1.9 RIB Onderzoek textielinzameling en tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing

RAADSINFORMATIEBRIEF

VAN HET COLLEGE VAN B&W VOOR

de gemeenteraad

CC DATUM ONDERWERP

7 november 2023 onderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid van textielinzameling en tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing (diftar)

Beste meneer, mevrouw, Via deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de uitkomsten van het onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van textielinzameling en tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing (diftar). In het onderzoeksplan doelmatigheid en doeltreffendheid 2022 is een onderzoek aangekondigd naar afvalinzameling en afvalverwerking. Een volledig onderzoek bleek te veelomvattend. Er is daarom gekozen het onderzoek te beperken tot textielinzameling en diftar. Hierbij delen wij met u de slotconclusie van het onderzoek: Textielinzameling De textielinzameling wordt doelmatig en doeltreffend uitgevoerd. Aan de uitvoering van deze inzamelwerkzaamheden ligt een overeenkomst ten grondslag en er wordt conform deze overeenkomst gehandeld. Aan deze inzamelactiviteiten zijn geen kosten voor de gemeente Krimpenerwaard verbonden. Sinds januari 2022 maakt gemeente Krimpenerwaard gebruik van de inzamelaar TexNL. De gemeente ontvangt van deze inzamelaar een hogere vergoeding per kilogram ingezameld textiel. Bij de textielinzameling is oog voor de landelijke ontwikkelingen en wordt samen met de inzamelaar gekeken hoe de bewustwording kan worden vergroot. De doeltreffendheid (het streven naar verdere afvalscheiding) is niet eenvoudig vast te stellen.

Uit de Afvalsorteeranalyse van Cyclus kunnen we wel concluderen dat hier stappen worden gemaakt (verder terugbrengen van het gemiddelde van vijf kilo textiel in het restafval) en er wordt goed gekeken welke inzet hier, bijvoorbeeld ten aanzien van bewustwording, nog voor nodig is. Diftar Doelmatigheid van de in 2017 ingevoerde tariefdifferentiatie is door de onderzoekers lastig vast te stellen. Om hier een uitspraak over te kunnen doen wordt gekeken naar de onderzoeken die Cyclus elke drie jaar laat uitvoeren gericht op de marktconformiteit van de inzameldienstverlening. De doeltreffendheid was makkelijker vast te stellen. Aan de hand van benchmarkgegevens wordt gekeken hoe de gemeente Krimpenerwaard het doet ten opzichte van andere gemeenten ten aanzien van de vooraf gestelde normen (75% afvalscheiding en 100 kilogram restafval per inwoner). Zowel de landelijke als regionale ontwikkelingen worden nauwgezet gevolgd door het taakveld Afval & Grondstoffen van team Advies openbare ruimte. In totaal zijn er naar aanleiding van het onderzoek drie aanbevelingen naar voren gekomen, die op korte termijn opgevolgd zijn. Om die reden hebben wij geen afzonderlijk plan voor verbetering opgesteld. Textielinzameling: • Het verdient aanbeveling om periodiek zelf analyses te maken of te evalueren. Analyses of evaluaties door de marktpartij kunnen als niet-onafhankelijk ondervonden worden.

Ze kunnen natuurlijk altijd dienen als referentiemateriaal. • Doelstellingen die S.M.A.R.T. geformuleerd zijn dragen bij aan effectmeting. In 2023 wordt naar verluid periodiek aandacht gegeven aan de bewustwording rondom afvalinzameling 1134593 / 1134861 gemeente Krimpenerwaard Postbus 51 2820 AB Stolwijk www.krimpenerwaard.nl

en de mogelijkheden om dit nog beter te scheiden. Bij uitstek een moment om het effect van deze bewustwordingscampagne te monitoren. De beleidsmedewerker Afval geeft aan hier het komende jaar op in te zetten. Hij gaat hier samen met Rijkswaterstaat ook invulling aangeven. Rijkswaterstaat geeft hierbij als uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat invulling aan het kenniscentrum Circulaire Economie. Diftar: • Volg alle innovatieve oplossingen voor de inzameling van GFT + e-afval. Op het gebied van de afvalinzameling van GFT + e-afval (etensresten) verandert er het een en ander per 1 januari 2024. Daar het huidige aandeel in het restafval nog voor 40% uit GFT bestaat, wordt geadviseerd alle innovatie oplossingen in het land te volgen en eventueel te benutten. Bijlagen RIB:

Onderzoeksrapport doelmatigheid en doeltreffendheid van textielinzameling en tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing (diftar)

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Krimpenerwaard, de secretaris,

de burgemeester,

J. Hennip

P.J. Bouvy-Koene

pag. 2/2

Onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid van textielinzameling en tariefdifferentie afvalstoffenheffing (diftar) (definitieve versie)

Colofon Gemeente Krimpenerwaard, team Concern control Zomer 2023

2

Inhoud Samenvatting ........................................................................................................................................4 Inleiding ..................................................................................................................................................6 Hoofdstuk 1 – Textielinzameling.........................................................................................................8 1.1

Inleiding ..................................................................................................................................8

1.2

Doelmatigheid .....................................................................................................................10

1.3

Doeltreffendheid ..................................................................................................................11

1.4

Adviezen en aanbevelingen ..............................................................................................12

Hoofdstuk 2 – Invoering tariefdifferentiatie (diftar) .........................................................................13 2.1 Inleiding .....................................................................................................................................13 2.2 Tariefdifferentiatie ....................................................................................................................13 2.2.1 Politieke sturing .................................................................................................................13 2.2.2 Besluitvorming ...................................................................................................................13 2.2.3 Sturing door de gemeenteraad .......................................................................................14 2.2.4 Doelmatigheid ...................................................................................................................14 2.2.5 Doeltreffendheid ................................................................................................................15 2.2.6 De diftar-paradox ..............................................................................................................19 2.3 Realisatie landelijke doelstelling ............................................................................................20 2.5 Kostendekkendheid

.................................................................................................................23 2.4 Adviezen en aanbevelingen ...................................................................................................24 Hoofdstuk 3 - Participatie ..................................................................................................................25 Hoofdstuk 4 – Hoor en wederhoor ...................................................................................................26 BIJLAGEN ...........................................................................................................................................27 Bijlage 1 – Geraadpleegde documenten .....................................................................................27 Bijlage 2 – Overzicht geïnterviewde medewerkers ....................................................................28 Bijlage 3 – Overzicht ondergrondse textielcontainers 2022 .....................................................29

3

Samenvatting In het Onderzoeksplan doelmatigheid en doeltreffendheid 2022 hebben burgemeester en wethouders aangegeven een onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid uit te willen voeren op de afvalinzameling en afvalverwerking. Gezien de breedte van het onderwerp afvalinzameling en afvalverwerking is de focus van het onderzoek bijgesteld naar textielinzameling en tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing (diftar). In deze samenvatting geven wij beknopt weer hoe het onderzoek uitgevoerd is, wat de slotconclusie van het onderzoek is inzake de doelmatigheid en doeltreffendheid en welke aanbevelingen er uit het onderzoek naar voren gekomen zijn. Het onderzoek is uitgevoerd in nauwe afstemming met de medewerkers die betrokken zijn bij de uitvoering en de beleidsontwikkeling rondom textielinzameling en diftar. Dit is gedaan door bestudering van verschillende beleidsstukken, overeenkomsten van derden, informatie van derden en het bespreken van deze documenten. Daarnaast is er een algemeen interview geweest met de beleidsmedewerker Afval en de teammanager Advies openbare ruimte over hun ervaringen rondom het proces en afsluitend is er nog een bespreking van het eindrapport geweest. De slotconclusie van het onderzoek is per onderdeel: •

