BIJL - Beleidsnotitie zon op dak in beschermd gezicht - 1100203.pdf

Beleidsnotitie

Zon op dak in beschermd gezicht Mei 2023 Status: CONCEPT 4.0

1

Inhoudsopgave 1. Aanleiding en Achtergrond………………………………………………………………… Pagina 3 2. Doel van de beleidsnotitie……………………………………………………..………….. Pagina 5 3. Afbakening ………………………………………………………………………………..…….. Pagina 5 4. Bestaande wet- en regelgeving……………………………………..………………….. Pagina 5 5. Uitwerking beleidskader……………………………………………………………………. Pagina 9 6. Toelichting…………………………………………………………………………………………. Pagina 11 Bijlage 1…………………………………………………………………………………………….….. Pagina 13

----------------------------------------------------Leeswijzer voor aanvragers: Als u direct het afwegingskader voor zonnepanelen wilt raadplegen, kunt u door naar onderdeel 5. Vergeet niet dat de overige hoofdstukken, maar met name hoofdstuk 6, ook zeer interessant voor u kunnen zijn. Deze informatie kan bijdragen aan een volledige omgevingsvergunningaanvraag die vlot kan worden afgehandeld. ---------------------------------------------------------2

1. Aanleiding en Achtergrond De afgelopen periode zag de gemeente het aantal aanvragen voor de plaatsing van zonnepanelen in beschermd (dorps- en stads-) gezicht toenemen. Ingegeven door de energietransitie en de energiecrisis is voor inwoners duidelijk behoefte aan het plaatsen van zonnepanelen op daken. De gemeente Krimpenerwaard staat positief tegenover de realisatie van zonnepanelen op het dak binnen beschermd gezicht. Belangrijk is wel dat de plaatsing van zonnepanelen zorgvuldig gebeurt met betrekking tot historische materialen en constructies, het karakter en uiterlijk van het gebouw en het aanzicht van de omgeving. Op dit moment is het op veel daken mogelijk om vergunningsvrij zonnepanelen te plaatsen. Het overgrote deel van Krimpenerwaard is vergunningsvrij, mits wordt voldaan aan de vergunningsvrije voorwaarden (zie afbeelding 1). In sommige gevallen is dit niet mogelijk en is er een omgevingsvergunning nodig om zonnepanelen op het dak te mogen plaatsen. Denk aan een monument of wanneer een pandgelegen is in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht. Hier is altijd een vergunning voor nodig.

afb. 1. De van rijkswege beschermde gezichten zijn in rood aangegeven (zie ook bijlage 1). In deze gebieden is een omgevingsvergunning nodig voor het plaatsen van zonnepanelen.

Cultuurhistorie Gemeente Krimpenerwaard heeft vier rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten; Schoonhoven, Haastrecht, Vlist en Bonrepas (zie bijlage 1). Deze gebieden vormen samen de oostgrens van de Krimpenerwaard en zijn onderdeel van de historische Oude Hollandse Waterlinie. De gebieden zijn verschillend in karakter, maar delen de hoge cultuurhistorische waarde. Schoonhoven en Haastrecht zijn vitale kernen met een kwalitatief hoog straatbeeld die voor bewoners en bezoekers aantrekkelijk zijn. In Vlist en Bonrepas is het landschappelijk profiel van rietkragen, rijen knotwilgen en bruggetjes kenmerkend. Het is een waardevol gebied om rustig te wonen en te recreëren.

3

In de Omgevingsvisie wordt dit Waterliniegebied omschreven als waardevol en authentiek waarbij de historie herkenbaar is. Deze kwaliteiten willen we benutten en versterken, zodat mensen het nog beter kunnen beleven. In het kernenbeleid 'Koers en Kader Krimpenerwaard' zijn de vitale kernen Schoonhoven en Haastrecht verder uitgewerkt, waarbij het authentieke karakter van beide plaatsen wordt benoemd. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met de Krimpenerwaard en de Krimpener-waarden. Om de cultuurhistorische waarde van een beschermd gezicht te behouden, zijn ingrepen die invloed hebben op het aanzicht, inclusief het daklandschap, beschermd. Voorheen werd het behoud van cultuurhistorische waardes gekoppeld aan zichtbaarheidscriteria. Volgens de geldende criteria moeten zonnepanelen in beschermd gezicht onzichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte. Volgens de nieuwe richtlijnen zijn zonnepanelen in het zicht mogelijk, als de cultuurhistorische waarde van het pand of het aanzicht niet onevenredig verstoord wordt. Uitgangspunt is om monumenteneigenaren meer mogelijkheden te geven om gebruik te maken van zonnepanelen bij de verduurzaming van hun monument. Dit sluit aan bij het rijksbeleid 'Erfgoed Telt’, waarin de verduurzaming van monumenten een belangrijke plek inneemt in de energietransitie.

