1.8 Landbouwperspectief Krimpenerwaard 2040
Tekst van het document
Landbouwperspectief 2040 landbouw in de Krimpenerwaard
Inhoud
Visie 2040
4
Achtergrond en ontwikkeling
7
Ons perspectief
9
Ons aanbod
11
Onze vraag
12
Bijlage: Vooruitboeren; gebiedsofferte 1e Plan van Aanpak Krimpenerwaard
2
3
Visie 2040 Het is 2040. Koeien zijn een vertrouwd beeld
De uitdaging die veengronden kenmerkt,
in het karakteristieke slagenlandschap van de
bodemdaling, hebben de innovatieve boeren tot een
Hoofdvraag
Krimpenerwaard. Door koeien te houden, waarderen
minimum weten te beperken, onder andere door
Wat zijn de leerervaringen van het
boeren het gras op en produceren voedsel met een
waterinfiltratiesystemen aan te leggen en klei in veen
Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) bij
goed verdienmodel voor hun familiebedrijven. Blijvend
aan te brengen , waardoor ze de perceelsdrooglegging
het aardgasvrij maken van dorpen/wijken
grasland is hier de kracht achter de landbouw. Het is
van 2024 hebben weten te handhaven. Hierdoor kan
met erfgoedwaarden, zowel in relatie tot het
een paradijs voor weidevogels, maar behoud van de
de polder in droge perioden de grondwaterstand hoog
resultaat als het doorgemaakte proces?
grasmat betekent ook reductie van CO2 emissie uit de
houden. Op deze manier blijft het mogelijk om als
veenbodem; een belangrijke nationale opgave.
familiebedrijf een goede boterham te verdienen in de Krimpenerwaard.
Naast het produceren van hoogwaardig voedsel, beheren de Krimpenerwaardse boeren hun
Maar de boeren kijken ook verder dan hun eigen erf.
gronden zodanig, dat speciaal natuurland in de
Het omliggende stedelijk gebied biedt kansen; ze zijn
Krimpenerwaard feitelijk niet meer nodig is. Agrariers
immers de achtertuin van bewoners uit Rotterdam en
onderhouden het landschap. Uit metingen blijkt
Gouda. Sommige boeren doen aan verbreding in de
dat de biodiversiteit gestaag stijgt. De polder blijft
vorm van een zorgboerderij of kinderopvang. Anderen
hierdoor aantrekkelijk voor bewoners en mensen
leveren natuur- en waterdiensten aan de maatschappij,
uit de omgeving; de sociaaleconomische vitaliteit en
waarvoor ze langjarig financieel gewaardeerd worden.
culturele identiteit blijft behouden. Ook de overheid
Doordat de functie van gronden planologisch als
heeft leren inzien dat boeren de belangrijkste
agrarisch zijn vastgelegd, hebben de boeren hier
beheerders zijn om dit veenweidenlandschap
bestaansrecht voor de lange termijn.
duurzaam in stand te houden; ze doen dit al eeuwen. Op verschillende erven staan kleine windmolens en er liggen zonnepanelen op de daken van vrijwel alle boerderijen en stallen. Ook zijn er enkele grotere melkveebedrijven die met biogas delen van dorpen van gas voorzien. Zo helpen de boeren ook bij de energietransitie.
4
Een realistisch perspectief Een utopie? Niet wat ons betreft, maar een realistisch perspectief dat wij, boeren van de Krimpenerwaard, voor ogen hebben. De Krimpenerwaard als voorloper van de Nederlandse agrarische sector in een stedelijke omgeving. Behalve dat boeren er een goed inkomen verdienen, is het een aantrekkelijk polderlandschap voor bewoners en weidevogels, waar de biodiversiteit floreert. Vanuit eigen kracht willen wij, boeren van de Krimpenerwaard, laten zien dat we voor ons gebied staan, dat we perspectieven zien voor onze (melk) veebedrijven in de toekomst, ondanks alle uitdagingen die op de sector afkomen. Dat we er wat van willen maken en dat dat ook kan. We willen niet afwachten en reactief reageren met brieven op de opgaven vanuit de overheid, maar actief aan de slag en vooruitlopen. Daarbij merken we dat er behoefte is aan een gezamenlijk beeld: hoe zien wij de landbouw ontwikkelen in de Krimpenerwaard? Deze brochure kunt u zien als ons aanbod, een offerte, vanuit het gebied. We laten zien wat onze stip op de horizon is, wat we als boeren van dit bijzondere gebied u kunnen aanbieden, hoe we daar willen komen, en wat we daarvoor nodig hebben.