Textielinzameling De textielinzameling wordt doelmatig en doeltreffend uitgevoerd. Aan de uitvoering van deze inzamelwerkzaamheden ligt een overeenkomst ten grondslag en er wordt conform deze overeenkomst gehandeld. Aan deze inzamelactiviteiten zijn geen kosten voor de gemeente Krimpenerwaard verbonden. Sinds januari 2022 maakt gemeente Krimpenerwaard gebruik van de inzamelaar TexNL. De gemeente ontvangt van deze inzamelaar een hogere vergoeding per kilogram ingezameld textiel. Bij de textielinzameling is oog voor de landelijke ontwikkelingen en wordt samen met de inzamelaar gekeken hoe de bewustwording kan worden vergroot. De doeltreffendheid (het streven naar verdere afvalscheiding) is niet eenvoudig vast te stellen. Uit de Afvalsorteeranalyse van Cyclus kunnen we wel concluderen dat hier stappen worden gemaakt (verder terugbrengen van het gemiddelde van vijf kilo textiel in het restafval) en er wordt goed gekeken welke inzet hier, bijvoorbeeld ten aanzien van bewustwording, nog voor nodig is.

•

Diftar Doelmatigheid van de in 2017 ingevoerde tariefdifferentiatie is door de onderzoekers lastig vast te stellen. Om hier een uitspraak over te kunnen doen wordt gekeken naar de onderzoeken die Cyclus elke drie jaar laat uitvoeren gericht op de marktconformiteit van de inzameldienstverlening. De doeltreffendheid was makkelijker vast te stellen. Aan de hand van benchmarkgegevens wordt gekeken hoe de gemeente Krimpenerwaard het doet ten opzichte van andere gemeenten ten aanzien van de vooraf gestelde normen (75% afvalscheiding en 100 kilogram restafval per inwoner). Zowel de landelijke als regionale ontwikkelingen worden nauwgezet gevolgd door het taakveld Afval & Grondstoffen van team Advies openbare ruimte.

4

In totaal zijn er naar aanleiding van het onderzoek drie aanbevelingen naar voren gekomen waarop de desbetreffende teammanager positief heeft gereageerd in de vorm van een aanstaande opvolging van de aanbevelingen: Textielinzameling: • •

Het verdient aanbeveling om periodiek zelf analyses te maken of te evalueren. Analyses of evaluaties door de marktpartij kunnen als niet-onafhankelijk ondervonden worden. Ze kunnen natuurlijk altijd dienen als referentiemateriaal. Doelstellingen die S.M.A.R.T. geformuleerd zijn dragen bij aan effectmeting. In 2023 wordt naar verluid periodiek aandacht gegeven aan de bewustwording rondom afvalinzameling en de mogelijkheden om dit nog beter te scheiden. Bij uitstek een moment om het effect van deze bewustwordingscampagne te monitoren. De beleidsmedewerker Afval geeft aan hier het komende jaar op in te zetten. Hij gaat hier samen met Rijkswaterstaat ook invulling aangeven. Rijkswaterstaat geeft hierbij als uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat invulling aan het kenniscentrum Circulaire Economie.

Diftar: •

Volg alle innovatieve oplossingen voor de inzameling van GFT + e-afval. Op het gebied van de afvalinzameling van GFT + e-afval (etensresten) verandert er het een en ander per 1 januari 2024. Daar het huidige aandeel in het restafval nog voor 40% uit GFT bestaat, wordt geadviseerd alle innovatie oplossingen in het land te volgen en eventueel te benutten.

5

Inleiding Artikel 213a Gemeentewet schrijft voor dat gemeenten onderzoeken naar doelmatigheid en doeltreffendheid uitvoeren. In Krimpenerwaard is dit bekrachtigd door de gemeenteraad, in de ‘Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid van de gemeente Krimpenerwaard 2019’. In het Onderzoeksplan doelmatigheid en doeltreffendheid 2022 hebben burgemeester en wethouders aangegeven een dergelijk onderzoek uit te willen voeren op de afvalinzameling en afvalverwerking. De gemeente heeft ingevolge artikel 10.21 van de Wet Milieubeheer de wettelijke taak om zorg te dragen voor de (gescheiden) inzameling van huishoudelijke afvalstoffen binnen het grondgebied van de gemeente. De gemeente wil een goede uitvoering geven aan deze (wettelijke) taken door inzameling en reiniging op milieu hygiënische wijze te laten geschieden tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Daarnaast wil de gemeente het hergebruik van afvalstoffen en gescheiden inzameling van afval bevorderen. Hiervoor heeft de gemeente een dienstverleningsovereenkomst met Cyclus N.V. afgesloten. In het onderzoeksplan nader uitgewerkt als: Onderzoeksobject Reikwijdte van het onderzoek

Onderzoeksmethode

Afvalinzameling en afvalverwerking op één of meerdere deelgebieden Draagt de invulling van de afvalverzameling en afvalverwerking en de informatievoorziening hierover voldoende bij in het streven om afval gescheiden in te zamelen en het restafval te beperken en gebeurt dit op een doelmatige en doeltreffende wijze? Door middel van interviews, analyses van processen en administraties en het bestuderen van zaken en documenten vaststellen hoe de gescheiden afvalinzameling en afvalverwerking bijdragen aan doelstellingen voor duurzaamheid en of dit doelmatig en doeltreffend gebeurt.

Bij de daadwerkelijke aanvang van dit onderzoek is gekozen om het iets anders uit te voeren, mede uit het oogpunt van beschikbare ambtelijke capaciteit. We hebben nu een veel waardevollere onderzoeksvraag gesteld, die relevanter is en inspeelt op de actualiteit.

Onderzoeksopdracht Hiertoe zijn de volgende onderzoeksvragen gedefinieerd: Textiel 1. Zijn de gewenste prestaties ten aanzien van textielinzameling efficiënt gerealiseerd? 2. Draagt de wijze van textielinzameling bij aan de inperking van het restafval? Diftar 1. Wie bepaalt wanneer welke tarieven veranderd worden, en met welke periodiciteit worden veranderingen in de tarieven teruggekoppeld met de gemeenteraad? 2. Wordt de kostenverdeling over alle tarieven door de gemeenteraad (politiek) gestuurd? 3. Worden (landelijke) doelstellingen met betrekking tot afvalscheiding gehaald? 4. Heeft de invoering van diftar bijgedragen wan de inperking van het restafval?

6

5. Wat zijn de (bruto) kosten die in de heffing worden doorberekend? In hoeverre worden deze kosten gedekt door de afvalstoffenheffing?

7

Hoofdstuk 1 – Textielinzameling 1.1

Inleiding

Op 1 januari 2017 is de textielinzameling in de gemeente Krimpenerwaard geharmoniseerd. Vanaf die datum verzorgde het bedrijf Sympany de inzameling van textiel voor zowel het brengsysteem met boven- en ondergrondse verzamelcontainers, als het haalsysteem (huisaan-huis inzameling) met zakken in de gehele gemeente. Door middel van het aangaan van de overeenkomst heeft Sympany in de periode 2017 – 2021 het alleenrecht voor textielinzameling in de gemeente gekregen. Dit is formeel vastgelegd in een Uitvoeringsbesluit bij de Afvalstoffenverordening. Aan de textielinzameling waren voor de gemeente geen kosten verbonden. De gemeente moest er alleen voor zorgen dat de ondergrondse textielcontainers technisch en visueel in goede staat van onderhoud verkeerden. De gemeente ontving een vergoeding voor de textielinzameling. De inzamelvergoeding bedroeg € 0,14 per kilogram ingezameld textiel uit de textielcontainers. In de overeenkomst met Sympany waren afspraken opgenomen over de “besteding” van deze vergoeding: •

•

Van deze vergoeding was € 0,10 bestemd voor goede doelen. Sympany is een charitatieve organisatie. Zij stelde als voorwaarde dat de opbrengst van de textielinzameling werd gebruikt voor goede doelen. Sympany keerde jaarlijks een bedrag uit aan één of meerdere door de gemeente aangewezen lokale goede doelen. Iedere lokaal goed doel moest in het bezit zijn van een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) status1. Door een deel van de textielopbrengst lokaal aan te wenden en hierover goed te communiceren werden de inwoners gestimuleerd om nog meer textiel gescheiden aan te bieden. De portefeuillehouder had een goed beeld van de lokale goede doelen die aansluiten bij duurzaamheid en milieu. Er was een commissie ingesteld (bestaande uit de portefeuillehouder en twee raadsleden2), die jaarlijks de lokale goede doelen bepaalden. Van deze vergoeding was € 0,04 bestemd voor de gemeente om de kapitaallasten te dekken.