Duurzaamheid In 2015 is het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend door een groot aantal landen, waaronder Nederland. In Nederland is het Klimaatakkoord van Parijs uitgewerkt in het landelijke Klimaatakkoord en in de Klimaatwet. Het belangrijkste doel van het landelijke Klimaatakkoord is de CO2-uitstoot in 2030 met 49% verminderen vergeleken met 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Dit is nodig om de opwarming van de aarde niet verder te laten oplopen dan 1,5 ℃. Ook de gemeente Krimpenerwaard levert hier een bijdrage aan. Om onze klimaatdoelstellingen te behalen hebben we een goede mix van energiebronnen nodig. Ook de meer kleinschalige energieproductie draagt bij aan onze duurzaamheidsdoelstellingen en een bewuster energiegebruik bij initiatiefnemers. In de Omgevingsvisie Krimpenerwaard is het volgende speerpunt opgenomen voor het duurzaam energie opwekken: We streven naar het duurzaam opwekken van de eigen energiebehoefte binnen de gemeentegrenzen. Een goede ruimtelijke inpassing en het meeprofiteren van de lokale samenleving zijn daarbij uitgangspunten. Dit wordt nader geconcretiseerd met: ‘ Lokaal energie opwekken waarbij we streven naar zoveel mogelijk maatschappelijk draagvlak en voordelen voor de samenleving van de Krimpenerwaard.

Bijvoorbeeld door lokale energiecoöperaties; Ontwikkelingen en initiatieven die bijdragen aan lokale energieopwekking en/of aan energiebesparing faciliteren. Zowel bij particulieren, bedrijven als maatschappelijke organisaties: - zoveel mogelijk dakoppervlak benutten voor zonnepanelen. Deze beleidsnotitie betreft, zoals eerder genoemd, hiervan een verdere uitwerking.

4

2. Doel van de beleidsnotitie Voor initiatiefnemers is het niet altijd duidelijk in welke gevallen een omgevingsvergunning nodig is en in hoeverre deze wel of niet wordt verleend. Ook is niet concreet wanneer zonnepanelen wel of niet in het zicht liggen. Dit is een belangrijke afweging bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor zonnepanelen in beschermd gezicht. Met de voorliggend beleidsnotitie heeft de gemeente een afwegingskader bij indiening van een aanvraag voor plaatsing van zonnepanelen in beschermd gezicht. Het biedt initiatiefnemers duidelijkheid. De beleidsnotitie geeft duidelijkheid over: - de inpassingsmogelijkheden van zonnepanelen uit en in het zicht; - welke eisen gesteld worden aan de zonnepanelen en de plaatsing; - wat een initiatiefnemer moet (laten) onderzoeken voordat hij zijn aanvraag kan doen. Het doel is om na invoering van de Omgevingswet in 2024 de beleidsregels over zon op dak binnen beschermd gezicht op te nemen in het gemeentelijk Omgevingsplan. Tot die tijd worden op basis van deze beleidsregels omgevingsvergunningen verleend voor zonnepanelen binnen beschermd gezicht.

3. Afbakening Deze beleidsnotitie gaat over zon op dak binnen beschermd gezicht. Dit betreft zowel zon op dak van beschermde monumenten en karakteristieke panden als van panden zonder beschermde status in rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten. In de Krimpenerwaard zijn er 4 rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten: 1. Rijksbeschermd gezicht Schoonhoven 2. Rijksbeschermd gezicht Haastrecht 3. Rijksbeschermd gezicht Vlist 4. Rijksbeschermd gezicht Vlist Uitbreiding Bonrepas Het gemeentelijk beschermd gezicht Lekkerkerk heeft een andere status en hiervoor gelden andere regels. Zie hiervoor gemeentelijk beschermd gezicht in de tabel omgevingsvergunning voor zonnepanelen (hoofdstuk 4).

