1.42 RIB Collectieplan Kunstcollectie

RAADSINFORMATIEBRIEF

VAN HET COLLEGE VAN B&W VOOR

de gemeenteraad

CC DATUM ONDERWERP

18 maart 2025 Collectieplan Kunstcollectie

Beste meneer, mevrouw,

Eind 2025/begin 2026 is de verhuizing naar het nieuwe gemeentehuis een feit. Hiervoor moet er, op het gebied van onze kunstcollectie, bekend zijn hoe we hier mee om gaan. Daarover zijn, tot op heden, geen keuzes gemaakt. Er is daarom een Collectieplan opgesteld. Met het Collectieplan maken we een keuze om alleen kunstwerken te behouden die een relatie hebben met Krimpenerwaard. De andere werken worden, volgens de geldende regels, afgestoten. Het Collectieplan is als bijlage bij deze brief gevoegd. Dit collectieplan is ons uitvoerend collectiebeleid voor, in ieder geval, de komende 10 jaar. Door het collectieplan wordt inzicht verkregen in de samenstelling en betekenis van de collectie. Het collectieplan beschrijft de collectie en geeft inzicht in wat de gemeente met de collectie wil. In het collectieplan staat beschreven dat wij het belangrijk vinden dat inwoners, bezoekers en medewerkers van de gemeente zich kunnen identificeren met de cultuur en geschiedenis van de gemeente Krimpenerwaard, wanneer zij in het gemeentehuis komen. De gemeente hecht veel waarde aan kunstobjecten die een cultuurhistorische waarde hebben en een relatie met de verschillende kernen van de gemeente Krimpenerwaard. Dit sluit aan bij de doelstellingen uit het Uitvoeringsprogramma Cultuur.

In het centrale deel van het nieuwe gemeentehuis vertellen kunstobjecten straks ‘het verhaal van de gehele Krimpenerwaard en de diverse kernen’. Dit wordt ondersteund met wisselende tentoonstellingen van objecten van de historische verenigingen en de archeologische stichting. Krimpenerkunstwaard organiseert een aantal keer per jaar een (thematische) tentoonstelling samen met andere (culturele) partners en/of scholen. Voor de komende tien jaar ziet ons uitvoerend collectiebeleid er als volgt uit: - Collectievorming: We verzamelen niet. Het is geen gemeentelijke taak om kunstwerken actief of passief te werven. We willen komen tot een kerncollectie met kunstwerken die een relatie hebben met Krimpenerwaard. Hiervoor moeten we selecteren en afstoten. Voor het afstoten van werken wordt een ontzamelplan opgesteld. - Preventieve conservering: Dit is gericht om verval en verlies van erfgoed te voorkomen of beperken. In Bergambacht komt een transitiedepot, om kunstobjecten op te slaan. Er is, op regelmatige basis, een controle van fysieke status en standplaats. Dit draagt bij aan het behoud van de objecten. - Actieve conservering: Kunstobjecten worden gereinigd, hersteld. Kunstobjecten blijven hierdoor in een fysiek goede conditie. Achterstanden worden weggewerkt.

-

Collectieregistratie en –documentatie: Alle kunstobjecten die de gemeente in bezit heeft staan in een registratiesysteem. Aansluitend hierop wordt er een website opgezet worden die voor het publiek 1063139 / 1495522 gemeente Krimpenerwaard Postbus 51 2820 AB Stolwijk www.krimpenerwaard.nl

-

-

toegankelijk is en waar achtergrondinformatie van elk object beschikbaar wordt gemaakt. Implementatie collectie in on-boardingsprogramma: Kunstobjecten maken deel uit van het onboardingsprogramma voor nieuwe medewerkers om kennis te maken met (de geschiedenis en het verhaal van) de gemeente Krimpenerwaard. Evaluatie collectieplan: In 2029 evalueren we het collectieplan. Wat is de huidige stand van zaken m.b.t. bovengenoemde acties. Opstellen/actualiseren collectieplan: In 2034 actualiseren we het collectieplan, zodat we weer verder kunnen voor de komende 10 jaar.

Wij gaan er vanuit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Bijlagen RIB: - Collectieplan Gemeente Krimpenerwaard Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Krimpenerwaard, de secretaris,

de burgemeester,

J. Hennip

ir. J. Beenakker

pag. 2/2

Collectieplan

Inhoudsopgave Inleiding ...................................................................................................................................................................3 1

1.

Samenvatting en actiepunten ..........................................................................................................................5

2. Algemeen .............................................................................................................................................................7 2.1 Missie .............................................................................................................................................................7 2.2 Visie................................................................................................................................................................7 2.3 Doelstellingen en aansluiting bij Uitvoeringsprogramma Cultuur .................................................................7 3.

Collectiebeschrijving op hoofdlijnen..................................................................................................................10 3.1 Collectiegeschiedenis...................................................................................................................................10 3.2 Collectie omvang en profiel .........................................................................................................................11 3.3 Inventarisatie van de collectie .....................................................................................................................11 3.4 Collectiewaardering .....................................................................................................................................13 3.5 Economische- en verzekeringswaarde collectie ..........................................................................................14 4.

Collectievorming ................................................................................................................................................15 4.1 verzamelen ..................................................................................................................................................15 4.2 selecteren en afstoten .................................................................................................................................15 5. Behoud en beheer .............................................................................................................................................16 5.1 Preventieve conservering ............................................................................................................................16 5.2 Actieve conservering en restauratie ............................................................................................................16 6.

Collectieregistratie en -documentatie ...............................................................................................................18 6.1 Registratie ....................................................................................................................................................18 6.2 Documentatie ..............................................................................................................................................18 7.Gebruik van de collectie .....................................................................................................................................19 7.1 Presentatie ...................................................................................................................................................19 7.2 Bruikleenverkeer..........................................................................................................................................19

2

Inleiding Het hebben van een collectieplan is voor iedere instelling of organisatie met een collectie een onmisbaar instrument; een basisdocument. Door een collectieplan wordt inzicht verkregen in de samenstelling en betekenis van de collectie voor de collectiebeherende instelling. Tevens wordt in een collectieplan het uitvoerende collectiebeleid (zoals de wijze van verwerving of vervreemding) en de uitvoering van dit collectiebeleid uiteengezet. Een goed collectieplan beschrijft dus niet alleen de collectie, maar geeft ook inzicht in wat de collectiebeherende instelling, in dit geval de gemeente, met de collectie wil. Het collectieplan is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders en komt voort uit de behoeften die in de lokale gemeenschap(pen) op het gebied van kunst en cultuur hebben. Dit plan is daarom voor eenieder die werkt met de gemeentelijke collectie of ermee wilt werken maar ook voor iedere inwoner van de gemeente Krimpenerwaard die belangstelling heeft voor de collectie en haar achtergrond. Dit collectieplan heeft alleen betrekking op de erfgoedobjecten en kunstwerken die de gemeente Krimpenerwaard in eigen beheer of eigendom heeft. Het collectieplan gaat in die zin ook in op de toepassing van de gemeentelijke collectie die extern in bruikleen worden gegeven.

