1.41 Bijlage - Adviesrapport Professionals Partners 'Zicht op Toekomstscenario's Toegang'.pdf

Zicht Op Toekomstscenario’s Toegang

Een visie op dienstverlening in het sociaal domein en een integrale toegang. ADVIESRAPPORT Luuk Vos Ruben van den Ouden februari 2023

Inhoud 1. Samenvatting .................................................................................................................... 3 2. Inleiding............................................................................................................................. 5 2.1 Aanleiding: Waarom onderzoek & doorontwikkeling Toegang? ................................ 5 2.2 De vraag aan Professional Partners ............................................................................ 6 2.3 Aanpak ......................................................................................................................... 6 3. Context van het vraagstuk ................................................................................................ 8 3.1 De opdracht op basis van de wetten .......................................................................... 8 3.2 Ontwikkelingen in het sociaal domein ........................................................................ 9 3.3 Waarden in de Krimpenerwaard ............................................................................... 10 3.4 Kaders en uitgangspunten toegang ......................................................................... 11 4. IST: analyse huidige situatie ...........................................................................................

13 4.1 Hoe is loket nu ingericht? .......................................................................................... 13 4.2 Algemene analyse: wat gaat goed, wat knelt? ......................................................... 13 4.3 Analyse huidige rolname gemeentelijke toegang.................................................... 14 4.4 Analyse integraal werken.......................................................................................... 16 4.5 Analyse van de opgave ............................................................................................. 17 5. Advies: wat adviseren wij? ............................................................................................. 18 6. Toekomstige toegang gemeente .................................................................................. 21 6.1 Contouren voor toekomstige rolname ...................................................................... 21 6.2 Contouren voor toekomstige inrichting: 2 scenario’s om te verkennen ................... 21 7. Bronnenlijst ..................................................................................................................... 23

2

professionalpartners.nl

1. Samenvatting In het verleden (2014) is gekozen voor een ‘sobere’ invulling van de rol van de gemeente in de uitvoering van het sociaal domein in de gemeente Krimpenerwaard. Medewerkers, leiding en directie geven aan dat de huidige organisatie van de gemeentelijke toegang onvoldoende past bij de huidige en toekomstige opgave. Ook de verandering van taken en opgaven als gevolg van landelijke en regionale ontwikkelingen en een veranderend speelveld in het preventief domein zorgen dat de huidige inrichting niet meer voldoet. Dit is de aanleiding geweest om te onderzoeken hoe de toegang eigentijds en toekomstbestendig in te richten is. De gemeente Krimpenerwaard heeft de intentie om de huidige (verkokerde) werkwijze in het Loket Samenleving & Zorg door te ontwikkelen naar een integrale cliëntbenadering in een integrale Toegang. Een sociaal domein dat naast eenvoudige en enkelvoudige hulpvragen ook geëquipeerd is om multiproblem casuïstiek en casuïstiek waarbij de veiligheid in geding is op te pakken. De vraag aan Professional Partners was tweeledig: 1. 2.

Stel een visie op rolname en dienstverlening op voor de toegang van de gemeente Krimpenerwaard; Schets scenario’s voor het (her)inrichten van een integrale toegang op basis van die visie op rolname.

Documentenanalyse, gesprekken met diverse betrokkenen binnen en buiten de gemeente en sessies met uitvoerende- en beleidsteams hebben een beeld opgeleverd van de huidige situatie en input voor toekomstige scenario’s. Context van het vraagstuk In hoofdstuk 3 wordt de context geschetst van het huidige vraagstuk. Op basis van data schetsen we kort hoe het gaat met inwoners van Krimpenerwaard. Het gaat bovengemiddeld goed met inwoners in Krimpenerwaard, afgezet tegen het landelijk gemiddelde en regiogemeenten. Desondanks is te zien dat het gebruik van voorzieningen al jaren toeneemt en dat de problematiek steeds complexer wordt. Ook de vergrijzing zal hierin een grote rol gaan spelen. Naast het welzijn van inwoners schetsen we het kader waarin de gemeente werkt. Deze bestaat uit de wetten die de gemeente uitvoert, het integraal beleidskader Sociaal Domein en het regionaal inkoopkader waaraan de gemeente gebonden is. We zien daarbij dat de opgave in het Sociaal Domein voor gemeenten continu in beweging is. Zo komen meer taken op de gemeente af als gevolg van landelijke ontwikkelingen. Huidige situatie (analyse): de toegang in Krimpenerwaard Er gaan veel dingen goed in Krimpenerwaard. Inwoners zijn tevreden over de dienstverlening van de gemeente. Er is veel kwaliteit en drive aanwezig binnen de gemeente om haar taken goed uit te voeren.

We constateren tegelijk dat consulenten diverse knelpunten ervaren in hun dagelijks werk. In algemene zin zien wij een groot gat tussen papier (beleid) en praktijk (uitvoering). In het beleidskader staan goede ambities. In de praktijk worden deze nog niet gerealiseerd, Dit komt onder andere door het onvoldoende vertalen van abstracte begrippen naar concreet gedrag en het sturen hierop. Ook constateren we dat er onvoldoende formatie is om het huidige werk conform de gestelde ambitie uit te voeren. Dit zorgt voor een hoge werkdruk, wat ertoe leidt dat consulenten vooral productie maken binnen hun eigen wettelijk kader. De inwoner wordt hierdoor niet altijd integraal en duurzaam ondersteund. Ook zorgt het voor onvoldoende inzicht in de voortgang van ondersteuningstrajecten en daarmee voor onvoldoende grip op een deel van de kosten. Tenslotte maakt dit dat er te weinig reflectie- en ontwikkelruimte in de teams aanwezig is. We zien veel potentie in de samenwerking met het voorliggend veld. De beweging naar het preventieve veld zoals beoogd in het IBK is echter nog onvoldoende gemaakt. Rol van de gemeente De gemeente worstelt met haar rol en taak in het sociaal domein. Enerzijds heeft zij in het verleden gekozen voor een ‘smalle’ benadering. Anderzijds komen er steeds meer taken op de gemeente af en worden huidige zorgvragen steeds complexer.

Dit vraagt in de praktijk om een bredere benadering van rol en taak.

3

professionalpartners.nl

Mede door een hoge werkdruk in combinatie met de huidige inrichting komt de gemeente op dit moment onvoldoende toe aan een rol waarin zij actief op problemen af gaat en waarin zij een actieve en regisserende rol neemt richting partners uit het ecosysteem1 rond de gemeente om problemen (preventief) aan te pakken. Daarnaast zien we dat de gemeente worstelt met het voeren van procesregie en de toename van complexe zorg- en veiligheidsvragen rondom huiselijk geweld en kindermishandeling, die steeds vaker bij de gemeente worden belegd. Medewerkers geven aan hierop nog onvoldoende te zijn toegerust, zowel qua formatie als qua expertise. Ook zien we een gat in het aanbod in de (gemeente)ondersteuning aan inwoners. Dit betreft zogeheten vrij toegankelijke basishulp. Dit is ondersteuning dichtbij huis, toegankelijk zonder indicatie en snel beschikbaar. Het loont te onderzoeken of dit aanbod kan zorgen voor snellere ondersteuning dichtbij huis, minder doorverwijzen en meer grip op kosten. Integraal werken Hoewel in het beleid opgenomen, wordt er (nog) onvoldoende integraal gewerkt (volgens de methode 1G1P1R). Een integrale benadering van vraagstukken gebeurt beperkt en wordt ook beperkt gefaciliteerd. De afgelopen jaren zijn de wettelijke taken nog te verkokerd uitgevoerd langs de Jeugdwet, de Wmo, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

De 3 teams binnen de gemeente zijn apart georganiseerd (inclusief eigen bureaudienst), hebben eigen werkwijzen en formats en voelen zich belemmerd in integrale samenwerking door niet communicerende systemen en strenge interpretatie van privacywetgeving. Naast het beperkt integraal werken binnen de gemeente, wordt ook beperkt integraal samengewerkt met netwerkpartners rond de inwoner. Opgave We concluderen dat de gemeente sinds de transitie de focus heeft gehad op het zo goed mogelijk organiseren en uitvoeren van wettelijke taken. Er is minder aandacht geweest om te reflecteren op de vraag: doen we ook de juiste dingen? De transitie van taken is goed gelukt, de transformatie is echter nog maar beperkt gerealiseerd. Het mechanisme om de veranderende opgaven voortdurend te vertalen naar de juiste aanpak is complex en moet in gemeente Krimpenerwaard nog steviger worden ingericht. Advies Tijdens het onderzoek hebben we veel informatie opgehaald. Op basis van deze informatie adviseren we de gemeente om eerst aan de slag te gaan met het wegnemen van knelpunten en belemmeringen in de huidige praktijk, voordat wordt gestart met de ontwikkelopgave naar een toekomstige integrale inrichting en een mogelijke wettelijke uitbreiding van het takenpakket. We adviseren om per team een caseloadnormering te maken conform de ambities van het IBK en op basis daarvan een formatieberekening te maken.

