1.24 RIB Van Energiecrisis naar Aanpak Energie.pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

VAN HET COLLEGE VAN B&W VOOR CC DATUM ONDERWERP

de gemeenteraad De griffie 20 juni 2023 Van Energiecrisis naar Aanpak Energie

Geachte raadsleden,

Inleiding Op 8 november 2022 is de gemeenteraad van de Krimpenerwaard akkoord gegaan met een aantal extra maatregelen om de energiecrisis voor een aantal groepen te verlichten. Zo is in 2023 extra geld beschikbaar gesteld om de inkomensgrens van de energietoeslag te verhogen van 120% naar 130% van het wettelijk sociaal minimum. Ook wordt financiële hulp geboden (in de vorm van een exploitatiebijdrage in 2022 en/of een stimuleringslening om te verduurzamen) aan maatschappelijke organisaties die in de problemen komen door de gestegen energierekening of duurzaamheidsmaatregelen willen toepassen. De energiecrisis lijkt voorlopig nog niet voorbij te gaan. Hoewel de gasprijzen de laatste tijd hard zijn gedaald, verwachten deskundigen dat het komende winters moeilijk zal zijn om de gasvoorraden aan te vullen. Daardoor zal de prijs voor energie waarschijnlijk structureel hoog blijven. Het is daarom belangrijk om naar de toekomst op middellange termijn te kijken. Met deze RIB wil het college allereerst terugkoppelen wat het resultaat van deze maatregelen is geweest en vervolgens aangeven hoe we van een Energiecrisis naar een Aanpak Energie willen gaan. In deze aanpak zet het college de energietransitie en het financiële vraagstuk voor de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties centraal.

Terugkoppeling van de korte termijn acties Na het besluit van de gemeenteraad is door de gemeente ingezet op de afgesproken maatregelen. Hieronder zijn de besluiten puntsgewijs benoemd met daaronder het bereikte resultaat. Inzetten op heldere communicatie Alle mogelijk regelingen van zowel het Rijk als de gemeente zelf zijn overzichtelijk op onze website gezet. Daarnaast is in een special van het Kontakt over Grip op je geld ook extra aandacht aan deze maatregelen besteed. Kidscadeaukaart In 2022 is door de gemeenteraad extra geld beschikbaar gesteld voor gezinnen met een laag inkomen. Daarom ontvingen gezinnen die zijn aangemeld bij Stichting Leergeld per kind een Kidscadeaukaart ter waarde van € 150,-. De Kidscadeaukaart kon worden gebruikt om kleding, schoolspullen, speelgoed, boeken of activiteiten uit te zoeken voor het kind. In 2022 zijn er 712 Kidscadeaukaarten verstrekt. Dit heeft de gemeente € 106.650,- gekost. De inschatting was gebaseerd op 675 kinderen. Door de aandacht van de Kidscadeaukaart hebben 37 kinderen die nog niet bekend waren een beroep gedaan op Stichting Leergeld.

Energietoeslag 2022 De gemeente heeft in 2022 de landelijke regeling Energietoeslag uitgevoerd. In 2022 (waarbij nog een grens van 120% gold,) hebben uiteindelijk 2021 huishoudens een Energietoeslag ontvangen. 874 huishoudens hiervan hebben het ambtshalve ontvangen en de overige huishoudens hebben hiervoor een aanvraag ingediend. De gemeente heeft van het Rijk voor het uitbetalen van deze toeslag

1 van 5 947644 /1128673

2.538.000 euro ontvangen en uiteindelijk 2.851.000 euro uitgegeven. Dit is dus een tekort van 313.000 euro, nog exclusief de uitvoeringskosten. Deze overschrijding is verwerkt in het saldo van de jaarrekening.

Energietoeslag 2023 De invoering van de Energietoeslag 2023 is uitgesteld. De verwachte ingangsdatum van de energietoeslag 2023 werd voorzien in juni 2023. Door de gerechtelijke uitspraken over het recht van studenten op energietoeslag en het advies van de Raad van State, neemt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het wetsvoorstel opnieuw onder de loep. Hierdoor wordt de eerder verwachte ingangsdatum van juni 2023 niet gehaald. Wanneer de uitvoering van de energietoeslag voor 2023 wel wordt verwacht is nog niet bekend. Zodra het voorstel is ingediend is het aan de Tweede en Eerste Kamer om te bepalen wanneer zij het in behandeling nemen. Indien beide Kamers hiermee instemmen kan volgens het ministerie van SZW de energietoeslag direct worden aangevraagd en uitgekeerd. De raad heeft extra geld beschikbaar gesteld om de inkomensgrens van de Energietoeslag 2023 van het Rijk voor onze gemeente te verhogen van 120% naar 130% van het wettelijk sociaal minimum.