4. Bestaande wet- en regelgeving Dit beleidskader bevat geen allesomvattende beschrijving van alle bestaande wet- en regelgeving en andere randvoorwaarden. Bovendien worden normen en richtlijnen regelmatig vernieuwd. Toch worden hier wel enige kaders benoemd, omdat deze impact hebben op de omgeving en inwoners. Het is de volledige verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer om te zorgen voor een haalbaar en uitvoerbaar plan met inachtneming van de hieronder genoemde richtlijnen en normen en passend binnen de in deze beleidsnotitie genoemde voorwaarden. Voor het toetsen en beoordelen van zonnepanelen zijn er wettelijke kaders vastgesteld. Naast de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO) en het Besluit omgevingsrecht (BOR) gaat het onder andere om:

5

▪ ▪ ▪ ▪

de gemeentelijke erfgoedverordening; het Bouwbesluit; het (beschermd) bestemmingsplan; de Nota Ruimtelijke Kwaliteit.

Bij een aanvraag voor zonnepanelen op een dak van een monument of op een pand in een beschermd gezicht, wordt getoetst aan de Nota Ruimtelijke Kwaliteit (Nota). In de huidige criteria moeten zonnepanelen onzichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte, met behoud van het historisch materiaal, karakter en aanzicht. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) geeft positief advies wanneer een plan hieraan voldoet. Door een aparte beleidsnotitie voor zonnepanelen op dak in beschermd gezicht op te stellen vervalt het onderdeel objectcriteria 7 Installaties van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit: Binnen de context van cultureel erfgoed plaatsen: onzichtbaar vanuit de openbare ruimte. En wordt het mogelijk om zonnepanelen in het zicht te plaatsen. Naast de Nota bevatten de bestemmingsplannen regels over het uiterlijk en het karakter van de rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten. Deze uitgangpunten dienen meegewogen te worden bij het advies voor zonnepanelen op het dak in beschermde gezichten. Zonnepanelen plaatsen op en bij beschermde monumenten en in beschermd gezicht luistert nauw. Het helpt als eigenaren hun eerste ideeën al aan de gemeente kunnen voorleggen voor ze een vergunning aanvragen. Eigenaren weten zo in een vroeg stadium of hun plan enige kans maakt, zonder alles op voorhand helemaal te hoeven uitwerken.

Tabel omgevingsvergunning voor zonnepanelen BESCHERMING

VERGUNNING

ACTIVITEIT

TOESTEMMING NODIG?

Rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht (niet de beschermde monumenten daarbinnen)

Voor plaatsing van zonnepanelen op het hellende voor- of zijdakvlak en op platte daken is een omgevingsvergunning nodig.

Omgevingsvergunning ‘bouwen van een bouwwerk’ (artikel 2.1, lid 1 onder a van de Wabo; artikel 2, onder 6, en artikel 4a, lid 1, onder b, onder 1 van bijlage II Bor)

ja

Voor plaatsen op het hellende achterdakvlak is geen vergunning nodig, zolang:

Omgevingsvergunning ‘bouwen van een bouwwerk’ (artikel 2.1, lid 1 onder a van de Wabo; artikel 2, onder 6, en artikel 4a, lid 1, onder b, onder 1 van bijlage II Bor)

Nee, mits voldaan aan de genoemde voorwaarden

▪ De zonnepanelen niet gekeerd zijn naar openbaar toegankelijk gebied, zoals een straat, gracht of park; ▪ De zonnepanelen niet uitsteken voorbij de nok, de dakvoet of de dakranden; ▪ De zonnepanelen direct in of op het dakvlak staan, dus zonder opbouw ertussen; ▪ De hellingshoek van de

6

zonnepanelen gelijk is aan die van het dak; ▪ Alle overige delen van de installatie zoals het warmwatervat of elektrische apparatuur binnen in het gebouw staan. BESCHERMING

VERGUNNING

ACTIVITEIT

TOESTEMMING NODIG?

‘gewoon’ gebouw of gebouw in gemeentelijke beschermd gezicht

Geen omgevingsvergunning nodig zolang:

Omgevingsvergunning ‘bouwen van een bouwwerk’ (artikel 2.1, lid 1 onder a van de Wabo; artikel 2, onder 6, van bijlage II Bor)

Nee, mits voldaan aan de genoemde voorwaarden

BESCHERMING

VERGUNNING

ACTIVITEIT

TOESTEMMING NODIG?