De formatie moet op orde worden gebracht om het huidige takenpakket te kunnen omarmen en uit te voeren conform de ambities van het IBK. Ook is formatie nodig om de (voortdurende) ontwikkeling in het sociaal domein het hoofd te bieden. Richting de toekomst adviseren we de gemeente om nu al aan de slag te gaan met het takenpakket van de toekomst. Dit takenpakket is op hoofdlijn beschreven en is bepaald door zorgvraag op dit moment en in de toekomst en op basis van naderende ontwikkelingen, zoals de decentralisatie van beschermd wonen en de Hervormingsagenda Jeugd. Tot slot adviseren we om de dienstverlening in het sociaal domein meer integraal te organiseren. Hiervoor zijn twee scenario’s ontwikkeld waarin de samenwerking tussen de gemeentelijke teams en de partners van het Sociaal Preventieteam in de toegang geïntensiveerd wordt. Met deze beweging verwachten wij dat (door de organisatie-inrichting) de ambities uit het IBK sneller gerealiseerd worden, We adviseren om in samenwerking met partners van het Sociaal Preventieteam verschillende scenario’s voor een integrale inrichting te verkennen.

1

4

Alle organisaties, partijen en verenigingen die samen werken in en aan het sociaal domein in de Krimpenerwaard.

professionalpartners.nl

2. Inleiding

“De Krimpenerwaard is een prachtige plek om te wonen, werken en recreëren”, staat te lezen in de gemeentegids. Maar wat als het even wat minder gaat? Als je tegen werkloosheid en oplopende schulden aanloopt? Als het in je jonge gezin of met de puberende tiener niet goed gaat? Als je ouder wordt en minder mobiel? En wat als verschillende problemen tegelijk spelen? Sinds de transitie van de zorgtaken in 2015 is gemeente Krimpenerwaard meer verantwoordelijk voor de zorg en ondersteuning van haar inwoners dan ooit. Goede zorg en ondersteuning bieden is belangrijk en tegelijk ingewikkeld. Zeker als er op meerdere ‘leefgebieden’ zorgen spelen. De inwoner centraal zetten is daarbij het uitgangspunt in gemeente Krimpenerwaard. Dat betekent o.a. dat een vraag van de inwoner bekeken wordt van alle kanten en hij/zij ondersteuning ontvangt die passend is bij de situatie. Een inwoner mag geen last hebben van verschillende wet- en regelgeving, een zogenaamd integraal sociaal domein. Maar bovenal betekent het dat de inwoner regie voert over het eigen leven. Dat de gemeente naast hen kan staan in het zoeken naar passende oplossingen, maar dat de inwoner meebeslist. Hoe logisch dat ook klinkt, het is lastiger uit te voeren dan op te schrijven. In dit adviesrapport leest u waarom er gekozen is om de huidige uitvoering onder de loep te nemen.

Hoe integraal wordt er eigenlijk gekeken naar de ondersteuningsbehoeftes van inwoners? Hoe wordt er samengewerkt: intern tussen de teams en met partners rondom de gemeente? Hoe wordt er 8 jaar na de transitie van taken teruggekeken op de transitie? De samenleving verandert, maar hoe is de gemeentelijke toegang tot hulp en ondersteuning daarmee omgegaan? Is de huidige inrichting nog wel passend bij de opgaven van de gemeente van dit moment? In dit adviesrapport leest u de bevindingen van het onderzoek ‘Zicht op Toegangsscenario’s Toegang’, de analyse van de huidige situatie en aanbevelingen voor de toekomstige inrichting.

2.1 Aanleiding: Waarom onderzoek & doorontwikkeling Toegang?

Landelijk is het sociaal domein onder andere geregeld in de Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Lokaal heeft de gemeente haar visie vertaald in het Integraal Beleidskader (IBK) waarin gemeente Krimpenerwaard en maatschappelijke partners streven naar een samenleving waarin inwoners zich thuis voelen, zelfredzaam zijn en naar vermogen meedoen. Waarin jeugdigen gezond en veilig kunnen opgroeien. De dorpskernen in Krimpenerwaard kennen veelal een krachtige lokale samenleving waarbij veel vrijwilligers actief zijn en mensen zich inzetten voor elkaar. Juist voor inwoners die minder goed meekomen of zorg nodig hebben, is het belangrijk dat we omzien naar elkaar en het samen mogelijk maken dat iedereen mee kan doen en talenten kan ontwikkelen. Gemeente en maatschappelijke partners delen daarin de verantwoordelijkheid de sociale omgeving voor te bereiden, waardoor ook deze inwoners onderdeel kunnen uitmaken van de civil society2. Het is van belang dat de omgeving, fysiek en sociaal, zo is ingericht dat iedereen kan meedoen en gebruik kan maken van de beschikbare voorzieningen. Met de verantwoordelijkheid van gemeenten voor nieuwe taken op het gebied van Jeugd, Werk en Zorg in 2015 kwam er ook een ontwikkelopgave mee voor gemeenten.

Het vroeg een fundamentele verandering in denken en doen van inwoners, maatschappelijke partners en gemeenten om het Sociaal Domein toekomstbestendig en betaalbaar te maken, met als doel om duurzaam ondersteuning te bieden aan inwoners die dat nodig hebben. Anno 2023 bestaat die ontwikkelopgave nog steeds in Krimpenerwaard. We maken inmiddels onderscheid tussen de inzet van de sociale basis, de lokale toegang en aanvullende ondersteuning (maatwerkvoorzieningen) in de uitvoering van het Sociaal Domein. Waarbij de specifieke opgave voor de Lokale Toegang is: ‘Het bieden van doeltreffende en doelmatige ondersteuning die past binnen de bestaande regelgeving (rechtmatig) én binnen de financiële kaders. Daarvoor zet de lokale Toegang in op een beweging waarin de vraag naar ondersteuning centraal staat en niet het aanbod. Waarin niet automatisch (dure) zorg en ondersteuning wordt ingezet, maar zorgvuldig gekeken wordt of deze inzet ook past bij de 2

Definitie civil society: civil society betekent letterlijk 'maatschappij van burgers'. Vaak wordt er het 'maatschappelijk middenveld' mee bedoeld. Het maatschappelijk middenveld is dat deel van het maatschappelijk leven waarin burgers vrij en zelfstandig kunnen handelen, ngo's, vakbeweging, politieke partijen, enzovoort.

5

professionalpartners.nl

ondersteuningsbehoefte van de inwoners. Het is een verschuiving van de nadruk op de 1ste en 2de lijn (huisartsen, specialisten, zorgstructuren) naar burgerkracht. Daarmee wordt het benutten van de mogelijkheden van mensen zelf bedoeld, het benutten van het eigen netwerk, het stimuleren van burenhulp en vrijwillige inzet en het optimaal benutten van de basis(zorg)infrastructuur.’ De lokale Toegang is georganiseerd in het Loket Samenleving & Zorg. Het loket vormt de gemeentelijke toegang tot zorg en ondersteuning en is verdeeld in teams Team Jeugd & Bedrijfsvoering, Team Wmo en Team Dienstverlening, Participatie & Schulddienstverlening. Het aantal casussen, de meervoudigheid van zorgvragen en ook de complexiteit van casuïstiek zijn de afgelopen jaren fors toegenomen. De capaciteit binnen het loket is de afgelopen 5 jaar weliswaar licht gegroeid, maar staat niet in verhouding tot de groei van de casuïstiek en complexiteit. Daarbij is in het verleden (2014) gekozen voor een ‘sobere’ invulling van de rol van de gemeente in de uitvoering van het sociaal domein. De rol van de consulent werd gezien als onderzoeker aan de keukentafel op een ‘eigen’ expertisegebied, met als taak de afweging te maken het wel of niet verstrekken van gemeentelijke voorzieningen. Inmiddels is er bijna 8 jaar op deze wijze invulling gegeven aan de lokale Toegang.

