20221102 Inventarisatierapport Energiecrisis Krimpenerwaard.docx

Inventarisatierapport Energiecrisis Krimpenerwaard Inhoud 1. Wat is de problematiek .....................................................................................................................2 2. Doelgroepen.......................................................................................................................................5 2.1 Inwoners met energiearmoede ..........................................................................................................5 2.1.1 Impactanalyse........................................................................................................................5 2.1.2 Wat doet het Rijk al? .............................................................................................................6 2.1.3 Wat doet de gemeente al? ....................................................................................................7 2.2 Maatschappelijke instellingen ............................................................................................................8 2.2.1 Impactanalyse........................................................................................................................8 2.2.2 Wat doet het Rijk al? .............................................................................................................9 2.2.3 Wat doet de gemeente al?

..................................................................................................10 2.3 MKB-ers met een hoog energieverbruik ..........................................................................................11 2.3.1 Impactanalyse......................................................................................................................11 2.3.2 Wat doet het Rijk al .............................................................................................................11 2.3.3 Wat doet de gemeente al ....................................................................................................11 2.4 Overig MKB .....................................................................................................................................12 2.4.1 Impactanalyse......................................................................................................................12 2.4.2 Wat doet het Rijk al .............................................................................................................12 2.4.3 Wat doet de gemeente al ....................................................................................................12 2.5 Gezinnen die Oekraïners opvangen................................................................................................13 2.6

Conclusie.........................................................................................................................................13 3. Aanvullende korte termijn maatregelen ........................................................................................13 3.1 Acties die we snel kunnen doen zonder financiële consequenties..................................................13 3.2 Acties die we snel in kunnen zetten met financiële consequenties .................................................14 4. Lange termijn maatregelen .............................................................................................................16

1

1. Wat is de problematiek? Momenteel spelen verschillende crises, die van invloed zijn op inwoners en ondernemers in de Krimpenerwaard: oorlog in Oekraïne, inflatie, wooncrisis, stikstof/biodiversiteit, klimaatcrisis en een energiecrisis. Bovendien zijn mensen nog aan het herstellen van de coronacrisis, die nog niet helemaal voorbij is. Dit alles bij elkaar leidt ertoe dat zowel bij het Sociaal Domein als bij het Ruimtelijk Domein (ondernemers) veel mensen aankloppen met een hulpvraag. Niet alleen inwoners en ondernemers, maar ook maatschappelijke organisaties hebben het moeilijk om het hoofd boven water te houden. Dit speelt natuurlijk niet alleen in de Krimpenerwaard, maar in heel Nederland en zelfs in heel Europa. Het Rijk en de provincies hebben in elk van de crises een belangrijke en bepalende rol. De gemeente is afhankelijk van het gevoerde beleid en het beschikbaar stellen van geld in Den Haag. De Europese Unie (EU) wil de energieprijzen omlaag krijgen, onder meer door een prijsplafond voor Russisch gas. Ook wil de EU de stroomprijs minder afhankelijk van de gasprijs laten zijn. Verder wil Brussel dat er meer geld komt voor de laagste inkomens, door winsten van energieproducenten af te romen. Een akkoord over de maatregelen is er nog niet. De problematiek is divers. Zowel inwoners, ondernemers als instellingen trekken bij de gemeente aan de bel.

Het gaat hierbij niet alleen om de laagste inkomens, ook steeds meer inwoners met een middeninkomen kunnen hun vaste lasten nog nauwelijks betalen. Dit zien we bijvoorbeeld terug in een forse toename van het aantal inwoners dat dreigt in de schulden te raken. Voor verschillende maatschappelijke instellingen, zoals welzijnsorganisaties, sportverenigingen en culturele instellingen, geldt dat ze nog aan het herstellen zijn van de coronacrisis en weinig vet op de botten hebben om dit financieel op te vangen. Deskundigen1 wijzen erop dat de energieprijzen nog jaren hoog zullen blijven. Bovendien, om de inflatie te beteugelen, moet “elke vorm van steun gericht en tijdelijk van aard zijn, en niet pas op een later moment worden gefinancierd met onzekere inkomsten.” (DNB, 10-10-2022) De overheid (rijk en gemeente) kan daarom hooguit de eerste schok opvangen. De samenleving zal zich dus op korte termijn moeten aanpassen aan de nieuwe situatie. Dit aanpassen klinkt vriendelijk, maar gaat (soms veel) pijn doen. De aanpak van de energiecrisis op korte termijn zal slechts voor een korte periode, een deel van de samenleving in beperkte mate kunnen helpen.

Uiteindelijk zullen we moeten accepteren dat we niet iedereen langdurig kunnen blijven helpen en we daar allemaal gevolgen van zullen ondervinden (dan wel omdat een onderneming moet sluiten, dan wel door het betalen van hogere kosten aan energie, boodschappen of belastingen). Weergave problematiek vanuit TNO en overige openbare cijfers We hebben dankzij onderzoek van TNO en eerdere analyses voor het maken van de warmtevisie al goed in beeld hoe de gemeente in elkaar steekt m.b.t. aardgasverbruik (en dus waar problemen zich voor kunnen doen). In bijlage 2 is per kern een analyse terug te vinden. Kaart energiearmoede van TNO Deze kaart toont het percentage energiearmoede per gemeente en wijk. Energiearmoede is gemeten als het percentage huishoudens met een laag inkomen óf hoge energiekosten óf een woning met een relatief lage energetische kwaliteit.