De ‘Handreiking voor het schrijven van een collectieplan’, een gezamenlijke uitgave van Instituut Collectie Nederland (ICN) en Stichting Landelijk Contact van Museumconsulenten (LCM) is als leidraad gebruikt voor het maken van dit plan. Het collectieplan start met de missie en visie die de gemeente Krimpenerwaard heeft aangaande de gemeentelijke collectie als zijnde de binnen-kunst van de gemeente. Vervolgens wordt de collectie beschreven: geschiedenis, omvang en collectiewaardering. Hierop volgend zijn er enkele hoofdstukken die ingaan op verschillende onderdelen hoe we met de collectie omgaan: collectievorming, beheer & behoud, collectieregistratie en gebruik van de collectie. Het eindigt met een samenvatting en actiepunten voor de komende tien jaar. Gemeenten hebben veel cultuurbezit. Het gaat onder andere om roerend cultureel erfgoed, in de Erfgoedwet cultuurgoed genoemd, zoals schilderijen en beelden, maar ook om cultuur- en natuurhistorische objecten. Het bevindt zich in gemeentehuizen, stadskantoren, dorpshuizen, op straat, in scholen en bij lokale musea. Dit alles vormt een onderdeel van de Collectie Nederland. De gemeente Krimpenerwaard heeft een verzameling van kunstwerken die zijn verkregen door aankoop, opdracht, schenkingen, legaten of via de BKR-regeling.

Omdat de gemeente Krimpenerwaard een recent ontstane fusiegemeente is, heeft deze het roerend erfgoed verkregen van haar rechtsvoorgangers. In dit document wordt het roerend erfgoed waarvan de gemeente eigenaar is omschreven als de gemeentelijke collectie. Deze bestaat uit ongeveer 827 objecten. In 2024 is het merendeel van de collectie aanwezig in de verschillende gemeentehuizen van de voormalige gemeenten die opgingen in de gemeente Krimpenerwaard en ondergebracht in een extern depot. Daarnaast zijn een klein aantal objecten in bruikleen gegeven bij lokale musea en verenigingen. De gemeente heeft de morele plicht om voor haar gemeentelijke collectie te zorgen op basis van goed huisvaderschap of vanuit een goed rentmeesterschap. Objecten die in de gemeentelijke collectie van de Krimpenerwaard zijn opgenomen maken onderdeel uit van het gemeentelijk cultuurbezit en geschiedenis. Bestuurders en beleidsmedewerkers hebben de verantwoordelijkheid 3

om goed voor de collectie te zorgen zodat deze doorgegeven kan worden aan toekomstige generaties. Hierbij hoort professioneel en goed beheer van de objecten door de beheersorganisatie Helicon Conservation Support alsook een collectieplan. Maar deze verantwoordelijkheid heeft niet alleen een morele grondslag; de overheid is hier ook toe verplicht op grond van geldende internationale en Europese afspraken. Onder deze juridische plicht valt primaire de verantwoordelijkheid voor beheer en behoud van cultureel erfgoed in brede zin, waartoe onder meer cultuurgoederen en verzamelingen behoren. De gemeente is wettelijk verplicht om erfgoedbeleid op te stellen en middelen te begroten om dit beleid uit te voeren (op basis van de Erfgoedverordening). De verplichting om een eigen collectie goed te beheren vloeit de facto voort uit de reikwijdte van de Erfgoedwet, alsmede Europese verdragen. Daarnaast heeft de gemeente de publieke taak als overheidsorgaan om nationale cultuurgoederen te beschermen. Naast de morele en juridische verplichtingen ten aanzien van de zorg voor de gemeentelijke collectie heeft de gemeente ook een maatschappelijk doel en zou een impact of een maatschappelijk nut moeten ondersteunen. Kunst kan inspireren, objecten kunnen betekenisvol zijn en erfgoed kan je identiteit geven of ondersteunen.

Dit is de reden dat in het collectieplan voor de gemeente Krimpenerwaard naast een uitgebreide uitleg over de collectie, het vormgeven en de bewaring daarvan ook uitgebreid de toepassing van de gemeentelijke collectie aan bod komt. In het bijzonder zal het toepassen van de gemeentelijke collectie in het nieuw te bouwen gemeentehuis en de te handhaven locaties worden beschreven. De beleidsverantwoordelijkheid voor de gemeentelijke collectie valt onder de beleidsadviseur Cultuur en bestuurlijk onder de wethouder Cultuur. Het zorgdragen voor de collectie die fysiek aanwezig is in de verschillende gemeentelijke gebouwen valt onder de verantwoordelijkheid van de facilitaire dienst. Het college is beslissingsbevoegd voor wat betreft de objecten waar de gemeente eigenaar van is.

4

1. Samenvatting en actiepunten De gemeente Krimpenerwaard heeft een erfgoedcollectie in eigen beheer. Zij heeft de morele en juridische plicht om voor de kunstwerken te zorgen. Jarenlang had dit geen prioriteit waardoor er achterstanden zijn ontstaan. De gemeente heeft in de aanloop naar het nieuwe gemeentehuis een start gemaakt met het wegwerken van de achterstanden. Bij professioneel en goed beheer hoort een collectieplan als basis. In dit collectieplan voor de komende tien jaar zijn de lijnen geformuleerd voor het uitvoerend beleid ten aanzien van de gemeentelijke collectie: De gemeente Krimpenerwaard vindt het belangrijk dat inwoners, bezoekers en medewerkers van de gemeente zich kunnen identificeren met de cultuur en geschiedenis van de gemeente Krimpenerwaard wanneer zij een van haar gemeentelijke gebouwen betreedt. De gemeente streeft ernaar om zo goed mogelijk te zorgen voor de kunstwerken die ze bezit; goed huisvaderschap. Voor de kunstwerken in eigen beheer streeft ze ernaar om zoveel mogelijk te voldoen aan de museale normen voor zaken als registratie, opslag, bruikleen en afstoting. Er is geen dynamisch tentoonstellingsbeleid wel streeft ze ernaar om de kunstwerken die zij in bezit heeft zoveel als mogelijk op geschikte plekken in het gemeentehuis te tonen.

