1.12 Bijlage - GK 2214548 Kwaliteits Monitor 2021.pdf

Leren en verbeteren in het sociaal domein Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021

Inhoudsopgave Samenvatting

4

1 Monitor in het kort

5

2 Inleiding

7 7 7 7 8 8

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Werken aan de bedoeling, leren en verbeteren Wat leest u in de monitor? Van ‘van alles een beetje’ naar meer focus Reikwijdte van de monitor Opbouw van de monitor: hoe verhouden indicatoren zich tot doelen en maatschappelijke effecten

3 Beleidsrad Veerkracht 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard? Meerderheid inwoners Krimpenerwaard veerkrachtig Veerkracht onder jongeren tijdens de coronacrisis landelijk gedaald In de Krimpenerwaard helpen we elkaar Meer peuters naar voorschoolse educatie Basisschoolleerlingen Krimpenerwaard met een risico op achterstand lager dan landelijk Onderwijs en corona Schoolverzuim neemt af in Krimpenerwaard Lichte toename voortijdig schoolverlaters

4 Beleidsrad Leefstijl

4.1 Cijfers: Hoe staat het ervoor in de Krimpenerwaard? 4.2 Beweging mogelijk voor iedereen in de Krimpenerwaard 4.3 Onder Krimpenerwaardse jongeren relatief hoog middelengebruik

5 Beleidsrad Mentale gezondheid 5.1 5.2 5.3 5.4

Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard? Emotionele eenzaamheid en hoog risico op angst en depressie neemt toe in bepaalde wijken Sociaal isolement bij kwetsbare groepen neemt toe Verslechtering van de mentale gezondheid onder jongeren

9 9 9 10 11 11 11 12 12 12 13 13 13 14 15 15 15 16 16

6 Beleidsrad Sociale leefomgeving

18 18 18 19 20 21

7 Beleidsrad Fysieke leefomgeving

22 22 22

8 Beleidsrad Sociaal economische status

24 24 24 25 26 26 27 27

9 Beleidsrad Lichamelijke gezondheid

28 28 28 29

10 Beleidsrad Zorggebruik

30 30 31

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard? Minder jongeren lid van vereniging Aantal meldingen van huiselijk geweld en het percentage kindermishandeling Vrijwilligers en mantelzorg Kwetsbare inwoners komen moeizaam aan een passende werkplek

7.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard? 7.2 Toename aantal inwoners die langer zelfstandig thuiswonen

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7

Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard? Verwachte toename van armoede en schulden blijft uit Laaggeletterdheid Inburgering Taakstelling voor het aantal gerealiseerde garantiebanen is behaald Taakstelling voor het aantal beschutte werkplekken is behaald Tozo-regeling ondersteunde ondernemers tijdens de coronacrisis

9.1 Cijfers: Hoe staat het ervoor in de Krimpenerwaard? 9.2 Basisgezondheidszorg – inzet op betere samenwerking met huisartsen 9.3 Vaccinatiegraad licht gestegen

10.1 Algemene trends en ontwikkelingen - Effecten corona nog steeds zichtbaar in gebruik van gemeentelijke voorzieningen - Wachttijden en wachtlijsten als gevolg van personeelstekorten in de zorg en welzijnssector - Verborgen hulpvragen 10.2 Zorggebruik Jeugd 10.2.1 Cijfers: hoe staan we ervoor in de Krimpenerwaard? - Instroom jeugdzorg

31 33 33 36

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 2

- Kostenontwikkeling jeugdzorg - Doorlooptijden jeugdzorg - Wachttijd en wachtlijsten bekende fenomenen - Effectiviteit jeugdzorg 10.3 Wmo 10.3.1 Cijfers Wmo: Hoe staan we ervoor in de Krimpenerwaard? - Instroom zorg uit Wmo - Kosten stijgen harder dan aantal cliënten - Doorlooptijden binnen de Wmo - Gemiddelde Wmo kosten per leeftijd het hoogst onder jongvolwassenen - Gemiddeld aantal indicaties per cliënt neemt nog steeds toe - Oplopende wachtlijst in 2021 bij Loket Zorg en Samenleving - Effectiviteit van Wmo ondersteuning 10.4 Participatie en schulddienstverlening 10.4.1 Cijfers: hoe staan we ervoor in de Krimpenerwaard? - Corona nog steeds van invloed op instroom bijstand - Uitstroom naar werk vooral voor inwoners die kortdurend in bijstand zitten - Minimaregelingen: toename onder kinderen, bereik ouderen moet beter - Schulddienstverlening 2021