1 https://www.rabobank.nl/kennis/d011316951-compensatiemaatregelen-voor-energie-of-niet-

afwachten-heeft-voor-de-industrie-geen-zin 2

De rol van de gemeente De gemeente kan inwoners, ondernemers en instellingen op korte termijn een steun in de rug geven, maar ook de gemeente is niet in staat om iedereen langdurig te blijven ondersteunen. Ook de gemeente kan haar geld maar een keer uitgeven. Zoals de deskundigen al aangeven is het van belang dat de overheid de samenleving weer helpt zelfredzaam te zijn en niet afhankelijk van overheidsfinanciering. Uiteraard blijft de gemeente de rol vervullen die zij altijd (mede op basis van wat de gemeenten wettelijk moeten doen) vervult: om een vangnet te zijn voor mensen die dat nodig hebben. Op basis van dit inventarisatierapport kan de raad bepalen wat we op dit moment extra doen om de inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers de winter door te helpen. Opbouw inventarisatierapport Dit inventarisatierapport is onderverdeeld in specifieke groepen die grote last ervaren door de energiecrisis. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen komen in dit rapport aan bod. Iedere groep wordt ingeleid met een impactanalyse, specifiek voor onze gemeente. Vervolgens laten we zien welke maatregelen het rijk treft en wat we als gemeente al doen. Ook staan per groep acties genoemd die genomen kunnen worden ter verlichting van de lasten. Hier zullen keuzes in gemaakt moeten worden.

Aangekondigde maatregelen Rijk Op Prinsjesdag is een omvangrijk pakket aan maatregelen aangekondigd om de koopkracht- en energiecrisis te dempen met een omvang van € 17,2 miljard, waarvan € 5 miljard structureel. Onderdeel van dit pakket zijn maatregelen die kwetsbare groepen en middeninkomens ondersteunen, zoals de verhoging van de arbeidskorting naar maximaal € 500 netto per jaar en de verlaging van de eerste schijf inkomstenbelasting. Berekeningen van het CPB laten zien dat de

3

koopkrachtmaatregelen van het kabinet voorkomen dat honderdduizenden mensen in armoede terechtkomen. Daarnaast herstelt de koopkracht voor een doorsneehuishouden. In de berekeningen zijn o.a. meegenomen: verhoging van het minimumloon, de zorgtoeslag en de huurtoeslag, de energietoeslag voor kwetsbare huishoudens en de verlengde verlaging van de brandstofaccijnzen. De nieuwste maatregel, het 'prijsplafond' voor de energierekening, is nog niet in deze cijfers meegenomen.

4

2. Doelgroepen Hoewel alle inwoners en ondernemers worden geraakt door de energiecrisis, zijn er enkele groepen in de samenleving die extra hard worden geraakt: • Inwoners met energiearmoede (x% van het inkomen naar energiekosten) • Maatschappelijke instellingen (waaronder sportverenigingen en culturele instellingen) • MKB-ers met een hoog energieverbruik • Overige MKB Deze specifieke groepen zullen we in dit document eerst nader analyseren: waar lopen zij nu tegenaan. Daarna bekijken we welke maatregelen er nu al door het rijk en de gemeente worden genomen. Vervolgens bekijken we welke maatregelen de gemeente Krimpenerwaard nog extra zou kunnen nemen. In het volgende hoofdstuk laten we een aantal aanvullende, kortetermijnmaatregelen zien waaruit het college een keuze moet maken. Tot slot verkennen we aanvullende lange termijn maatregelen. Deze moeten in een later stadium verder uitgewerkt worden, maar zijn voor nu belangrijk als doorkijk naar de nabije toekomst.

2.1 Inwoners met energiearmoede 2.1.1 Impactanalyse Steeds meer inwoners hebben geldzorgen en kunnen rekeningen niet meer betalen. Bestaanszekerheid komt in gevaar. We krijgen veel telefoontjes van inwoners die het niet meer redden. Het gevolg van elke maand geld te kort komen, is dat mensen schulden krijgen. Dat geeft stress en mogelijk verder gezondheidsproblemen. Dit heeft ook effect op de kinderen en daarmee ook effect op school. Als heel veel inwoners deze problemen gaan ervaren hebben we op de lange termijn een groot maatschappelijk probleem. Een grotere groep raakt in de schulden. De groep die al in een schuldenregeling zit komt (verder) in de problemen omdat er nieuwe schulden ontstaan. Uit de vroegsignalering schulden zien we over de maand september163 signalen. Het aantal signalen van alle vaste lasten partners: 01-01-2022 tot 01-04-2022: 223 02-04-2022 tot 01-08-2022: 433 We zien dus bijna een verdubbeling van het aantal signalen. Verder zien we dat mensen ‘het ene gat met het andere vullen’: dan wordt de energierekening wel betaald, maar bijvoorbeeld de huur of zorgverzekering niet. Minimascan Volgens de laatste cijfers van Stimulansz (minimascan, juli 2020) wonen er circa 2.215 huishoudens in de Krimpenerwaard met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm, waaronder 700 kinderen tot 18 jaar. Er zijn 2793 huishoudens met een inkomen tot 130%.

Dat betekent dat er circa 578 huishoudens in de Krimpenerwaard vallen in de inkomenscategorie 120-130% van het sociaal minimum. Met name de groep die net boven de 120% zit, valt net buiten allerlei regelingen. Uit dezelfde minimascan 2020 blijkt dat er circa 3.312 huishoudens wonen met een inkomen tot 140% van het sociaal minimum. Dat betekent dat er circa 519 huishoudens in de Krimpenerwaard vallen in de inkomenscategorie 130-140% van het sociaal minimum.

5

Tot slot wonen er circa 3.848 huishoudens met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum. Dat betekent dat er circa 536 huishoudens in de Krimpenerwaard vallen in de inkomenscategorie 140150% van het sociaal minimum. In de Krimpenerwaard wordt voor de energietoeslag een inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum gehanteerd. In maart 2022 heeft de gemeente aan alle huishoudens die bij de gemeente bekend waren, omdat zij een bijstandsuitkering of in 2021 een minimaregeling hebben ontvangen, automatisch een energietoeslag van € 800,- uitgekeerd. Andere huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum kunnen tot en met 31 december 2022 zelf een aanvraag indienen. In juli 2022 heeft het Rijk de energietoeslag verhoogd. Alle huishoudens die voor 25 juli 2022 de energietoeslag van € 800,- hebben ontvangen, hebben ambtshalve een nabetaling van € 500,ontvangen. Huishoudens die op of na 25 juli 2022 de energietoeslag hebben aangevraagd, ontvingen in één keer € 1.300,-. Per 17 oktober 2022 hebben 1.755 huishoudens in de Krimpenerwaard de energietoeslag van € 1.300,- ontvangen. Dit is 79% (2.215 huishoudens) van de doelgroep. Nog iedere dag komen daar mensen bij. Het Rijk heeft de gemeente, op basis van een verdeelsleutel, een bepaald bedrag gegeven om deze energietoeslag uit te keren.

