlijkse uitgaven op de MJOP. Hiervan wordt dus €830.000 geactiveerd. De jaarlijkse onttrekking uit de IBOR voorziening bedraagt dan gemiddeld €5.204.000. Activeren leidt tot een verschuiving van lasten naar de exploitatie. Hier wordt in de begroting rekening mee gehouden.

Onderhoud

Doorkijk 15 en 20 jaar

Onderhoud is het uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein en groot onderhoud. Het uitvoeren van onderhoud is niet levensduur-verlengend, maar het object behoudt zijn waarde binnen de geplande levensduur.

▪

De eindstand van de voorziening in 2020: €18.292.409;

▪

De storting bedraagt per jaar: €4.503.275 (dit is incl. de ombuiging van €500.000 vanaf 2021);

▪

De gemiddelde onttrekking wordt begroot op € 5.204.000,- per jaar.

Vervanging Van een investering is pas sprake bij: ▪

een significante kwaliteitsverbetering (bijvoorbeeld een investering in de vervanging van bruggen);

▪

een levensduurverlenging (bijv. de vervanging van straatverlichting door led);

▪

aanpassingen om te voldoen aan wet- en regelgeving (bijv. investeringen in civiele kunstwerken om te blijven voldoen aan veiligheidsvoorschriften).

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

In onderstaande tabel is het verloop van de voorziening voor jaar 1, 15 en 20 weergegeven. Ook staan de afschrijvingskosten ten laste van de exploitatie opgenomen: Doork ijk in jaren Jaartal Stand begin van het jaar Storting Onttrekking Stand eind van het jaar

€ € € €

Afschrijving in de exploitatie

€

16-9-2021

jaar 1 2021 18.292.409 4.503.275 -6.713.233 16.082.451 -

na 15 jaar 2035 € 4.310.118 € 4.503.275 € -5.204.000 € 3.609.393 €

na 20 jaar 2040 € 806.493 € 4.503.275 € -5.204.000 € 105.768

290.500 €

394.250

19

5. Financiën d. Areaalgroei en prijsindexatie Het te beheren areaal in de openbare ruimte groeit in de komende jaren gestaag. Doordat er gemiddeld zo’n honderd woningen per jaar worden opgeleverd, naast de nieuwe bedrijfsterreinen, bedraagt de groei van het areaal per jaar ongeveer 1%. Het is zo dat het nieuwe areaal direct meedoet in het dagelijks onderhoud. Prijsindexatie Aangezien de prijzen de afgelopen vier jaar met 11,2% gestegen zijn, is het de aanbeveling hier een indexering van 1,6% per jaar op te nemen in de begroting.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

20

6. Slotopmerkingen a. Planningen IBOR 2 Dit IBOR gaat over de planperiode 2021-2025. Het is de bedoeling om elke vier jaar (éénmaal per raadsperiode) een nieuw IBOR vast te stellen. We borgen hiermee dat het strategisch beleid reageert op externe ontwikkelingen en op ontwikkelingen in de arealen van de taakvelden. Het IBOR 2 is het tweede in deze vorm in gemeente Krimpenerwaard. Het volgende IBOR zal reageren op voortschrijdend inzicht in de komende jaren. De planning in een notendop: ▪

jaarlijks de opstart van integrale projecten;

▪

tweejaarlijks het vaststellen de nieuwe MJOP (door het college);

▪

vierjaarlijks een nieuw beleidsplan IBOR (door de raad).

Voorgenomen planningen Integrale projecten MJOP 22-23:

IBOR 3:

▪

2021 vaststellen MJOP 22-23 (door het college)

▪

2024/2025 voorbereiding IBOR 3 en MJOP 26-27

▪

2022 opstarten projecten jaarschijf 2022

▪

2025 vaststellen IBOR 3 (door de raad)

▪

2023 opstarten projecten jaarschijf 2023

▪

2025 vaststellen MJOP 26-27 (door het college)

▪

2023 t/m 2026 uitvoering projecten

Integrale projecten MJOP 24-25: ▪

2022/2023 voorbereiding MJOP 24-25

▪

2023 vaststellen MJOP 24-25 (door het college)

▪

2024 opstarten projecten jaarschijf 2024

▪

2025 opstarten projecten jaarschijf 2025

▪

2025 t/m 2028 uitvoering projecten

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

21

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

22

Bijlagen

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

23

Definities onderhoud Alle onderhoudsaspecten staan in onderling verband met elkaar. Indien één van de fases niet effectief en efficiënt kan worden uitgevoerd, leidt dit (vrijwel) altijd tot hogere kosten in een andere fase. Het goed oppakken en afstemmen van alle onderhoudsfases leidt tot een openbare ruimte die langer meegaat en zodoende op de lange termijn goedkoper te onderhouden is. Dagelijks onderhoud Werkzaamheden die bij dagelijks onderhoud horen zijn reiniging, vegen, maaien, snoeien, onkruidbestrijding, kleine reparaties aan verhardingen, etc. Binnen het groenonderhoud vallen de meeste werkzaamheden onder het dagelijks onderhoud. Dagelijks onderhoud heeft de volgende kenmerken: ▪