11 Financiën en de kwaliteitsmonitor 11.1 Toepassen van data en kennis 11.2 Investeren in preventie

12 Bijlagen

1. Uitleg indicatoren 2. Bronnenlijst 3. Uitleg totstandkoming kwaliteitsmonitor en financiën

31 32 32 33 33 33 33 34 34 34 35 35 35 36 36 36 36 36 36 37

38 38 38 40 41 45 46

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 3

Samenvatting Hoe gaat het binnen het sociaal domein van de Krimpenerwaard? Wat is de impact van onze activiteiten op onze inwoners? Welke baat hebben zij bij onze acties? Op deze vragen geeft de kwaliteitsmonitor antwoord. Dit stelt ons in staat om bij te sturen als dat nodig is. De kwaliteitsmonitor baseren we op beschikbare cijfers. Ook beschrijven we trends en ontwikkelingen in de Krimpenerwaardse samenleving, ondersteund met verhalen uit de praktijk.

Wat we zien is dat de meerderheid van onze inwoners een goede gezondheid ervaart, zich veerkrachtig voelt en in staat is de draad weer op te pakken bij tegenslagen. Dat geldt ook voor een groot deel van onze jeugd. Iets meer dan 80% van de huishoudens in de Krimpenerwaard maakt geen gebruik van gemeentelijke voorzieningen. Focus door dialoog In januari 2022 is voor het eerst een dialoog gevoerd met raad, partners en beleidsmedewerkers. Naar aanleiding van deze dialoog – over de cijfers van 2020 – hebben we accenten gelegd op bepaalde thema's voor de komende periode. In de teksten in deze monitor focussen we op de accenten die voortgekomen zijn uit de dialoog: bevorderen kansengelijkheid, anticiperen op vergrijzing en het verbeteren van de sociale en fysieke leefomgeving. De focus op deze drie thema’s moeten op termijn bijdragen aan het beheersen van de kosten. Tenslotte hebben we ook in 2021 nog te maken gehad met de invloed van corona op onze samenleving. Ook daar besteden we aandacht aan. Bevorderen kansengelijkheid Cijfers laten zien dat corona een negatief effect had op de mentale gezondheid en veerkracht van met name jongeren. Ook liepen jeugdigen leerachterstanden op.

We zien dat de impact het grootst is op leerlingen die het al moeilijker hadden, bijvoorbeeld omdat er al sprake was van een leerachterstand of als ouders niet in staat waren hun kinderen thuis goed te begeleiden. We zien gezondheidsverschillen onder onze inwoners toenemen. Inwoners met een lage sociaaleconomische status en/of lage opleiding hebben gemiddeld een minder gezonde leefstijl en bewegen ook minder. Ook is deze ongezonde(re) leefstijl terug te zien in cijfers rondom middelengebruik. We weten kinderen met onze minimaregelingen beter te bereiken, voor ouderen blijft het bereik achter. Anticiperen op vergrijzing De gevolgen van de vergrijzing zijn zichtbaar in de samenleving in de Krimpenerwaard. Het vrijwilligersbestand vergrijst. De sociale cohesie en onderlinge betrokkenheid is groot, wat zichtbaar is in het relatief grote aantal

mantelzorgers binnen onze gemeente. Per saldo neemt in de Krimpenerwaard de druk op mantelzorgers echter toe door de toenemende vraag naar mantelzorg en onvoldoende beschikbare mantelzorgers. Ondanks de onderlinge betrokkenheid en de vele inzet van mantelzorgers, voelen ouderen zich ook vaker eenzaam. Het aantal zelfstandig thuiswonenden ouderen in de Krimpenerwaard ligt hoger dan het landelijke gemiddelde. Vergrijzing betekent ook langer leven met meer aandoeningen. We zien dan ook een toename van hulpvragen binnen de Wmo. Als laatste merken we op dat de vergrijzing, naast andere factoren, ook meespeelt op de arbeidsmarkt bij het ontstaan van personeelstekorten. Verbeteren van de sociale en fysieke leefomgeving Zowel landelijk als binnen onze gemeente was de mate van solidariteit tijdens corona hoog. Er is binnen de gemeente grote bereidheid om elkaar te helpen. De sociale samenhang in de buurt wordt overwegend positief ervaren. Tegelijkertijd voelen zowel jongeren als ouderen zich vaker eenzaam. Ondanks dat nog steeds veel inwoners mantelzorg verlenen neemt het aantal wel af. Kijken we specifiek naar het aspect ‘sociale veiligheid’ dan valt op dat het aantal meldingen van huiselijk geweld toeneemt, net als het percentage kindermishandeling binnen gemeente.

