Aanvullende informatie bij agendapunt beleidsruimte gemeente uitvoering bijstands- participatiewet.pdf

Memo: beleidsruimte uitvoering participatiewet 36680 / 61517 Soort_document InhoudsomschrijvingOnderwerp

Voor:

De gemeenteraad

Datum:

8 maart 2021

Onderwerp

Aanvullende informatie bij agendapunt ‘beleidsruimte uitvoering bijstands- en participatiewet

1. Kennisnemen van  

De gemeenteraad neemt kennis van de aanvullende informatie over de beleidsruimte uitvoering participatiewet ter voorbereiding op de bespreking in de commissie SBBV van 30 maart 2021. Tijdens de commissiebehandeling SBBV van 30 maart 2021 wordt geïnventariseerd op welke wijze en specifieke onderwerpen de raad verder wil worden geïnformeerd ten aanzien van de uitvoering van de Participatiewet.

2. Inleiding Eind december 2020 is er landelijk grote commotie ontstaan over de door de gemeente Wijdemeren opgelegde terugvordering van €7.000 vanwege het schenden van de wettelijke inlichtingenplicht. Dit i.v.m. de wekelijkse schenking van levensmiddelen door haar moeder, welke met terugwerkende kracht in mindering zijn gebracht op de bijstandsuitkering. Omdat deze zaak niet op zichzelf staat heeft de verantwoordelijke portefeuillehouder verzocht een informatienota op te stellen waarin kort de beleidslijn van de gemeente Krimpenerwaard wordt geschetst als het gaat om het schenden van de inlichtingenplicht, terugvordering en bestuurlijke boete. Middels een beknopte raadsinformatiebrief en de beantwoording van de schriftelijke vragen SV21-005 is deze informatie gedeeld met de gemeenteraad. Gezien de aanvullende vragen die gesteld zijn tijdens de commissiebehandeling en de agendering van het onderwerp tijdens de commissie SBBV van 30 maart 2021 wil het college deze informatie delen met de gemeenteraad. Tevens zal er tijdens de commissie SBBV worden geïnventariseerd wat de informatiebehoefte van de raadsleden is als het gaat om de uitvoering van de Participatiewet en de beleidsvrijheid en keuzes die de gemeente Krimpenerwaard hierin maakt. Afhankelijk van de behoefte van de raad kan hierin maatwerk worden geboden, bijvoorbeeld door het organiseren van themabijeenkomsten.

3. Participatiewet Het uitgangspunt van een bijstandsuitkering is dat deze (tijdelijk) voorziet in een bestaansminimum, bedoeld voor de kosten voor wonen (inclusief gas, water en licht), verplichte verzekeren, kleding en boodschappen. Iedereen met een bijstandsuitkering is verplicht wijzigingen ten aanzien van het inkomen en vermogen te melden, wat van invloed kan zijn op de hoogte van de bijstandsuitkering (inlichtingenplicht). Onder deze inlichtingenplicht die in de wet is opgenomen valt ook het melden van giften. Als giften worden gemeld worden deze beoordeeld aan de hand van onze uitvoeringsrichtlijn vermogen. In hoeverre een gift (waarover werd gesproken in de casus van Wijdemeren) buiten beschouwing van het vermogen/inkomen kan worden gelaten zal per casus worden beoordeeld volgens het principe van de omgekeerde toets (maatwerk). Het principe van de omgekeerde toets is denken vanuit wat nodig is (voor de klant) en of dit past binnen de grondwaarden van de diverse wetten. De mogelijke effecten van een besluit worden altijd meegewogen. Pas als dit helder is vormt de juridische toets. Met grondwaarden wordt de reden bedoeld waarvoor de wet is geschreven (basiswaarde, complementair en activeren). De grondwaarden uit de wet kunnen lokaal worden ingekleurd, denk aan het programma “Iedereen kan meedoen”.

Het werken met de omgekeerde toetst maakt integraal werken en maatwerk mogelijk, zonder dat dit leidt tot willekeur (door de grondwaarde van de diverse wetten) en past binnen de uitgangspunten van ons in concept gereed Integraal Beleidskader. Om vast te stellen of een gift past binnen de grondwaarden dient er conform de omgekeerde toets te worden gekeken naar de individuele situatie van de klant (en naar de vraag waarom ontvangt de klant een structurele gift) en dient de vraag te worden gesteld wat er gebeurt als we dit geld terugvorderen. Er wordt door consulenten altijd om een verklaring van de klant gevraagd. Vanuit de gemeente Krimpenerwaard wordt er in een soortgelijke situatie als Wijdemeren altijd gekeken naar zowel de doelmatigheid als de rechtmatigheid bij de uitvoering van de participatiewet en wordt hier een weloverwogen afweging in gemaakt. Schending inlichtingenplicht Participatiewet Als giften niet zelfstandig door de klant worden gemeld is er sprake van schending van de inlichtingenplicht. De inlichtingenplicht binnen de Participatiewet is als volgt geformuleerd: betrokkene moet alle feiten en omstandigheden waarvan hem redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij van invloed kunnen zijn op zijn arbeidsinschakeling of het recht op uitkering onverwijld en uit eigen beweging melden bij de gemeente op grond van artikel 17 PW.