Daarnaast was in de overeenkomst vastgelegd dat de gemeente € 400,00 per ondergrondse container per jaar van Sympany zou ontvangen.

1 Elke gemeente wordt aangemerkt als een Algemeen Nut Beogende Instelling. 2 Jaarlijks wisselend van samenstelling.

8

De overeenkomst was aangegaan voor een periode van vier jaar, met de mogelijkheid deze overeenkomst tweemaal met een periode van één jaar te verlengen. De overeenkomst is echter, op verzoek van Sympany, per 31 december 2020 beëindigd. Voor 2021 is een nieuw contract met Sympany afgesloten voor de duur van één jaar. In het nieuwe contract zijn o.a. de volgende gewijzigde afspraken opgenomen: • • • •

Sympany brengt voor haar dienstverlening geen kosten in rekening bij de gemeente. Voor het textiel uit de ondergrondse containers en de huis-aan-huis inzamelingen ontvangt de gemeente geen inzamelvergoeding. Voor het afvoeren van afval door Sympany worden geen kosten aan de gemeente in rekening gebracht. Voor het gebruik van de ondergrondse textielcontainers betaalt Sympany een jaarlijkse vergoeding van € 400,00 aan de gemeente.

Dit contract is eind 2021 niet verlengd. Voor een nieuwe contractperiode (ingaande vanaf 2022) had de gemeente Krimpenerwaard aanbiedingen ontvangen van twee nieuwe partijen. Uit dossieronderzoek is gebleken dat dit besproken is in het portefeuillehouderoverleg op 29 november 2021. In het dossier is een PowerPointpresentatie aangetroffen met de vergelijking van de verschillende partijen. In de oplegnotitie staat dat de wethouder een besluit moet nemen met welke partij een contract wordt aangegaan. Van deze bijeenkomst, dus ook van een eventuele besluitvorming, zijn geen notulen bekend. Uit het dossier wordt opgemaakt dat op 31 december 2021 met een nieuwe partij, TexNed3 BV, een overeenkomst aangegaan is. Enkele relevante bepalingen uit de overeenkomst met TexNL zijn: • •

TexNL maakt gebruik van de ondergrondse containers (zie bijlage 2) van de gemeente Krimpenerwaard. Voor het gebruik van de ondergrondse containers betaalt TexNL € 600,00 per container per jaar exclusief BTW.

3 Texned bleek ook een naam te zijn van een Zwitsers bedrijf dat ook textiel inzamelt. Het Zwitserse bedrijf was echter niet

actief op de Nederlandse markt. Ondanks dit startte het bedrijf uit Zwitserland een rechtszaak tegen de Nederlandse partij vanwege mogelijke verwarring tussen de twee bedrijven en kreeg gelijk. De naam werd daarop gewijzigd in TexNL. In het vervolg van deze rapportage zal daarom ook die naam gebruikt worden.

9

•

TexNL betaalt een netto vergoeding van € 0,14 per kilogram ingezameld textiel afkomstig uit de ondergrondse containers van de gemeente Krimpenerwaard en huis-aan-huis inzameling.

1.2

Doelmatigheid

Dit draait om de vraag of de gewenste prestaties zo efficiënt mogelijk worden gerealiseerd. Om hier over de jaren 2017 tot en met 2022 een goed antwoord op te geven onderscheiden we drie perioden: • • •

Overeenkomst 1 met Sympany voor de periode 1 januari 2017 tot en met 31 december 2020 Overeenkomst 2 met Sympany voor de periode 1 januari 2021 tot en met 31 december 2021 Overeenkomst 3 met TexNL voor de periode 1 januari 2022 tot en met 31 december 2022

Voor alle overeenkomsten geldt dat deze niet gepaard gaan met kosten voor de gemeente Krimpenerwaard. Overeenkomst 3 met TexNL levert echter wel meer voordelen, lees inkomsten, op voor de gemeente: • •

De opbrengst per ondergrondse container is € 200,00 hoger (van € 400,00 naar € 600,00) De inzamelvergoeding komt voor 100% ten goede aan de gemeente.

De beleidsmedewerker Afval geeft aan dat er op dit moment (juni 2023) in samenwerking met team JZ/Inkoop gekeken wordt naar het contract met ingang van 1 januari 2023 (duur van het contract voor twee jaar met de mogelijkheid om twee jaar te verlengen). Zolang dit contract niet formeel bekrachtigd is, is mondeling afgesproken dat conform overeenkomst 3 gehandeld wordt. Uit de financiële administratie blijkt dat de inzamelvergoeding met ingang van 1 januari 2023 verhoogd is van € 0,14 per kilogram naar € 0,25 per kilogram. 10

De beleidsmedewerker Afval geeft aan dat met ingang van mei 2022 (mondeling) met TexNL is overeengekomen dat TexNL geen gebruik meer maakt van de ondergrondse containers van de gemeente Krimpenerwaard, maar hiervoor bovengrondse containers (eigendom TexNL) gebruikt. De overgang van ondergrondse naar eigen bovengrondse containers heeft TexNL voor eigen rekening genomen. De hoofdreden voor deze wijziging in gebruik van ondergrondse naar bovengrondse containers was het verminderen van afkeur van textiel. In 2022 was binnen het taakveld Afval de functie van medewerker beheer vacant. Deze vacature is inmiddels ingevuld door een medewerker beheer & beleid, de administratieve taken zijn met ingang van 2023 bij deze medewerker belegd.

1.3

Doeltreffendheid

De doeltreffendheid van de textielinzameling, als onderdeel van het streven naar een verdere afvalscheiding is niet makkelijk vast te stellen. Volgens opgave van Cyclus is vanaf 2016 tot en met 2021 jaarlijks gemiddeld vier à vijf kilogram textiel ingezameld per inwoner. Uit de Afvalsorteeranalyse van Cyclus blijkt dat binnen het totaal van 104 kilo fijn restafval gemiddeld nog vijf kilo textiel is terug te vinden. De beleidsmedewerker Afval geeft aan dat in het vierde kwartaal van 2023 samen met de inzamelaar een bewustwordingscampagne over textiel wordt gestart.