Signalen vanuit professionals werkzaam in de toegang, de verdere ambulantisering vanuit het Rijk (o.a. decentralisatie Beschermd Wonen en Hervormingsagenda Jeugd), en een veranderend speelveld in het preventief domein met een operationeel Sociaal Preventieteam, gaf te denken dat de huidige organisatie van de gemeentelijke toegang onvoldoende past bij de ontwikkelopgave. De fundamentele verandering in denken en doen van inwoners, maatschappelijke partners en gemeenten om het Sociaal Domein toekomstbestendig en betaalbaar te maken, is nog onvoldoende bereikt. Dit was aanleiding om te onderzoeken hoe de rol van de gemeente en de toegang eigentijds en toekomstbestendig in te richten is. In hoofdstuk 3 is de context van het vraagstuk beschreven. Hoofdstuk 4 beschrijft de bevindingen vanuit het onderzoek naar de huidige situatie en tot slot beschrijft hoofdstuk 5 een aanzet voor een toekomstbestendige inrichting van de Toegang.

2.2 De vraag aan Professional Partners

De gemeente Krimpenerwaard heeft de intentie om de huidige verkokerde werkwijze in Loket Samenleving & Zorg door te ontwikkelen naar een integrale cliëntbenadering in een integrale Toegang. Een sociaal domein dat naast eenvoudige en enkelvoudige hulpvragen ook geëquipeerd is om multiproblem casuïstiek en casuïstiek waarbij de veiligheid in geding is op te pakken. Een organisatie die beter samenwerkt en gezinnen daardoor beter helpt. Waar procesregie gevoerd wordt in de ondersteuning aan inwoners, gericht op resultaat van en snellere doorstroom naar passende hulpverlening. De in te richten Toegang vormt de schakelfunctie tussen de eigen kracht van inwoners en lokale basisvoorzieningen enerzijds en de specialistische zorg anderzijds. Door kennis en krachten te bundelen, wordt integrale en passende hulp in het sociaal domein nagestreefd. De vraag aan Professional Partners was tweeledig: 1. 2.

Stel een visie op rolname en dienstverlening op voor de toegang van de gemeente Krimpenerwaard; Schets scenario’s voor het (her)inrichten van een integrale toegang op basis van die visie op rolname.

2.3 Aanpak

Er zijn vele documenten geanalyseerd, er zijn ruim twintig bijeenkomsten en interviews gehouden waarin meer dan 100 collega’s gesproken en bevraagd zijn. Zowel binnen de gemeente als met ketenpartners in haar ecosysteem. Er is onderzocht hoe een vergelijkbare ontwikkeling bij een grote regiogemeente is verlopen en wat daaruit te leren valt. Er is gesproken met de stuurgroep van het Sociaal Preventieteam. Er zijn structureel presentaties over de voortgang gegeven in het Afstemmingsoverleg3. Ook is data geanalyseerd over hoe het met de inwoner gaat, over hoe de instroom, doorstroom en uitstroom van ondersteuningsvragen verloopt en hoe de kosten zich ontwikkelen. Er is tenslotte een analyse gemaakt van alle stakeholders in het sociaal domein van de Krimpenerwaard. 3

Het afstemmingsoverleg (AO) is een wekelijks overleg met directie, teammanagement, bedrijfsvoering en beleid van de teams Jeugd, Wmo en Participatiewet.

6

professionalpartners.nl

Hiermee is een representatief beeld ontstaan van hoe het nu gaat in het sociaal domein in deze gemeente, wat goed gaat, wat knelpunten zijn en hoe verschillende medewerkers (van het hoofd tot in het hart van de organisatie) kijken naar een toekomst van een integraal sociaal domein. Deze beelden zijn verzameld, gestructureerd en getoetst bij medewerkers van de organisatie. Uiteindelijk is gekozen voor het publiceren van het adviesrapport dat u nu leest. Dat enerzijds richting geeft aan verbeteringen nu en anderzijds een aanzet is tot verbetering in de toekomst.

7

professionalpartners.nl

3. Context van het vraagstuk De context van een toekomstbestendige inrichting van de Toegang bestaat uit: 1. De opdracht op basis van de wetten; 2. Een continu veranderend speelveld, 3. Het aantal en type ondersteuningsvragen van inwoners; 4. Al vastgestelde lokale en regionale kaders voor de uitvoering. Hoe de toekomstige organisatie van de Toegang er ook uit ziet, het moet passen binnen die context.

3.1 De opdracht op basis van de wetten

In 2015 heeft de gemeente extra verantwoordelijkheden gekregen na de decentralisaties van de Jeugdwet, nieuwe taken Wmo en de Participatiewet. Gemeenten werden verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdzorg, zorg aan langdurig zieken en ouderen door het bieden van ondersteuning, begeleiding en verzorging en uitkering het verstrekken van uitkeringen, re-integratie en beschut werk. Deze transitie van taken ging gepaard met een transformatieopgave. Een cultuuromslag in denken en handelen van overheid, professionals en inwoners. Niet regels zijn de maatstaf, maar de mate waarin de ondersteuning duurzaam bijdraagt aan de (economische) zelfredzaamheid en participatie van inwoners en aan het gezond en veilig opgroeien. De inwoner werd meer en meer eigenaar van zijn ondersteuningsvraag en heeft daarmee zelf de regie in handen tijdens de zoektocht naar een oplossing. Van die transformatie is geen concreet eindbeeld en geen blauwdruk voor gemeenten in de vormgeving daarvan. Wel beschrijven de 3 gedecentraliseerde wetten dat: -

Gemeenten verantwoordelijk zijn voor de taken die voortvloeien uit de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, Participatiewet en Leerplichtwet, Gemeenten moeten zorgen voor een goede toegankelijkheid van voorzieningen en diensten die voortvloeien uit de wetten. Dat de dienstverlening van gemeenten en ingezette ondersteuning bijdraagt aan een veilige, doelmatige, vraaggerichte en integrale benadering van ondersteuningsvragen waarbij zoveel mogelijk de eigen kracht, de kracht van de sociale omgeving, het aanbod van de sociale basis en ambulante ondersteuning wordt ingezet. Als dit niet toereikend is, wordt passende specialistische zorg ingezet.

Concreet is dit in de Krimpenerwaard vertaald naar het Loket Samenleving & Zorg, de gemeentelijke toegang tot zorg en ondersteuning. Binnen dit loket zijn vanaf 2022 subteams actief, te weten: Team Jeugd & Bedrijfsvoering, Team Wmo en Team Dienstverlening, Participatie & Schulddienstverlening. Allen werken vanuit hun eigen expertise. Deze teams worden ondersteund door kwaliteitsmedewerkers, administratiemedewerkers en teammanagers. De gemeentelijke toegang voert op dit moment de volgende rollen en taken uit: • • • • •

Vraagverheldering Informatie en advies Triageren en verwijzen Indicatiestellen Procesregie voeren4

Consulenten staan in nauwe verbinding met netwerkpartners om bovenstaande rollen en taken zo goed mogelijk uit te voeren. Consulenten Jeugd en Wmo in de gemeente werken vraaggericht: U meldt, wij onderzoeken uw melding. Zelf verlenen deze consulenten van de gemeente geen zorg of ondersteuning, maar bepalen zij waar een vraag het beste kan worden opgepakt en verwijzen zij. Binnen het Wmo-team zijn twee fte speciale regisseurs zorg & veiligheid actief. Zij werken meer ‘outreachend’ (dus niet per sé vraaggericht, maar ook op basis van signalen van bijvoorbeeld politie of buurtbewoners) en voeren al actief procesregie. Zij coördineren en regisseren hulp en ondersteuning rondom zwaardere problematiek, met name tijdens crisissituaties. In het team Jeugd werken twee ondersteuners bij huisartsen en verlenen zelf hulp.