Wat betreft het verwerven van nieuwe kunstwerken heeft de gemeente geen actief beleid zij ziet dit niet als haar taak en zal terughoudend zijn in het aanvaarden of actief acquireren van nieuwe objecten voor de gemeentelijke collectie. De huidige collectie van de gemeente bestaat uit 827 objecten. Dit zijn voornamelijk schilderijen, beelden, keramiek, wandkaarten, zilverwerk en meubilair. Naast de kerncollectie en de sleutelstukken (Stukken die nationaal van grote cultuurhistorische waarde of kunsthistorische waarde zijn, gerelateerd zijn aan (de geschiedenis van) Krimpenerwaard en/of de mens of het landschap uit/ van de Krimpenerwaard weerspiegelt door de tijden heen.) bezit de gemeente ook kunst met minder cultuurhistorische waarde. Die kan worden ingezet ter verfraaiing van de werkplek of ruimte en ter inspiratie van medewerkers. De gemeente Krimpenerwaard verzamelt niet. De gemeente ziet het niet als haar taak om kunstwerken actief of passief te werven. Tijdens de registratieslag zal een waardebepaling worden uitgevoerd per object. Werken die niet tot de kern, -sleutel of werkplekcollectie behoren, worden afgestoten. Voor het afstoten van werken zal een ontzamelplan worden opgesteld. Bij het afstotingsproces wordt de gemeente ondersteund door een externe partij met expertise op dit gebied. Met dit nieuwe uitvoerende beleid zet de gemeente ook in op preventieve conservering.

Dit is erop gericht om verval en verlies van erfgoed te voorkomen of te beperken. Hierbij is een goede opslag, een geconditioneerd erfgoeddepot, van belang. De gemeente Krimpenerwaard heeft voor de toekomst een eigen depot in het nieuw te bouwen gemeentehuis te Bergambacht, als tijdelijke opslag van objecten ter voorbereiding op een wisseling van objecten in de presentatie. Daarnaast huurt de gemeente een externe geconditioneerde en efficiënt ingerichte opslaglocatie bij Helicon. Objecten die worden geplaatst op de werkplekken moeten daar “veilig” hangen of staan net als de te restaureren objecten, wordt dit opgenomen worden in het beheersplan. Daarnaast staat van alle objecten de basisinformatie goed in het registratiesysteem. In de toekomst wordt een website

5

opgezet worden die voor het publiek toegankelijk is en waar achtergrondinformatie van elk object beschikbaar wordt gemaakt. Het uitgangspunt is dat de gemeente met een fysiek goede en compacte collectie die gerelateerd is aan Krimpenerwaard naar het nieuwe gemeentehuis gaat. De aandacht voor de komende jaren richt zich op de volgende punten: registratie, archivering, ontzameling, afstemmen van verantwoordelijkheden en taken, beheer en behoud. Daarnaast is de samenwerking en afstemming met de verschillende teams en groepen van belang met als prioriteit de afstemming met de projectgroep(en) en het ontwerpteam van het nieuwe gemeentehuis. De actiepunten voor de komende tien jaar worden in onderstaande tabel inclusief een planning weergegeven. Om de achterstanden weg te kunnen werken en de collectie op orde te krijgen zijn er tijd, financiële middelen en expertise beschikbaar gesteld. Voor de komende jaren is er budget gevormd beschikbaar voor het afronden van het op orde brengen van het project en het onderhoud aan de collectie. De volgende actiepunten dienen de komende jaren uitgevoerd te worden. Wanneer

Actiepunten

2022-2025

Start registratietraject Vaststellen collectieplan Ontzamelen van objecten Fysiek op orde krijgen kerncollectie 1/2 Opstellen beheersplan met Helicon

2025-2029

Afronden registratietraject Verplaatsen van de definitieve collectie naar het nieuwe gemeentehuis of het externe depot (vanaf november 2025) Inrichten collectie op werkplek en nieuwe presentatie (vanaf november 2025) Fysiek op orde krijgen kerncollectie 2/2

2025-2026

Inrichten website met achtergrond sleutelstukken Implementatie collectie in on-boardingsprogramma

2029

Evaluatie collectieplan Doorvoeren kleine revisies in collectieplan en/of organisatie

2034

Opstellen nieuw collectieplan (actualiseren)

6

2. Algemeen 2.1 Missie De gemeente Krimpenerwaard vindt het belangrijk dat inwoners, bezoekers en medewerkers van de gemeente zich kunnen identificeren met de cultuur en geschiedenis van de gemeente Krimpenerwaard wanneer zij een van haar gemeentelijke gebouwen betreedt. In het bijzonder hecht zij betekenis aan de werken die een cultuurhistorische waarde hebben en een relatie met de verschillende kernen van de gemeente Krimpenerwaard. Een uitzondering hierop zijn werken die een grote economische waarde vertegenwoordigen of onvervangbaar zijn, deze werken zijn ook onderdeel van de gemeentelijke collectie. De werken die de gemeente in eigen beheer heeft zijn geregistreerd en worden beheerd volgens protocol en afspraken zoals die onder andere in het collectieplan zijn beschreven. De objecten uit de gemeentelijke collectie worden in het gemeentehuis of in andere gemeentelijke locaties tentoongesteld op plekken die daar geschikt voor zijn. Erfgoed kan motiveren, inspireren en bijdragen aan het ontwikkelen van andere, nieuwe perspectieven. Door het plaatsen van erfgoed op de werkvloer krijgt de werkplek een identiteit wat een anonieme werklocatie kleur en karakter geeft. Nieuwe medewerkers van de gemeente maken kennis met de gemeente waarin en waarvoor zij werken door het on-boardingsprogramma wat is opgesteld aan de hand van enkele sleutelstukken.