Bij deze laatste twee cijfers is het de vraag of het aantal incidentendaadwerkelijk toeneemt of dat we (deels) meer zicht krijgen op deze situaties en daardoor ook eerder en beter kunnen ingrijpen. De kwaliteitsmonitor en financiën We hebben in deze monitor een koppeling gemaakt tussen de effecten en resultaten enerzijds en de financiële middelen Sociaal Domein anderzijds. Kijkende naar de kosten binnen het sociaal domein zien we dat er relatief veel middelen (blijven) gaan naar intensieve ondersteuning (voorzieningen waarvoor een beschikking nodig is). Deze kosten nemen ook nog altijd fors toe. De financiële inzet op alternatieven blijft al jaren nagenoeg gelijk, waarbij opvalt dat een beperkt deel daarvan naar de sociale basis en preventie gaat.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 4

1 Monitor in het kort Indicator

Veerkracht Vertrouwen in toekomst 15 en 16 jarigen Eigen kracht Percentage vroegtijdig schoolverlaters Leefstijl Goed ervaren gezondheid 18 jaar en ouder Percentage inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn Percentage jeugd dat wekelijks rookt Percentage inwoners met overgewicht Percentage klas 2/4 VO dat recent heeft gedronken

Beweging 2019

2020

2021

94 8,48 1,4

93

88

1,3

1,6

Benchmark

83 47 5,1

4,8 51

32

Mentale gezondheid Percentage ernstige eenzaamheid 65+ Percentage jongeren dat zich zeer vaak gestresst voelt Percentage hoog risico op angststoornis en depressie (19 – 64 jaar) Jongeren met psychische klachten

37

Sociale leefomgeving Aantal meldingen huiselijk geweld (per 1.000 huishoudens) Percentage kindermishandeling Verbondenheid met buurt Percentage geen lid van vereniging of organisatie klas 4 VO Percentage inwoners (19-64 jaar) dat mantelzorg geeft

10,9 3,5 7,26 25

Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgevingskwaliteit Beweegvriendelijke omgeving Voorzieningenniveau

Trend

31

9 41 3,8 19

26

15,6 5,8 27 14

6,36 46 6,72

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 5

1 Sociaal economische status Percentage ernstige financiële belemmering Percentage laaggeletterdheid Slagingspercentage inburgeringsplichtigen Aantal gerealiseerde garantiebanen Aantal gerealiseerde beschutte werkplekken Percentage slechtere financiële situatie wegens corona Lichamelijke gezondheid Percentage inwoners dat ernstige lichamelijke belemmering ervaart Percentage gebruik eerstelijnszorg huisarts Percentage 2 jarigen dat volledig gevaccineerd Zorggebruik Jeugd: Unieke cliënten Jeugd Jeugd: Percentage herhaald beroep jeugdzorg Jeugd: Percentage positief tegenover effect ondersteuning (jeugdige) Jeugd: Percentage positief tegenover effect ondersteuning (ouders) Jeugd: Aantal jeugdmeldingen per fte Wmo: Unieke cliënten Wmo Wmo: Zelfstandig wonende 70 plussers per 1.000 inwoners Wmo: Percentage positief tegenover effect ondersteuning Wmo: Aantal meldingen Wmo per fte P&S: Saldo in- en uitstroompercentage bijstand P&S: Aantal personen in schuldhulpverlening (per 10.000 inwoners) P&S: Percentage door traject meer kans op baan P&S: Aantal toegewezen aanvragen minimaregelingen

2 39 45 10

4 79,0 87,8

1.326 13,1

123 2.065 960 214 -5 21 1.251

10 45 48 25 9

49 24

75,1 88,6

1.365 10,63 73 82 103 2.245 961 80 195 7 22 56 1.352

1.403

122 2.367 964 223 -2

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 6

2

Inleiding 2.1 Werken aan de bedoeling, leren en verbeteren Dit is de tweede kwaliteitsmonitor na de totstandkoming van het integraal beleidskader Sociaal Domein (IBK) en de maatschappelijke agenda (MAG) die beiden in 2021 zijn vastgesteld. In het IBK beschrijven we hoe het gaat met onze inwoners en wat we voor hen willen bereiken. De MAG beschrijft met welke aanpak we deze resultaten willen behalen. In de kwaliteitsmonitor tonen we aan de hand van cijfers en ervaringen aan, of onze inwoners ook daadwerkelijk beter worden van onze inspanningen en hoe we daar achter komen. Op die manier kunnen we de ontwikkelingen op de maatschappelijke ambities uit het IBK volgen. Dit biedt vervolgens ook weer aanleiding voor de dialoog met elkaar: Wat zien we? Wat vinden we daarvan? Willen we er iets mee? Door met elkaar in gesprek te gaan, kunnen we samen leren en onze werkwijze verbeteren.