4

Met procesregie bedoelen we in dit adviesrapport een vorm van regie op geïndiceerde en verwezen zorg. Als consulent blijf je actief betrokken bij een inwoner met hulpverlening, brengt partijen bij elkaar, zet lijnen uit en stelt indicaties bij zo nodig. Procesregie is een actievere vorm van inzet van consulenten, naast de meer enkelvoudige manier van ‘onderzoeken en beschikken’. Het vraagt een grotere tijdsinvestering en andere capaciteiten.

8

professionalpartners.nl

De opdracht aan het Sociaal Preventieteam (SPT) Het Sociaal Preventie Team (hierna: SPT) is een samenwerkingsverband tussen vijf zorg- en welzijnspartijen dat in opdracht en met subsidie van de gemeente haar werk uitvoert. Dat werk is erop gericht om vraaggericht preventief aanbod te creëren en zorgt voor verbindingen tussen informele zorg en formele zorg, tussen inwoners en professionals. Ook tracht zij bij te dragen aan een cultuurverandering van meer ‘normaliseren’ en ‘inzetten van preventief zorgaanbod’ bij professionals.

3.2 Ontwikkelingen in het sociaal domein

Naast de opdracht die gemeenten hebben in het sociaal domein sinds 2015, zijn er voortdurend ontwikkelingen binnen deze opdracht. Vaak zijn deze ontwikkelingen ingegeven door externe factoren en door opgedane ervaringen in de afgelopen 8 jaar. In deze paragraaf schetsen we een kort beeld van de ontwikkelen waar de gemeente mee te maken heeft. In hoofdstuk 4 kijken we vervolgens welke ontwikkeling de gemeente zelf moet doormaken om de opdracht goed te kunnen blijven uitvoeren. Continu veranderende opgave Globale, landelijke en regionale ontwikkelingen zijn voelbaar in de teams in de Krimpenerwaard. De vluchtelingencrisis, de introductie van de Wet inburgering 2021, de oorlog in de Oekraïne, de stijgende energieprijzen, Covid-19, de hoge inflatie: zomaar wat grote maatschappelijke ontwikkelingen die een direct effect hebben op de gemeentelijke toegang. Het is voortdurend schakelen, aanpassen en vernieuwen, terwijl het ‘normale’ werk doorgaat. Verandering is de enige constante. Daarnaast zijn er langlopende ontwikkelingen in het sociaal domein (landelijk en regionaal). Binnen het Jeugddomein komen meer taken naar de gemeente toe en moet zij ook andere rollen aannemen. Zo is het ‘Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming’ dat erop gericht is om steeds meer taken door gemeenten te laten uitvoeren, zogeheten ‘drang-casussen’.

Op dit moment zijn er al regionale samenwerkingsafspraken met Veilig Thuis die de gemeente verplichten om meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling te onderzoeken en in behandeling te nemen. Verder is te zien dat het aantal kinderen dat in de knel komt vanwege complexe echtscheidingen stijgt. Medewerkers worstelen met deze veranderende opgave en met hun rol daarin. De hervormingsagenda Jeugd5 zal een nieuwe rol voor gemeenten beschrijven rond de ondersteuning van jeugd en gezinnen. De verwachting is dat gemeenten ook verplicht worden om zelf basishulp 6 te gaan bieden vanuit lokale teams. Zowel de taken rond ‘drang-casussen’ als het bieden van basishulp vragen een andere rolname dan de gemeente tot dusver heeft aangenomen. Het raakt haar visie op dienstverlening aan inwoners. Met name betreft de drang-taken, waarin de gemeente de rol heeft om dat te doen wat nodig is. Soms ook als inwoners dat anders zien. De inkoop (en het vervolgens indiceren) van specialistische hulpverlening is ook een steeds veranderende constante. De hulp en ondersteuning vanuit de Jeugdwet en de Wmo wordt per 2025 opnieuw aanbesteed: altijd een enorme opgave voor een afdeling sociaal domein. Het zou kunnen betekenen dat de taak van de gemeente wederom wat verandert. Aan het einde van paragraaf 3.4 is hierover meer beschreven onder de kop ‘Consultatiedocument inkoop Wmo en Jeugdzorg 2025’.

Ook krijgt de gemeente vanaf 2024 te maken met de doordecentralisatie van Beschermd Wonen, waardoor ook regiogemeenten op termijn een grotere verantwoordelijkheid krijgen voor inwoners met complexe problematiek op meerdere leefgebieden. Tenslotte heeft de verdere ambulantisering in de GGz invloed op het sociaal domein van gemeente Krimpenerwaard. Mensen met forse problemen blijven langer thuis en vragen om ondersteuning. Inwoners van Krimpenerwaard en hun vraag naar ondersteuning De gemeente Krimpenerwaard bestaat uit elf dorpskernen waar ruim 57.000 inwoners leven. Over het algemeen gaat het bovengemiddeld goed met de inwoner van de Krimpenerwaard 7. Desondanks neemt de zorgvraag de afgelopen jaren toe, worden vragen complexer en stijgen de kosten voor zorg en ondersteuning. Dit is een landelijke trend en uit de Kwaliteitsmonitor8 blijkt dat de gemeente daar maar beperkte invloed op heeft. Zo blijkt dat het aantal inwoners dat gebruikt maakt van Wmovoorzieningen fors stijgt en, hoewel er evenveel kinderen gebruik maken van jeugdzorg, stijgt het aantal voorzieningen per kind. Een voorbeeld van de stijgende complexiteit is de forse stijging van 5

Hervormingsagenda Jeugd (2022-2028): https://vng.nl/artikelen/hervormingsagenda-jeugd. Met Basishulp bedoelen we in dit adviesrapport lichte, laagdrempelige en snel toegankelijke hulpververlening. Denk aan 5-10 gesprekken. 7 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl en ‘Kwaliteitsmonitor Sociaal Domein 2021’. 8 Kwaliteitsmonitor 2021 Gemeente Krimpenerwaard. 6

9

professionalpartners.nl

meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling in de gemeente. Een stijging die groter is dan het landelijk en regionaal gemiddelde9. Ook vertellen de medewerkers dat de gemeente een hoog percentage ‘jeugdbeschermingsmaatregelen’ heeft. Cijfers onderbouwen dit. Hoewel er in de Krimpenerwaard gemiddeld minder kinderen zijn met jeugdhulp dan in de andere gemeenten van Midden-Holland, zijn het percentage kinderen met jeugdhulp met verblijf (zware vorm van zorg) en het percentage kinderen met een jeugdbeschermingsmaatregel de afgelopen jaren hoger dan de andere gemeenten in Midden-Holland.10 Vanwege de vergrijzing verwacht de gemeente een toename van Wmo-gebruik van meer dan 24% in 2023. Tot 2040 ondersteunt slechts 7% mantelzorgverleners 70% van de mantelzorggebruikers. Ook de doorstroom vanuit voorzieningen daalt en de uitstroom uit voorzieningen zakt enorm: zorg blijft langer nodig. Het welzijn van de inwoner van de Krimpenerwaard Inwoners zijn over het algemeen gezond, tevreden en hebben vertrouwen in de toekomst. 80% van de inwoners gebruikt geen voorzieningen uit het sociaal domein. Het aantal schoolverlaters blijft met 1,3% al jaren gelijk en is lager dan in andere gemeenten uit de regio en veel lager dan het Nederlands gemiddelde. Het aantal geslaagde inburgeringstrajecten stijgt jaar na jaar en laaggeletterdheid komt minder vaak voor dan in de rest van Nederland.

Ook is het aantal inwoners dat gebruik maakt van schulddienstverlening lager dan in regiogemeenten en cliënten van deze Participatiewet verwachten steeds vaker dat zij weer een baan vinden. Als inwoners gevraagd wordt in hoeverre ze ‘eigen kracht’ ervaren, bevestigen meer mensen dan in de rest van Nederland en dan in vergelijkbare gemeenten dat.