Deze Rijksbijdrage is echter niet genoeg voor het uitkeren van de energietoeslag aan alle inwoners tot 120%. Het is hiermee een openeinderegeling. 2.1.2 Wat doet het Rijk al? • Energietoeslag: het Rijk heeft eerder dit jaar al extra budget ter beschikking gesteld, zodat gemeenten nog dit jaar een hogere energietoeslag kunnen verstrekken aan huishoudens met een laag inkomen. Het richtbedrag wordt verhoogd van € 800,- naar € 1.300,-. In onze gemeente is/wordt dit toegekend aan huishoudens met een inkomensgrens tot 120% van het sociaal minimum. Ook voor 2023 wordt opnieuw geld gereserveerd om huishoudens met een laag inkomen een energietoeslag van € 1.300,- te geven. Het kabinet biedt gemeenten de mogelijkheid om € 500,- hiervan al in 2022 uit te keren. De begroting voor het gemeentefonds wordt hierop aangepast. •

Prijsplafond voor energie: Vanaf 1 januari 2023 geldt een prijsplafond op energie voor alle huishoudens en andere kleinverbruikers. Voor gas wordt het maximale tarief € 1,45 per kuub tot een verbruik van 1.200 kuub. Voor elektriciteit wordt het maximale tarief verlaagd tot € 0,40 per KWh en het maximale verbruik verhoogd tot 2.900 kWh. Voor het energieverbruik boven het plafond betalen huishoudens en andere kleinverbruikers het tarief zoals opgenomen in het energiecontract. Voor november en december ontvangen huishoudens een vaste korting op de energierekening van € 190 per maand.

•

Noodfonds bijzondere bijstand: er wordt gewerkt aan een noodfonds voor bijzondere bijstand voor huishoudens die hun energierekening niet meer kunnen betalen. Op deze manier dient te worden voorkomen dat huishoudens deze winter worden afgesloten van hun energie.

•

Vanaf juli 2023 krijgen huurders met een laag inkomen in een corporatiewoning een huurverlaging van gemiddeld € 57 per maand. Deze huurverlaging was eerder voorzien voor 2024, maar wordt met een jaar vervroegd. Om de inkomenspositie van huurders te verbeteren, verhoogt het kabinet de huurtoeslag. Het kabinet trekt hiervoor structureel 325 miljoen euro uit.

•

Het wettelijk minimumloon stijgt per 1 januari 2023 met 10%.

•

De zorgtoeslag wordt in 2023 eenmalig verhoogd met 412 euro. Dit verhoogt het inkomen van huishoudens die al zorgtoeslag ontvangen met 34 euro per maand. Huishoudens waarvan het inkomen net boven de oude maximum inkomensgrens lag, ontvangen een deel van dit bedrag.

6

•

Het kabinet verlengt de verlaging van de accijns op brandstof. In 2023 worden de accijnzen gedurende de periode januari tot en met juni op hetzelfde bedrag gehouden als in 2022, hier wordt in totaal 1,2 miljard euro voor uit getrokken.

•

Schuldhulpverlening: Er worden diverse maatregelen genomen. o Gemeenten krijgen aanvullende middelen om meer mensen schuldhulpverlening aan te kunnen bieden. Voor de aanpak stelt het kabinet in 2023 € 118 miljoen, in 2024 € 102 miljoen, in 2025 € 95 miljoen en vanaf 2026 structureel € 73 miljoen beschikbaar. Daarnaast is het kabinet voornemens om daar bovenop vanaf 2026 structureel € 27 miljoen uit de enveloppe arbeidsmarkt, armoede en schulden in te zetten voor dit doel. Om stapeling van sociale en maatschappelijke problemen te voorkomen wordt door het kabinet incidenteel € 200 miljoen extra beschikbaar gesteld voor flankerend beleid voor huishoudens die naast de maatregelen extra ondersteuning nodig hebben. Dit wordt nog verder uitgewerkt. We bekijken nog wat dit precies betekent voor de gemeente Krimpenerwaard. o “Geen enkele schuldregeling wordt opgezegd als mensen door energiekosten niet langer een sluitende begroting hebben”, schrijft minister Kaag van Financiën in een brief aan de Tweede Kamer. Ze wil dit bereiken via bestuurlijke afspraken met VNG en NVVK, met inzet van het Waarborgfonds Saneringskredieten. De NVVK roept energiebedrijven op om onmiddellijk te stoppen met het afsluiten van mensen met betaalachterstanden. o ‘Hulp aan mensen die al in de schuldhulpverlening zitten mag niet worden beëindigd’, aldus Kaag.

Zij kondigt aan dat ‘veel vaker’ saneringskredieten ingezet kunnen worden dan nu het geval is. Daarvoor wordt de financiële slagkracht van het Waarborgfonds uitgebreid. ‘Er wordt verkend hoeveel budget hiervoor nodig is. Dit wordt gefinancierd uit een reservering in de ontwerpbegroting van Sociale Zaken van 75 miljoen euro voor flankerend beleid in 2023’, aldus de brief. o Afsluitstop krijgt bredere werking. o Op dit moment zijn alleen ‘gezondheidsrisico’s’ en ‘aanmelding bij schuldhulpverlening’ geldige redenen voor energiebedrijven om wanbetalers niet af te sluiten. Het kabinet ‘werkt aan een afspraak’ om daar ‘ernstige betalingsproblemen’ aan toe te voegen. De afspraak geldt voor de periode 1 oktober 2022 tot 1 april 2023. o Daarnaast wil het kabinet dat energieleveranciers in deze gevallen een coulante betalingsregeling treffen. Dit betreft een ‘inspanningsverplichting’. Anderzijds wordt bij wanbetalers de ‘verantwoordelijkheid’ neergelegd om tijdig contact te zoeken met de energieleverancier.