Iedereen die in het gemeentehuis komt maakt door de tentoongestelde objecten kennis met het veelzijdige en fascinerende verhaal van de gemeente Krimpenerwaard. 2.2 Visie De gemeente Krimpenerwaard streeft ernaar om zo goed mogelijk te zorgen voor de kunstwerken die ze bezit; goed huisvaderschap. Voor de kunstwerken in eigen beheer streeft ze ernaar om zoveel mogelijk te voldoen aan de museale normen voor zaken als registratie, opslag, bruikleen en afstoting. Er is geen dynamisch tentoonstellingsbeleid wel streeft ze ernaar om de kunstwerken die zij in bezit heeft zoveel als mogelijk op geschikte plekken in het gemeentehuis te tonen. Wat betreft het verwerven van nieuwe kunstwerken heeft de gemeente geen actief beleid zij ziet dit niet als haar taak en zal terughoudend zijn in het aanvaarden of actief acquireren van nieuwe objecten voor de gemeentelijke collectie. Voor de werken uit de gemeentelijke collectie die in bruikleen zijn gegeven, zijn afspraken gemaakt waarbij goed huisvaderschap van de bruiklener centraal staat. De gemeente controleert periodiek op de aanwezigheid en staat van de objecten die in bruikleen gegeven zijn alsmede op de wijze van collectiebeheer daarvan. 2.3 Doelstellingen en aansluiting bij Uitvoeringsprogramma Cultuur Dit collectieplan formuleert de lijnen voor het uitvoerend beleid ten aanzien van de kunstcollectie.

Hierbij staat centraal hoe we met de collectie omgaan, waar de collectie uit bestaat, hoe we werken tonen en de afspraken en taken die hierbij van belang zijn. Als uitgangspunt is het Uitvoeringsprogramma Cultuur uit 2021 genomen waarin de volgende bepalingen ten aanzien van de gemeentelijke collectie staan: - Het ‘verhaal van de (Krimpener)waard’ zichtbaar maken, waarbij ingegaan wordt op onze identiteit, ons materieel- en immaterieel erfgoed en onze tradities en gewoonten. We maken

7

-

-

hiervoor een plan samen met bijvoorbeeld de historische- en archeologische verenigingen en bewoners. Handhaven huidig beleid en zorgdragen voor goed onderhoud van de binnen- en buitenkunst. Kunst die niet tot de gemeentelijke Kerncollectie (zie paragraaf 2.4) behoort wordt afgestoten. De gemeentelijke kerncollectie wordt waar mogelijk in gemeentelijke panden tentoongesteld. Bestaande kunst, rotondekunst en geschiedenis in de openbare ruimte ‘verhalend en beeldend’ maken en overige binnen- en buitenkunst zichtbaar en toegankelijk maken.

Het collectieplan is geschreven voor de komende 10 jaar daarna wordt het na een evaluatie herzien. In de evaluatie bekijken we wat de stand van zaken is m.b.t. de onderstaande uitgangspunten: - Op basis van dit collectieplan een deel van de aanwezige achterstanden in registratie en collectiebeheer weg te werken - Gebruik te maken van een kwalitatief goede depotvoorziening en een herplaatsing van bewust geselecteerde objecten voor het nieuwe gemeentehuis. - De doelstellingen uit het Uitvoeringsprogramma Cultuur, ten aanzien van de gemeentelijke collectie (zie bovenstaande alinea). Na 5 jaar is het wenselijk om het collectieplan te evalueren, hierbij gaat men ervan uit dat de collectie is herplaatst in het nieuwe gemeentehuis. Voor de overgang naar het nieuwe gemeentehuis (2025) wordt de komende jaren nauw samengewerkt met de projectgroep Ingebruikname en de architecten van het nieuwe gemeentehuis. In afstemming met elkaar worden een transitodepot en locaties in het nieuwe gemeentehuis om de gemeentelijke collectie te tonen gerealiseerd. In het verlengde hiervan is ook afstemming over de verhuizing en inrichting van de collectie in het nieuwe gemeentehuis. Ten slotte zijn er voor het op orde krijgen van een compacte gemeentelijke collectie maar ook voor het goed huisvaderschap in de toekomst middelen beschikbaar.

Jaarlijkse budgetindicatie 2026 Inspectie en reiniging Rapportage Registratie-actualisatie Opslagkosten (depotkosten) Cursus CHVCoördinator Implementatie en jaarlijkse evaluatie CHV

2027

2028

2029

2030

€ 1.600 € 800 € 2.400 € 6.900 € 1.600

€ 1.600 € 800 € 2.400 € 6.900 € 1.600

€ 1.600 € 800 € 2.400 € 6.900 € 1.600

€ 1.600 € 800 € 2.400 € 6.900 € 1.600

€ 1.600 € 800 € 2.400 € 6.900 € 1.600

€ 1.500

€ 1.500

€ 1.500

€ 1.500

€ 1.500

8

5-jaarlijkse controle van bruiklenen Totale € n: 14.800

€ 14.800

€ 14.800

€ 14.800

€ 6.000 € 20.800

Gestuurd wordt om de kosten zo laag mogelijk te houden. De kosten kunnen gedekt worden binnen de bestaande middelen van het deelproject Facilitair (E600004-111).

9

3. Collectiebeschrijving op hoofdlijnen Alvorens de collectie op hoofdlijnen te beschrijven is het van belang voeling te hebben met de geschiedenis van de gemeente Krimpenerwaard in het kort: De gemeente Krimpenerwaard is op 1 januari 2015 ontstaan uit een fusie van de gemeenten Bergambacht, Ouderkerk, Nederlek, Schoonhoven en Vlist. De Krimpenerwaard, bestaande uit de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel, is een waard die al in 944 in documenten is vermeld. De streek kent daarmee een lange voorgeschiedenis. Schoonhoven kreeg een bevestiging van haar stadsrechten in 1322, net zoals aan het einde van de veertiende eeuw Ammerstol en Haastrecht. Plaatsen zoals Ouderkerk aan den IJssel, Gouderak, Stolwijk, Bergambacht, Lekkerkerk en Krimpen aan de Lek zijn voor het eerst genoemd in documenten uit de middeleeuwen. In de eeuwen daarna heeft er veel handel plaatsgevonden in de steden en dorpen aan de rivieren de Lek, de Vlist en de Hollandsche IJssel en een vond verdere ontginning van de polders in de Krimpenerwaard plaats. Schoonhoven werd een vestingstad met haar ligging aan de Oude Hollandse Waterlinie en midden in de polder ontstond door de ontginning Berkenwoude. Het christelijk geloof heeft in de streek steeds een bepalende rol gespeeld en is overal terug te zien in het dorps- en stadsbeeld.