2.2 Wat leest u in de monitor? We gebruiken in deze monitor, net als in de eerste monitor, de ordening volgens de beleidsraderen van positieve gezondheid, zoals deze ook beschreven worden in het IBK. We sluiten aan bij de in het IBK geformuleerde maatschappelijke effecten en doelen. In de eerste kwaliteitsmonitor (vastgesteld in november 2021) hebben we (beleids)informatie over het sociaal domein op een gestructureerde, samenhangende en herhaalbare wijze in kaart gebracht. We hebben niet overal invloed op. Er gebeurt namelijk ook veel in een mensenleven waar we niet direct invloed op hebben. We moeten rekening houden met aspecten als landelijk beleid en landelijke economische ontwikkelingen. Om een beter beeld te krijgen van hoe het gaat binnen de Krimpenerwaard, vergelijken we ook nu weer waar mogelijk met andere gemeenten van gelijke omvang (benchmark) en kijken we naar landelijke trends en ontwikkelingen. De gekozen indicatoren zijn gelijk aan de eerste monitor. Ze geven een evenwichtig beeld van cijfers op het niveau van de hele Krimpenerwaardse samenleving, maar ook op het niveau van voorzieningen. De indicatoren zijn meetbaar en/of merkbaar voor onze inwoners. Deze tweede monitor verschijnt al relatief snel na het uitbrengen van de eerste kwaliteitsmonitor.

Er is beperkt nieuwe data beschikbaar en in deze korte periode zijn er ook beperkt nieuwe maatschappelijke en sociaal economische trends en ontwikkelingen te melden. Daarom bestaat deze kwaliteitsmonitor voor een groot deel uit praktijkvoorbeelden en waar mogelijk het delen van de effecten daarvan.

2.3 Van ‘alles een beetje’ naar diepte onderzoek

Figuur 1: Samenhang IBK, MAG, kwaliteitsmonitor en dialoog

Deze monitor gaat over het verkrijgen van inzicht in de effecten op de gestelde doelen in het sociaal domein en beschrijft ontwikkelingen in de kosten van gemeentelijke voorzieningen. Verantwoording vindt plaats via de begrotingscyclus. Wel maken we in deze monitor een koppeling tussen de hier beschreven effecten en de financiën.

De eerste kwaliteitsmonitor beschreef op alle beleidsraderen uit het IBK de voortgang van de beoogde maatschappelijke resultaten. Dat van ’alles een beetje’ was voor een eerste kwaliteitsmonitor een mooie start. Uit de dialoog tussen de raad en het sociaal domein (beleid) in januari 2022 kwam naar voren dat het accent gelegd moet worden op vier thema’s. Dat betekent dat we in deze monitor focussen op: • Bevorderen kansengelijkheid • Anticiperen op vergrijzing • Verbeteren van de sociale en fysieke leefomgeving • Beheersen van de kosten jeugdzorg/Wmo Tenslotte was ook in 2021 nog sprake van corona. De invloed daarvan op onze samenleving, in het bijzonder op kwetsbare groepen, komt wederom aan bod in de kwaliteitsmonitor.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 7

2 2.4 Reikwijdte van de monitor De reikwijdte van deze kwaliteitsmonitor is het sociaal domein en bestaat uit de beleidsthema’s: Werk & Inkomen, Jeugd & Onderwijs, Zorg & Welzijn en Sport & Cultuur. Deze thema’s zijn allemaal verwerkt in de beleidsraderen van positieve gezondheid. Daarnaast heeft het sociaal domein raakvlakken met onderwerpen als veiligheid en wonen. Daar waar het raakvlakken heeft, maakt veiligheid en wonen ook onderdeel uit van deze monitor.

2.5 Opbouw van de monitor: hoe verhouden indicatoren zich tot doelen en maatschappelijke effecten Figuur 3: Voorbeeld indicator

Voor de opbouw van de kwaliteitsmonitor gaan we uit van de beleidsraderen, zoals vastgesteld in het IBK. Te weten: Veerkracht ; is, Leefstijl, Mentale gezondheid, Sociale leefomgeving, Fysieke leefomgeving, Sociaal economische status, Lichamelijke gezondheid en Zorggebruik. Bij ieder rad starten we met een doelenboom waarin beschreven staat wat de maatschappelijke effecten en doelen zijn die samenhangen met het betreffende rad. Deze zijn overgenomen uit de MAG.

Figuur 2: Voorbeeld doelenboom

Vervolgens zien we bij ieder beleidsrad een tabel met de belangrijkste indicatoren. In deze tabel staat ook hoe deze indicatoren zich ontwikkelen in de tijd en indien beschikbaar hoe we in de Krimpenerwaard op deze indicator ‘scoren’ ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Hieronder volgt een voorbeeld ter verduidelijking.