5
Ons aanbod » » »
Een AANTREKKELIJK en GOED
»
TransitieTIJD, veranderen kost tijd.
ONDERHOUDEN veenweidelandschap.
»
TransitieGELD: middelen om de benodigde
GEZOND en EERLIJK VOEDSEL uit de eigen
investeringen voor verduurzaming te
provincie.
doen, die wel effectief zijn, maar (nog) niet
Een goede biotoop voor WEIDEVOGELS
rendabel zijn zonder aanvullende middelen.
gecombineerd met een gevarieerd grassen- en »
Onze vraag
»
innovaties, zodat we investeren in de juiste maatregelen. »
BORGING van maatregelen, hoe laten we resultaten zien zodat ze ook meetellen.
»
GOEDE RANDVOORWAARDEN: een goede
BELEID voor de lange termijn, zowel van de
ontsluiting, behoud van huidige drooglegging voor
Een melkveehouderij die doorgaat met het
overheid als andere gebiedspartners.
voldoende draagkracht en productiviteit van de
GROND om de transitie mogelijk te maken:
grond, werken aan goede verkaveling.
»
door toepassing van goede landbouwpraktijk
zowel voor verduurzaming als extensivering.
en de nieuwste inzichten en technieken.
»
Betrouwbare KENNIS met betrekking tot
kruidenbestand met voldoende diversiteit. waar mogelijk VERMINDEREN VAN EMISSIES
»
Een helder, duidelijk en een CONSISTENT
»
Een landbouwsector die bijdraagt aan VITALE
Agrarische grond blijft agrarische grond. »
geduld en vertrouwen voor maatregelen en
van het gebied.
experimenten op de korte termijn. »
Inkomen uit natuur- en waterdiensten met FINANCIEEL LANGE TERMIJN ZEKERHEID.
RUIMTE OM TE LEREN: geld, regelruimte,
DORPEN en behoud van de culturele identiteit Kortom: een VOLHOUDBARE melkveehouderij
»
De mogelijkheid om RESULTAATBELONING
in balans met haar omgeving en klaar voor de
op basis van KPI’s te gaan toepassen op
toekomst.
onze bedrijven.
Namens de werkgroep landbouw
6
Achtergrond en ontwikkeling Karakteristieken Krimpenerwaard
Wat is er al gebeurd?
De Krimpenerwaard ligt tussen de Hollandsche
»
IJssel, de Vlist en de Lek. Het is een uniek veenweidengebied van zo’n 10.000 hectare,
Hoge deelname aan agrarisch weidevogel- en botanisch natuurbeheer (>70% van de boeren).
»
waarvan zo’n 8.000 een agrarische bestemming
Sinds 2018 al een reductie van stikstofemissie van meer dan 30%.
heeft. De (melk)veehouderij is hier de drager
»
Geringe bodemdaling.
van het landschap. Tegelijkertijd kenmerkt dit
»
De realisatie van 2250 hectare natuur op
slagenlandschap zich door de aanwezigheid
landbouwgrond (circa een kwart van alle
van water. Doordat in de Krimpenerwaard
agrarische gronden in de Krimpenerwaard!) ,
nooit een ruilverkaveling of peilverlaging heeft
onder andere via zelfrealisatoren. Hiermee is er in
plaatsgevonden, is het aantrekkelijk en is het
de voorgaande jaren al een forse bijdrage geleverd
cultuurhistorische slagenlandschap behouden
aan de realisatie van de ZH-PLG doelen.
gebleven. Momenteel zijn er zo’n 150 familiebedrijven actief,
Wat doen we nog meer?
voornamelijk werkzaam in (melk)veehouderij, met
»
Hoge deelname aan Agrarisch Collectief Weidehof.
veel bedrijfsopvolgers. De bedrijven gaan generaties
»
Pilots met waterinfiltratiesystemen (WIS).
terug. De boeren van nu boeren nog op grasland dat
»
‘Mijn Koers’ trajecten.
ook al door hun voorouders generaties geleden is
»
Boer aan het Roer.
bewerkt. Blijvend grasland is hier de kracht van de
»
Sturen met Grondwater.
landbouw.