•

Extra middelen en versnelling isolatieprogramma: er wordt ingezet op een versnelling van het Nationaal Isolatieprogramma in 2023 en 2024 waarvoor in totaal € 300 miljoen extra beschikbaar komt. Gemeenten kunnen dit geld gebruiken voor het ondersteunen van bewoners, bijvoorbeeld via een straat-voor-straat aanpak van slecht geïsoleerde woningen. Ook worden de budgetten voor isolatiesubsidies verhoogd. Deze extra middelen komen bovenop de € 4 miljard die tot 2030 beschikbaar is voor het Nationaal Isolatieprogramma.

2.1.3 Wat doet de gemeente al? Praatgroep over Energie De afdeling Schulddienstverlening van de gemeente is samen met partnerorganisatie Kwadraad een praatgroep gestart over Energie. Deze praatgroep ontvangt informatie en deelt met elkaar tips en smart. De praatgroep is specifiek bedoeld voor inwoners van de Krimpenerwaard die zorgen hebben over de gevolgen van hun energierekening. Na deze bijeenkomst weten zij dat ze niet alleen staan, welke regelingen er zijn en krijgen ze tips om uit de knel te komen. De bijeenkomsten vinden plaats op woensdagmiddag 19 oktober, 26 oktober, 7

9 november en 16 november in de raadszaal van Bergambacht van 15.00 uur tot 17.00 uur. Inwoners kunnen zich bij Kwadraad aanmelden. Met deze bijeenkomst willen we de volgende doelen bereiken: • Erkennen van actuele problemen • Voorkomen isolement • Voorkomen huiselijk geweld • Voorkomen van schulden Maatwerk Stichting Leergeld Stichting Leergeld voert een groot deel van ons kindpakket uit. Doelstelling van de samenwerking is dat kinderen van ouders met een laag besteedbaar inkomen mee kunnen doen en gelijke kansen krijgen op school. Bij Stichting Leergeld kunnen ouders of intermediairs onder andere een aanvraag indienen voor een schoolspullenpas, een fiets, een laptop of pc en een kinderkledingpas (kindpas). Bij Stichting Leergeld geldt in principe een inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum. Stichting Leergeld kan op grond van een hardheidsclausule in het geval van schrijnende situaties van deze inkomensgrens afwijken (maatwerk). Energie coaches Het Nieuwe Wonen start binnenkort – na het werven en opleiden van vrijwilligers – met energiecoaches. Dit zijn vrijwilligers die alle inwoners advies kunnen geven over het verduurzamen van de woning. Energieklussers Energieklussers zijn professionals die vooral worden ingezet om mensen met energiearmoede te helpen met kleine maatregelen in de woning. De klussers voeren deze klussen ook zelf uit.

Dit is belangrijk voor met name mensen die niet in staat zijn om zelf bijvoorbeeld radiatorfolie of tochtstrips aan te brengen. Regelingen voor inwoners met een laag inkomen De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners met een laag besteedbaar inkomen en zonder goede financiële buffer hun noodzakelijke bestaanskosten kunnen betalen en kunnen meedoen in de samenleving. De gemeente heeft verschillende regelingen voor deze inwoners, waarmee zij onder andere kunnen deelnemen aan sport- en culturele activiteiten en zich goed kunnen verzekeren voor zorgkosten. Ook kunnen inwoners met een laag besteedbaar inkomen bijzondere bijstand aanvragen voor extra noodzakelijke kosten. Voor de bijzondere bijstand geldt een inkomensgrens van 110% van het sociaal minimum. Voor de andere regelingen geldt een inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum.

2.2 Maatschappelijke instellingen 2.2.1 Impactanalyse Algemeen Verschillende gesubsidieerde instellingen ervaren grote financiële druk als gevolg van de verhoogde energietarieven. Als instellingen de deuren sluiten, heeft dat impact op het voorzieningenniveau en de verbinding in de samenleving. Dit terwijl we juist in willen zetten op verbinding en sterke netwerken in de kernen. Voor de 'grotere' instellingen met een subsidierelatie met de gemeente hebben we een analyse gemaakt van de verwachte kostenstijgingen. Het beeld is heel divers. Bij enkele instellingen zien we een verhoging van de energielasten tot wel 250%. Let wel: we hebben een eerste inschatting gemaakt op basis van de jaarrekeningen 2020 / 2021 en de begrotingen 2022 / 2023 en de subsidieaanvragen. Nog niet alle gegevens zijn bij ons bekend. 8

Voor de zomer is een uitvraag gedaan aan gesubsidieerde instellingen met de vraag welke kostenstijging er worden verwacht en wat er is gedaan of wordt gedaan om dit op te vangen. Deze inventarisatie geeft een zeer versnipperd beeld. Enerzijds omdat sommige organisaties nog lopende energiecontracten hebben waardoor zij de mogelijke stijgingen nog niet hebben verwerkt. Anderzijds omdat er in sommige gevallen investeringen zijn gedaan op duurzaamheid die drukken op de exploitatie, zonder dat de energielasten daadwerkelijk toenemen. Momenteel hebben we een tweede uitvraag lopen om het verschil te kunnen beoordelen. Sport Vanuit de hoek van de zwembaden is aandacht gevraagd voor de gestegen energiekosten. Zij geven aan dat zij de gestegen kosten niet volledig kunnen doorbelasten aan de bezoekers. Zij vragen de gemeente naar compensatiemogelijkheden. De zwembaden hebben we begin dit jaar ondersteuning aangeboden in de vorm van technisch en financieel advies. Dit traject loopt nog. De voetbalclubs hebben in oktober 2022 een brief gestuurd om de problemen die zij ondervinden onder de aandacht te brengen. Ook is zichtbaar dat sportaccommodatie exploitanten waar nodig hun tarieven verhogen. In regionaal verband wordt gesproken over een indexatie van 17%. Dit is dusdanig hoog dat bezoekersverlies wordt verwacht en daarmee verlies van maatschappelijk rendement.