Het zijn preventieve of correctieve maatregelen om een object in goede staat te houden of te brengen;

▪

De maatregelen worden gedurende een planjaar uitgevoerd;

▪

Ze continueren of waarborgen de functionaliteit en de bedrijfszekerheid;

▪

Het zijn kleinere, zich herhalende ingrepen, die lokaal of over een beperkt gedeelte worden uitgevoerd;

▪

De lasten kennen geen grote schommelingen en worden in het jaar van uitvoering ten laste van de exploitatie gebracht;

▪

Het dagelijks onderhoud ligt deels vast in bestekken en wordt ook voor een deel uitgevoerd door de eigen buitendienst.

Bij dagelijks onderhoud hoort ook: ▪

Niet‐planmatig of incidenteel onderhoud als service‐onderhoud en reageren op klachten en meldingen.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

24

Middelgroot onderhoud Werkzaamheden die bij middelgroot onderhoud horen zijn bijvoorbeeld het volledig herstraten van een weg, het aanbrengen van nieuwe deklagen asfalt en het vervangen van armaturen van openbare verlichting. Middelgroot onderhoud heeft de volgende kenmerken: ▪

Onderhoudsmaatregel die over een groot gedeelte of een essentieel onderdeel planmatig (periodiek) wordt uitgevoerd, met het doel het beheerobject na de maatregel weer aan de (technische) richtlijnen te laten voldoen. Dit gebeurt planmatig na afweging van prioriteiten aan de hand van schades, functie, gebruik etc.;

▪

Het kan gaan om vervangen van delen van het beheerobject (bijvoorbeeld een nieuwe toplaag voor asfalt). In tegenstelling tot Groot onderhoud wordt slechts een deel van het beheerobject vervangen;

▪

Ingrijpend van aard en periodiek (van te voren bepaalde vaste frequenties) op een groot deel van het object. De frequentie van maatregelen is in de regel lager dan eens per jaar;

▪

Projectmatig uitgevoerd, bijvoorbeeld via een buurtgerichte aanpak.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

25

Groot onderhoud In het geval van Groot onderhoud wordt de gehele constructie opnieuw gemaakt, dus de weg inclusief fundering. In het wegenonderhoud wordt ook de term rehabilitatie gebruikt. Ook voor het vervangen van objecten zoals een speeltoestel, een groenvak of een boom wordt de term Groot onderhoud gebruikt. Essentieel bij Groot onderhoud is dat het niet gaat om herinrichting. Het gaat om het vernieuwen van de constructie waarbij eenzelfde inrichting wordt teruggebracht. Groot onderhoud wordt vaak beschouwd als investeringen. Vanuit beheer en onderhoud van de openbare ruimte is doorgaans geen geld beschikbaar voor het anders inrichten van (reconstrueren) of bijplaatsen van onderdelen in de openbare ruimte. Groot onderhoud heeft de volgende kenmerken: ▪

Ingrijpende maatregel aan het eind van de gebruiksduur op een groot deel van het object;

▪

Nieuw materiaal in (nagenoeg) dezelfde inrichting;

▪

Projectmatige aanpak. Het incidenteel vervangen, bijvoorbeeld van een aangereden lichtmast, een defecte armatuur, dode boom en dergelijke, wordt beschouwd als correctief en dus dagelijks onderhoud.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

26

Vervanging In het geval van Vervanging is sprake van een significante kwaliteitsverbetering, veelal aan het einde van de levensduur. Hierbij valt te denken aan het vervangen van objecten zoals een brug, beschoeiing of een lichtmast. Essentieel bij Vervanging is dat de kosten hiervoor worden geactiveerd. Het is dus van belang om de afschrijvingstermijn te bepalen van het te activeren bedrag/kapitaalgoed. 

Bij een bestaand of nieuw object is sprake van een investering indien de lasten betrekking hebben op: ▪

Nieuwe aanleg / areaal uitbreiding openbare ruimte;

▪

Ruimtelijke ontwikkelingen / Grondexploitaties;

▪

Aanleg van betere funderingsconstructie om zettingen te verminderen (anders dan lichtgewicht ophogingsmaterialen zoals bims, EPS enzovoorts);

▪

Toepassen van andere materialen, anders dan die als gevolg van normale ontwikkelingen gebruikt worden of vervangend zijn;

▪

Significante wijziging als gevolg van veranderde wet- en regelgeving of (verkeers-)veiligheidsvoorschriften;

▪

Verhoging van het aan te leggen kwaliteitsniveau.

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025

16-9-2021

27