»
GLB-Pilot met onderzoek naar verschillende
De agrarische ondernemers waarderen het gras op
slootwaterpeilen.
door grondgebonden melkvee- en schapenhouderij.
»
Pilot Klei in Veen.
Om een goed verdienmodel te hebben en te houden
»
Krimpenerwaard Deltaplan Agrarisch Waterbeheer
èn dit landschap duurzaam in stand te houden is
met meer dan 80 deelnemers (HHSK).
het opwaarderen van gras met (melk)veehouderij de
»
Proef Kreeftenaanpak (HHSK).
enige optie.
»
Deelname aan de werkgroep Landbouw, waarin
wordt gewerkt aan een passende ZH-PLG aanpak voor de Krimpenerwaard.
7
Ontwikkelingen
Waar nodig wordt geleerd van experimenten als
biodiversiteit wordt versterkt, zonder dat dit leidt
Het veenweidelandschap maakt het boeren in
de GLB- pilot hoogwater sloot, maar ook nemen ze
tot afname van het landbouwareaal.
de Krimpenerwaard ook tot een uitdaging. Het
maatregelen om bodemdaling en CO2 emissie tegen
Daarnaast biedt de positie van de Krimpenerwaard
vraagt kennis en ervaring. Ook met de huidige
te gaan. De Krimpenerwaardse boeren hebben
in een steeds sterker verstedelijkte omgeving de
klimaatverandering, waardoor wateroverlast en
samen al heel wat bewerkstelligd en ze staan open
mogelijkheid dat boeren aan de slag gaan met
perioden van droogte zullen toenemen, en waarbij
voor nieuwe experimenten en initiatieven, met
(beperkt) recreatief en ander medegebruik – zoals
het tegengaan van bodemdaling en CO2 uitstoot
name gericht op waterbeheer, om zeker te weten
zorgboerderijen en kaasboerderijen, maar ook met
een belangrijke opgave is, willen de agrariërs van
dat de juiste keuzen gemaakt worden voor de
het vermarkten van het gebied als Krimpenerwaard.
Krimpenerwaard laten zien dat boeren met water
toekomst.
ook in de toekomst mogelijk blijft. Want het water
Door te anticiperen op deze ontwikkelingen willen
is spannend, de veengrond is spannend. Wie op
Ook de toenemende maatschappelijke vragen
wij, de boeren van de Krimpenerwaard, vanuit
een trekker over de smalle polderweggetjes rijdt,
aan de landbouw kunnen de boeren van de
onze kennis, ervaring en huidige praktijk, laten zien
ziet het water in de sloten naast zich meebewegen.
Krimpenerwaard beantwoorden. De boer uit de
dat wij ook in de toekomst een perspectiefvolle
Boeren betekent hier vooruitdenken en stappen
Krimpenerwaard is gewend om in de bedrijfsvoering
positie hebben, en als voorbeeld kunnen dienen
durven zetten. Zo hebben boeren door de eeuwen
het beheer van weidevogels in te passen en ziet ook
voor de landbouw in een steeds drukker wordend
heen al veel ervaring opgedaan met zeer geringe
kansen om de huidige weidevogelstand nog verder
Nederland. Maar om dit mogelijk te maken,
drooglegging. Zij weten het beste wat kan en niet meer
te versterken. Hij (of zij) wil ook in de toekomst
hebben we wel de hulp van de overheid en andere
kan voor de bedrijfsvoering én voor de biodiversiteit.
laten zien dat met een goed agrarisch beheer de
gebiedspartijen nodig.
