1.28 College B&W, Voorstel HHSK overdracht wegentaak.pdf

Verzonden: Aan: CC: Onderwerp: Bijlagen:

vrijdag 3 september 2021 07:37 Griffie Krimpenerwaard; brief ter kennisname aan de raad 2021.05466 Voorstel overdracht wegentaak.pdf

Geachte raadsleden, Maandag 30 augustus ontvingen wij van het HHSK bijgevoegd voorstel over het staken van hun pogingen te komen tot een wegenoverdracht. Op 16 juni was door HHSK in een bestuurlijk overleg toegezegd dit voorstel vooraf aan onze gemeente te zullen toesturen. Op 1 september jl. werd duidelijk dat deze brief/dit voorstel al is verstrekt aan de commissie Algemene Zaken en Middelen. Inhoudelijk reageren op de brief, voorafgaand aan openbaarmaking, is helaas dus niet meer mogelijk. Het leek ons juist u hierover te informeren. Het college van B&W. Met vriendelijke groet,

Afdeling Bestuur- & managementondersteuning

Directiesecretaris/Coördinator t. 14 0182

Postbus 51 2820 AB Stolwijk bezoekadres Haven 37 2871 CK Schoonhoven

1

Aan de leden van de verenigde vergadering

V.V: Agendapuntnr. Kenmerk Onderwerp

6 oktober 2021 B.2 2021.05466 Overdracht wegenbeheer aan de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel

Datum Bijlagen

24 augustus 2021 1

test

1. Inleiding & samenvatting Al meer dan tien jaar zijn wij in overleg met de gemeenten in de Krimpenerwaard om te komen tot overdracht van de wegentaak in dit gebied aan de gemeenten Krimpen aan den IJssel en Krimpenerwaard. Vanaf het begin is er ook landelijk en in collegiaal contact met de wegbeherende waterschappen contact en afstemming gezocht over een landelijk besluit over de overdracht van het wegbeheer. Met betrekking tot de overdracht van ons wegbeheer in de Krimpenerwaard was aanvankelijk het argument dat versnippering over de vijf kleinere gemeenten in de Krimpenerwaard een onvoldoende robuuste uitvoering mogelijk zouden maken. In aanloop naar de gemeentelijke herindeling van de Krimpenerwaard hebben wij opnieuw de provincie Zuid-Holland verzocht de overdracht van de wegentaak in dit gebied aan de gemeenten Krimpen aan den IJssel en Krimpenerwaard1 bij de gemeentelijke herindeling te betrekken. Binnen het proces van deze gemeentelijke herindeling heeft de provincie de overdracht van de wegentaak buiten beschouwing gelaten. Vervolgens heeft uw vergadering in het Waterbeheerplan 2016-2021 als doelstelling geformuleerd om binnen de planperiode duidelijkheid te krijgen over de overdracht van het wegenbeheer aan de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel.

In een bijeenkomst met het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Krimpenerwaard in maart 2017 hebben wij de doelstelling tot de overdracht van het wegenbeheer besproken. Min of meer tegelijkertijd is door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat besloten mevrouw Peijs in de rol van bestuurlijke verkenner, een verkenning uit te laten voeren welke belemmeringen bij de overdracht van waterschapswegen naar de gemeenten kunnen worden weggenomen. Het in 2018 gepresenteerde resultaat van deze verkenning bood steun bij het overleg met de gemeente Krimpenerwaard om tot een overdracht van de wegentaak te komen. Na diverse formele en informele overleggen, onderzoek en beantwoording van alle organisatorische, technische en financiële vragen met betrekking tot de wegen gaf begin 2020 de gemeente Krimpenerwaard desondanks aan dat het traject onvoldoende basis biedt om voort te zetten vanwege het ontbreken van comfort op de financiële risico’s en een tegemoetkoming vanuit HHSK om de financiële lasten en de risico’s in de toekomst afdoende af te dekken. De gemeente Krimpen aan den IJssel daarentegen blijft streven naar een overdracht van de waterschapswegen in deze gemeente met ingang van 1 januari 2021.