In de eerste kolom staat de indicator, in de tweede kolom staat de bron waarvan de cijfers zijn verzameld. Vervolgens worden de waarden weergegeven voor de jaren 2019, 2020 en 2021 (waar mogelijk). De kolom ‘trend’ geeft aan of de cijfers zich in de gewenste richting ontwikkelen. Dit wordt aangegeven door middel van een drietal symbolen die in het bovenstaande gedeelte van de tabel worden uitgelegd. In dit voorbeeld neemt het vertrouwen in de toekomst van 15 en 16 jarigen af, hetgeen als een negatieve ontwikkeling wordt aangemerkt en daarom als een gele pijl wordt weergegeven. De laatste kolom ‘benchmark’ vergelijkt de cijfers van de gemeente Krimpenerwaard met soortgelijke gemeenten. Afhankelijk van de indicator en databeschikbaarheid wordt vergeleken met de regio Midden-Holland, Hollands Midden en weinig stedelijke gemeenten. Met een symbool wordt aangegeven of de Krimpenerwaard lager of hoger dan het gemiddelde van de benchmark presteert of ongeveer gelijk. Belangrijk hierbij om op te merken is dat het symbool onder benchmark geen waardeoordeel geeft, zoals dit bij trend wel het geval is (dat wil zeggen gewenste of ongewenste richting). Onder benchmark wordt louter aangegeven of lager of hoger, dan wel gelijk aan het gemiddelde van de benchmark wordt gepresteerd. Afhankelijk van de indicator kan dit als positief dan wel negatief worden aangemerkt.

Ook de symbolen met betrekking tot benchmark worden in de tabel toegelicht. Als de velden onder de jaren, trend of benchmark niet zijn gevuld, zijn er geen gegevens bekend. Het kan voorkomen dat bij een indicator geen of slechts één cijfer bekend is voor de jaren 2019 tot en met 2021, maar dat toch sprake kan zijn van een trend. Deze trendbeweging wordt dan gebaseerd op cijfers voor 2019. Omwille de leesbaarheid worden deze cijfers niet altijd weergegeven. Om toch een indruk te krijgen van de trend hebben we er voor gekozen om waar mogelijk deze beweging toch aan te duiden.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 8

3 Beleidsrad Veerkracht Veerkracht is het vermogen van mensen om met veranderingen, stressvolle gebeurtenissen, tegenslagen en uitdagingen om te kunnen gaan. Naast iemand persoonlijke eigenschappen zijn daarvoor ook het hebben van een sociaal netwerk, actief en gezond zijn, doelen nastreven en toekomst perspectief hebben erg belangrijk.

3.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

3.2 Meerderheid inwoners Krimpenerwaard veerkrachtig De meerderheid van onze inwoners voelt zich veerkrachtig. Zij hebben het vermogen om met veranderingen, stressvolle gebeurtenissen, tegenslagen en uitdagingen om te gaan. De coronacrisis heeft van iedereen veel gevraagd op dit gebied.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 9

3 Uit de praktijk: WelZijn Krimpenerwaard, aandacht voor kwetsbare doelgroepen WelZijn Krimpenerwaard ziet een toename van het aantal hulpvragen ten opzichte van 2020. Elk creatief idee of initiatief werd aangegrepen om het contact te zoeken met de inwoners. Denk bijvoorbeeld aan samen eten, samen bewegen en ‘De dag van de mantelzorg’. Eén van de vele initiatieven is het project ‘Informatief huisbezoek 75-plussers’. In 2021 zijn 96 inwoners bezocht, verdeeld over de 11 kernen in de Krimpenerwaard. Dit betreft 45% van het aantal adressen van 87-jarigen in de Krimpenerwaard. Vrijwilligers van WelZijn Krimpenerwaard gaan op huisbezoek bij 75-plussers (elk jaar worden inwoners van één of twee geboortejaren bezocht) om te vragen en signaleren hoe het met hen gaat en bieden informatie over het activiteiten- en dienstenaanbod uit de kernen. In het kader van preventie is er specifiek aandacht voor het thema ‘vitaal ouder worden’. Sleutelwoorden zijn preventie, informatie en signalering. Dit aanbod speelt in op de gevolgen van vergrijzing. WelZijn Krimpenerwaard hoort regelmatig dat persoonlijke gesprekken met een vrijwilliger zeer op prijs worden gesteld en ziet dit ook terug in haar dagelijks werk: de vraag naar maatjes voor een goed gesprek en persoonlijk contact nemen toe.

Daarnaast is WelZijn Krimpenerwaard ervan overtuigd dat de persoonlijke huisbezoeken een belangrijke bijdrage leveren aan het in beeld brengen van het welzijn van haar oudere inwoners, met name ter voorkoming van eenzaamheid.