8
Ons perspectief We werken verder aan een landbouw met
Lange termijn ontwikkeling bedrijven
respect voor natuur en landschap op de
»
»
Er is sprake van een zo gesloten mogelijke
Krimpenerwaard is en blijft een vitaal
kringloop: er wordt zo min mogelijk van buiten
Krimpenerwaardse manier. Dat betekent:
landbouwgebied: voedselproductie en het beheer
aangevoerd. De verliezen aan stikstof en fosfaat in
grondgebonden (melk)veehouderij op
van een eeuwenoude polder als basis.
de mineralenbalans zijn geminimaliseerd.
grasland met gebruik van voornamelijk eigen
»
Blijvend grasland: opwaarderen van gras met
»
Krimpenerwaardse (melk)veehouders boeren
dierlijke mest, met plek voor de weidevogels
grondgebonden melkveehouderij. Het houden
al eeuwenlang met de uitdagingen van water.
en mooie perceelsranden, waarbij
van schapen staat grotendeels ten dienste van de
Mede door WIS en Klei in veen anticiperen ze op
verdienvermogen de eerste plek inneemt.
melkveehouderij.
klimaatverandering, en dat levert een robuuste
Gezonde familiebedrijven zijn de basis; met de
polder op.
We moeten zwarte cijfers kunnen draaien,
»
want die bepalen of we bestaansrecht
schaalvergroting ‘voedt’ het bedrijf meerdere
hebben of niet. Alleen dan kunnen we
gezinnen, zonder dat bedrijven een industrieel
de transitie realiseren. En ook voor de
karakter krijgen.
volgende generatie moet er een toekomst
»
zijn in de Krimpenerwaard. Alleen dan blijft ook het karakteristieke en gewaardeerde
Boeren vergroten de biodiversiteit op hun landbouwgrond.
»
slagenlandschap in stand.
Boeren dragen bij aan de energietransitie; met kleine windmolens en zonnepanelen op daken, een eventuele biogasinstallatie en met behoud
We verwachten met de huidige ontwikkeling dat er een aantal bedrijven zullen stoppen,
van het open landschap. »
Het stedelijk gebied biedt kansen; er is ruimte
maar we willen ook niet een paar grote
voor verbreding. Tegelijk zal de melkveehouderij
bedrijven overhouden. Het is wel belangrijk
in het gebied de basis blijven voor het
om voldoende agrarische bedrijven te
verdienmodel.
behouden, anders verdwijnt het gehele
»
Boeren werken samen met terreinbeherende
agrocluster, de leefbaarheid van het gebied,
organisaties. Zij leren van de praktische kennis
en al het andere wat aan de landbouw is
van boeren bij het beheer van hun terreinen. En
gelieerd, samen met de boeren. Dat willen we
op termijn zal alle grond weer gebruikt kunnen
voorkomen. Daar hebben we de overheid voor
worden door de boeren voor landbouw op de
nodig: met tijd, geld, grond, duidelijkheid en
Krimpenerwaardse manier.
met perspectief in het landbouwbeleid .
9
Uitgelicht
waterkwaliteit. Flora en fauna die meer in balans zijn
Blijvend grasland
met het agrarisch landschap is wenselijk. Wij boeren
Een gras gevoerde koe is het uitgangspunt. Alleen
kunnen daar met onze kennis en kunde aan bijdragen.
met melkveehouderij, en schapenhouderij,
De overheid neemt haar verantwoordelijkheid voor de
kunnen we gras rendabel opwaarderen. Blijvend
aanpak van de bestrijding van rivierkreeften.
grasland is noodzakelijk om CO2 emissies te beperken in de veenweiden en afkalving van
Experimenteerruimte
oevers te voorkomen. Daarnaast biedt het een
Hoewel er hier al veel pilots gedaan zijn, of gaande
mooie biotoop voor weidevogels. Schapen hebben
zijn, is meer experimenteerruimte welkom. Daardoor
hierbij een meerwaarde. Zij worden ingezet op
kan er bijvoorbeeld meer geëxperimenteerd
(in)courante stukken en herstellen de grasmat.
worden met de inzet van dierlijke mest in plaats van
Ook eten zij onkruiden, waardoor er minder
kunstmest. Wanneer we onze kringloop kunnen
gewasbeschermingsmiddelen gebruikt hoeven te
baseren op dierlijke mest, is de verwachting dat
worden.