De bestuurlijke contacten met de gemeente Krimpenerwaard in de afgelopen jaren en het afgelopen jaar in het bijzonder heeft bij ons de indruk achter gelaten, dat geen medewerking aan een overdracht van wegen wordt verleend zonder een substantiële financiële toezegging aan de voorkant van een dergelijke proces van overdracht ondanks alle informatie en onderzoeken die door ons zijn aangereikt. Dit is voor ons aanleiding uw vergadering voor te stellen niet meer actief de overdracht van de wegentaak aan de beide gemeenten te realiseren. En dit besluit uitsluitend te heroverwegen na een gezamenlijk verzoek tot overdracht van de wegentaak van de beide gemeenten. Eventuele

1

gemeente Krimpenerwaard 161 km en gemeente Krimpen aan den IJssel 6 km.

Verzonden: Aan: CC: Onderwerp: Bijlagen:

vrijdag 3 september 2021 07:37 Griffie Krimpenerwaard; brief ter kennisname aan de raad 2021.05466 Voorstel overdracht wegentaak.pdf

Geachte raadsleden, Maandag 30 augustus ontvingen wij van het HHSK bijgevoegd voorstel over het staken van hun pogingen te komen tot een wegenoverdracht. Op 16 juni was door HHSK in een bestuurlijk overleg toegezegd dit voorstel vooraf aan onze gemeente te zullen toesturen. Op 1 september jl. werd duidelijk dat deze brief/dit voorstel al is verstrekt aan de commissie Algemene Zaken en Middelen. Inhoudelijk reageren op de brief, voorafgaand aan openbaarmaking, is helaas dus niet meer mogelijk. Het leek ons juist u hierover te informeren. Het college van B&W. Met vriendelijke groet,

Afdeling Bestuur- & managementondersteuning

Directiesecretaris/Coördinator t. 14 0182

Postbus 51 2820 AB Stolwijk bezoekadres Haven 37 2871 CK Schoonhoven

1

pogingen bij provincie of Rijk of andere wegen om tot overdracht van de totale wegentaak door de gemeente Krimpen aan den IJssel zullen wij ondersteunen als dit enkel leidt tot een overdracht van de wegentaak aan beide gemeenten. 2. Voorstel Wij stellen u voor: a. het proces tot overdracht van de wegentaak aan de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel stop te zetten. b. uitsluitend op basis van een gezamenlijk verzoek van de gemeenten Krimpen aan den IJssel en Krimpenerwaard (of eventueel een aanwijzing of verzoek van een hogere overheid) medewerking te verlenen aan de overdracht van de wegentaak aan de beide gemeenten.

3. Achtergrondinformatie Het gelopen traject In het Waterbeheerplan 2016-20212 heeft uw vergadering opnieuw als doelstelling geformuleerd om binnen de planperiode duidelijkheid te krijgen over de overdracht van het wegenbeheer aan de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel. De reden hiervoor is dat het wegbeheer een neventaak van hoogheemraadschap is en niet in het gehele gebied van Schieland en de Krimpenerwaard wordt uitgevoerd. Na overdracht aan de gemeenten ontstaat voor inwoners en bedrijven ‘één-loket’, waarbij het bepalen van de ruimtelijke inrichting, de gebruiksfunctie van de weg (bestemmingsplan en vergunningverlening) en het faciliteren van de functie (aanleg en beheer van een passend type weg) in één hand komt te liggen. Bij de formulering van de doelstelling heeft u ook de gemeentelijke herindeling in 2015, waarbij de gemeente Krimpenerwaard door de samenvoeging van de gemeenten Nederlek, Ouderkerk, Vlist, Bergambacht en Schoonhoven is ontstaan, betrokken. Immers, het areaal aan te beheren wegen door het hoogheemraadschap kwam daarbij nagenoeg geheel in de nieuw gevormde gemeente Krimpenerwaard te liggen. Start overlegtraject met gemeenten, 2017 In een bijeenkomst van ons college met het college van burgemeester en wethouders begin 2017 is onze doelstelling tot overdracht van het wegenbeheer kenbaar gemaakt.