3.3 Waarden in de Krimpenerwaard

De inwoner staat centraal in Krimpenerwaard. Inwoners van Krimpenerwaard zijn verantwoordelijk voor hun eigen welzijn en geluk. Zij voeren zelf regie over het leven. In deze visie mogen inwoners verwachten dat de ondersteuning die zij nodig hebben, beschikbaar is. Die ondersteuning is zoveel mogelijk lokaal, integraal en informeel. Om ervoor te zorgen dat antwoorden op ondersteuningsvragen lokaal, passend en integraal zijn, is het belangrijk te weten wat de inwoner wil en nodig heeft. Inwoners krijgen de kans om te sturen op hoe voorzieningen worden gekozen en vormgegeven. Inwoners zijn gesprekspartner in het bepalen van wat kwaliteit is van dienstverlening en van hulpverlening. De inwoners staan in het sociaal domein centraal. Dit thema is onder andere vertaald naar het integraal beleidskader Sociaal Domein 2021-2025 (hierna: IBK). Dit is het leidend document voor het sociaal domein in de gemeente Krimpenerwaard. Om de missie en visie uit het IBK uit te voeren, hanteert gemeente Krimpenerwaard een set aan waarden. Deze waarden spelen een belangrijke rol in hoe zij de dingen doet in de uitvoering van het Sociaal Domein. Ze vormen het handelingsprincipe voor professionals, onder andere in de gemeentelijk Toegang. • Vertrouwen We benaderen onze inwoners en maatschappelijke partners vanuit een positieve insteek, met waardering en zonder vooroordelen.

We hebben respect voor de ander. Daarbij hoort ook het vertrouwen dat de inwoner en haar/zijn netwerk zelf tot oplossingen (kunnen) komen. • Betrouwbaar We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen. We komen onze afspraken na. Maatschappelijke partners/organisaties en de inwoner weten wat ze aan de gemeente hebben. • (eigen) Verantwoordelijkheid Inwoners hebben zelf regie over hun leven. Ze maken bepaalde keuzes in hun leven en zijn daar zelf verantwoordelijk voor. Ze zijn ook zelf verantwoordelijk voor de oplossing van hun problemen. Zo nodig krijgen ze daarbij ondersteuning vanuit het netwerk, maatschappelijke organisaties en/of gemeente. Het zelfoplossend vermogen en de zelfredzaamheid worden ondersteund. Zoveel als mogelijk is die ondersteuning gericht op het (terug-)krijgen van die regie. • 9

Resultaatgericht Bron: waarstaatjegemeente.nl & ‘Kwaliteitsmonitor 2021’ Bron: waarstaatjegemeente.nl

10

10

professionalpartners.nl

We richten ons op resultaten en het vinden van duurzame oplossingen die ook op de lange termijn werken. We doen wat nodig is en leveren maatwerk. Acties en beslissingen richten we op het bereiken van het doel, ondanks problemen, afleiding of tegenslagen. • Verbinding Verbinding is nodig om ontwikkeling te realiseren die van betekenis is. Verbinding ontstaat vanuit gedeelde waarden en een gezamenlijk doel. Verbinding met elkaar is ons veilig voelen bij elkaar en onszelf kunnen zijn. De gemeente wil vanuit die verbinding samenwerken met inwoners. Maatschappelijke partners, bedrijven en verenigingen in de ondersteuning van de inwoner. Zo ontwikkelen we optimaal en voegen we, vanuit onze rol, waarde toe. • Respect We hebben waardering voor de kwaliteiten, vaardigheden en/of prestaties van de ander. Vanuit gelijkwaardigheid en zonder vooroordeel kijken we naar situaties. We kijken om naar elkaar en houden vandaar uit rekening met de ander.

3.4 Kaders en uitgangspunten toegang

Regiovisie, kaders van de inkoop, regionale samenwerkingsafspraken Wettelijke kaders Rekening moet worden gehouden met de wettelijke kaders vanuit de Jeugdwet, de Wmo 2015, de Participatiewet, de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening en de Leerplichtwet. Zo beschrijft de Jeugdwet kwaliteitseisen voor het verlenen van jeugdhulp. Ook geldend voor jeugdhulp die direct door de lokale toegang wordt verleend. Daarnaast dient de toegang tot jeugdhulp op een laagdrempelige en herkenbare manier te worden georganiseerd. De Wmo 2015 beschrijft geen eisen ten aanzien van kwaliteit. Deze worden in lokale verordeningen en beleidsregels vastgelegd. Daarentegen stelt de Wmo een zo integraal mogelijke dienstverlening voor op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, publieke gezondheid, preventie, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen. De Participatiewet stelt geen expliciete kwaliteitseisen, maar is in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de controle op de uitvoering van de wet. Een belangrijk instrument voor deze controle is de interne controle (IC). Via interne controle wordt op systematische wijze informatie verzameld over de uitvoering van de wet en het functioneren van de onderdelen van het kwaliteitssysteem. Daarnaast moet aan de Minister verantwoording worden afgelegd over de hoogte van de uitgaven en de effectiviteit van het beleid.

Lokale en regionale kaders In 2021 is het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard en een Regiovisie voor MiddenHolland (Samen scherper aan de wind) vastgesteld. Recent (november 2022) is een consultatiedocument vastgesteld als vertrekpunt voor de inkoop van Wmo en Jeugdzorg in 2025 en verder. De uitgangspunten uit deze verschillende documenten zijn aanvullend en/of versterkend op elkaar. Hieronder volgt een korte omschrijving. Integraal beleidskader Sociaal Domein Krimpenerwaard Het integraal beleidskader Sociaal Domein 2021-2025 is het leidend document voor het sociaal domein in de gemeente Krimpenerwaard. De Maatschappelijke Agenda (MAG) is een concrete vertaling van dit beleidskader, welke de uitgangspunten van het beleid vertaalt naar een agenda met een looptijd van 4 jaar. Beiden zijn richtinggevend aan de uitvoering van de dienstverlening aan inwoners en het antwoord op hoe om te gaan met de vragen van inwoners. Het IBK is een aanzet naar een meer integrale dienstverlening met betrekking tot ondersteuning van en zorg voor de inwoners van Krimpenerwaard.

Uit het IBK zijn (samengevat) de volgende uitgangspunten voor dienstverlening te destilleren: • Inzet op normaliseren, preventie en Vroegsignalering, de doorontwikkeling van de basisvoorzieningen en integrale, lokale en passende zorg; • Optimaal benutten van de eigen regie van inwoners; • Het loket biedt ten minste informatie & advies, activering, toegang tot hulpverlening en ziet toe op de doelmatigheid van de hulpverlening aan inwoners; • Het loket heeft een integraal perspectief op de vragen van onze inwoners en vraagt actief uit;

11

professionalpartners.nl

• • • • • •

Inwoners mogen geen hinder ervaren van verschillende potjes en budgetten in het Sociaal Domein; Het loket draagt bij aan een multidisciplinaire samenwerking van professionals in de eerste lijn en de tweede lijn. Het loket staat in goede verbinding en samenwerking met maatschappelijke (vrijwilligers) organisaties en kerken. Onze dienstverlening is effectief, snel, laagdrempelig, transparant en toegankelijk. Je kunt als inwoner geen ‘verkeerde deur’ nemen. Het loket zorgt i.s.m. het Sociaal Preventieteam voor een verschuiving van zorg naar welzijn. Het loket richt zich op preventie (i.s.m. het Sociaal Preventieteam), zodat zwaardere vormen van ondersteuning later niet nodig zijn (kostenreductie).