Beschermd monument (gebouwen en groen)

Voor plaatsing van zonnepanelen op rijksmonumenten is altijd een omgevingsvergunning nodig.

omgevingsvergunning ‘wijzigen rijksmonument’ (artikel 2.1, lid 1 onder f van de Wabo)

ja

Omgevingsvergunning ‘bouwen van een bouwwerk’ (artikel 2.1, lid1 onder a van de Wabo; artikel 2, onder 6, en artikel 4a, lid 1, onder b, onder 1 van bijlage II Bor)

Ja, behalve op daken van onderdelen van monumenten zonder waarde voor de monumentenzorg, zoals een later aangebouwde keuken.

omgevingsvergunning ‘wijzigen gemeentelijk monument of provinciaal monument’ (artikel 2.2, lid 1 onder b van de Wabo)

ja

Omgevingsvergunning ‘bouwen van een bouwwerk’ (artikel 2.1, lid 1 onder a van de Wabo; artikel 2, onder 6, en artikel 4a,

Ja, behalve op daken van onderdelen van monumenten zonder waarde voor de

▪ Op hellende daken de zonnepanelen niet uitsteken voorbij de nok, de dakvoet of de dakranden; ▪ Op hellende daken de zonnepanelen direct in of op het dakvlak staan, dus zonder een opbouw ertussen; ▪ Op hellende daken de hellingshoek van de zonnepanelen gelijk is aan die van het dak; ▪ Op platte daken de afstand tot het hoogste punt van de zonnepanelen niet groter is dan de afstand tot de dakrand; ▪ Alle overige delen van de installatie zoals het warmwatervat of de elektrische apparatuur binnen in het gebouw staan.

Voor plaatsing op gemeentelijke en provinciale monumenten is bijna altijd een omgevingsvergunning nodig (zie de erfgoedverordening).

7

Voor plaatsing op nietbeschermde bouwwerken bij een beschermd monument - zoals een moderne schuur bij een boerderij - is onder voorwaarden geen omgevingsvergunning nodig.

lid 1, onder b, onder 1 van bijlage II Bor)

monumentenzorg, zoals een later aangebouwde keuken.

Omgevingsvergunning ‘bouwen van een bouwwerk’ (artikel 2.1, lid 1 onder a van de Wabo; artikel 2, onder 6, en artikel 4a, lid 1, onder b, onder 1 van bijlage II Bor)

Nee, mits voldaan aan de voorwaarden (zie bij ‘gewoon gebouw’ in deze tabel)

8

5. Uitwerking Beleidskader Afwegingskader voor zonnepanelen algemeen

bijzondere dakvormen of dakbedekking

bijzondere ligging

kleur

reversibiliteit

positie

Op daken uit het zicht: waar zonnepanelen komen is in principe vrij. Op daken in het zicht als: er geen andere alternatieven zijn: ▪ op het erf (binnen de bestemming wonen); ▪ op andere daken of dakvlakken; ▪ op bijgebouwen; ▪ op andere gebouwen in de buurt of omgeving; of ▪ met andere energiesystemen. het beeld van het beschermde gebouw of het beschermde gezicht niet onevenredig verstoord wordt; en er een zorgvuldig afgewogen ontwerp is voor de positie, groepering, grootte en kleur van de zonnepanelen op het dak. Niet op daken uit of in het zicht met: ▪ een bijzonder vorm, zoals rond, spits of veelhoekig; ▪ bijzondere of kwetsbare materialen, zoals zeldzame typen dakpannen, riet, koper, zink, lood en vaak leien; of ▪ pannen in een bijzonder of decoratief legpatroon. Binnen beschermd stads- en dorpsgezicht niet op zichtlocaties van panden die: ▪ door hun hoogte of breedte domineren boven de gemiddelde bouwmassa van het beschermde gezicht; ▪ liggen in de zichtassen van straten, grachten of parken; of ▪ deel uitmaken van een historisch plein- of parkwand. Voor hellende daken: ▪ de zonnepanelen passen in kleur bij bestaande dakbedekking en/of zijn volledig zwarte zonnepanelen (all black). Voor platte daken: ▪ volledig zwarte zonnepanelen (all black) zijn een pre. Vervangen of verwijderen is later mogelijk zonder blijvende schade aan historische materialen en constructies.