Vervolgens heeft een bestuurlijk overleg plaatsgevonden op 5 april 2017 met de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel. In overleg is besloten tot het gezamenlijk uitvoeren van een onderzoek naar de financiële/fiscale gevolgen voor inwoners en bedrijven bij een eventuele overdracht van de wegentaak van het hoogheemraadschap naar de beide gemeenten. Onderzoek Peijs, 2017 Tegelijkertijd startte mevrouw Peijs - in opdracht van het directeurenoverleg Mobiliteit van het Ministerie van I&M – in maart 2017 in haar rol van bestuurlijk verkenner, het landelijke onderzoek naar de wijze waarop de belemmeringen bij de overdracht van waterschapswegen naar gemeenten konden worden weggenomen. Op 28 maart 2018 presenteert mevrouw Peijs haar verkenning3. In deze bestuurlijke verkenning wordt geconcludeerd dat een overdracht van het wegenbeheer aan gemeenten maatwerk is. Zo is er geen voorkeursscenario voor de overdracht van de wegen. Vervolgens worden voor zowel het waterschap, de gemeente als het rijk aanbevelingen gedaan. Voor het waterschap zijn de belangrijkste aanbevelingen om de kapitaallasten te minimaliseren en niet verder toe te laten nemen. Een aangedragen alternatief is het tegen boekwaarde overdragen van de wegen in combinatie met een hogere gewenningsbijdrage.

Tot slot wordt aanbevolen de CROW-systematiek te hanteren voor het in beeld brengen van de staat van onderhoud van de over te dragen wegen. De gemeenten moeten zich realiseren, aldus de verkenning, dat zij zich in een uitzonderingspositie verkeren in 2

Verenigde vergadering 29 juni 2016

3

Verenigde Vergadering 28 maart 2018 2

relatie tot de rest van Nederland. De provincie wordt gevraagd het initiatief van het (de) waterschap(pen) te stimuleren om te komen tot een integrale overdracht van wegen binnen een regio. De bestuurlijke verkenning gaf ons een steun in de rug bij het overleg met de gemeente Krimpenerwaard. Overigens vinden wij het wel teleurstellend dat het voor ons tot op dit moment niet duidelijk is of het Rijk de aanbevelingen, zoals het bepalen van een einddatum waarop alle wegen in beheer bij de waterschappen moet zijn overgedragen, al dan niet gaat overnemen. Fiscale en financiële gevolgen, 2018 In augustus 2018 is het onafhankelijk extern onderzoek afgerond naar de vraag welke financiële en fiscale gevolgen er zijn bij de eventuele overdracht van het wegentaak aan de beide gemeenten4. Uit het onderzoek komt naar voren dat op basis van de totale kosten van het wegenbeheer de beide gemeenten gezamenlijk ons wegbeheer ruim € 700.000 goedkoper uit kunnen voeren dan het hoogheemraadschap. Dit bedrag betreft alleen al de verrekening door de gemeenten van de BTW via het BTW-compensatiefonds. Een mogelijkheid die niet bestaat voor de waterschappen. In tabel 1 zijn de overige efficiencyvoordelen bij het in één hand brengen van het wegenbeheer gekwantificeerd. Tabel 1 Efficiencyvoordelen bij overdracht wegenbeheer aan gemeenten Gemeente

Bruto kosten 5.750.000 -/- 1.070.000 4.680.000

Bruto kosten wegenbeheer Bijdragen gemeenten Netto kosten wegenbeheer Besparingen: - BTW (BTW-compensatiefonds) - heffing en invordering wegenheffing - in- en externe communicatie Totaal mogelijke besparingen

700.000 210.000 40.000 950.000

De resultaten van dit onderzoek zijn vervolgens bestuurlijk onderschreven door de beide gemeenten en vormden de start voor de beantwoording van de overige bestuurlijk gestelde vragen. Deze vragen liepen samengevat uiteen van de vraag: “bij welke instantie, de gemeente of hoogheemraadschap, het beheer en onderhoud van de wegen in relatie tot het ruimtelijk instrumentarium en mobiliteit qua bedrijfsvoering optimaal uitgevoerd wordt voor burgers en bedrijven”, tot “het wettelijk kader waarop de overdracht gebaseerd of geboden is”. Daartussen lagen de vragen over het bestaande onderhoudsniveau, welke kunstwerken worden bij de wegen overgedragen, welke risico’s en aansprakelijkheden zijn er bij het beheer van de wegen en welke rollen en verantwoordelijkheden zijn er bij het beheer van de wegen. Vanaf maart 2019 is – samen met de medewerkers van de gemeente Krimpenerwaard en het Ingenieursbureau Krimpenerwaard - gewerkt aan de beantwoording van deze vragen 5. Tabel 2 Verdeling kosten wegenbeheer en opbrengst wegenheffing per gemeente Gemeente