Kernwaarden voor professionele dienstverlening hierbij zijn: • Betrouwbaar • Laagdrempelig • Effectief • Snel • Transparant • Toegankelijk • Inwoner centraal (werken vanuit de vraag van de inwoner = het principe van positieve gezondheid) Regiovisie ‘Scherper aan de Wind’ In de regio Midden-Holland wordt gewerkt aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen en goede ondersteuning en zorg beschikbaar is voor diegenen die dit nodig hebben. Het verdelen van de schaarse zorg is daarbij van belang: oplopende personeelstekorten en de stijgende kosten vragen om afbakening en sturing op effectiviteit. De uitgangspunten in Midden-Holland zijn: 1. De inwoner (in zijn sociale context) en de eigen regie staan centraal. 2. Inwoners wonen zo zelfstandig mogelijk, hebben passende ondersteuning en kunnen participeren naar vermogen, daar waar nodig met hulp uit het eigen netwerk. 3. De ondersteuningsvraag wordt integraal benaderd. 4. De juiste zorg en ondersteuning op het juiste moment. 5. Het verdelen van de schaarste aan ondersteuning en zorg vraagt om keuzes gegeven de beperkte financiële middelen bij gemeenten. 6. Aanbieders zijn meer dan een ingekochte dienstverlener: samenwerking en eigen verantwoordelijkheid zijn cruciaal. 7. Het concept van positieve gezondheid biedt een gemeenschappelijke taal voor samenwerking met aanbieders en maatschappelijke partners.

Consultatiedocument inkoop Wmo en Jeugdzorg 2025 Het consultatiedocument beschrijft allerlei randvoorwaarden en uitgangspunten voor de inkoop, maar daarnaast ook een gezamenlijke visie op het ondersteuningsaanbod. Hoe kijk je in essentie naar de sociale en pedagogische basis, de uitvoeringstaken van de lokale toegang, de doelstelling van de hulp- en ondersteuning en de doelgroep voor wie de maatwerkvoorzieningen beschikbaar moeten zijn? Dit zijn essentiële kaders voor de toekomstige toegang van gemeente Krimpenerwaard. •

•

• •

12

Een stevige sociale en pedagogische basis voorkomt gebruik van maatwerkvoorzieningen. Lokaal geven we vorm aan de uitgangspunten positieve gezondheid, versterken van het gewone leven (normaliseren) en sociale cohesie in de wijk. We zorgen voor samenhang tussen de inrichting van de lokale infrastructuur en het regionaal ingekochte hulp- en ondersteuningsaanbod. Hulp en ondersteuning is in de kern gericht op het duurzaam om kunnen gaan met de situatie. We werken gelijkwaardig samen zodat ondersteuning aansluit bij de leefwereld/fase van de inwoner en bieden ondersteuning zoveel mogelijk in de leefomgeving van de inwoner. De ondersteuning wordt tijdig afgerond vanuit het idee: ‘Goed genoeg’. Hulp en ondersteuning is beschikbaar en toegankelijk voor inwoners die dit het meest nodig hebben. De uitvoeringspraktijk van de lokale toegang leidt niet tot knelpunten in de uitvoering van de ingekochte hulp en ondersteuning vanuit de Jeugdwet en Wmo. We sorteren voor op de

professionalpartners.nl

•

beweging vanuit het rijk door de investeren in een stevige lokale toegang en een goede triage aan de voorkant waarbij matched care11 het uitgangspunt is. Op dit moment hebben de ingekochte zorgaanbieders te maken met wachtlijsten. Daarnaast is de huidig gecontracteerde zorg in specifieke gevallen niet passend genoeg. Daardoor worden soms incidentele raamcontracten gesloten met niet-ingekochte zorgaanbieders. De teammanagers zien dit steeds vaker gebeuren. Met de uitgangspunten uit de inkoop per 2025 moet het aantal incidentele raamcontracten met niet-ingekochte zorgaanbieders afnemen.

4. IST: analyse huidige situatie 4.1 Hoe is loket nu ingericht?

Op dit moment vormt het Loket Samenleving & Zorg de gemeentelijke toegang tot zorg en ondersteuning. Binnen dit loket zijn subteams actief, te weten: Team Jeugd, Team Wmo en Team Werk, Inkomen en Schulddienstverlening. In de teams is een diversiteit aan specialisten vertegenwoordigd om een grote diversiteit aan vragen van inwoners te kunnen oppakken. Vanuit welke rollen dit gebeurt, wordt beschreven bij paragraaf 4.3. De teams hebben allen een eigen ‘bureaudienst’, waar (telefonische) vragen en meldingen van inwoners binnenkomen, nadat ze via het gemeentelijke klantcontactcentrum (KCC) zijn doorverbonden. Binnen de bureaudienst wordt de vraag van een inwoner verrijkt door vraagverheldering en wordt een eerste inschatting gemaakt waar en door wie de vraag het beste kan worden opgepakt. Kan dit het beste gedaan worden door een consulent van één van de expertiseteams? Is het aanbod van een voorliggende voorziening passend? Volstaat het geven van informatie en/of advies? De bureaudienst van het Jeugdteam wordt bemenst door een roulerende groep consulenten. Binnen het Wmo-team en het team Werk, Inkomen en Schulddienstverlening is de bureaudienst een aparte taak die wordt bemenst door een aparte bureaudienstmedewerker. Vanwege de toegenomen werkdruk wordt deze rol in de teams van de Participatiewet tijdelijk vervuld door een extern ingehuurde medewerker.

Nog voordat de gemeente Krimpenerwaard echt te maken heeft met de gevolgen van landelijke en regionale ontwikkelingen, wordt nu al gemerkt dat de huidige rolname geen antwoord (meer) biedt op de complexiteit van de vragen waar de gemeente nu al mee te maken heeft.

4.2 Algemene analyse: wat gaat goed, wat knelt?

Dit adviesrapport beschrijft onderzoek dat gedaan is door Professional Partners. Uit het onderzoek komen verschillende bevindingen. Dit gaat goed Inwoners zijn tevreden over de dienstverlening van de gemeente Inwoners zijn bovenal tevreden over de over dienstverlening van de gemeente de afgelopen jaren. Dit laten de verschillende cliëntervaringsonderzoek zien 12. Veel kwaliteit en drive aanwezig binnen de gemeente Binnen de uitvoerende teams is veel kwaliteit en expertise aanwezig en wordt veelal collegialiteit en steun voor elkaar ervaren door betrokken medewerkers. Teams omschrijven zichzelf over het algemeen als sterk, gedreven, ervaren. Ook wordt veel ruimte ervaren voor eigen inbreng en ontwikkeling binnen het werk. Bij alle teams heerst een sterke gedrevenheid om de inwoners zo goed mogelijk te helpen. Sturing en aandacht voor medewerkers komen nu op gang Het management staat voor de uitdagende taak om voortdurend in te spelen op de complexe en steeds veranderende opgave in het sociaal domein en tegelijkertijd rust en stabiliteit te creëren. In 2020 en 2021 was het management onderbezet en hadden zij een te grote scope om medewerkers en de inhoudelijke uitdagingen voldoende aandacht te bieden. Hiermee was de span of control per leidinggevende in de hele organisatie te groot en was dit mede aanleiding tot een structuurwijziging in 11

Elke inwoner krijgt de ondersteuning die hij nodig heeft, niet zwaarder dan noodzakelijk. Deze best passende zorg/ondersteuning wordt 'matched care' genoemd. De inwoner heeft één aanspreekpunt voor al zijn vragen over zijn behandeling. 12 CEO’s Wmo en Jeugd 2018 en 2020

13

professionalpartners.nl

de organisatie. Inmiddels staat het managementteam (sinds juni 2022) en is gestart met het verstevigen en verder professionaliseren van de organisatie. Dit knelt Gat tussen papier (beleid) en praktijk (uitvoering) groot "We kijken door veel brillen naar de werkelijkheid” hoorden we tijdens een interview. In het IBK staan veel goede dingen: onder andere positieve gezondheid, normaliseren, preventief werken en inwoner centraal. Voor de uitvoering zijn het tot dusver abstracte begrippen die niet goed vertaald en geborgd zijn binnen de uitvoering. Het resultaat is dat mensen, vanuit de beste intenties, doen wat ze altijd deden en niet weten wat er exact in houding en gedrag van hen verwacht wordt. Hoge werkdruk: Formatie en hoeveelheid werk (lijken) niet in balans én gebrek aan ontwikkelruimte Er wordt binnen alle drie de teams een te hoge werkdruk ervaren, wat diverse gevolgen heeft. Binnen alle teams zijn er wachtlijsten. Ook worden in casussen benodigde rollen (bv. procesregie) nog onvoldoende opgepakt, waarbij dit wel nodig is. Er is binnen sommige teams te weinig tijd voor de inwoner en is men gericht op het maken van productie, in plaats van de cliënt centraal zetten en de tijd nemen om te komen tot een duurzame oplossing (samen met partnerorganisaties). In het verleden zijn per team formatieberekeningen gemaakt. Deze zijn echter niet meer actueel en gekoppeld aan caseloads.