In werkelijkheid lijkt een verhoging van 7-10% daarom de gangbare keuze. Lokaal verhogen externe sportaanbieders ook hun tarieven. Om oneerlijke concurrentie te voorkomen zullen de tarieven van gemeentelijke binnensportaccommodaties en de zwembaden verhoogd moeten worden. Een eerste klacht hierover is ontvangen. Er volgt separaat een collegevoorstel inzake de huurtarieven voor binnensport en zwembad 't Wilgerak. Cultuur Culturele instellingen zijn plaatsen waar het niet meevalt om te bezuinigen op energie (vaak openbaar toegankelijke panden) en diverse panden zijn nog niet verduurzaamd of zijn niet in eigendom van de instelling zelf. Het effect is dus een forse toename van de kosten die niet gedekt worden door inkomsten. Sommigen kunnen nog spaargelden inzetten, maar dat lukt voor korte duur en het gevolg is dus ook dat reserves uitgeput raken en er geen geld meer is voor onderhoud. Bezoekers blijven nog wat weg (opstart na corona) maar besteden ook minder t.g.v. hun eigen verhoogde kosten. Sommigen zien juist een toename van het aantal bezoekers bijvoorbeeld vanwege het cursusaanbod en de mogelijkheden voor ontmoeting. Wij hebben vergeleken met andere gemeenten relatief veel culturele instellingen zoals dorps- en cultuurhuizen omdat wij 11 kernen hebben. Scholen De scholen geven aan zich zorgen te maken over kinderen op school.

Zij zien de gevolgen van de energiearmoede terug in de klas. Daarnaast hebben de scholen zelf ook met hogere energielasten te maken. De scholen hebben echter een andere geldstroom en worden daarom in deze inventarisatie niet verder meegenomen. 2.2.2 Wat doet het Rijk al? We moeten voor maatschappelijke instellingen een onderscheid maken tussen sport, cultuur en overige instellingen.

9

Maatschappelijke instellingen die vastgoed in eigen bezit hebben, kunnen het pand verduurzamen met een DUMAVA subsidie. De gemeente heeft maatschappelijke instellingen middels een brief opgeroepen hier gebruik van te maken. Inmiddels is al meer subsidie aangevraagd dan dat er beschikbaar is. Er zijn plannen om deze subsidie opnieuw open te stellen, en dan met name voor kleinere organisaties. Sport Voor sportverenigingen en -instellingen wordt door het Rijk gewerkt aan het volgende: 1. Het kabinet heeft maatregelen aangekondigd om de koopkracht te verbeteren en energieprijzen via een tariefplafond te dempen. De exacte uitwerking van deze maatregelen is nog niet voldoende scherp om te kunnen zeggen of de sportsector hiermee voldoende wordt ondersteund. 2. Via de motie Heerma c.s. wordt het kabinet opgeroepen om te kijken hoe bij steun voor energie-intensief mkb ook maatschappelijke voorzieningen zoals zwembaden en sportverenigingen kunnen worden gesteund, en of hierbij een rol is voor gemeenten. Het ministerie van Economische zaken en Klimaat is bezig met de uitwerking van deze maatregel en geeft aan de Kamer hier in november over te kunnen informeren. Er is reeds een ruime subsidieregeling beschikbaar voor het verduurzamen van sportaccommodaties. Het Energieplafond gaat in 2023 in en geldt ook voor verenigingen en kleine maatschappelijke organisaties.

Cultuur Het Rijk heeft nog geen maatregelen voor de energiecrisis bij culturele instellingen. 2.2.3 Wat doet de gemeente al? De gemeenteraad heeft op 1 november 2022 een besluit over het Beheerplan vastgoed 2022 genomen, waardoor een flinke investering wordt gedaan in de verduurzaming van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Verenigingen en instellingen die hier gebruik van maken zullen na de verduurzaming minder energie verbruiken. Naast deze investering doet de gemeente nog een aantal andere zaken voor maatschappelijke instellingen. Sport Begin dit jaar hebben we de zwembaden een adviestraject aangeboden om technische en financiële oplossingen te zoeken. Dit geeft inzicht in financiële mogelijkheden voor de zwembaden. Dit betekent niet dat de gemeente financieel zal bijspringen. Dit traject loopt nog. Daarnaast gaan we ledverlichting aanbrengen bij voetbalvelden. Cultuur De gemeente heeft nog geen middelen verstrekt met betrekking tot de energiecrisis. Compenseren met actuele index De indexering van de plafonds loopt altijd een jaar achter. Er kan voor worden gekozen om de actuele index te gebruiken en dit ter compensatie in te zetten. Dit geldt voor begrotingssubsidies. Bij subsidies die onder een plafond vallen wordt de subsidie wel- of niet verleend. Een eventuele hogere aanvraag komt ten laste van het totale plafond.

Aangezien bij het overgrote deel van de regelingen de ‘kaasschaafmethode’ wordt gehanteerd, wordt de pijn bij overschrijding gedeeld. Een optie hierbij is om alleen de begrotingssubsidies te compenseren; dit zijn veelal exploitatiesubsidies. De actuele

10

index kan worden gekoppeld aan de plafonds van de verschillende regelingen van waaruit een verdeling kan worden uitgewerkt voor 2022. Voor 2023 maakt dit dan deel uit van het plafond waarbinnen de nieuwe aanvragen worden getoetst zoals gebruikelijk.

2.3 MKB-ers met een hoog energieverbruik 2.3.1 Impactanalyse Energie-intensieve mkb-ondernemingen verbruiken meer dan 5000m3 gas of 50.000 KWh elektriciteit. Het gaat om bedrijven als bakkers, slagers, schadeherstelbedrijven en tuinders. Momenteel spelen wel financiële problemen bij ondernemers met een laag inkomen in onze gemeente, toename van schulden bij debiteuren van de gemeente. Het is bekend dat ondernemers met financiële problemen zich niet snel melden. De gedachte nu is dat er mogelijk sprake kan zijn van ‘stilte voor de storm’. De omvang van de doelgroep is daarom nog niet in beeld. Als kleine ondernemers de deuren moeten sluiten, betekent dat wat voor de vitaliteit van de kernen en de levendigheid van de winkelstraten. De vraag is of ze ooit weer terugkomen. 2.3.2 Wat doet het Rijk al? Voor de energie-intensieve mkb-ondernemingen komt er de Tegemoetkoming Energiekosten (TEK). De regeling is een compensatie voor een deel van de gestegen energiekosten. Het is gerichte steun aan mkb-ondernemingen, die niet ontkomen aan een hoog verbruik. De oplossing voor de lange termijn is en blijft verduurzamen. De TEK-regeling is voor de periode 1 november 2022 tot en met 31 december 2023.