De exploitatiebijdrage aan maatschappelijke organisaties De raad heeft een budget van € 500.000 beschikbaar gesteld voor een exploitatiebijdrage aan maatschappelijke organisaties die in de problemen komen door de gestegen energierekening. De raad heeft op 13 december 2022 ingestemd met de verordening voor deze bijdrage. De regeling was geldig tot en met 30 april 2023 en daarmee afgelopen. In totaal wordt van het bedrag van €500.000 euro ongeveer 65.000 euro daadwerkelijk ingezet. De conclusie is dat uiteindelijk weinig gebruikt gemaakt is van deze regeling. Waarschijnlijk als gevolg van alle ondersteunende maatregelen vanuit het Rijk. Het restant van het budget vloeit nu terug naar de Algemene reserve. Op het moment dat er zich weer een echte crisissituatie voordoet, kan de gemeente altijd heroverwegen om een dergelijke bijdrage opnieuw beschikbaar te stellen.

Duurzaamheidslening voor maatschappelijke organisaties De raad heeft op 13 december 2022 de verordening Stimuleringslening Verduurzamen maatschappelijke organisaties vastgesteld. Alle maatschappelijke organisaties zijn op de hoogte gebracht van de mogelijkheid van de stimuleringslening verduurzamen maatschappelijke organisaties. In het Sportcafé van 8 februari 2023 is hier nog extra aandacht aan besteed en ook op 19 juni 2023 is er een speciale bijeenkomst georganiseerd om maatschappelijk organisaties verder te helpen met plannen voor verduurzamingsmaatregelen en waar ze hulp en informatie kunnen krijgen. Inmiddels zijn er drie organisaties die een lening hebben aangevraagd.

Vervolg middellange en lange termijn: naar een Aanpak Energie De gemeente heeft gekeken naar maatregelen die de komende tijd sowieso genomen moeten worden om de problemen rondom energie aan te pakken. In een aantal ambtelijke sessies is bekeken hoe de energiecrisis zich zou kunnen ontwikkelen en welke maatregelen te allen tijde van belang zijn. Hieruit zijn vier hoofdlijnen voortgekomen. 1. Bestaanszekerheid waarborgen en de sociale basis versterken. Door de hoge energieprijzen afgelopen winter is de bestaanszekerheid van kwetsbare groepen inwoners onder druk komen te staan. De gemeenteraad heeft op 8 november 2022 financiële maatregelen genomen voor deze inwoners. Op de lange termijn is het van belang om bestaanszekerheid van onze inwoners te blijven waarborgen. Financiële zelfredzaamheid, sociale cohesie en veerkracht zijn belangrijke thema’s waarin de gemeente inwoners kan ondersteunen. De steun die inwoners elkaar kunnen bieden is nog waardevoller.

Pag. 2/5

2. Bevorderen van (collectieve) energiebesparing en voorkomen van verspilling. Het is belangrijk dat onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties goed op de hoogte zijn van duurzame oplossingen die zij kunnen nemen en hoe de gemeente hierin kan ondersteunen. De randvoorwaarden voor deze oplossingen dienen helder en laagdrempelig te zijn. Op deze manier kunnen we samen inzetten op het besparen en het duurzaam opwekken van energie en warmte. De gemeente heeft een nieuw beheerplan voor gemeentelijk vastgoed. Hierin is ook geld opgenomen voor het verduurzamen van deze gebouwen. 3. Initiatieven omarmen, verbinden en hiervoor ruimte bieden. Inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties kloppen met goede ideeën bij de gemeente aan die bijdragen aan de energie- en warmtetransitie, of aan duurzaamheid in brede zin. Het is belangrijk dat de gemeentelijke organisatie hier adequaat op reageert, de ruimte biedt aan deze initiatieven en initiatiefnemers met elkaar verbindt. De gemeente ondersteunt inwoners die duurzaamheidsmaatregelen willen nemen met een duurzaamheidslening. In 2023 zijn tot en met 30 mei 39 aanvragen gedaan ter waarde van €446.434,00. In totaal zijn er nu vanaf de start in 2022 via 90 aanvragen voor een bedrag van €1.047.550,00 geleend voor verduurzaming 4. Lobbyen bij en samenwerken met andere overheden en organisaties.