Met ingang van mei 2022 zijn bovengrondse containers van TexNL in gebruik. Deze zijn geplaatst in de buurt van de eerder gebruikte ondergrondse containers. Er is geen intentie om extra containers in gebruik te gaan nemen. De bewustwordingscampagne moet de beweging in gang zetten om de vijf kilo textiel, die via het restafval wordt ingeleverd, nog verder af te laten nemen. Een nationale benchmark heeft uitgewezen dat er gemiddeld één textielcontainer wordt geplaatst per 1.500 inwoners. Op basis van dit landelijk uitgangspunt zouden er binnen de gemeente Krimpenerwaard 37 textielcontainers beschikbaar moeten 11

zijn. TexNL heeft in de gemeente Krimpenerwaard echter 46 bovengrondse containers geplaatst. De beleidsmedewerker Afval geeft aan dat de 10 kilo textiel per inwoner als volgt afgevoerd wordt: • •

Gemiddeld vijf kilo in restafval Gemiddeld vijf kilo via de textielcontainer

Daarnaast wordt gemiddeld 8 kilo per inwoner via derden (zoals kringloopwinkels) afgevoerd. Op het moment van samenstellen van deze rapportage zijn de doelstellingen voor de bewustwordingscampagne niet beschreven. Samenvattend kan geconcludeerd worden dat de vorm van textielinzameling bijdraagt aan de inperking van het restafval. Van het gemiddelde aantal textiel (10 kilo) komt de helft terecht in de textielcontainer. De bewustwordingscampagne moet ervoor zorgen dat er minder textiel in het restafval verdwijnt.

1.4 •

•

Adviezen en aanbevelingen Het verdient aanbeveling om periodiek zelf analyses te maken of te evalueren. Analyses of evaluaties door de marktpartij kunnen als niet-onafhankelijk ondervonden worden (“de slager die zijn eigen vlees keurt”). Ze kunnen natuurlijk altijd dienen als referentiemateriaal. Doelstellingen die S.M.A.R.T. geformuleerd zijn dragen bij aan effectmeting. In 2023 wordt naar verluid periodiek aandacht gegeven aan de bewustwording rondom afvalinzameling en de mogelijkheden om dit nog beter te scheiden. Bij uitstek een moment om het effect van deze bewustwordingscampagne te monitoren. De beleidsmedewerker Afval geeft aan hier het komende jaar op in te zetten. Hij gaat hier samen met Rijkswaterstaat ook invulling aangeven.

12

Hoofdstuk 2 – Invoering tariefdifferentiatie (diftar) 2.1 Inleiding Op 15 december 2015 heeft de gemeenteraad besloten om, gelijktijdig met de harmonisatie van de afvalstoffenheffing, per 1 januari 2017 tariefdifferentiatie in de hele gemeente4 in te voeren. In het voorstel van burgemeester en wethouders worden twee doelstellingen genoemd: •

•

Enerzijds de harmonisatie, omdat het vanwege de Wet algemene regels herindeling niet mogelijk was langer dan twee jaar na de herindelingsdatum te werken met de verordeningen van de voormalige gemeenten. Anderzijds omdat de gemeente door de invoering van tariefdifferentiatie wilde bewerkstelligen dat voldaan wordt aan de landelijke doelstelling dat er in 2020 nog maar 100 kilogram restafval per inwoner mag zijn.

Naderhand is deze doelstelling zodanig aangevuld dat vanaf 2017 deze 100 kilogram restafval in samenhang gezien moet worden met de 75% gescheiden afval (bestuursakkoord, ondertekend door bij Cyclus aangesloten gemeenten).

2.2 Tariefdifferentiatie 2.2.1 Politieke sturing Ten aanzien van de politieke sturing van de afvalstoffenheffing zijn voor dit 213a-onderzoek twee onderzoeksvragen geformuleerd 1. Wie bepaalt wanneer welke tarieven veranderd worden, en met welke periodiciteit worden veranderingen in de tarieven teruggekoppeld met de gemeenteraad? 2. Wordt de kostenverdeling over alle tarieven door de gemeenteraad (politiek) gestuurd?

2.2.2 Besluitvorming Burgemeester en wethouders doen jaarlijks een tariefvoorstel aan de gemeenteraad. De gemeenteraad stelt jaarlijks de nieuwe tarieven vast in november. Dit is nodig om ze tijdig te kunnen publiceren. Het uitgangspunt is kostendekkende tarieven. Dit hoeft dus niet altijd een vast percentage te zijn. Zo kan het voorstel zijn dat de variabele tarieven niet stijgen en de vaste tarieven wel, maar uiteindelijk beslist de gemeenteraad. Tarieven kunnen tussentijds niet worden verhoogd. Wel verlaagd (indien nodig) maar in verband met de uitvoering (het opleggen van de aanslagen in februari) is dit zeker niet wenselijk.

4 De voormalige gemeenten Bergambacht en Schoonhoven kenden al een vorm van

tariefdifferentiatie.

13

Bij een tijdstipbelasting (heffing naar een peildatum, bijna altijd 1 januari) is een tariefsverhoging in de loop van het jaar onmogelijk, bij een tijdvakbelasting (heffing over een periode, meestal een kalenderjaar) is een tariefsverhoging in de loop van het jaar meestal onwenselijk. Bij een tijdvakbelasting mag de gemeenteraad ervoor kiezen om uit te gaan van de toestand op een bepaald tijdstip. Dat is 1 januari of als dat later is bij aanvang van de belastingplicht (bijvoorbeeld als iemand 15 mei in de gemeente komt wonen, is de toestand op 15 mei bepalend). Hierdoor kan een aanslag voor een tijdvakheffing al opgelegd worden voordat het tijdvak voorbij is. Als hiervoor gekozen wordt, zijn tariefverhogingen bij een tijdvakbelasting in de loop van het belastingtijdvak niet mogelijk. De gemeenteraad van Krimpenerwaard heeft hiervoor gekozen bij de afvalstoffenheffing. Het college motiveert in het raadsvoorstel voor de verordeningen woonlasten onder andere de wijzigingen voor de afvalstoffenheffing. De informatie hierbij is beperkt: de nieuwe en oude tarieven worden naast elkaar gezet, incidenteel wordt een wijziging toegelicht en summier wordt een tariefsverhoging onderbouwd. Er wordt geen kruisverwijzing gemaakt tussen het raadsvoorstel verordeningen woonlasten en de paragraaf lokale heffingen, hoewel dat voor de besluitvorming wenselijk is.

Dit blijkt ook jaarlijks uit het grote aantal technische vragen dat gesteld wordt.

2.2.3 Sturing door de gemeenteraad De gemeenteraad geeft jaarlijks in de Kadernota aan dat het uitgangspunt bij de berekening van de tarieven voor de gebonden heffingen, waaronder de afvalstoffenheffing, 100% kostendekkendheid is. Kostendekkendheid houdt in dat de tarieven zodanig vastgesteld worden dat de totaal geraamde baten niet uitgaan boven de totaal geraamde lasten. Hierbinnen is wel differentiatie mogelijk. Echter de gemeenteraad wordt niet geïnformeerd over de kostenverdeling van de verschillende inzamelmogelijkheden. Voor zover nagegaan kon worden zijn ook burgemeester en wethouders hier niet eerder over geïnformeerd. Deze keuzes worden ambtelijk gemaakt. Vervolgens worden ze wel afgestemd met de portefeuillehouder. Nadat tariefdifferentiatie ingevoerd is, is het verworden tot “going concern” werkzaamheden. In de reguliere P&C-documenten, de paragraaf lokale heffingen, wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de tarieven voor de afvalstoffenheffing 2023 in de gemeente Krimpenerwaard. In mei 2023 is de raad tussentijds door middel van een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de tarieven voor de afvalstoffenheffing 2023 (in vergelijking tot andere omliggende gemeenten en het landelijk gemiddelde) en de resultaten van de gescheiden inzameling van afval in de gemeente Krimpenerwaard in 2022.

De raadsinformatiebrief is, op verzoek van de gemeenteraad, een combinatie van vertellen wat de ontwikkelingen zijn en de factsheets van Cyclus.