De Industrialisatie heeft eind negentiende eeuw ook de Krimpenerwaard bereikt met alle molens, tram-/spoorlijnen en watertorens. Sinds in 1958 de Algerabrug werd geopend vonden vele inwoners uit de Rijnmond-regio een nieuwe woonplek in de Krimpenerwaard waardoor de bevolking verder groeide. 3.1 Collectiegeschiedenis De collectie van de gemeente Krimpenerwaard bevat een klein aantal historische werken uit vorige eeuwen. Op moment van schrijven van het collectieplan is de volgende verdeling bekend: Locatie / voormalige gemeente Bergambacht Ouderkerk aan den IJssel Lekkerkerk Stolwijk Haastrecht Zilvermuseum Schoonhoven TOTAAL

Aantal geregistreerde objecten 203 196 16 27 60 19 306 827

Tabel 1: Verdeling collectie Gemeente Krimpenerwaard

Dit is een voorlopige lijst, omdat op dit moment de registratie van alle objecten wordt herbeoordeeld/aangevuld. Daarna zal een herijking van de collectie plaatsvinden door het afstoten van objecten die niet onder de hierin gekozen bewaardefinitie vallen. Als gevolg van het afstoten van gemeentelijk vastgoed en het bouwen van een nieuw gemeentehuis zal de gehele collectie op een uniforme wijze worden geregistreerd en beoordeeld. Uiteindelijk zal een gemeentelijke collectie

10

overblijven die representatief is voor de gemeente en het waard is om te behouden voor de toekomst. De gemeente Krimpenerwaard heeft een aantal zeer bijzondere cultuurhistorische objecten in haar collectie aanwezig. Meest prominent zijn de tekeningen van de schildersfamilie Van der Kop (oorspronkelijk kwamen zij uit Schoonhoven), een werk van Fiep Westendorp (een paar jaar gewoond in Lekkerkerk), 18e eeuwse vaandels van de stadsschutterij, zeventiende eeuwse schilderijen van bestuurders, zilverwerk zoals de zilveren Jacobakraag uit de 15e eeuw, schilderij ‘het raadsel van Schoonhoven’ uit de 16e eeuw, schilderij ‘laat de kinderen tot mij komen’ uit de 14e of 15e eeuw, werk van Henri van der Stok en art deco meubilair van Jan Lecointre.1 Naast bijzonder hoge kwalitatieve werken zijn er in de collectie van de gemeente Krimpenerwaard ook een aantal sleutelstukken die een deel van de geschiedenis en cultuurhistorische achtergrond van de gemeente weerspiegelen.

Voorbeelden zijn de laatst overgebleven stationsbank van voormalig trein-/ tramstation Schoonhoven (van de lijn Gouda-Schoonhoven), de ambtsketens en bodebussen van de voormalige gemeenten die nu onderdeel uitmaken van de gemeente Krimpenerwaard, een eikenhouten dekenkist met panelen met Bijbelse voorstellingen, een Statenbijbel uit Ouderkerk aan den IJssel, een wandkaart van Hoogheemraadschap de Crimpenre Waard, eikenhouten staande engel (in gedachten verzonken), verschillende schilderijen met een weidelandschap, riviergezicht of stadspoorten en het oude klavier van het carillon van Schoonhoven. 3.2 Collectie omvang en profiel De collectie van de gemeente Krimpenerwaard bestaat uit 827 objecten. Dit zijn voornamelijk schilderijen, beelden, keramiek, wandkaarten, zilverwerk en meubilair. Wat betreft het zilverwerk is een groot deel van de collectie in bruikleen gegeven aan het Zilvermuseum te Schoonhoven. Daarnaast zijn andere objecten in bruikleen gegeven aan diverse instanties. In de loop van de jaren is naast historische verwerving ook op kleine schaal geworven via schenkingen of via de BKR-regeling. De gemeente Krimpenerwaard is een veelzijdige gemeente waarbij rekening wordt gehouden met verschillende cultuurhistorische achtergronden in één gedeelde polder.

Het is daarom van wezenlijk belang dat bezoekers en medewerkers op een laagdrempelige wijze kennis krijgen van deze cultuurhistorie. Dit gebeurt nu in de vorm van het tentoonstellen van diverse culturele objecten in het nieuwe gemeentehuis in Bergambacht. Dit kan een verdere versterking krijgen door via de website van de gemeente Krimpenerwaard de achtergrond van elk sleutelstuk uit te leggen. Naast de kerncollectie en de sleutelstukken bezit de gemeente ook kunst met minder cultuurhistorische waarde maar kan worden ingezet ter verfraaiing van de werkplek of ruimte en ter inspiratie van medewerkers. Dit wordt aangeduid als de werkplekcollectie. Deze werken hebben een lagere culturele waarde voor de Krimpenerwaard. 3.3 Inventarisatie van de collectie Uit de inventarisering van 2022-2023 kwamen achterstanden van de collectie in beeld. De collectie heeft een achterstand op verschillende gebieden: digitalisering, registratie, archivering, afstemmen van verantwoordelijkheden en taken, beheer en behoud. In 2024 is men begonnen om de collectie 1 Een groot deel van de schilderijen van de familie van der Kop zijn afgestoten aan Stichting Behoud Cultureel

Erfgoed Schoonhoven.

11

ter voorbereiding op een nieuw verblijf hetzij in het nieuwe gemeentehuis, hetzij als bruikleen bij een lokale stichting of in het externe depot opnieuw te registreren en mechanisch te reinigen. Restauraties van objecten worden per geval beoordeeld. Een van de opgaves aangaande de omvang en de staat van de collectie betreft het fysiek op orde krijgen van de kunstwerken en de collectie als geheel. De werken die fysiek niet te herstellen zijn (onherstelbaar beschadigd/ total loss) zullen worden afgestoten. Hierbij gaat het om werken die zoveel schade hebben dat de restauratiekosten hoger zijn dan de waarde van het kunstwerk op zich. Daarnaast zullen de werken uit de werkplekcollectie en die geen directe relatie hebben met de gemeente Krimpenerwaard worden afgestoten, hierover meer in hoofdstuk 3. Hierdoor zal de omvang van de collectie in zijn geheel afnemen, compacter worden en als geheel kwalitatief beter. Dit is ook van belang voor de beheersbaarheid van de collectie met in acht neming van de beschikbare middelen en mankracht. Onderstaande tabellen geven een overzicht van de collectie in cijfers. Cijfers zijn gebaseerd op een eerste inventarisatie in 2024 door Helicon Conservation Support BV (verder: Helicon). Bij de aantallen van kern- en werkplekcollectie in onderstaande tabellen heeft nog geen aftrek plaats gevonden van vermiste of onherstelbare werken.