Met dit soort caseloadberekeningen kan concreet inzichtelijk gemaakt worden hoeveel werk er verzet wordt en hoeveel formatie er nodig is om het werk gedaan uit te voeren volgens de normen en standaarden van de gemeente. De berekeningen zijn niet meer actueel. Gedurende de afgelopen jaren is een vaste caseloadnormering per medewerker losgelaten. Vanwege toegenomen hoeveelheid en complexiteit van het werk is een nieuwe berekening noodzakelijk. De inzet die gedaan wordt door medewerkers richt zich grotendeels op produceren: zo snel mogelijk zo veel mogelijk werk verzetten. Tijd voor reflectie en ontwikkelen ontbreekt. Nieuw beleid zorgvuldig implementeren, eigen maken, aanpassingen in werkinstructies doen, stilstaan en uitzoomen op het huidige werk (bijvoorbeeld middels intervisie) ontbreekt. Sinds de coronaperiode werken veel mensen thuis en vond overleg met inwoners bij veel teams hoofdzakelijk telefonisch en digitaal plaats13. Het verloop in deze periode heeft ervoor gezorgd dat collega’s elkaar minder goed kennen, nieuwe collega’s tijdens het inwerken weinig anderen hebben ontmoet en vaste rituelen, zoals een bureaudienstrooster per team of een overzicht wie op welke verdieping zit, zijn verwaterd.

Potentie samenwerking voorliggend veld nog onvoldoende benut Wat opvalt is dat de kennis bij de partners van het SPT over de rol en expertise van consulenten van de gemeente zeer beperkt is. Omgekeerd geldt hetzelfde. Bij consulenten is het vaak niet duidelijk (genoeg) wat de partners in het voorliggend veld te bieden hebben. Kansen op afschalen worden hierdoor onvoldoende benut. Men zoekt elkaar minder vaak op dan gewenst in de opgave om te normaliseren en preventief te werken. Er is veel meer potentieel in de samenwerking met de partners van het SPT, zoals het oppakken van casuïstiek in het voorliggend veld, het beter afstemmen met de consulenten van de gemeente, het meer en sneller ontwikkelen van preventief aanbod en een gezamenlijke triage in de toegang. Dit zou de wens van de gemeente om meer preventief te werken enorm kunnen ondersteunen. Het SPT werkt nu voornamelijk samen rond casuïstiek met de Wmo. Voor jeugd is dit ook van toegevoegde waarde, zeker als ook onderwijs en huisartsen worden betrokken. We concluderen mede op basis van deze bevinding dat de beweging naar het preventieve veld zoals beoogd in het IBK nog onvoldoende gemaakt is.

4.3 Analyse huidige rolname gemeentelijke toegang Dit gaat goed Veel van de wettelijke en regionaal afgesproken taken worden opgepakt. De cliëntentevredenheid is over het algemeen goed en er is kwaliteit en expertise aanwezig om de meeste taken goed uit te voeren. De organisatie van het sociaal domein en de rolname past bij wat direct na de transitie in 2015 nodig was om inwoners te helpen. 13

Noodzakelijke huisbezoeken rondom het inschatten van veiligheid zijn doorgegaan, maar contact bij mensen thuis is afgenomen. Met name bij het uitvoeren van de Participatiewet was contact veelal op afstand.

14

professionalpartners.nl

Dit knelt In paragraaf 4.2 zijn knelpunten benoemd die ook van invloed zijn op de knelpunten bij het aannemen, eigen maken en uitvoeren van diverse rollen. Zo is een ervaren hoge werkdruk en een gebrek aan formatie een belangrijke oorzaak voor het feit dat enkele rollen (hierna beschreven) nog niet worden ingevuld zoals dit wel bedacht is (IBK). Outreachend werken en samenwerken met en regisseren van het ecosysteem rond de gemeente gebeurt te weinig of niet De gemeente werkt onvoldoende outreachend en is beperkt zichtbaar in de kernen inwoners en ketenpartners (op 2 procesregisseurs Zorg & Veiligheid en 2 praktijkondersteuners huisartsen Jeugd na) voor. Omdat ze beperkte tijd ervaren en voornamelijk vraaggericht (reactief) werken aan aanvragen, lukt het hen onvoldoende zich te positioneren in het ecosysteem om vanuit die rol echt bij te dragen aan: 1. een multidisciplinaire samenwerking van professionals in de eerste lijn en de tweede lijn. 2. een goede verbinding en samenwerking met maatschappelijke (vrijwilligers) organisaties en kerken. 3. een verschuiving van zorg naar welzijn samen met het SPT. 4. preventie (i.s.m. het Sociaal Preventieteam), zodat zwaardere vormen van ondersteuning later niet nodig zijn (kostenreductie). 5. het volgen van ingezet aanbod, het tussentijds evalueren en zo nodig bijsturen.

In de huidige situatie is de gemeente onvoldoende toegerust om de opgave die er al is en welke steeds complexer zal worden door ontwikkelingen die op de gemeente afkomen het hoofd te bieden. Procesregie De gemeente heeft procesregie als werkwijze omarmd (in het beleid). Hoewel door diverse consulenten procesregie wordt uitgevoerd, is het nog geen reguliere werkwijze voor alle consulenten binnen de drie teams. Door verschillende oorzaken komen de medewerkers van de gemeente niet voldoende toe aan het voeren van (proces)regie. De rol die de gemeente zelf aanneemt is het indiceren van en verwijzen naar zorg of het verstrekken van een uitkering. Door enkel die rol aan te nemen, ‘verdwijnen’ de casussen van de caseload, totdat inwoners of zorgaanbieders zich opnieuw melden voor een herindicatie. De reden dat deze rol onvoldoende vervuld wordt lijkt 3-ledig: o o o o

de werkdruk is hoog en men is voornamelijk bezig met het afhandelen van nieuwe aanvragen, een capaciteitsprobleem dus; werknemers voelen zich onvoldoende geëquipeerd om procesregie te voeren en gaan verschillend om met de invulling van deze taak; werknemers voelen zich (nog) onvoldoende bekwaam deze rol te vervullen; Procesregie is vanuit de organisatie nog onvoldoende geïmplementeerd en geborgd als reguliere werkwijze van de teams.

Een effect is dat de gemeente onvoldoende grip heeft op zorgtrajecten (en daarmee op een deel van de kosten), onvoldoende grip op doelmatigheid en bovenal onvoldoende bezig is om samen met de inwoner en partnerorganisaties tot duurzame oplossingen te komen. Zo is er beperkt tijd om de inwoner echt centraal te stellen, deze regelmatig te spreken en de voortgang te bewaken. Zorgmeldingen van Veilig Thuis In de regio Midden-Holland zijn werkafspraken gemaakt tussen de vijf gemeenten en Veilig Thuis over samenwerken en overdragen van casuïstiek. Voor de gemeente Krimpenerwaard betekent dit dat een deel van de casussen huiselijk geweld en kindermishandeling naar haar toegang wordt overgedragen en dat de consulenten van de gemeente aan zet zijn om deze op te pakken en de verantwoordelijkheid dragen voor de (on)veiligheid in gezinnen. Bij zorgmeldingen over volwassenen is dit aan een welzijnspartner gedelegeerd. Medewerkers geven aan onvoldoende toegerust te zijn deze taak al goed in te vullen. De taak is echter aan de gemeente gedelegeerd en komt vanaf 202514 nog uitgebreider op de gemeente af. Het is van belang te onderzoeken welke belemmeringen er zijn, om deze vervolgens zo snel mogelijk weg te nemen.

14

Het Toekomstscenario Jeugd en gezinsbescherming geeft gemeenten meer verantwoordelijk in het bieden van (basis)hulp aan kwetsbare gezinnen.