2.2.4 Doelmatigheid Naast dat het ging om een harmonisatie van de tarieven is in 2015 ook besloten om in de uitvoering een aantal investeringen te doen, met name voor de hoogbouwvoorzieningen in de verschillende kernen binnen de gemeente Krimpenerwaard. 14

De gemeenteraad heeft hiervoor een tweetal kredieten beschikbaar gesteld: 1. Een voorbereidingskrediet van € 215.000,00 (begrotingswijziging nummer 57 van dienstjaar 2015). 2. Een uitvoeringskrediet van € 1.699.727,00 (begrotingswijziging nummer 56 van dienstjaar 2015). Dit bedrag is onderbouwd door een detailleerde berekening, waarin rekening gehouden is met een raming voor onvoorzien van 10% (€ 154.521,00). Er is geen analyse beschikbaar van de eindafrekening. Door de desbetreffende deelbudgethouder is geconstateerd dat het project met succes binnen het beschikbare krediet afgerond is. Ten laste van het krediet is in totaal circa € 223.000,00 (11,6%) minder uitgegeven. Als gevolg hiervan zijn de jaarlijkse kapitaallasten lager. Of er daadwerkelijk sprake was van doelmatigheid kon niet worden vastgesteld. De doelmatigheid van het taakveld is door de onderzoekers niet beoordeeld. De beleidsmedewerker Afval geeft aan dat door Cyclus periodiek een marktconformiteitstoets (onderzoek van marktconformiteit van de inzameldienstverlening) wordt uitgevoerd.

2.2.5 Doeltreffendheid Kijkend zuiver naar de doelstelling “de afvalstoffenheffing (en reinigingsrechten) te harmoniseren”, dan kan dit alleen maar bevestigend beantwoord worden. Bij de start van de gemeente Krimpenerwaard is een klankbordgroep harmonisatie belastingen van start gegaan. Deze klankbordgroep heeft adviezen en aanbevelingen meegegeven voor de te harmoniseren verordening. Burgemeester en wethouders hebben deze punten vervolgens overgenomen. Op 8 november 2016 heeft de gemeenteraad de Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten 2017 (met bijbehorende tarieventabel) vastgesteld, en geldend voor de gehele gemeente vanaf 1 januari 2017. In het raadsbesluit van 15 december 2015 had de gemeenteraad een aantal uitgangspunten geformuleerd. De uitgangspunten voor de tariefstelling (relevant voor opname in de belastingverordening) waren: a. Basistarief zo scherp mogelijk. b. Tarief per aanbieding restafval zo hoog mogelijk, zodat de financiële prikkel voor het scheiden van afval voor de burger hoog is. c. Basistarief niet differentiëren. d. De vaste kosten voor éénpersoonshuishouden en een meerpersoonshuishouden zijn gelijk. e. Volume-frequentie invoeren 5 f. Heffen en innen op basis van voorschotnota en eindnota. g. Termijnbetaling mogelijk maken in geharmoniseerde verordening. h. Mogelijkheid tot kwijtschelding voor lage inkomens (alleen voor het basistarief). i.

Alle huishoudens op grond van de WOZ worden apart aangeslagen voor de afvalstoffenheffing, ook als deze onderdeel uitmaken van een (zorg)complex dat niet als bedrijf wordt aangemerkt. j. Een korting voor incontinentiemateriaal opnemen in de nieuwe verordening.

5 Bij deze vorm van Diftar is het variabele deel van de afvalstoffenheffing afhankelijk van zowel het

containervolume als van het aantal keer dat de container is geleegd. Deze vorm van Diftar komt in Nederland het meeste voor.

15

k. Extra minicontainers doorbelasten en opnemen in de nieuw verordening.

Ad a. en b.

a) Basistarief zo scherp mogelijk en b) Tarief per aanbieding restafval zo hoog mogelijk, zodat de financiële prikkel voor het scheiden van het afval voor de burger hoog is Uit de door team Financiën overlegde informatie is niet helemaal op te maken op welke wijze dit tot stand gekomen is. Er is, op basis van de ramingen uit de ontwerpbegroting van 2017, een verdeling gemaakt in de vaste kosten en de variabele kosten. Tot deze laatste groep behoren de kosten van inzameling en de kosten van verwerking (tezamen 37%). Alle andere kosten worden gerekend tot de vaste kosten (63%). In de jaren daarna bleek het een steeds wisselend percentage te zijn (zie navolgende grafiek).

In de tariefberekening voor 2017 is dit uitgewerkt in één vast tarief (dus onafhankelijk van de samenstelling van het huishouden). Hiertoe zijn de vaste kosten gedeeld door het aantal “aangesloten” huishoudens (gebruikers van een 140 liter container, een 240 liter container of ondergrondse container). De tariefstelling voor de (ondergrondse) containers was moeilijker. Er waren immers nog geen ledigingscijfers beschikbaar en er waren geen gegevens met betrekking tot het aanbiedgedrag. Verder is uit dossieronderzoek gebleken dat ook het aantal huishoudens dat gebruik zou (gaan) maken van ondergrondse containers niet bekend was. De teammanager Advies openbare ruimte geeft aan dat we het aanbiedgedrag nu goed in beeld hebben. In de jaren na 2017 is steeds een ander deel van de inzamelingskosten toegerekend aan het vaste tarief en aan het variabele tarief. Werd in 2017 nog 20% van de inzamelingskosten toegerekend aan het vaste tarief, in latere jaren was dit steeds een hoger percentage (zie navolgende grafiek).

16

In de voorstellen aan burgemeester en wethouders en de gemeenteraad wordt niet aangegeven waarom dit een steeds wisselend percentage is. Ad c. en d.

c) Basistarief niet differentiëren en d) De vaste kosten voor éénpersoonshuishouden en een meerpersoonshuishouden zijn gelijk Opgevolgd.

Ad e.

e) Volume-frequentie invoeren Op basis van ervaringscijfers uit Schoonhoven en Bergambacht is begroot dat zowel de 140 liter container als de 240 liter container gemiddeld dertien keer per jaar (2017) geledigd wordt. In de rekenmodellen is voor de stortingen6 in de ondergrondse container uitgegaan van: • •

30 stortingen bij een éénpersoonshuishouden (uitgaande van inhoudsmaat van een afvalzak van 60 liter) 52 stortingen bij een meerpersoonshuishouden (uitgaande van inhoudsmaat van een afvalzak van 60 liter).

Aldus werd becijferd hoeveel liter restafval er in dat jaar ingezameld zou worden. De totale variabele kosten zijn vervolgens gedeeld door de totale hoeveelheid liters restafval. Dat resulteerde in een bedrag per liter restafval (voor 2017 was dat € 0,02811). Om tot een tariefstelling per lediging of storting te komen werd deze uitkomst vermenigvuldigd met de inhoudsmaat van de containers (140 of 240 liter). Voor de stortingen werd dan weer uitgegaan van de inhoudsmaat van een afvalzak (60 liter). Geconstateerd is dat in nieuwsbrief 4 “DIFTAR Afval scheiden loont” (december 2016) aangegeven is dat bij de aanbieding van restafval in de ondergrondse container uitgegaan wordt van een zak van 60 liter. Dit omdat de vulopening van de ondergrondse container geschikt is voor een dergelijke inhoudsmaat. Ambtelijk is al

6 De tariefverordening spreekt van “ontgrendelingen”. Immers een ontgrendeling leidt niet automatisch

tot een storting, het kan ook dat zonder een storting te doen de toegang weer wordt gesloten. Door middel van een chip wordt de ontgrendeling geregistreerd.