Aantallen worden op een later moment aangepast. Omschrijving collectie / deelcollectie

Aantal

Totaal aantal werken collectie gemeente Krimpenerwaard

827

Totaal aantal behorend bij kerncollectie (incl. sleutelstukken)

220

Totaal aantal in bruikleen gegeven stukken

0

Totaal aantal behorend bij werkplekcollectie

0

Totaal aantal (nog) niet ingedeeld in werkplekcollectie/ kerncollectie

607

Tabel 2: aantallen in collectie gemeente Krimpenerwaard

Toekomstige locatie objecten Totaal aantal objecten in nieuw gemeentehuis Totaal aantal objecten opgeslagen in extern depot Totaal aantal objecten uitgegeven als bruikleen aan derden Totaal aantal vermist*

Aantal 39 391 0 0

Tabel 3: collectie gemeente Krimpenerwaard gesorteerd op toekomstige locatie

*de vermiste werken kunnen met rede al zijn afgestoten of geschonken maar wanneer dit nooit verwerkt is in de gegevens worden ze op dit moment benoemd als vermist. Conditie objecten a: Aantal objecten in zeer fragiele staat (hoge restauratiebehoefte)* b: Aantal objecten in slechte staat (lage restauratiebehoefte) c: Aantal objecten in goede staat (tentoonstellingswaardig)

Aantal 34 0 793

Tabel 4: huidige conditionele status objecten 12

*de conditie per object is als volgt onderverdeeld: a. hoge restauratiebehoefte: object is zeer fragiel en kan zonder meerdere stabiliserende handelingen niet worden verplaatst/ gehanteerd. In de huidige staat is het risico groot dat het object onderdelen zal verliezen, of op het ontstaan van breuken of vormen van oppervlaktebeschadiging (zoals verlies van pigmenten). Er is een groot risico op voortschrijdende schade. Schades zijn visueel sterk waarneembaar, object is niet tentoonstellingswaardig. b. lage restauratiebehoefte: object is beschadigd, schades zijn visueel waarneembaar en het object is dan ook niet tentoonstellingswaardig. Er is geen groot risico op voortschrijdende schades en het object heeft ook geen groot risico op het verlies van onderdelen of het ontstaan van breuken of vormen van oppervlaktebeschadiging. c. tentoonstellingswaardig: object is niet (visueel) beschadigd en is stabiel genoeg voor het verplaatsen of hanteren. Het object is van zichzelf solide genoeg om tentoonstellingscondities (gedurende een bepaalde periode) te doorstaan. 3.4 Collectiewaardering De waardering van de collectie betreft niet de financiële waarde maar de immateriële waarde. De collectie van de gemeente Krimpenerwaard is ingedeeld in twee categorieën: de kerncollectie (incl. de sleutelstukken) en een werkplekcollectie.

Werken uit de kerncollectie moeten minimaal aan twee van de onderstaande criteria voldoen: • Nationaal van grote cultuurhistorische waarde of kunsthistorische waarde • Gerelateerd aan (de geschiedenis van) Krimpenerwaard • Vertegenwoordigt een grote economische waarde of is onvervangbaar • Representatief voor het kunstklimaat in de Krimpenerwaard door de tijden heen • Weerspiegelt de mens of het landschap uit/ van de Krimpenerwaard door de tijden heen. De objecten die hier in mindere mate aan voldoen vallen in de werkplekcollectie. Dit zijn (kunst)werken met een lage cultuur- en/ of kunsthistorische waarde. Objecten die hier niet aan voldoen vallen in de categorie af te stoten collectie. Naast boven genoemde criteria kun je ook iets zeggen over de kwaliteit van een kunstwerk. Het gaat dan om begrippen zoals: - De zeggingskracht van het werk - De mate waarin het werk aansluit en bijdraagt aan eigentijdse ontwikkelingen in de beeldende kunst - Het persoonlijke handschrift van de kunstenaar - De originaliteit in onderwerp, materiaalkeuze en de toegepaste techniek - De vraag in hoeverre in het werk van de betreffende kunstenaar sprake is van een ontwikkeling in het persoonlijke handschrift - De technische uitvoering van het werk Ook zijn er nog enkele functionele criteria van belang binnen het wel of niet indelen van een werk in kerncollectie.

Functionele criteria zijn: - De plaatsbaarheid van een werk (de bestemming/ de locatie) 13

-

De beheersbaarheid van een werk De mate waarin het werk de desbetreffende deelcollectie aanvult De relatie tussen het werk en de prijs2

Deze functionele criteria kunnen zijn of een object praktisch wel geplaatst kan worden (is het niet te groot), of dat een object door de samenstelling van materialen zeer vergankelijk is tenzij er veel (kost intensieve) maatregelen moeten worden getroffen, of dat een object zodanig gerestaureerd moet worden dat de kosten hiervoor de economische waarde van het werk sterk overtreft. De kadering van kwaliteit en functionaliteit zijn rechtstreeks overgenomen uit ‘Het Overgroeide Pad’ uit 1996 en zijn nog steeds actueel en bruikbaar. Daarnaast zal de keuze voor het te behouden (en te presenteren) werk democratisch worden gelegitimeerd door een collegebesluit van de gemeente Krimpenerwaard. Dit volgt in een later stadium, wanneer een selectie is gemaakt van alle objecten. De collectie zal in de volgende registratieslag worden gecategoriseerd in een A- B- of C- status: - A-status: onderdeel van de kerncollectie (incl. sleutelstukken) - B-status: onderdeel van de werkplekcollectie - C-status: af te stoten collectie 3.5 Economische- en verzekeringswaarde collectie De economische- en verzekeringswaarde van de collectie is op het moment van schrijven nog niet onderzocht. Het is als actiepunt opgenomen in dit collectieplan. Hiervoor zal een onafhankelijke taxateur worden aangezocht.