Zonnepanelen zijn als losse elementen boven de bestaande dakpannen gemonteerd (opbouw); ze liggen niet verdiept in het dak door dakpannen te verwijderen (inbouw). Voor nieuwbouw geldt dat zonnepanelen wel verdiept in het dak mogen worden geplaatst. Zonnepanelen op daken uit het zicht: De positie en groepering van de zonnepanelen binnen het dakvlak zijn in principe vrij. Voor platte daken geldt dat de afstand tot het hoogste punt van de zonnepanelen niet groter is dan de afstand tot de dakrand.

9

positie

Zonnepanelen op daken in het zicht: ▪ liggen zo veel mogelijk in de onderste helft (alleen bij mansardedaken juist in de bovenste helft); ▪ staan allemaal in dezelfde (staande) stand; ▪ zijn gerangschikt in een rechthoek op hellende daken of in een regelmatige rijen op platte daken; ▪ liggen op minstens één dakpan onder de nok en uit de goot of dakvoet, en minstens twee dakpannen uit de dakranden. Ook liggen ze minstens twee dakpannen uit de hoekkeper, kilkeper, frontons, dakkapellen en schoorstenen; ▪ staan zo veel mogelijk in het midden van de lengte van het dakvlak of op een plek die aansluit op de symmetrie of geleding van de gevel (zolang dit niet de zichtbaarheid vergroot).

10

6. Toelichting Bepalen zichtbaarheid zonnepanelen Het bepalen van de zichtbaarheid van de zonnepanelen vanaf openbaar toegankelijk gebied is niet altijd even makkelijk. Onderstaande afbeeldingen zijn een hulpmiddel om dit te kunnen bepalen (Gemeente Haarlem – Zonne-energie in het beschermd stadsgezicht en op monumenten – Herziening paragraaf van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit – December 2021). ▪ Het zicht wordt bepaald haaks ten opzichte van de gevel van het pand dat grenst aan het openbaar gebied (figuur 1). ▪ Het zicht wordt bepaald vanaf de gevel aan de overzijde van de straat gemeten vanaf één meter uit de gevel aan de overzijde, op ooghoogte (figuur 2) ▪ Het zicht wordt bepaald vanaf de hoogte van de goot (figuur 2 en 3). ▪ Als het buurpand lager is, dan is voor het bepalen van het zicht de hoogte van de goot van het lagere buurpand bepalend (figuur 3). ▪ Het bepalen van het zicht geldt voor alle zijden van het pand die grenzen aan het openbaar gebied.

figuur 1 Het zicht wordt bepaald haaks ten opzichte van de gevel

figuur 2 Het zicht wordt bepaald vanaf de overzijde van de straat gemeten vanaf één meter uit de gevel op ooghoogte

11

figuur 3 Lager buurpand betekent dat een groter deel van het dak zichtbaar is

Indieningsvereisten Voor het aanvragen van een omgevingsvergunning moet duidelijk blijken wat het plan inhoudt, hoe de situatie er nu uitziet en hoe straks. Dit vraagt om duidelijke informatie over de zonnepanelen, het gebouw en de directe omgeving. Voor de omgevingsvergunning raden wij aan om in alle gevallen de aanvraag te voorzien van: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Foto’s van de beoogde plek voor de zonnepanelen, van de omgeving en de kleur van het dak; Een situatietekening met zichtlijnen vanuit het openbaar gebied om de zichtbaarheid vast te stellen; Technische gegevens over het systeem en de brandveiligheid. Kwaliteitsverklaringen en CEmarkeringen en foto’s van de kleur; Aanvullend: gecertificeerd bedrijf zonnepanelen; Tekeningen op schaal van de zonnepanelen, met maten en aantallen van de afzonderlijke zonnepanelen. Bestaande dakkapellen, daklichten, schoorstenen en dergelijke moeten op de tekening te zien zijn; en Informatie over de constructie van het dak, de wijze van bevestiging, openingen voor en routes van kabels of leidingen en de plaats van aanvullende apparatuur binnen in het gebouw.

12

Bijlage 1 Begrenzingskaarten beschermde gezichten Krimpenerwaard

Rijksbeschermd gezicht Schoonhoven

Rijksbeschermd gezicht Haastrecht

Rijksbeschermd gezicht Vlist

Uitbreiding Bonrepas

13