Door actief andere overheden en organisaties op te zoeken om informatie, initiatieven en maatregelen mee te delen, verrijken we ons beeld van de mogelijkheden die er zijn op het gebied van energie en duurzaamheid. Deze hoofdlijnen passen goed bij de inzet die de gemeente met de verdere uitwerking en borging van het Toekomstperspectief voor ogen staat.

Strategiebepaling in 2023 Op grond van de korte termijn aanpak, de uitkomsten uit de ambtelijke sessies en de inzet die de gemeente nu al doet, is de strategie voor dit jaar bepaald. Vooralsnog is gebleken dat niet veel gebruik wordt gemaakt van de leningen en het noodfonds voor maatschappelijke organisaties. Uit de Subsidieaanvragen voor 2024 moet blijken in welke mate de gestegen energielasten leiden tot hogere (structurele) subsidieaanvragen. De Energietoeslag van 2022 is inmiddels afgerond, alle aanvragen zijn afgehandeld. Omdat de Energietoeslag voor 2023 door het Rijk is uitgesteld, hebben we dit duidelijk opgenomen op de website. In het begin van het jaar kwamen hier nog veel vragen over. Tot op heden zijn er geen aanvragen voor individuele bijzondere bijstand binnen gekomen voor mensen die hun energienota niet kunnen betalen. Wel zijn mensen gewezen op het Landelijk Noodfonds Energie waar tot en met 30 april aanspraak op gemaakt kon worden voor huishoudens met een hoge energierekening en een laag inkomen of laag middeninkomen. Ook bij het team Schulddienstverlening zien we geen stijging in de vroegsignalering van schulden. De genomen maatregelen van zowel Rijk als gemeente, blijken dus voor dit jaar tot op heden grotendeels voldoende lucht te geven aan inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers.

We zien dat van de beschikbaar gestelde duurzaamheidsleningen vooral door particulieren veel gebruik wordt gemaakt. Daarnaast heeft het Rijk meer geld beschikbaar gesteld voor sportverenigingen en culturele instellingen. De daadwerkelijke hiervoor beschikbare bedragen en voorwaarden per gemeente worden duidelijk in de meicirculaire. Tot slot wordt nu landelijk de Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK-regeling) daadwerkelijk beschikbaar. De strategie van de gemeente richt zich in 2023 op het voortzetten en onder de aandacht brengen van de huidige maatregelen. Daarnaast gaan we aan de slag met de hoofdlijnen die voor een groot deel al in de planning van de verschillende teams stonden. Deze komen terug in de uitwerking van het Toekomstperspectief. In 2023 gaan we met de Vitaliteit van de Krimpenerwaard aan de slag. Hiervoor is het belangrijk dat regie op de verdere ontwikkeling en uitvoering van het Toekomstperspectief wordt gevoerd. Zo kan de samenhang beter worden behouden en kunnen we de lobby voor een Vitale

Pag. 3/5

Krimpenerwaard versterken. Daarvoor wordt bekeken hoe dit in de organisatie wordt geborgd en zal een plan van aanpak worden opgesteld. Energiecrisis is een onderdeel van de uitwerking van het Toekomstperspectief en levert daarmee uiteraard een bijdrage aan een vitale samenleving, vitale kernen en een vitaal buitengebied. Onderzoeken Tot slot worden voor de zomer een aantal onderzoeken opgeleverd, waar we extra informatie uit kunnen halen. Ten eerste wordt het onderzoek naar de minima in de gemeente opgeleverd. Hieruit kunnen we halen hoeveel inwoners in bepaalde klassen zitten van het minimum loon en ten tweede verwachten we de meicirculaire en de uitkomsten van het onderzoek naar maatschappelijke organisaties en hun subsidieaanvraag voor 2024. Voorlopig blijven we monitoren op welke manier inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties inzetten op duurzaamheidsmaatregelen, op welke manier het Rijk blijft ondersteunen en wat er dan nog noodzakelijk is. Uiteindelijk is het van belang dat we investeren in en de nadruk leggen op de zelfredzaamheid van de samenleving.