2 Het overgroeide pad, eindrapportage categorisering kunstcollectie X, De Zonnehof i.s.m. M. de Man, augustus

1996

14

4. Collectievorming 4.1 verzamelen De meeste collecties zijn in beweging, ze groeien door aankopen en krimpen door afstoten. Voor beide is het noodzakelijk om helder te formuleren hoe je als gemeente hiermee om gaat. Verzamelen van kunstwerken kan actief en passief. Actief houdt in dat een organisatie op zoek gaat naar kunstwerken en deze probeert te verwerven. Passief verzamelen houdt in dat er werken worden geworven zonder dat een organisatie er moeite voor doet, door middel van bijvoorbeeld schenkingen en legaten. De gemeente Krimpenerwaard verzamelt niet. De gemeente ziet het niet als haar taak om kunstwerken actief of passief te werven. De gemeente hecht waarde aan haar bestaande collectie als geheel maar ziet het als taak van lokale musea om actief collectie te verzamelen. Voor wat betreft het passief verzamelen geldt hetzelfde beleid. Voor een schenking of legaat zal de gemeente doorverwijzen naar de streekmusea. Uitzonderingen op dit beleid zijn denkbaar, zoals wanneer vanuit de raad of vanuit het college een specifieke wens is om een kunstwerk toe te voegen aan de collectie van de gemeente Krimpenerwaard. Hier zal een duidelijke motivatie voor moeten zijn. Hierbij dienen de criteria van de kerncollectie als uitgangspunt leidend te zijn, als ook de criteria aangaande kwaliteit en functionaliteit.

Als er tot een uitzondering wordt besloten dan dient bij de eigendomsoverdracht schriftelijk vastgelegd te worden dat de ontvangende partij vrij over het object kan beschikken. Dat kan betekenen dat het object na verloop van tijd afgestoten kan worden door de gemeente Krimpenerwaard. 4.2 selecteren en afstoten Tijdens de huidige registratieslag zal een waardebepaling worden uitgevoerd per object. Bij deze waardebepaling wordt tevens gekeken naar de collectie als geheel, dus ook naar de werken die in bruikleen zijn. Aan het einde van de registratieslag zal een lijst met daarop de classificering van alle gemeentelijke objecten worden overhandigd aan het college dat deze lijst bekrachtigt. Afstoten van collectieonderdelen wordt beschouwd als een onderdeel van professioneel collectiebeheer.3 Afstoten van werken zal de komende jaren een onderdeel zijn van de gemeentelijke collectie. Hierbij zullen de richtlijnen van de Leidraad Afstoten Museale Objecten leidend zijn samen met de richtlijnen die opgezet zijn door de VNG voor Vervreemding Gemeentelijke Cultuurgoed 2016 alsook de bepalingen van de Erfgoedwet.4 Voor het afstoten van werken zal een ontzamelplan worden opgesteld. Afstoten van kunstwerken is een complexe procedure waarbij een externe partij de opdracht zal krijgen om dit zorgvuldig te doen.

3 Lamo, Leidraad Afstoten Museale Objecten, Nederlandse Museum Vereniging, 2016 4 VNG-Richtlijn Vervreemding Gemeentelijk Cultuurgoed 2016

15

5. Behoud en beheer 5.1 Preventieve conservering Preventieve conservering is erop gericht om verval en verlies van erfgoed te voorkomen of te beperken, zonder in te grijpen op het materiaal, uiterlijk of de constructie van objecten. In de praktijk gaat het vooral over het voorkomen en vertragen van vervalprocessen waarbij de schade op (lange) termijn toeneemt. Anders gezegd betreft het de bewaaromstandigheden van kunstwerken om te voorkomen dat een werk schade krijgt. Hierbij is een goede opslag, een geconditioneerd erfgoeddepot, bijvoorbeeld van belang. Tot 2023 had de gemeente geen geconditioneerde depotruimte voor de gemeentelijke collectie beschikbaar. De collectie stond op zolders, in kelders of in kantoorruimten. In alle gevallen vormde de opslag een groot risico voor het voortbestaan van de collectie. Een deel van de collectie is in 20232024 naar een extern depot verplaatst om aldaar te worden gereinigd en geregistreerd. De gemeente Krimpenerwaard heeft voor de toekomst een eigen transitodepot in het nieuw te bouwen gemeentehuis te Bergambacht. Deze ruimte is bedoeld als tijdelijke opslag van objecten ter voorbereiding op een wisseling van objecten in de presentatie. Ook kan dit depot dienen als een tijdelijk nooddepot in het geval dat een object geëvacueerd moet worden. Daarnaast huurt de gemeente Krimpenerwaard een externe opslaglocatie bij Helicon.

Deze locatie is volledig geconditioneerd en efficiënt ingericht. De objecten worden continu door collectiebeheerders gemonitord op conditie en risico’s. Het gebruik van de collectie, waaronder tentoonstellen van werken, heeft consequenties voor het behoud. Om te zorgen dat de toestand van objecten onder controle blijft is periodiek inventariseren van belang: controle van fysieke status en standplaatsen. Een tweejaarlijkse controle in een onderhoudsronde draagt bij aan het behoud van de werken. Hierbij wordt een visuele inspectie op conditie en aanwezigheid uitgevoerd alsmede een risicocheck op de omgeving waarin het object is geplaatst. Daarnaast zullen de objecten tijdens de onderhoudsronde schoongemaakt worden door opliggend vuil en/ of stof ter plaatse te verwijderen. Dit zal in het meerjarige beheersplan met Helicon opgenomen worden. 5.2 Actieve conservering en restauratie Bij actieve conservering wordt daadwerkelijk ingegrepen in de conditie van een object. Er wordt met zeer geringe ingrepen geprobeerd om het verval te vertragen door stabilisatie van de toestand van het object. Enkele voorbeelden van actieve conservering: het reinigen van een kunstwerk, het restaureren van een kunstwerk of bijvoorbeeld herlijsting of uitlijsten van het kunstwerk. In het verleden is hier niet eerder actief beleid voor geweest waardoor er veel achterstand is.

Aangezien de gemeente de kunstwerken in een fysiek goede conditie mee wil nemen naar het nieuwe gemeentehuis zal deze achterstand weggewerkt moeten worden. De te restaureren objecten zullen opgenomen worden in het beheersplan. Naast het wegwerken van deze achterstand zal het ook structureel aandacht moeten krijgen in de toekomst.