17

aangegeven dat dit nog een keer (of frequenter) gecommuniceerd gaat worden. Ad f.

f) Heffen en innen op basis van voorschotnota en eindnota In de verordening is hier niets concreets opgenomen over opgenomen. Dit is een bevoegdheid van burgemeester en wethouders. De verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten 2017 bevatte wel een bepaling dat burgemeester en wethouders nadere regels kunnen geven met betrekking tot de heffing en invordering. Burgemeester en wethouders hebben voor dat belastingjaar de Uitvoeringsregeling Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Gemeente Krimpenerwaard 2017 vastgesteld, waarin de voorlopige aanslag geregeld is. Op 7 november 2017 heeft de gemeenteraad, op voorstel van burgemeester en wethouders, besloten om vanaf 2018 geen voorlopige aanslagen op te leggen voor het variabele deel (diftar) van de afvalstoffenheffing. De Uitvoeringsregeling is daarom ingetrokken per 1 januari 2018.

Ad g.

g) Termijnbetaling mogelijk maken in geharmoniseerde verordening Opgevolgd.

Ad h.

h) Mogelijkheid tot kwijtschelding voor de lage inkomens (alleen voor het basistarief) In de verordening kwijtschelding 2017 is niet geregeld dat dit beperkt blijft tot het basistarief. Burgemeester en wethouders hebben besloten om tevens kwijtschelding mogelijk te maken voor het aantal ledigingen tot en met 13 of het aantal stortingen tot en met 52 voor een meerpersoonshuishouden of het aantal stortingen tot en met 30 voor een eenpersoonshuishouden. De motivering om af te wijken van het vooraf geformuleerde uitgangspunt is door burgemeester en wethouders niet met zoveel woorden opgenomen in het raadsvoorstel bij de verordening kwijtschelding 2017. De enige passage die hiernaar zou kunnen verwijzen is: “Ten opzichte van 2016 zijn er geen wijzigingen in het kwijtscheldingsbeleid”. In het raadsvoorstel bij onder andere de verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten 2017 schrijven burgemeester en wethouders dan weer wel dat kwijtschelding mogelijk is voor het vaste tarief en het gemiddeld aantal ledigingen en stortingen. In het raadsvoorstel bij de verordening kwijtschelding 2018 schrijven burgemeester en wethouders: “In 2017 wordt geen kwijtschelding verleend voor het variabele deel (diftar) van de afvalstoffenheffing voor het aantal ledigingen boven de 13 of het aantal stortingen boven 52 (meerpersoonshuishouden) en 30 (eenpersoonshuishouden).

Het SVHW heeft aangegeven dat het in de uitvoering onmogelijk is om een onderscheid te maken in het aantal stortingen bij een meer- en eenpersoonshuishouden. Daarom wordt voorgesteld om kwijtschelding bij afvalstoffenheffing te verlenen tot een bedrag van maximaal € 193,65 (vastrecht en 15 ledigingen of 35 stortingen)”.

Ad i.

i) Alle huishoudens op grond van de WOZ worden apart aangeslagen voor de afvalstoffenheffing, ook als deze onderdeel uitmaken van een (zorg)complex dat niet als bedrijf wordt aangemerkt Opgevolgd.

18

Ad j.

j) Een korting voor incontinentiemateriaal opnemen in de nieuwe verordening In de verordening 2017 zijn vrijgesteld: • • •

De ledigingen van een 140 of 240 liter container boven het aantal van 13. De ontgrendelingen van een ondergrondse container boven het aantal van 52 voor een meerpersoonshuishouden. De ontgrendelingen van een ondergrondse container boven het aantal van 30 voor een eenpersoonshuishouden.

De jaren daarna heeft de gemeenteraad de genoemde aantallen aangepast, zie navolgende tabel. Overigens wordt deze aanpassing niet genoemd in het betreffende raadsvoorstel bij de tariefverordeningen van 2018 en 2019. Ook in het advies aan burgemeester en wethouders (tariefverordening 2018 en 2019) wordt niets toegelicht over de wijziging ten opzichte van het vorige jaar. "korting" wegens medische indicatie Object 140 liter container, boven … ledigingen 240 liter container, boven … ledigingen ondergrondse container; eenpersoonshuishouden, boven … ontgrendelingen ondergrondse container; meerpersoonshuishouden, boven … ontgrendelingen

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

13

11

12

12

12

12

12

13

11

12

12

12

12

12

30

35

36

36

36

36

36

52

35

36

36

36

36

36

De aanpassing van 2019 is gedaan zijn om in de uitvoering rekening te houden met de maand van ingang dan wel beëindiging. Om die reden gesteld op 12 ledigingen of 36 ontgrendelingen. In reactie stelt team Financiën: Bij de jaarlijkse vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten worden de veranderingen ten opzichte van het voorgaande jaar altijd toegelicht in het raadsvoorstel (onder ‘argumenten’) en gearceerd kenbaar gemaakt in de – vast te stellen – verordening. De raad kan op deze wijze op een onderbouwde wijze de nieuwe verordening vast stellen. Genoemde documenten (net als alle raadsstukken) zijn ook inzichtelijk voor de burgers via de website van de gemeente Krimpenerwaard. Ad k.

k) Extra minicontainers doorbelasten en opnemen in de nieuw verordening Een tweede of volgende minicontainer is ook gechipt, zodat bij aanbieding ter lediging dit geregistreerd wordt en verwerkt bij de aanslagoplegging.

2.2.6 De diftar-paradox Differentiëren in afvalstoffenheffing heeft ook een nadeel. En dat wordt vooral veroorzaakt door het variabele deel van de tarieven. Zoals hiervoor al aangegeven is in Krimpenerwaard ongeveer 65% van de kosten van afvalinzameling- en verwerking aangemerkt als variabel. Dit deel is dan ook uitgewerkt in een variabel tarief (per lediging of per ontgrendeling).

19

Inwoners die minder restafval aanbieden kunnen daarmee de hoogte van de aanslag afvalstoffenheffing beïnvloeden. Diftar-gemeenten hebben vaak mooie resultaten geboekt in de reductie van het restafval, waardoor de variabele inkomsten steeds verder teruglopen In diftar-gemeenten waar de afvalscheiding boven verwachting goed gaat, komt het steeds vaker voor dat de variabele inkomsten zelfs zo ver dalen, dat deze de inzamel- en verwerkingskosten niet langer dekken. Wanneer de inkomsten achterblijven bij de kosten van de afvalverwijdering doordat de huishoudens minder vaak restafval aanbieden dan verwacht, kan een gemeente eigenlijk niet veel anders dan in het volgende kalenderjaar ofwel het vastrecht ofwel het variabel verhogen. Dit is een ongewenst signaal naar de inwoners: zij doen hun best om meer grondstoffen te scheiden, maar worden hier naar hun gevoel voor gestraft met een tariefstijging. Dit wordt ook wel de diftar paradox genoemd. Om deze valkuil te vermijden is het verstandig ook met de risico’s (een betere afvalscheiding dan gedacht) rekening te houden bij het vaststellen van de tarieven. Diftar is een middel, een financiële prikkel, om het aantal kilo’s restafval flink te reduceren, maar niet per sé bedoeld om heffingen te verlagen.

Ook al gaat de afvalstoffenheffing omhoog en vraag je de burger goed te scheiden, de rekening zou nog hoger zijn als ze dit niet zouden doen. In de communicatie naar de belastingbetaler moet dat dan ook goed uitgelegd worden.

2.3 Realisatie landelijke doelstelling In deze paragraaf geven we antwoord op de volgende onderzoeksvragen: • •

Worden (landelijke) doelstellingen met betrekking tot afvalscheiding gehaald? Heeft de invoering van diftar bijgedragen wan de inperking van het restafval?