De JOH ziet relatief veel jongeren die moeite hebben om voor zichzelf op te komen, geen ‘nee’ durven zeggen en/ of onzeker zijn. Ook zijn er regelmatig jongeren die last hebben van angstklachten of somberheid of een negatief zelfbeeld. Zij kunnen hier last van hebben op school of in contact met leeftijdgenoten en/of volwassenen. Ook kan er sprake zijn van pesten. De JOH gaat met de jeugdige onderzoeken waar dan echt het probleem zit en wat de jeugdige wil veranderen. Het gaat dan (bijna) altijd om het aanleren van vaardigheden: wat wil ik anders doen? Hoe kan ik dat doen? Op een creatieve manier, door middel van oefeningen en het maken van huiswerk, gaat de jeugdige dan aan de slag. Tegelijkertijd bespreekt de JOH ook met de jeugdige dat sommige zorgen ook ‘gewoon’ bij hun leeftijd horen. Onzekerheid over jezelf en vriendschappen en ruzie met je ouders horen bij de ontwikkeling die je als puber doormaakt. De JOH gaat ook in gesprek met ouders die zich zorgen maken over het gedrag van hun ( jonge) kinderen, denk aan slecht slapen, niet willen eten en ruzies tussen de kinderen onderling. Hierbij geeft de JOH tips en adviezen aan ouders hoe om te gaan met het gedrag van hun kind. Maar ook kan de JOH met ouders bespreken dat bepaald gedrag normaal is en bij de ontwikkeling van hun kind hoort.

Dat maakt het gedrag niet makkelijker voor ouders, maar het helpt ouders wel te horen dat zij niet de enige zijn en dat het meestal ‘maar’ een fase is.

3.3 Veerkracht onder jongeren tijdens de coronacrisis landelijk gedaald Landelijk zien we dat, met name in het begin van de coronacrisis, de gevolgen op het mentaal welbevinden nog beperkt leken en mensen ook nog veerkrachtig waren. In 2021 is dit echter veranderd. De gevolgen zijn met name zichtbaar bij jongeren. Naast een daling in mentaal welbevinden (zie rad ‘mentale gezondheid’) bij deze doelgroep, is er ook sprake van opgelopen leerachterstanden door de schoolsluitingen. In landelijk onderzoek wordt de verwachting genoemd dat de meeste jongeren veerkrachtig genoeg zijn om weer ‘terug te veren’. Dit zal niet voor alle jongeren gelden. We zien in het algemeen een daling in het aantal jongeren in deze doelgroep dat vertrouwen heeft in de toekomst. Jongens hebben meer vertrouwen in de toekomst dan de meisjes. Ondanks de daling in veerkracht, zien we nog steeds een grote groep jongeren die zich meestal (zeer) gelukkig voelt, waarbij er wel een groot verschil is tussen jongens en meisjes.

Uit de praktijk: de Jeugdondersteuner Huisartsen (JOH) Eind 2021 zijn we gestart met de jeugdondersteuner in de huisartsenpraktijk (JOH). Dit draagt bij aan de samenwerking tussen het sociaal domein en de eerstelijnszorg, met als doel de meest passende zorg in te zetten met aandacht voor normaliseren. Figuur 4: Vertrouwen in de toekomst 15 en 16 jarigen

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 10

3 Uit de praktijk: samenwerking gro-up en jeugdsozen In 2020 heeft de gemeente in een overleg met jeugdsozen en jongerenwerkers gevraagd wat de ervaringen en behoeften zijn van de jongeren binnen onze gemeente. Dit overleg werd door alle betrokkenen als positief ervaren en wordt om die reden structureel voortgezet. Halfjaarlijks organiseert de gemeente dit overleg met jeugdsozen en gro-up. Team Sportservice sluit aan als er vragen zijn waar zij over mee kunnen denken. De jeugdsozen delen ervaringen en kennis, en kunnen ook ondersteuning vragen aan gro-up. Deze ondersteuning, met name voor vrijwilligers, bestaat uit het begeleiden en trainingen aanbieden zoals bijvoorbeeld de IVA (instructie verantwoord alcohol schenken), leren van vergadertechnieken, plannen en begroten van activiteiten. Ook werken ze samen in het verbinden van jongeren met organisaties. Eén van de resultaten is dat jeugdsozen elkaars aanbod gaan delen en op elkaar afstemmen. Gro-up werkt veel met social media, zowel wat betreft voorlichting, informatie, als jongeren individueel. Dit is een waardevolle aanvulling op contact in het echte leven en het bereiken van (nog) meer jongeren. Jongerenwerkers en jeugdsozen richten zich op kwetsbare/kwetsbaardere jongeren en hun sociale leefomgeving. Hun inzet en samenwerking dragen bij aan het vergroten van de kansengelijkheid onder jongeren.

De preventieve werking die hiervan uitgaat, heeft op termijn ook invloed op de inzet van jeugdhulp. Gro-up werkt met jongeren aan het ontwikkelen van talenten, sociale vaardigheden en een positief zelfbeeld en het opbouwen van een sociaal netwerk. Dit is van invloed op de veerkracht en mentale gezondheid van jongeren, waardoor zij beter in staat zijn om te gaan met moeilijke situaties en problemen.