16

In eerste instantie zal de focus liggen op herlijsting van schilderijen die meegaan naar het nieuwe gemeentehuis. Daarna zal er een indicatie worden gemaakt van de schilderijen en beelden die schoongemaakt en/ of gerestaureerd moeten worden. Het traject van het wegwerken van deze achterstand zal uitgespreid worden over enkele jaren. De aanpak zal in het beheersplan worden uitgewerkt inclusief een overzicht van de financiële middelen die hiervoor noodzakelijk zijn. De objecten die worden geplaatst op de werkplekken moeten daar “veilig” hangen of staan. Een risico-assessment alvorens het plaatsen van elk werk vormt onderdeel van het voorbereidende proces om te komen tot een presentatie van de gemeentelijke collectie in het nieuwe gemeentehuis. Door jaarlijks controlerondes uit te voeren blijft dit risico-assessment een vast onderdeel van het collectiebeheer en wordt voorkomen dat de conditie van de gemeentelijke collectie achteruitgaat.

17

6. Collectieregistratie en -documentatie 6.1 Registratie Iedere vorm van collectiebeleid en -beheer valt of staat met kennis over een collectie. Je moet weten wat je in huis hebt. Op basis hiervan maak je beleid en gegronde keuzes. Goede collectieregistratie en -documentatie is daarom de basis van elke collectie. Al eerder zijn objecten geregistreerd in een digitaal registratiesysteem van de Kunstwacht. Echter, de registratie bleek nog niet volledig te zijn. Op dit onderdeel is actie ondernomen door het inzetten van een nieuwe registratieslag in 2024. Vanuit directie zijn middelen beschikbaar gesteld voor de professionalisering van het beheer van de kunstcollectie. Door hetzelfde registratiesysteem te gebruiken voor de binnenkunst als de buitenkunst is het mogelijk om snel en zorgvuldig van start te gaan. Eind 2024 staat van alle objecten die de gemeente in eigen beheer heeft en die bekend zijn, de basisinformatie goed in het registratiesysteem. Andere objecten, zoals in het verleden uitgeleende objecten (die zichtbaar worden bij o.a. de digitale inventarisatie en registratie van het schriftelijke archief, van de voormalige gemeenten) worden in de loop van 2025 daaraan toegevoegd.

Onder basisinformatie valt: objectnummer, naam kunstenaar, titel kunstwerk, jaartal kunstwerk, materiaal kunstwerk, afmetingen, afbeelding van het kunstwerk, registratie kerncollectie/ werkplekcollectie/ af te stoten collectie en standplaats. Vermiste werken of werken die niet meer in de collectie aanwezig zijn krijgen ook een registratie. Het is van belang om deze informatie niet verloren te laten gaan. Ook zal inzichtelijk worden gemaakt in dit systeem welke werken schade hebben. Alle mutaties die ontstaan als gevolg van het wisselen van presentaties moeten in het registratiesysteem worden bijgehouden. Dit vereist van de zijde van de art handler/ collectiebeheerder dat zij mutaties moeten kunnen maken in het registratiesysteem. Ook de jaarlijkse controlerondes worden in het registratiesysteem in de vorm van schouwrapporten bijgehouden waardoor goed gedocumenteerd wordt wat de staat en conditie van elk object is. In de toekomst moet een website opgezet worden die voor het publiek toegankelijk is en waar achtergrondinformatie van elk object beschikbaar wordt gemaakt. Het ligt dan in de lijn der verwachting dat deze website gekoppeld wordt met het registratiesysteem. 6.2 Documentatie Collectie documentatie is alle informatie over de collectie. Dit gaat verder dan de minimale gegevens uit het collectie-registratiesysteem.

Daartoe behoren ook catalogi, publicaties, restauratieverslagen, archiefmateriaal en bruikleenovereenkomsten. In het registratiesysteem zou deze informatie eveneens beschikbaar moeten zijn (op dit moment nog niet mogelijk). Het bewaren en koppelen van deze documentatie is in het verleden nooit gedaan. Het is wel wenselijk om de documentatie die aanwezig is te digitaliseren en te koppelen om het archief compleet te maken. Dit is een arbeidsintensief traject dat uitbesteed moet worden aan een externe partij.

18

7.Gebruik van de collectie 7.1 Presentatie Bij het gebruik van de collectie van de gemeente Krimpenerwaard die zij in eigen beheer heeft ligt het accent op het tonen van de objecten op plekken in het gemeentehuis. De aandacht ligt op presenteren en conserveren en niet op educatie of studie. De sleutelstukken maken onderdeel uit van het on-boardingsprogramma voor nieuwe medewerkers en voor bezoekers van het nieuwe gemeentehuis die aan de hand van deze objecten meer achtergrond krijgen van de cultuurhistorie van de Krimpenerwaard. Bij het categoriseren van de objecten in twee collecties werd aangegeven dat de werkplekcollectie diende ter verfraaiing van de werkplekken maar ook ter inspiratie voor de medewerkers en bezoekers. De selectie die hiervoor wordt ingezet moet passen binnen het interieur van het nieuwe gemeentehuis en moet “veilig” kunnen worden weggezet/ gehangen. Omwille van de conditie van de gepresenteerde objecten moeten deze (afhankelijk van hun staat en het materiaal waaruit zij vervaardigd zijn) periodiek worden gewisseld. Dit geldt met name voor de werkplekcollectie en in mindere mate voor de sleutelstukken (indien verantwoordbaar). In het nieuwe gemeentehuis zal de collectie een vaste (toegewezen) plaats krijgen.

7.2 Bruikleenverkeer De gemeente Krimpenerwaard heeft een aantal permanente bruikleenovereenkomsten zoals met het Zilvermuseum te Schoonhoven en met de eigenaren van het voormalige raadhuis te Haastrecht. De gemeente heeft niet het voornemen om haar collectie actief uit te lenen dan wel nieuwe bruikleenovereenkomsten op te zetten. Een uitzondering hierop is mogelijk. Een bruikleen moet dan worden gemotiveerd, professioneel georganiseerd worden en akkoord krijgen van het college. Een bruikleenovereenkomst, conditierapport, verzekering en professioneel transport vallen onder de voorwaarden van een goede organisatie. Om dit uit te voeren worden in ieder geval geen additionele financiële middelen gereserveerd binnen de gemeente.

19