Bij de invoering van diftar is de landelijke doelstelling meegegeven dat er in 2020 nog maar 100 kilogram restafval per inwoner mag zijn. Vanaf 2017 moet de 100 kilo restafval in samenhang gezien worden met 75% gescheiden afval (bestuursakkoord, ondertekend door bij Cyclus aangesloten gemeenten). Burgemeester en wethouders hebben in 2017 aangegeven dat de gemeente Krimpenerwaard ook aan deze doelstelling wil voldoen in 2020. Aan de hand van de factsheets van Cyclus is het volgende beeld te schetsen.

20

Hieruit blijkt dat de invoering van diftar met ingang van 2017 een gunstig effect gehad heeft op de scheiding van afval. De hoeveelheid restafval per inwoner ging in een keer met 60 kilogram omlaag. In de jaren daarna handhaafde de hoeveelheid restafval per inwoner zich nagenoeg op hetzelfde niveau. De landelijke doelstelling van 100 kilogram restafval per inwoner werd echter niet gehaald. Een nadere analyse door Cyclus van het restafval leert dat er in het restafval nog steeds een grote component GFT (groente-, fruit- en tuinafval) aanwezig is. Deze component heeft bij de overgang naar diftar wel impact gehad op de hoeveelheid restafval. Tegelijkertijd was namelijk te zien dat de hoeveelheid restafval afnam en de hoeveelheid GFT toenam, zoals uit navolgende grafiek blijkt. De beleidsmedewerker Afval geeft aan dat de gemeente Krimpenerwaard het gescheiden afvalpercentage van 75% in 2017 heeft gerealiseerd. Dit resultaat bleef redelijk stabiel tot 2020. De 100 kilogram restafval per inwoners hebben de aandeelhoudende gemeenten waaronder Krimpenerwaard niet behaald. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat het volume grof restafval dat inwoners aanbieden op de milieustraat substantieel hoog blijft. Door de rijksoverheid is in 2020 de volgende stand van zaken gegeven: In 2020 bereikten 31% van de gemeenten 75% afvalscheiding (tegenover 7% in 2015).

De gemeente Krimpenerwaard heeft het gescheiden afvalpercentage van 75% in 2017 gerealiseerd. Ruim 15% van de gemeenten hadden minder dan 100 kilogram per restafval per inwoner. Op dat moment behoorde de gemeente Krimpenerwaard tot de 85% van de gemeenten die dit nog niet gehaald heeft. Goed om hier aanvullend ook nog aan te geven dat in de periode 2015 – 2020 de hoeveelheid restafval van 240 kilogram naar 180 kilogram per inwoner per jaar ging. De gemeente Krimpenerwaard zat toen op 131 kilogram. Landelijk geeft de rijksoverheid aan dat de afvalscheiding is toegenomen van gemiddeld 50% naar gemiddeld 60%. Krimpenerwaard scoorde aanmerkelijk beter met een percentage van 75%.

21

Maar uit de afvalsorteeranalyse van Cyclus blijkt dat het restafval nog steeds voor 35-40% bestaat uit GFT.

Restafval Elektrische apparaten Klein chemisch afval Hout Puin en keramiek Textiel Metalen Glas Overige kunststoffen Plastic verpakkingsafval Drankkartons Hygienisch papier Papier en karton GFT

Afvalsorteeranalyse ingezamelde kilogrammen restafafval per jaar per inwoner 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 12% 11% 16% 16% 13% 13% 13% 1% 1% 1% 1% 1% 1% 1% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 2% 2% 3% 3% 2% 2% 2% 2% 3% 1% 1% 3% 3% 3% 5% 5% 5% 5% 5% 5% 5% 4% 4% 4% 4% 3% 3% 3% 2% 3% 3% 3% 3% 3% 3% 5% 5% 6% 6% 0% 0% 0% 5% 6% 6% 6% 9% 9% 9% 1% 2% 1% 1% 1% 1% 1% 12% 12% 14% 14% 17% 17% 16% 7% 7% 7% 6% 5% 5% 6% 41% 41% 36% 36% 40% 40% 39% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100%

Zoals hiervoor al aangegeven is wordt in het vierde kwartaal van 2023 gestart met een bewustwordingscampagne om een betere scheiding van alle grondstoffen (vooral gericht op GFT, kunststoffen en textiel) te bewerkstelligen. Dat textiel kan dan grondstof worden voor nieuwe producten. Kijkend naar bovengenoemde tabel zijn er ook andere afvalsoorten die hiervoor in aanmerking komen: plastic verpakkingsmateriaal, metalen en papier/karton. De bewustwordingscampagne wordt in 2023 breed opgezet. Vanaf 1 januari 2024 zijn gemeenten verplicht bioafval gescheiden in te zamelen. Veel gemeenten zijn dan ook op zoek naar innovatieve oplossingen. Oplossingen worden vooral gezocht voor de gestapelde bouw. De ruimte voor gescheiden inzameling is hier beperkt, zowel inpandig als in de openbare ruimte. Daarnaast gaat bioafval snel rotten, zeker in de zomer. Dit heeft stank en maden tot gevolg. Dit maakt dat bewoners doorgaans 22

terughoudend zijn om hun bioafval inpandig gescheiden in te zamelen. De gemeente Den Haag heeft bijvoorbeeld op zoek naar een oplossing zelfs een prijsvraag voor een innovatie oplossing uitgeschreven. Buurtcomposteren kan een oplossing zijn. Op een geschikte plek in de buurt (bij een school of buurthuis, maar ook bij een (moes)tuinproject of volkstuinencomplex) komt een inzamelpunt en compostbakken voor gft-resten. Mensen komen het GFT zelf brengen. Er hoeft geen inzamelsysteem opgezet te worden en er rijden ook geen inzamelwagens door de wijk. De compost wordt ter plekke gemaakt en ter plekke weer gebruikt. In dit onderzoek hebben we de onderwerpen zwerfafval, bijplaatsingen en handhaving buiten beschouwing gelaten.

2.5 Kostendekkendheid In deze paragraaf geven we antwoord op de volgende onderzoeksvraag: •

Wat zijn de (bruto) kosten die in de heffing worden doorberekend? In hoeverre worden deze kosten gedekt door de afvalstoffenheffing?

Belangrijk in dit verband is de bepaling van artikel 229 Gemeentewet, dat de geraamde baten niet uitgaan boven de geraamde lasten. Bij de invoering van het zogenoemde BTWcompensatiefonds is daar nog een bepaling aan toegevoegd, dat voor de berekening van de geraamde lasten ook de omzetbelasting die recht geeft op een bijdrage uit het BTWcompensatiefonds wordt meegerekend. In de begrotingen vanaf 2017 wordt steeds een overzicht gegeven van de geraamde lasten en baten die aan de basis liggen van de tariefberekeningen. De grondslag hiervoor is terug te vinden in artikel 10 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. In de jaarrekeningen ontbreekt een dergelijk inzicht. Terwijl een verantwoording op grond van artikel 26 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten wel voorgeschreven wordt. Een reconstructie aan de hand van de werkelijke baten en het kostendekkingspercentage levert het volgende beeld op.

23

De gemeente rekent na afloop van het verslagjaar uit wat de kosten geweest zijn en wat hiertegenover staat aan afvalstoffenheffing. Ook de (fictieve) omzetbelasting wordt hierin meegenomen, waarna berekend wordt wat de consequentie is voor de voor de (egalisatie-) voorziening afvalstoffenheffing.

2.4 Adviezen en aanbevelingen •

Volg alle innovatieve oplossingen voor de inzameling van GFT + e-afval Op het gebied van de afvalinzameling van GFT + e-afval (etensresten) verandert er het een en ander per 1 januari 2024. Daar het huidige aandeel in het restafval nog voor 40% uit GFT bestaat, wordt geadviseerd alle innovatie oplossingen in het land te volgen en eventueel te benutten.