3.4 In de Krimpenerwaard helpen we elkaar Uit een landelijk onderzoek (De Laag-Vertrouwensamenleving, Engbersen et al. 2021) komt naar voren dat de bereidheid om een ander te helpen groot is. En dat deze bereidheid ten opzichte van het begin van de coronapandemie niet is gedaald. In de Krimpenerwaard zien we deze bereidheid ook, in nog grotere mate dan landelijk is gemeten. Bij het rad ‘sociale leefomgeving’ gaan we verder in op de ontwikkelingen rondom de inzet van vrijwilligers en mantelzorg binnen de Krimpenerwaard.

3.5 Meer peuters naar voorschoolse educatie We willen voor alle kinderen een goede start in het basisonderwijs. Vanaf twee jaar kunnen peuters in dat kader naar de peuteropvang (voorschoolse voorzieningen). Kinderen met een achterstand in taal of bredere ontwikkeling komen in aanmerking voor een VVE indicatie. VVE is het totaal van voorschoolse educatie, gericht op peuters van 2 tot 4 jaar, en vroegschoolse educatie voor kleuters van 4 tot 6 jaar. In onze gemeente wordt op elke peuteropvang

voorschoolse educatie (VE) geboden: een programma waarin op gestructureerde en samenhangende wijze de ontwikkeling wordt gestimuleerd op het gebied van taal, rekenen, motoriek en de sociaal-emotionele ontwikkeling. In 2021 kregen volgens de Peutermonitor 114 peuters een VVE indicatie (9% van het totaal aantal peuters). Hiervan zijn er 91 daadwerkelijk geplaatst op een peuteropvang met VVE aanbod. Hiermee was er in 2021 een gemiddeld bereik van 80%. Dit is een forse toename in vergelijking met 2019 toen het gemiddelde bereikpercentage 68% was.

Uit de praktijk: Voor- en Vroegschoolse Educatie coördinatiepunt Krimpenerwaard Sinds 2021 werken we met een coördinatiepunt Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Dit wordt uitgevoerd door de Jeugdgezondheidszorg. Met het VVE coördinatiepunt houden we zicht en sturen we op VVE indicaties en peuters waarbij de toeleiding naar de peuteropvang moeilijk verloopt. Dit kan bijvoorbeeld komen door een taalbarrière of doordat ouders verkeerde informatie hebben over het proces. Ouders worden actief geholpen om samen te kijken of het kind toch geplaatst kan worden in de peuteropvang. Zo proberen we het verschil tussen het aantal indicaties (114 in 2021) én het aantal kinderen dat daadwerkelijk geplaatst wordt (91 in 2021) te verkleinen. Ook speelt het VVE coördinatiepunt een rol in het screenen en monitoren van kleuters die naar de schakelklas in Schoonhoven gaan. De coördinator neemt deel aan het brede VVE netwerk Krimpenerwaard, wat bijdraagt aan de onderlinge samenwerking. Het VVE coördinatiepunt is een middel om nog actiever bij te dragen aan het vergroten van kansengelijkheid.

3.6 Basisschoolleerlingen Krimpenerwaard met een risico op achterstand lager dan landelijk In 2020 viel 11% van de Krimpenerwaardse basisschoolleerlingen in de doelgroep (volgens landelijk vastgestelde criteria) met het hoogste risico op een onderwijsachterstand (CBS). Dit percentage is gelijk gebleven in vergelijking met 2019, en is lager dan het landelijk gemiddelde van 15%. Ondanks dat het aantal leerlingen met een risico op een leerachterstand lager is dan het landelijk gemiddelde, blijven we hierin investeren. Voor kleuters die bij de start op de basisschool nog extra ondersteuning nodig hebben in de taalontwikkeling, is er vroegschoolse educatie. Dit wordt op alle basisscholen in Krimpenerwaard geboden. Aanvullend is er in de kern Schoonhoven sinds 2007 een schakelklas voor leerlingen die nog meer ondersteuning nodig hebben. Deze kleuters gaan deels naar de schakelklas en de overige schooltijden zitten zij in hun klas op een reguliere basisschool. In 2021 zagen we een toename van het aantal kleuters dat een beroep doet op de schakelklas. Dit waren voornamelijk leerlingen uit Schoonhoven. Om wachtlijsten te beperken/voorkomen, is er in 2022 een tweede schakelklas in Schoonhoven opgezet.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 11