Bruto kosten

Krimpenerwaard Krimpen aan den IJssel Gouda totaal Gemeente

5.543.000 207.000 5.750.000 Netto kosten

1.035.000 35.000 1.070.000 Wegenheffing

4.508.000 172.000 4.680.000 Verschil

Krimpenerwaard Krimpen aan den IJssel Gouda totaal

4.508.000 172.000 4.680.000

3.410.000 1.240.000 30.000 4.680.000

- 1.098.000 1.068.000 30.000

4

Verenigde Vergadering 28 november 2018

5

Verenigde Vergadering 25 maart 2020

Bijdrage gemeente

Netto kosten

3

Overleg bevindingen alle vragen, 2019 De gemeente Krimpen aan den IJssel had in een eerder stadium al aangegeven geen verdere energie in het onderzoek te willen steken, omdat deze gemeente de wegen sowieso over wil nemen. In het overleg op 12 februari 2020 met alleen de gemeente Krimpenerwaard is de beantwoording van de gestelde vragen besproken, werd door de gemeente aangegeven dat de beantwoording nog onvoldoende basis bood om het traject van overdracht van wegen een vervolg te geven. De gemeente Krimpenerwaard gaf daarbij aan een grote impact te voorzien voor burgers en bedrijven zonder dat er zicht was op een passende compensatie of een tegemoetkoming daarvoor. In de ogen van de gemeente is het aan het hoogheemraadschap om eerst met een wenkend perspectief te komen voor gestart kan worden met een gezamenlijke business case om te komen tot een overdracht. De gemeente Krimpen aan den IJssel is teleurgesteld en geeft in onze richting aan te blijven streven naar een overdracht van het wegenbeheer van het hoogheemraadschap aan de gemeente Krimpen aan den IJssel met ingang van 1 januari 2021. Financiële tegemoetkomingen Van meet af aan kwam in de gesprekken met de gemeente Krimpenerwaard overduidelijk naar voren dat deze gemeente opziet tegen de financiële risico’s van de wegentaak en de overname van de boekwaarde van de gedane investeringen (€ 19,5 miljoen).

De mogelijkheid voor de gemeente Krimpenerwaard om voor dit bedrag een lening bij een bank aan te trekken vond de gemeente niet bespreekbaar. Los van de wenselijkheid zijn de mogelijkheden voor een financiële tegemoetkoming ten aanzien van de boekwaarde door het hoogheemraadschap aan de gemeente Krimpenerwaard beperkt. Dit heeft vooral te maken dat na overdracht een grondslag voor een wegenheffing ontbreekt en kosten ten laste gebracht zouden moeten worden van de gelabelde uitgaven van de watersysteemheffing. De opbrengst van de watersysteemheffing kan niet aangewend worden voor bekostiging van wegen bij een andere overheidslichaam, in dit geval de gemeente Krimpenerwaard. Daarnaast is ten tijde van de fusie in 2005 afgesproken dat de lasten van de wegen in de Krimpenerwaard niet op de burgers en bedrijven van het Schielandse deel van ons beheersgebied mogen worden afgewenteld. Kortom een eventueel wenkend perspectief moet dan ook bekostigd worden uit de opbrengst van de wegenheffing in het heden of verleden. U moet daarbij denken aan de saldi van de tariefegalisatiereserve wegenheffing en de bodemreserve wegen. Het saldo van deze reserves beloopt momenteel een bedrag van € 4,5 miljoen en loopt af in 2024 naar € 3 miljoen6. Overigens moeten uit deze reserves bij een overdracht van het wegenbeheer ook de frictiekosten worden gedekt.