De tijdelijke steun is bedoeld om ondernemers de ruimte te geven om hun bedrijf te verduurzamen of hun bedrijfsmodel te veranderen zodat ze de hoge energieprijzen in de toekomst kunnen terugverdienen. De hoogte van de TEK is 50% van het bedrag dat de ondernemer meer betaalt aan energiekosten dan de drempelprijs. De drempelprijs is € 1,19 per m³ gas en € 0,35 per kWh elektriciteit. De TEK-regeling kan worden aangevraagd als een onderneming energie-intensief is. Dit betekent dat de onderneming door het soort werk wat wordt gedaan veel energie verbruikt, zoals bijvoorbeeld een bakkerij, sauna of een tuincentrum. De voorwaarden voor de TEK zijn: • U heeft een mkb-onderneming en staat ingeschreven bij KVK • U verbruikt minimaal 5000m³ gas of 50.000 KWh elektriciteit per jaar • Uw energiekosten zijn minimaal 12,5% van uw omzet • Bekijk alle voorwaarden voor de TEK-regeling. Naar verwachting kan deze TEK-regeling in het tweede kwartaal van 2023 worden aangevraagd. De minister heeft aangegeven dat de belastingdienst coulant om zal gaan met deze bedrijven. Naast deze TEK-regeling kunnen deze MKB-ers ook gebruik maken van de maatregelen voor alle andere MKB-ers (zie volgende paragraaf) 2.3.3 Wat doet de gemeente al? De gemeente heeft momenteel geen specifieke maatregelen voor MKB-ers met een hoog energieverbruik.

Wel kunnen zij gebruik maken van de mogelijkheid om de terugbetaling TOZO uit te stellen (zie Overig MKB).

11

2.4 Overig MKB 2.4.1 Impactanalyse Inmiddels is ook duidelijk dat horecapachters van culturele gebouwen het lastig hebben met de hogere energiekosten. Ook deze organisaties kunnen de verhoogde/doorberekende energierekening niet zomaar betalen. 2.4.2 Wat doet het Rijk al? Het Energieplafond zal ook gelden voor kleinverbruikers zoals zzp-ers, winkels en een deel van het kleine MKB. BMKB-Groen is een borgstelling van het rijk waarmee MKB makkelijker kredieten kan krijgen om te verduurzamen (en dus te besparen op de energierekening).” Verder zijn er allerlei andere regelingen voor het bedrijfsleven waaronder de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++), de Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+), de Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie (VEKI), de Topsector Energie Studies (TSE), Energie Investeringsaftrek (EIA), Milieu Investeringsaftrek (MIA), Willekeurige Afschrijving Milieu Investeringen (VAMIL). Daarnaast is er al enige tijd een energiebesparingsplicht: deze verplicht bedrijven en instellingen met een energiegebruik van 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas alle mogelijke energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder. Dit wordt nog te weinig gedaan. Hierop moet worden gehandhaafd door de gemeente (uitgevoerd door ODMH).

Hiervoor is onduidelijk of hier nu wel voldoende capaciteit beschikbaar is (was volstrekt onvoldoende). Zoals Rabobank ook stelt: “De huidige energiecrisis dwingt vrijwel ieder bedrijf om na te denken over hun energieverbruik. Feitelijk is ieder bedrijf al sinds 2019 verplicht om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar al te nemen, maar in de praktijk werd dit nog lang niet altijd toegepast. Energiebesparing stond tot voor kort niet hoog op het prioriteitenlijstje, maar daar is inmiddels wel verandering in gekomen.” 2.4.3 Wat doet de gemeente al? Er is de mogelijkheid om in aanmerking te komen voor bijstand op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz). Dit kan een lening of een uitkering levensonderhoud zijn. De gemeente Krimpenerwaard werkt hiervoor samen met RBZ (van de gemeente Rotterdam) en biedt ook hulp via het Ondernemersklankbord. Zij bieden hulp bij (beginnende) schulden. Doelgroep Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo); steunmaatregel voor ondernemers coronacrisis in de periode maart 2020 tot oktober 2021): Bij ondernemers die in een terugbetalingsregeling van de Tozo zitten, is het zorgelijk, dat een aantal ondernemers die het in de coronacrisis zwaar hadden en daar met schulden en betalingsachterstanden uitgekomen zijn, wellicht opnieuw worden getroffen.

Tijdens de coronacrisis konden ondernemers gebruik maken van de zogenaamde Tozo-regeling. Deze steunmaatregel werd aangevraagd door ondernemers die, vanwege de Coronacrisis, financieel in de problemen raakten. Een ondernemer die teveel Tozo heeft ontvangen, bijvoorbeeld omdat er in de laatste maanden weer inkomsten waren, moet dit teveel ontvangen deel terugbetalen. Ondernemers kunnen nu uitstel van deze terugbetaling aanvragen. Door deze ondernemers later te laten terugbetalen, steunen we hen om ook deze crisis door te komen. Ondernemers die een terugbetalingsregeling op de Tozo hebben lopen, ontvangen binnenkort vanzelf een bericht over de aanvraag van het uitstel op de terugbetaling. De maximale uitstel van terugbetaling is 6 maanden.

12

Tot slot is de gemeente mede-opdrachtgever voor het Servicepunt Energietransitie Bedrijven MiddenHolland. Dit servicepunt is recent gestart met als doel bedrijven met raad en daad bij te staan in de energietransitie.