15

professionalpartners.nl

65% Jeugdverwijzingen niet door gemeente. Binnen Krimpenerwaard is een toename van 60% in zorgkosten waarneembaar sinds 2018. Dit roept de vraag op welke invloed de gemeente heeft op deze kosten. De gemeente geeft beschikkingen af voor voorzieningen. Deze voorzieningen kosten geld. Hierop heeft de gemeente dus direct invloed. Voor Jeugdhulp kunnen inwoners ook naar de huisarts voor een verwijzing. Ook kan de gecertificeerde instelling jeugdhulp indiceren. 65% van de verwijzingen voor jeugd gaan op dit moment niet via de gemeente. Omdat het monitoren van de zorg (procesregie) op dit moment niet structureel gebeurt en 65% van de verwijzingen door andere verwijzers dan gemeente wordt gedaan, is er slechts beperkt grip op de kosten en de doelmatigheid van de ingezette zorg. Het percentage jeugdhulp verwezen door huisartsen is in Krimpenerwaard hoger dan gemiddeld. Vanuit een meer outreachende rol is er een kans dat het aantal verwijzingen bij de huisarts en GI’s verlaagd wordt. Met meer outreachend bedoelen we dat actief wordt ingezet op de samenwerking met de huisartsen. Doel hiervan is dat huisartsen (meer) vertrouwen krijgen in de professionals van de gemeente en meer gebruik maken van de aanwezige expertise voordat direct wordt doorverwezen naar zorg.

Door het intensiveren van de samenwerking, ontstaat de kans dat er meer samengewerkt wordt aan de (gezamenlijke) opgave uit het integraal beleidskader: meer preventief, normaliseren, integraal perspectief. Voor Wmo is de gemeente de enige verwijzer. Echter wordt op Wmo-casuïstiek ook beperkt toe gezien op doelmatigheid, omdat slechts beperkt procesregie wordt gevoerd. Hierdoor is er beperkt grip op zorgtrajecten (en daarmee een deel van de kosten) en het resultaat van ingezette zorg. Gat in het aanbod: vrij toegankelijke basishulp Op basis van alle informatie denken we een gat te zien in het aanbod in de gemeente Krimpenerwaard. Namelijk vrij toegankelijke lichte ambulante ondersteuning voor volwassenen en jeugdigen en hun gezinnen. Een vorm van basishulp zonder indicatie, die snel inzetbaar is om inwoners/gezinnen snel op weg te helpen en weer zelf de regie te laten nemen, of ter overbrugging tot de inzet van geïndiceerde zorg mogelijk is. Het is aan te bevelen dit aanbod te organiseren (bij gemeente zelf, en/of bij een partner in het voorliggend veld), omdat dit helpt bij de doelstellingen van de gemeente: dichtbij, eigen regie, snel en effectief. Ook is zo’n vorm van hulp vaak helpend bij het voorkomen van erger en is deze goedkoper dan de inzet van geïndiceerde hulp voor soms relatief eenvoudige ondersteuning.

Uit de Hervormingsagenda Jeugd komt mogelijk de verplichting voort vrij toegankelijke basishulp in de lokale Toegang aan volwassenen en jeugdigen zelf te bieden.

4.4 Analyse integraal werken

Dit gaat goed Alle gesproken betrokkenen zijn enthousiast over integraal samenwerken. In alle gelezen documenten wordt meer integraal samenwerken omarmd. Er is bij de medewerkers in de uitvoering een drive om hier nog meer stappen in te zetten. Er is tevens een heel scherp beeld wat dit dan moet zijn: niet elke cliënt heeft baat bij een groots opgetuigde integrale benadering. Als een inwoner een herindicatie van de huishoudelijke hulp nodig heeft, is dat een enkelvoudige vraag. Elke aanvraag of melding heeft echter baat bij een brede, integrale uitvraag van die hulpvraag. En er is een doelgroep met brede problematiek, met vragen op meerdere levensgebieden, waarin een nauwe samenwerking tussen teams belangrijk is. Multiproblem situaties zijn daar een voorbeeld van. Er is dus draagvlak in de gehele organisatie om integraal samenwerken nog meer neer te zetten: een voedingsbodem voor innovatie. Ook zijn er positieve ervaringen. Met name voordat het coronavirus beperkingen in het werk veroorzaakte, werd er goed samengewerkt. Samen op één locatie, elkaar weten te vinden, weten wie er bureaudienst had en diegene ook laagdrempelig kunnen opzoeken om even te sparren. Dit knelt Integraal werken wel gewenst, maar organisatie niet zo ingericht Hoewel in het beleid opgenomen, wordt er (nog) onvoldoende gewerkt volgens 1P1G1R.

Een integrale benadering van vraagstukken gebeurt beperkt en wordt ook beperkt gefaciliteerd. De afgelopen jaren zijn de wettelijke taken nog te verkokerd uitgevoerd langs de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet. De 3 teams binnen de gemeente zijn apart georganiseerd (inclusief eigen bureaudienst), hebben eigen werkwijzen en formats en voelen zich belemmerd in integrale samenwerking door niet communicerende systemen en strenge interpretatie van privacywetgeving. 3 apart georganiseerde teams staan een integrale werkwijze niet in de weg, maar vragen wel om hulpstructuren om integraal werken te ondersteunen. Bij hulpstructuren valt

16

professionalpartners.nl

te denken aan integraal casuïstiek overleg, integrale triage in de bureaudienst, integrale sturing en monitoring, gezamenlijke intervisie en ontwikkeling op het thema integraal werken. Er wordt beperkt samengewerkt rond casuïstiek. Men weet eigenlijk niet goed wat er gebeurt als een inwoner zich meldt met vragen op meerdere leefgebieden. Nergens is georganiseerd dat professionals van verschillende disciplines elkaar ontmoeten (in werkprocessen, middels casuïstiekbespreking, intervisie of gewoon als collega’s), waardoor er beperkte kennis is van elkaars expertise en werk. Door Covid-maatregelen en thuiswerken in 2020 en 2021 is de drempel hoger geworden een collega van een ander team (dat je beperkt kent) te bellen of op te zoeken voor een integrale blik. Op basis daarvan concluderen we dat het uitgangspunt ‘inwoners mogen geen hinder ervaren van verschillende potjes en budgetten in het Sociaal Domein’ in de afgelopen periode onvoldoende is waargemaakt. Inmiddels is een gezamenlijke fysieke werkplek gerealiseerd (september 2022) en worden er verbeteractiviteiten uitgevoerd die erop gericht zijn om: 1. belemmeringen om integraal te werken weg te nemen én 2. Integraliteit, kennisuitwisseling en ontmoeting te stimuleren en te bevorderen. Alle gesproken medewerkers en stakeholders zien overigens het belang van meer integraal samenwerken.

‘Je kunt als inwoner geen ‘verkeerde deur’ nemen’, of toch wel? In het IBK staat als uitgangspunt dat inwoners geen verkeerde ingang kunnen nemen als zij een ondersteuningsvraag hebben. Of zij zich nu telefonisch, digitaal of fysiek melden bij de gemeente, bij één van de partners van het SPT in de welzijnspunten of bij de huisarts: uiteindelijk leidt dit voor inwoners naar eenzelfde route waarin de vraag wordt verkend, waarin wordt gekeken naar de mogelijkheden vanuit het eigen netwerk en wat aanvullend eventueel nodig is vanuit collectieve of individuele voorzieningen. Binnen de gemeentelijke teams zien we verschillende werkwijzen en hebben we geconcludeerd dat de kennis van elkaars expertise, rollen en taken niet optimaal is. Ook hebben we gezien dat de medewerkers van de SPT-partners en de medewerkers van de gemeenten onvoldoende van elkaar weten wat ze doen en wat ze van elkaar kunnen verwachten. Daarbij werken de vijf partners van het SPT op hun eigen wijze en bestaat er geen eenduidige werkwijze in vraagverheldering en verwijzing. De huisarts als ingang kent sowieso een andere route voor een inwoner: een route waarvan de gemeente te weinig op de hoogte is. We concluderen dat het realiseren van één laagdrempelige toegankelijke toegang nog niet in gerealiseerd.