Eindbeeld Kortom de verwachting van de gemeente Krimpenerwaard over een financiële toezegging voorafgaand aan een proces van overdracht en het mogelijke aanbod van het hoogheemraadschap geeft een te groot verschil te zien. Daarnaast is, gelet op de ervaringen van de afgelopen jaren, onze stellige indruk dat elk aanbod voorafgaand aan een proces van overdracht niet het eindbedrag voor het hoogheemraadschap zal zijn, maar slechts het begin van de vraag naar meer. De contacten het afgelopen jaar met verschillende bestuurders van de gemeente Krimpenerwaard laten de indruk achter, dat ondanks een financieel perspectief, door de gemeente Krimpenerwaard in deze bestuursperiode geen medewerking wordt verleend aan een overdracht van de wegen aan de gemeente Krimpenerwaard. Dit was voor ons aanleiding om in de richting van de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel aan te geven dat wij uw vergadering voorstellen niet meer actief de overdracht van het wegenbeheer aan beide gemeenten te gaan bevorderen. Dit kost immers tijd en geld zonder zicht op een oplossing en levert bovendien onzekerheid op over deze belangrijke maatschappelijke taak bij inwoners, bedrijven en onze medewerkers.

6

Jaarrekening 2020 4

Overdracht wegen aan gemeente Krimpen aan den IJssel Niettemin heeft de gemeente Krimpen aan den IJssel aangegeven een verzoek tot overdracht van de wegen (lengte 6 km) in te dienen. Wanneer medewerking wordt verleend aan dit verzoek impliceert dit een sterke stijging van onze wegenheffing. Immers, bij een overdracht van de Krimpense areaal wegen aan de gemeente Krimpen aan den IJssel nemen de heffingsgrondslagen van de wegenheffing af, waardoor de benodigde wegenheffing een forse stijging van de wegenheffing voor onze belastingbetalers, de ingezetenen en eigenaren in de gemeente Krimpenerwaard, tot gevolg heeft. Uit tabel 3 valt af te leiden dat de tarieven dan een stijging laten zien van circa 37 tot 64%. Deze stijging van de wegenheffing is dermate fors, dat wij hieraan geen medewerking moeten verlenen. Zeker wanneer in ogenschouw wordt genomen dat bij een overdracht aan beide gemeenten de nodige efficiencyvoordelen kunnen worden behaald en het voor de gemeente Krimpen aan den IJssel bespreekbaar was een bijdrage voor een ingroeiregeling aan de gemeente Krimpenerwaard te vergoeden.

Tabel 3 – stijging tarieven wegenheffing bij overdracht wegen aan de gemeente Krimpen aan den IJssel Tarieven verschil alle enkel gemeente Categorie gemeenten Krimpenerwaard € % Ingezetenen 43,54 59,63 16,09 36,95 Gebouwd 0,0241% 0,0397% 0,0156% 64,73 Ongebouwd 34,90 57,43 22,53 64,56 Natuur 34,90 57,43 22,53 64,56

Alles overziende leidt dit tot ons eerder genoemd voorstel om niet meer actief in te zetten om de overdracht van de wegentaak aan de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan de IJssel te realiseren. Uitsluitend op basis van een gezamenlijk verzoek van beide gemeenten, en eventueel de provincie Zuid-Holland, zou dit besluit heroverwogen kunnen worden.

4. Motivering voorstel Het ontbreekt aan wettelijk instrumentarium dat het mogelijk maakt de overdracht van een volledige wegentaak over te dragen van de waterschappen aan de inliggende gemeenten. Een overdracht van de wegentaak is enkel mogelijk op basis van bestuurlijke overeenstemming. Nu deze overeenstemming ontbreekt over de volledige overdracht van de wegentaak aan de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel, is het niet mogelijk deze taak over te dragen.

5. Gevolgen/consequenties Financieel Nu het beheer en onderhoud van de wegen in de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel wordt gecontinueerd worden de daarbij behorende ambities en doelen opgenomen in het Waterbeheerprogramma 2022-2027. Personeel Niet van toepassing Juridisch/Risico’s Niet van toepassing Duurzaamheidsdoelstellingen Niet van toepassing

6. Aspecten voor de omgeving, communicatie en wijze van publiceren Wij informeren de gemeenten Krimpenerwaard en Krimpen aan den IJssel over uw besluitvorming.

5

7. Verdere aanpak, procedure, planning Niet van toepassing. 8. Evaluatie Er vindt geen evaluatie van dit voorstel plaats.

Dijkgraaf en hoogheemraden van Schieland en de Krimpenerwaard, secretaris-directeur,

dijkgraaf,

M.J.H. van Kuijk

drs. A.J.B. van der Klugt

6