2.5 Gezinnen die Oekraïners opvangen Ook inwoners die vrijwillig mensen uit Oekraïne opvangen bij hen thuis hebben zich gemeld. De energierekening stijgt ineens gigantisch aangezien ze nu met meer (soms zelfs een extra gezin) mensen in een huis wonen. Voor deze gezinnen is momenteel geen specifieke regeling.

2.6 Conclusie Hoe kunnen we nu op basis van voorgaande informatie een keuze maken, in de wetenschap dat we niet iedereen kunnen en hoeven bij te staan. Onderstaande overwegingen spelen dan mee: 1. Maatschappelijke kortetermijneffecten (inwoners zakken door het bestaansminimum) 2. Maatschappelijke langetermijneffecten (wordt de vitaliteit van kernen geraakt) 3. Financiële consequenties voor de gemeente 4. Effect van verduurzaming: gaat verduurzaming op korte termijn het probleem oplossen? (mogelijk kunnen mensen met relatief eenvoudige maatregelen een hoop besparen op de energierekening) 5. Wat is de horizon: springt de gemeente bij tot eind dit jaar, of voor een langere periode? Gezien de gemaakte inventarisatie en de toenemende frequentie waarop gebeld wordt door mensen die hulp vragen, neemt de onrust in de samenleving toe. Weliswaar is er ondersteuning vanuit het Rijk toegezegd, maar die is vaak nog niet duidelijk of gaat pas volgend jaar in. Het is daarom van belang om op korte termijn actie te ondernemen. Hierbij dient rekening gehouden te worden met de verschillende doelgroepen, de rol die de gemeente wil nemen en de financiële consequenties. De (lastige) boodschap blijft, dat de gemeente niet alles voor iedereen kan oplossen. De gemeente neemt nu maatregelen voor de korte termijn.

Tegelijkertijd wordt bekeken wat er op middellange en lange termijn gedaan zou kunnen en misschien wel zou moeten worden. Wat vooral opvalt, is dat er veel voor inwoners met een inkomen tot 120% en ondernemers wordt gedaan terwijl er maar weinig maatregelen zijn voor maatschappelijke instellingen. Ook is er een groep inwoners met een inkomen net boven de 120% van het sociaal minimum dat net overal buiten valt en nu door de gestegen energieprijzen in de problemen komt.

3. Aanvullende kortetermijnmaatregelen Uit bovenstaande inventarisatie blijkt dat het Rijk en de gemeente het een en ander doen voor de inwoners en ondernemers. Bovendien zijn er veel regelingen waaruit subsidies verkregen kunnen worden voor besparende, duurzame maatregelen. Deze maatregelen zijn voor zowel inwoners, maatschappelijke organisaties als voor ondernemers.

3.1 Acties die we snel kunnen doen zonder financiële consequenties 1. Communicatietraject Duidelijk is naar voren gekomen dat nog veel mensen en organisaties geen gebruik maken van de mogelijke regelingen. We zien dit niet alleen bij mensen die voor een vergoeding in aanmerking komen, maar ook bij ondernemers en instellingen die van verschillende regelingen gebruik zouden kunnen maken om te helpen in de kosten of om te verduurzamen. Het inzetten op verduurzamen is een oplossing die ook op de langere termijn zal bijdrage in de kosten.

13

Actie: we zorgen dat op onze website duidelijk staat voor welke doelgroep welke regelingen en informatie beschikbaar zijn. Daarnaast vermelden we ook waar mensen terecht kunnen met vragen. We zorgen dat meer mensen de website hiervoor weten te vinden en gebruiken hiervoor de bestaande, gemeentelijke kanalen. 2. Gesprek met de woningbouwcorporaties In overleg met de woningbouwcorporaties moet de zorg gedeeld worden over niet voldoende geïsoleerde huizen. In de commissie R&F is hier ook naar gevraagd. De corporaties beginnen ons ook te benaderen met zorgpunten, dus een gesprek over wat we gezamenlijk kunnen betekenen heeft zeker meerwaarde. Actie: vanuit Duurzaamheid en Sociaal Domein wordt een gesprek met de woningbouwcorporaties ingepland. 3. Gesprek met de kerken Kerken in Nederland hebben acties opgezet om mensen die dat nodig hebben te steunen in deze moeilijke tijd. We hebben geen zicht op eventuele acties in onze kerkelijke gemeenschappen. Actie: in gesprek met vertegenwoordigers van kerken om te bezien of een gezamenlijk inzet een meerwaarde kan zijn. 4. Klussers eerst inzetten voor mensen die zich melden Vanaf 1 november 2022 gaan we een samenwerking aan met Sobolt om energiearmoede te bestrijden met kleine technische maatregelen in de woning. Met Sobolt moeten we nadere afspraken maken over de precieze invulling van de opdracht.

We kunnen naast een focus op woningen met een E, F of G- energielabel ook afspreken dat zij zich richten op inwoners die zich met financiële problemen melden bij de gemeente. Actie: afspraken maken met Sobolt over inzet klussers. En afspraken maken over aanmelding bij Sobolt (uitwerking volgt). 5. Jongeren Perspectief Fonds versnellen De gemeente werkt aan de implementatie van het Jongeren Perspectief Fonds. Dit kunnen we versnellen. Met dit fonds kunnen we jongeren met problematische schulden extra ondersteuning bieden waardoor zij een nieuw toekomstperspectief krijgen, gericht op duurzame zelfredzaamheid en een schuldenvrij bestaan.