Strategiebepaling 2024 en 2025: Welke rol willen we tot en met 2025 nemen? Daarmee is de strategie voor dit moment bepaald, maar wat doen we in 2024 en 2025? Met de in 2023 opgeleverde informatie, de huidige strategie en een vooruitblik voor de komende winter, kunnen we een gericht gesprek met de raad voeren over eventuele extra acties die vanuit de gemeente gewenst zijn. Daarbij willen we van een crisis situatie zoals gezegd naar een Aanpak Energie, waarbij twee sporen van belang zijn: A. Energietransitie (we moeten minder afhankelijk worden van gas) B. De financiële/ inkomens vraagstukken (hoe helpen we mensen die in de knel komen)

A Energietransitie De energietransitie gaat om drie vraagstukken: 1. Het is een systeemvraagstuk: we gaan van een energieketen waarin centraal energie werd opgewekt en gedistribueerd naar een energienetwerk waarin decentraal wordt opgewekt. Bovendien wordt bijna alles elektrisch. Dit is een technische en financiële uitdaging 2. Het is een verdelingsvraagstuk: wie draagt welke lasten, wanneer wordt een bepaald deel van het elektriciteitsnet verzwaard, etc. 3. Het is een inpassingsvraagstuk: de energietransitie biedt kansen in andere opgaven zoals bv het Nationaal Programma Landelijk Gebied en bedreigingen in met name de ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit, bodemgesteldheid etc. Onze rol als gemeente zit vooral in het inpassingsvraagstuk. In mindere mate heeft de gemeente wel een rol in: - het systeemvraagstuk o smart grids organiseren per kern door middel van dorpsenergieplannen; o programmering van projecten: wanneer kan welk nieuwbouwproject starten in verband met aansluiting op het elektriciteitsnet, maar ook wanneer gaan we inzetten op ‘zon op grote daken’ wetende dat het elektriciteitsnet het wel/niet aankan. - het verdelingsvraagstuk o aanpak energiearmoede; o lobbyen voor investeringen in het elektriciteitsnet.

Omdat de energietransitie voor de gemeente vooral een inpassingsvraagstuk is, wordt dit opgepakt in de Duurzaamheidsaanpak van de gemeente. We zetten in op het goed faciliteren van de energietransitie. Ondertussen onderzoeken we mogelijkheden om regionaal samen te werken in de uitvoering (verstrekken duurzaamheidsleningen, inkoopacties organiseren, inzet van energiecoaches etc.) Om hier uitvoering aan te geven, stelt het Rijk ongeveer €950.000 per jaar beschikbaar aan de gemeente Krimpenerwaard.

Pag. 4/5

B. De financiële inkomens vraagstukken We willen voorbereid zijn op een volgende winter en daarom met de raadsleden op 5 september 2023 een sessie houden omtrent de insteek van de gemeente: hoever gaat het vangnet van de gemeente als het Rijk geen verdere maatregelen neemt? Hoe krijgen we de inwoners nog zelfredzamer? Welke rol kan een sterkere sociale basis spelen en hoe bewaken we de kansengelijkheid en bestaanszekerheid? En wat is nog te betalen voor een gemeente? Met behulp van deze vragen willen we een goed gesprek met de raad voeren, zodat we een scherper beeld krijgen over de rol die we als gemeente in willen of moeten nemen in dit vraagstuk. Zijn daarvoor de huidige en de hierboven genoemde maatregelen uit de vier hoofdlijnen voldoende? Op basis van dit gesprek wordt bekeken op welke manier we de aankomende winter in gaan en of we aanvullend op de vier hoofdlijnen nog acties gaan ondernemen. Deze worden dan voorgelegd aan het college en vervolgens worden deze weer voorgelegd aan de raad. De verwachting is dat deze vraagstukken vervolgens via het sociale domein worden opgepakt en via de reguliere weg worden uitgewerkt.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Krimpenerwaard, de secretaris,

de burgemeester,

J. Hennip

P.J. Bouvy-Koene

Pag. 5/5