de biodiversiteit op blijvend grasland vergroot, het bodemleven verbetert, dit een betere bodemstructuur
Samenwerking met terreinbeherende organisaties
oplevert en we hierdoor nog meer weidegang kunnen
We willen meer inzetten op samenwerking met
toepassen. Met pilots willen we innovaties stimuleren
gebiedspartijen om over en weer van elkaar te leren.
en deze voor een grotere groep boeren toegankelijk
Zo kan de praktijkkennis van veehouders ingezet
maken.
worden bij het beheer van natuurgebieden. En op termijn zal alle grond weer gebruikt gaan worden door de boeren voor landbouw op de Krimpenerwaardse manier. Vooralsnog zien wij vaak dat we elkaar tegenwerken. Zo verschijnen in natuurgebieden bepaalde soorten planten die schadelijk zijn voor de veehouderij. Ook trekt de natuur ganzen aan, die voor overlast en kosten bij boeren zorgen. De ganzenoverlast leidt tot een afname van de populatie weidevogels en zorgt voor een verminderde
10
Ons aanbod Dit bieden we aan: een concreet perspectief
»
voor de Krimpenerwaard, waarin
Daken voor plaatsing zonnepalen en erven voor
»
Individuele bedrijfsplannen opstellen: waar is er
kleine windmolens.
al stikstofreductie mogelijk zonder dat het geld
een toekomstbestendige landbouw,
»
Een goede biotoop voor weidevogels.
kost? En wat betekent dat voor de CO2-emissie?
voedselzekerheid, biodiversiteit, waterveiligheid,
»
Het behouden van de leefbaarheid, de vitaliteit
een mooi en vitaal landschap, en het leveren van
en de sociaaleconomische identiteit van het
energie centraal staan.
gebied.
»
Inzetten om vrijwillige deelname aan agrarisch natuurbeheer te verhogen.
Wij bieden
Onze keuzemaatregelen op korte termijn
Mogelijke keuzemaatregelen als langere termijnoplossingen
»
»
»
»
Hoogwaardig voedsel geproduceerd dichtbij de
eiwitgehalte in het rantsoen, streven is richting
provincie en natuurgrond om extensivering via
Een authentiek, karakteristiek en duurzaam
155 gram ruw eiwit/kg droge stof.
grond economisch duurzaam mogelijk te maken
Bemesten in het voorjaar 1 op 2 drijfmest
richting landbouw en ook via dat spoor emissie
bodemdaling op landbouwgronden, veel
verdund met water uitrijden met de sleepvoet,
te kunnen reduceren.
biodiversiteit en bovengemiddeld veel weidegang.
en in de zomer met extra water 1 op 1 verdund
Het weer in beheer nemen en houden van de
uitrijden met de sleepvoet.
2250 ha NNN-gronden. » »
Inzetten van de beschikbare grond van de
consument. beheerd veenweidelandschap met geringe
»
Werken aan een gemiddeld lager ruw
»
»
Aanleg Waterinfiltratie en/of Klei in veen in
»
Stimuleren kavelruil en kavelpaden t.b.v. weidegang en minder verkeersbewegingen.
»
Aan de slag met mestvergisten en
Toekomstbestendige en dus duurzame bedrijven
polder waar mogelijk en effectief gericht op
mestbewerken; kansrijke casussen mogelijk
met veel opvolgers.
bodemdaling reductie en CO2-emissiereductie
maken in middelen en vergunningen om
Bovengemiddeld hoog percentage deelname
uit de bodem.
zo een bijdrage te leveren aan sluiten
Hoofdzakelijk bemesten met meststoffen van
van de mineralenkringloop en groene energievoorziening.
agrarisch natuurbeheer (+70%).
»
»
CO2 vastlegging door duurzaam grasland beheer.
dierlijke oorsprong, hiervoor willen we onze
»
Bereidheid om mee te werken aan het verder
bedrijfskringloop beter sluiten voor extra
beperken van emissies en bodemdaling door
emissiereductie van met name CO2. Hiervoor
extra mest- en voeropslag en mestbewerkings-
toepassing van goede landbouwpraktijk en de
denken we zowel aan managementmaatregelen
en energieopwekkingsapparatuur.
nieuwste inzichten en technieken.
als aan innovatieve maatregelen.
»
Generaties lange ervaring met boeren in een waterrijk gebied met geringe drooglegging.