24

Hoofdstuk 3 - Participatie Het burgerpanel wordt bij de introductie van nieuwe inzamelmiddelen betrokken als onderdeel van participatie bij inwoners. Voor de harmonisatie van inzameling van oud papier en karton (OPK) is het burgerpanel ingezet om inwoners te vragen naar de mogelijkheid om gebruik te maken van minicontainers voor de maandelijkse inzameling. Enkele kernen maakten hier al gebruik van. De bevindingen van het burgerpanel gaven ondersteuning aan het advies en besluit van het college om de minicontainer voor oud papier en karton voor alle inwoners van de laagbouw in te voeren. Dit betrof fase 1 van de harmonisatie van OPK. Voor inwoners van de hoogbouw is een minicontainer niet geschikt als inzamelmiddel. Met de overgang van 24 ondergrondse containers naar 46 bovengrondse containers voor de inzameling van textiel rees de vraag wat te doen met de ondergrondse containers. Deze containers kunnen omgebouwd worden voor een andere afval- of grondstoffractie. Mogelijke opties die overwogen worden zijn verzamelcontainers voor restafval of voor OPK. Onderzocht wordt of de huidige locaties van de ondergrondse textielcontainers aansluiten bij een optimale dienstverlening naar de inwoners van hoogbouw. Er wordt voor harmonisatie van de inzameling van OPK toegewerkt naar brenglocaties in zo goed als alle kernen in de vorm van zeecontainers.

Rest de vraag of er aanvullend behoefte is om de inwoners van de hoogbouw optimaal te bedienen. Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek is het van belang om deze doelgroep opnieuw te consulteren. In het algemeen wordt er behoorlijk veel weerstand tegen veranderingen ervaren. De weerstand neemt aanzienlijk af naarmate de inwoners de tijd krijgen om aan een nieuwe manier van inzameling te wennen. Inwoners die in eerste instantie aangeven niet zitten te wachten op een derde minicontainer, bestellen een tweede minicontainer voor OPK bij, zodat ze uiteindelijk op vier uitkomen. Naast het aantal inzamelmiddelen dat beschikbaar is voor de inwoners speelt bij verzamelcontainers ook de maximale loopafstand voor inwoners een rol. De gemeente Krimpenerwaard hanteert als richtlijn 100 tot 150 meter loopafstand. Honderd meter is een optimale service, 150 meter is acceptabel. Op basis van jurisprudentie is tot 250 meter mogelijk, maar zeker niet wenselijk.

Informatie over de inzameling van afval en grondstoffen Bij de invoering van nieuwe manieren van inzamelen worden alle inwoners geïnformeerd door de gemeentelijke inzamelaar. Dit geldt uiteraard ook voor het informeren van nieuwe inwoners over de afvalinzameling. Voor het merendeel van de afvalinzameling informeert Cyclus onze inwoners op effectieve wijze. Voor de inzameling van textiel is de gemeentelijke inzamelaar Tex.NL De informatievoorziening door de inzamelaars verloopt over het algemeen goed. Met een app worden onze inwoners geïnformeerd over alle huishoudelijke grondstoffen en afval. Het gebruik van een app is handig om inwoners te herinneren aan vaste inzameldagen, maar ook in het geval er afwijkingen zijn, bijvoorbeeld in het geval van extreem weer.

25

Hoofdstuk 4 – Hoor en wederhoor Nadat het concept rapport in het kader van hoor en wederhoor ambtelijk besproken is, is van de verschillende disciplines een reactie ontvangen op de bevindingen en aanbevelingen.

Textielinzameling De bevindingen uit het rapport zijn herkenbaar. Het is goed om eens op deze manier naar de textielinzameling te kijken. De aanbevelingen worden onderschreven en zullen opgepakt gaan worden. Ten aanzien van het SMART formuleren van doelstellingen geeft de beleidsmedewerker Afval aan hier komend jaar – in samenwerking met Rijkswaterstaat – op in te gaan zetten. Basis op orde brengen (grondstoffenbeleidsplan, afvalstoffenverordening en uitvoeringsbesluit) wordt in 2023/2024 uitgewerkt.

Tariefdifferentiatie De bevindingen uit het rapport zijn herkenbaar. De aanbeveling wordt onderschreven en zal opgepakt gaan worden.

26

BIJLAGEN Bijlage 1 – Geraadpleegde documenten 1. Gemeente Krimpenerwaard, raadsbesluit invoering DIFTAR 2. Gemeente Krimpenerwaard, collegebesluit harmonisatie inzameling textiel (160017944) 3. Gemeente Krimpenerwaard, begrotingen van de jaren 2017 tot en met 2023 4. Gemeente Krimpenerwaard, raadsvoorstellen en raadsbesluiten (verordeningen) voor de heffing, invordering en kwijtschelding van afvalstoffenheffing voor de belastingjaren 2017 tot en met 2023 5. Gemeente Krimpenerwaard, jaarstukken 2017 tot en met 2022 6. Cyclus, factsheet 2017 dd. 21 februari 2018 7. Cyclus, factsheet 2018 dd. 20 februari 2019 8. Cyclus, diverse afbeeldingen factsheet 2019, ongedateerd 9. Cyclus, factsheet 2020 dd. 4 maart 2021 10. Cyclus, factsheet 2021 dd. 19 april 2022 11. Cyclus, factsheet 2022 dd. 4 april 2023 12. Financiële implicaties van diftar VANG Support 13. Marktconformiteitsonderzoek 2018 - 2020 14. Marktconformiteitsonderzoek 2023 15. Diverse documenten in relatie tot Diftar paradox

27

Bijlage 2 – Overzicht geïnterviewde medewerkers Voor dit onderzoek is met de volgende medewerkers gesproken: o o o o

beleidsmedewerker Afval, team Advies Openbare Ruimte medewerker beleid & beheer Afval, team Advies Openbare Ruimte adviseur belastingen & heffingen, team Financiën fiscalist, team Financiën

Het totaalrapport (hoor en wederhoor) is besproken met: o o

teammanager, team Advies Openbare Ruimte beleidsmedewerker Afval, team Advies Openbare Ruimte

28

Bijlage 3 – Overzicht ondergrondse textielcontainers 2022 Nummer

Adres

1

Kerkplein 4, Ammerstol

2

Dijklaan 15, Bergambacht

3

Meidoornstraat 84, Bergambacht

4

Pleinstraat 9, Bergambacht

5

Veerweg, Bergambacht (milieustraat)

6

Kerkweg 1, Berkenwoude

7

Johan Brouckplein 1, Gouderak

8

Kleine Haven 11, Haastrecht

9

Gerard Doustraat 1, Krimpen aan de Lek

10

Groenland 37, Krimpen aan de Lek

11

Koningin Julianastraat 77, Krimpen aan de Lek

12

Breeweer 1, Lageweg

13

Potgieterstraat 1, Lekkerkerk

14

Weidelaan 1, Lekkerkerk

15

Burgemeester Neetstraat 1, Ouderkerk aan den IJssel

16

Geerlaan 1, Ouderkerk aan den IJssel

17

Rozenlaan 1, Ouderkerk aan den IJssel

18

Albert Plesmanstraat 4, Schoonhoven

19

Bergambachterstraat 9, Schoonhoven

20

Cellebroederstraat 33, Schoonhoven

21

Doelenplein 5, Schoonhoven

22

Vlierstraat 16, Schoonhoven

23

Kievitslaan 1, Stolwijk

24

Julianaplein 4, Vlist

Bron: TexNL

29