Bij het schenden van de inlichtingenplicht loopt de klant (volgens de Participatiewet) het risico op terugvordering en een verplichte bestuurlijke boete. Hiermee kan deze in de Participatiewet voor gemeenten opgenomen verplichting mensen onevenredig hard raken door het opleggen van een terugvordering en bestuurlijke boete. In de praktijk gaat het in veel gevallen om een “lichte” schending van de inlichtingenplicht en zijn klanten zich niet bewust dat dit moet worden gemeld en wat de gevolgen hiervan kunnen zijn. In dit soort gevallen, maar ook als het gaat om hogere giften, hanteren wij als gemeenten onze uitvoeringsrichtlijn en het principe van de omgekeerde toets waarin staat opgenomen dat er altijd gekeken moet worden naar de individuele situatie van de klant. Gekeken wordt of er sprake is van verwijtbaarheid (en naar de vraag waarom ontvangt de klant een structurele gift) en dient de vraag te worden gesteld wat er gebeurt als we dit geld terugvorderen. In de richtlijn is ook opgenomen dat (structurele) voedselpakketten van bijvoorbeeld de voedselbank buiten beschouwing worden gelaten. Hiertoe heeft het ministerie van Sociale Zaken gemeente ook weer in 2020 toe opgeroepen.

Vanuit de gemeente Krimpenerwaard wordt het belang gezien landelijk niet enkel te kijken naar de vrijlating van giften binnen de Participatiewet en de wijziging hiervan, maar breder en ook de “lichte” schending van de inlichtingenplicht i.c.m. terugvordering en bestuurlijke boete en de beleidsvrijheid hierin van gemeenten. Om vast te stellen of een gift kan worden vrijgesteld wordt er gekeken naar de individuele situatie van

pag. 2/3

de klant, zowel in het geval van zelfstandig melden als bij schending van de inlichtingenplicht. Na inzicht te hebben verkregen in de individuele situatie van de klant wordt aan de hand van de uitvoeringsrichtlijn bekeken of een gift kan worden vrijgesteld. Is er sprake van een incidentele gift van gering formaat en gaat het niet om structurele bedragen dan is vrijstelling het uitgangspunt (en hoeft de gift niet te worden terugbetaald). In ons werkproces staat het leveren van maatwerk en integraal werken centraal om een goede afweging te maken voor we een besluit nemen. De mogelijke effecten van het besluit worden uitdrukkelijk meegenomen en ook of dit ethisch aanvaardbaar en te verantwoorden is. Hierna wordt het besluit juridisch getoetst. Terugvordering en bestuurlijke boete Binnen de Participatiewet is er nog wel ruimte in de beoordeling of een gift als middel gezien dient te worden, maar niet of sprake is van schending van inlichtingenplicht i.c.m. de terugvorderingsplicht en het opleggen van een bestuurlijke boete. Ook bij een “lichte” schending van de inlichtingenplicht schrijft de wet voor om terug te vorderen en een bestuurlijke boete op te leggen. Vanuit de gemeente Krimpenerwaard zoeken we in de uitvoeringspraktijk de beleidsvrijheid die er is op als we casussen benaderen.

Dit betekent dat er met een menselijke maat wordt gekeken naar iedere individuele casus en er maatwerk wordt geleverd ten aanzien van een besluit tot terugvordering en het eventueel opleggen van een bestuurlijke boete. 4. Praktijk schending inlichtingenplicht / bestuurlijke boete Om in de uitvoering af te wijken van de in de wet opgenomen verplichting tot het opleggen van een bestuurlijke boete in het geval van een “lichte” overtreding van de inlichtingplicht, en hiermee het voeren van buitenwettelijk begunstigend beleid, heeft het college verzocht een specifieke uitvoeringsrichtlijn (of beleidsregels) op te stellen. Na vaststelling door het college zal deze worden gedeeld met de gemeenteraad. Terugkijkend naar onze interne controle en bezwaarprocedure zijn we geen zaken tegen gekomen aangaande de schending van de inlichtingenplicht en kleine giften in natura van geringe aard die in mindering zijn gebracht op de uitkering. In het verleden is dit wel een keer voorgekomen, maar herzien in de bezwaarprocedure. Grote en structurele giften worden conform de uitvoeringsrichtlijn wel meegerekend bij het vermogen/inkomen.

5. Communicatie / vervolg Tijdens de commissie SBBV van 30 maart zal er worden geïnventariseerd waar de behoefte ligt van de raad om te worden geïnformeerd over de uitvoering van de Participatiewet binnen de Krimpenerwaard. Hierin kan maatwerk worden geboden en kan er samen met de raad worden gekeken naar een gewenst vervolg. Zoals eerder in de raadsinformatiebrief over dit onderwerp is toegezegd (19 januari 2021) zal het college zich bij het aanscherpen van de uitvoeringsrichtlijn beraden of een generieke regeling voor het vrijstellen van giften noodzakelijk is of dat we als gemeente Krimpenerwaard in de uitvoeringspraktijk vasthouden aan maatwerk. Hierover zal de raad op korte termijn (eind tweede kwartaal 2021) worden geïnformeerd.

6. Bijlagen 

Beantwoording schriftelijke vragen SV21-005

pag. 3/3