»
»
Mogelijk maken van grotere bouwblokken voor
Aan de slag met KPI-resultaatbeloning gericht op behalen ZH-PLG doelen.
11
Onze vraag Willen we ons perspectief, deze stip op de
»
Geduld en vertrouwen bij het nemen
»
Borging van maatregelen: hoe laten we resultaten
horizon in de Krimpenerwaard realiseren, dan
van maatregelen, mocht er een keer een
willen we dat op eigen kracht doen, maar de
experiment mislukken, tijd om bij te stellen
overheid moet ons daarin wel faciliteren.
(in overleg). Ruimte voor de bedrijfsspecifieke
voor behoud van draagkracht en productiviteit
boerenoplossing.
van de grond.
Dit hebben we nodig:
»
Vrijkomende gronden in de polder (ook de
»
Transitietijd, veranderen kost tijd.
witte gronden) altijd ter beschikking stellen
»
Middelen om de benodigde investeringen te
aan agrarische bedrijven uit het gebied voor
doen, die wel effectief zijn voor de beoogde
agrarische structuurversterking.
»
verduurzaming, maar (nog) niet rendabel zijn
»
Geen landschapsgrond in de Krimpenerwaard.
zonder aanvullende middelen.
»
Op korte termijn geldmiddelen om gewenste
Helder, duidelijk en consistent beleid voor de lange termijn met een toekomstperspectief voor
»
Gelijke waterschapslasten voor zowel
»
» »
De mogelijkheid om resultaatbeloning op basis
Goede ontsluiting, met de huidige drooglegging
Werken aan goede verkaveling en volhoudbare melkveehouderij.
»
Commitment en borging lange termijn en inkomen uit natuur- en waterdiensten, zowel van overheid als andere gebiedspartners.
»
maatregelen te kunnen nemen.
de landbouw. »
zien zodat ze ook meetellen. »
Verder onderzoek naar bodemdaling, de oorzaak ervan en het effect van maatregelen.
»
Beleidsmatige ruimte voor plaatsing kleinschalige
van KPI’s toe te passen op onze bedrijven.
windmolens en biogasinstallaties en goede
Betrouwbare informatie met betrekking tot
infrastructuur voor levering groene energie.
natuurgrond als landbouwgrond.
innovaties, zodat we investeren in de juiste
Verlichting lasten en regeldruk vanuit overheid.
maatregelen.
12
Uitgelicht
Randvoorwaarden
Commitment
»
Commitment speelt een belangrijke rol. Zo willen wij
PAS, interimmers en soortgelijke knelgevallen zijn opgelost.
als boeren een uitvalsbasis bieden aan recreanten
»
Gelijk speelveld voor alle bedrijven.
waar dat mogelijk en inpasbaar is, maar dat vraagt
»
Geen nieuwe planologische schaduwwerking.
wel om aanpassingen in het gebied. Zo kunnen er
»
Garantie dat de al geringe drooglegging niet verder
wildroosters en klaphekken geplaatst worden om te voorkomen dat vee wegloopt als recreanten vergeten
vermindert. »
hekken te sluiten. Het is een kleine ingreep die veel goed doet.
Ruimte in beleid om natuurgronden duurzaam mede te beheren, dus met verdienmodel.
»
Dierlijke mest als belangrijkste meststof in de kringlooplandbouw.
Inkomen uit natuur- en waterdiensten Landbouwgrond fungeert hier als een spons voor het opvangen en vasthouden van water en zorgt voor veiligheid in het omliggende stedelijk gebied. Dit vraagt om een inkomen uit waterdiensten. Dat kan op verschillende manieren bijdragen aan het verdienvermogen van de boer. Ook is het van belang dat natuur- en waterdiensten op de lange termijn worden geborgd, zodat dit ons zekerheid biedt in onze bedrijfsvoering en dus ons inkomen.
13
Colofon Opdrachtgever Vitale Veenweiden Zuid-Holland
Uitvoering Werkgroep landbouw
Tekst Marjolein van Woerkom | Wing
Ontwerp en vormgeving rapportage Simone Mink | Wing
Beeldmateriaal Barend Meerkerk | PPP-Agro Advies Werkgroep landbouw Mei 2024
14