3.2 Acties die we snel in kunnen zetten met financiële consequenties 3.3.1 Inzet voor kinderen via Stichting Leergeld Een steeds grotere groep kinderen leeft inmiddels in armoede. Het budget dat eigenlijk voor schoolspullen bedoeld is, wordt steeds vaker ingezet voor het kopen van een winterjas. De Kindpas is een betaalpas, waarmee men bij deelnemende winkels kleding, zoals jassen, schoenen, sportattributen, maar ook fietslampjes, leesboeken of potloden kunt aanschaffen. De Schoolspullenpas is een betaalpas, waarmee men bij deelnemende winkels schoolspullen zoals agenda’s, schriften, stiften en rugzakken kunt kopen. Hier staat tussen de € 25,- en € 150,- op, afhankelijk van het soort school (basisschool of middelbare school). Een inwoner komt in aanmerking voor de pas als diegene niet hoger dan 120% - 130% van de bijstandsnorm verdient of aantoonbare hoge schulden heeft. In 2022 is aan circa 675 kinderen een Kindpas van € 85,- verstrekt. We kunnen het bedrag op de Kindpas verhogen zodat ouders meer te besteden hebben voor kleding. Extra kosten hiervoor zijn 14

makkelijk te berekenen. Stichting Leergeld geeft aan dat zij geen signalen hebben ontvangen van ouders dat zij niet uitkomen met het bedrag op de Schoolspullenpas. Stichting Leergeld adviseert om, mochten we bedragen willen verhogen, dit doen voor de Kindpas. Mogelijke actie: eenmalige verhoging van het budget op de Kindpas om het hoogstnodige te kopen. Bij een eenmalige verhoging van € 150,- zijn de totale kosten: € 101.250,-. 3.3.2 Energietoeslag voor inwoners met inkomen tussen 120 en 130% van het sociaal minimum (bijstandsniveau) Bij het ophogen van de inkomensgrens naar 130% komen er gelet op de cijfers circa 578 huishoudens bij. 578 x € 1.300,- = € 751.400 uitvoeringskosten. In totaal wordt dit €840.000,- inclusief uitvoeringskosten. Dit is het maximumbedrag, aangezien we niet iedereen zullen bereiken. We maken hiermee een schatting o.b.v. cijfers uit 2020. Er is een risico dat er meer huishoudens in de groep 120130% bij zijn gekomen waardoor de uitgaven hoger worden. 3.3.3 Steun voor inwoners met Oekraïners in huis Inwoners die in onze gemeente Oekraïners in hun huis opvangen, geven nu aan dat ook bij hen de energielasten aanzienlijk stijgen. Deze stijgen dubbel zo hard omdat zij ineens met twee gezinnen in een huis wonen.

Tot op heden wordt aangegeven dat de Oekraïense mensen leefgeld krijgen en dat het de bedoeling is dat een deel van dit leefgeld ook als ”kost en inwoning” wordt ingezet en dus bij zou moeten dragen in de energiekosten. De verwachting is dat dit niet voor iedereen voldoende is om de hogere kosten daadwerkelijk te kunnen betalen. We hebben hiervan echter geen concrete signalen. Extra ondersteuning lijkt daarom op dit moment niet nodig. 3.3.4 Noodfonds voor maatschappelijke instellingen Voor de maatschappelijke voorzieningen stellen wij het volgende voor de korte termijn. Duurzaamheidslening Instellingen die de verhoging van de energielasten op eigen kracht kunnen dekken stellen wij geen geld beschikbaar ter compensatie. Daar waar al in de winter verduurzamingswinst is te behalen zijn wij bereid om een duurzaamheidslening ter beschikking te stellen als instellingen dit niet zelf kunnen financieren. Voorbeelden hiervan zijn de zwembaden die niet in eigen beheer zijn van de gemeente. De voorwaarden van de duurzaamheidslening worden verwerkt in de verordening. De looptijd van deze leningen is vanaf 2023

Exploitatiebijdrage Daar waar maatschappelijke instellingen in acute liquiditeitsproblemen komen, (aantoonbaar) als gevolg van de energiecrisis, is de gemeente bereid om bij te springen. Hiervoor moeten instellingen een aanvraag indienen waarbij zij aantonen dat zij de toegenomen lasten niet zelf kunnen dragen. Hierbij geldt het principe: zelf dekken wat vanuit de eigen bedrijfsvoering mogelijk is, inclusief het inzetten van eigen middelen. De noodsteun wordt uitgekeerd als voorschot door middel van subsidie. Na afloop van de ondersteuningsperiode dient de instelling een verantwoording in waaruit moet blijken welk deel van de ondersteuning daadwerkelijk noodzakelijk is gebleken. Dit is een generieke regeling voor alle maatschappelijke instelling, ongeacht of zij wel of niet in een gemeentelijk pand zitten. Hiermee wordt een koppeling met de huurtarieven voorkomen. Voor de huurtarieven van de sportaccommodaties wordt separaat, een collegeadvies aangeboden.

15

Bij de instellingen die vragen om een bijdrage in de exploitatie zal parallel aan de toekenning een traject worden gestart om te bezien waar verduurzamingsmogelijkheden zijn. De voorwaarden voor deze ondersteuning wordt verder uitgewerkt. Looptijd: met terugwerkende kracht vanaf januari 2022 Hoogte van het noodfonds: Voor de duurzaamheidsleningen een bedrag reserveren van 1,5 miljoen euro. Voor de exploitatiebijdrage een bedrag reserveren van 500.000,- euro.

4. Lange termijn maatregelen We kampen met twee crises: een klimaatcrisis en een energiecrisis. Deze crises liggen in elkaars verlengde: voor de lange termijn moeten we stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen omdat (zie IPCC rapport) onze planeet onleefbaar wordt. Hier komt nu een energiecrisis tussendoor die vooral het gevolg is van geopolitieke spanningen. De energiecrisis is vooral een financiële crisis: inwoners en ondernemers zien de kosten voor de verwarming van huizen, productie van basisbenodigdheden als brood enz. oplopen. Deze inventarisatie richt zich op de energiecrisis. Maatregelen moeten zo veel als mogelijk echter de aanpak van die andere crisis versterken. Zo kan een van de uitgangspunten voor de aanpak van de klimaatcrisis een oplossing bieden voor deze acute energiecrisis: wat je niet gebruikt hoef je niet op te wekken (of te betalen). Energiebesparing is derhalve altijd een goede stap. Nadat de raad een besluit heeft genomen over de kortetermijnmaatregelen, zullen we deze zo snel als mogelijk uit moeten voeren. Daarnaast zullen we starten met een aanpak gericht op de lange termijn: in Q1 2023 zullen we de voortgang rapporteren.

16