3 3.7 Onderwijs en corona Zoals eerder vermeld waren ook in 2021 de effecten van corona nog merkbaar. Het jaar begon met enkele weken thuisonderwijs en ook daarna bleven er maatregelen die van invloed waren. Kinderen in meer kwetsbare posities lijken het meeste last te hebben gehad van de scholensluiting. In de Staat van het Onderwijs 2021 is opgenomen dat 85% van de scholen aangeven dat leerlingen een achterstand hebben opgelopen in de periode van afstandsonderwijs. Ook heeft corona de vinger op de zere plek gelegd: de kansenongelijkheid tussen leerlingen lijkt te zijn toegenomen. Dit laatste wordt ook herkend door de lokale schoolbesturen. De achterstanden zijn vooral zichtbaar op individueel niveau. Volgens de Staat van het Onderwijs 2021 komt dit deels door de ongelijke beschikking over educatieve hulpmiddelen, culturele bezittingen en welvaart in de thuisomgeving. In de Krimpenerwaard hebben de scholen veelal zelf laptops en andere benodigdheden beschikbaar kunnen stellen aan hun leerlingen. Waar dit niet lukte, was Stichting Leergeld hiertoe bereid. Scholen concludeerden in sommige situaties dat, ondanks deze middelen, het thuisonderwijs toch niet lukte. Bijvoorbeeld omdat de woonsituatie beperkte ruimte had of dat ouders – om wat voor reden – niet in staat waren hun kinderen voldoende te helpen.

Deze kinderen kregen, zowel binnen het primair als voortgezet onderwijs, samen met kinderen van ouders met een cruciaal beroep, onderwijs op school.

3.8 Schoolverzuim neemt af in Krimpenerwaard We streven ernaar dat kinderen een kansrijke start maken. Als kinderen of jongeren verzuimen van school, doen zij niet mee via onderwijs en is hun ontwikkeling mogelijk niet optimaal. Zo is schoolverzuim een belangrijke risicofactor voor voortijdig schoolverlaten, en hebben thuiszitters vaak meerdere problemen tegelijk. Om die reden zijn inzicht in het aantal thuiszitters en voortijdig schoolverlaten relevant. Bureau leerlingzaken (afdeling van gemeente Gouda) voert voor de gemeente Krimpenerwaard alle leerplicht taken uit. Een ontwikkeling die zich het afgelopen schooljaar heeft voortgezet is dat ketenpartners de medewerkers van bureau leerlingzaken goed weten te vinden. Het relatief verzuim in Krimpenerwaard is in het schooljaar 2020-2021 gedaald naar 2,0%. In Midden-Holland is dit 3,5%. Het aantal geregistreerde thuiszitters (absoluut verzuim) in Krimpenerwaard is 0 in het jaar 2020-2021. Het aantal kinderen dat in werkelijkheid thuis zit, ligt naar verwachting (veel) hoger. Kinderen die geoorloofd thuis zijn vanwege psychische of lichamelijke problematiek vallen niet onder deze cijfers, maar zitten wel degelijk thuis.

Figuur 5: Percentage voortijdig schoolverlaters

3.9 Lichte toename voortijdig schoolverlaters In de Krimpenerwaard is het aantal jongeren tussen de 12 en 23 jaar dat zonder startkwalificatie (havo-, vwo- of minimaal mbo-2-diploma) het onderwijs verliet het afgelopen jaar iets gestegen van 1,3% naar 1,6%. Dit is gelijk aan het percentage voor Midden-Holland. Het percentage van de schoolgaande 12- tot 23-jarigen dat in schooljaar 2020-2021 zonder startkwalificatie het onderwijs heeft verlaten, varieert tussen gemeenten van 1,0% tot 2,2%.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 12

4 Beleidsrad Leefstijl Een gezonde leefstijl helpt voor het ervaren van een goede gezondheid. Daar streven we naar in de Krimpenerwaard. Dat betekent voldoende bewegen, niet roken, matig alcoholgebruik, gezonde voeding en ontspanning.

4.1 Cijfers: Hoe staat het ervoor in de Krimpenerwaard?

4.2 Beweging mogelijk voor iedereen in de Krimpenerwaard Lokaal zijn er geen nieuwe gegevens beschikbaar ten aanzien van de beweegrichtlijn van onze inwoners. Vorig jaar concludeerden we dat het aantal inwoners dat voldoet aan de landelijke beweegrichtlijn afneemt. Als gevolg van corona was binnen sporten en sporten in teamverband gedurende verschillende periodes niet mogelijk. Wel lijken inwoners sinds de coronaperiode meer te wandelen en te bewegen in de openbare ruimte.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 13

4

Figuur 6: Percentage inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn

4.3 Onder Krimpenerwaardse jongeren relatief hoog middelengebruik Jongeren in Krimpenerwaard gebruiken meer alcohol dan in de rest van de regio Hollands Midden. Er is echter wel een lichte daling te zien van 32% in 2019 naar 31% in 2021. Ditzelfde geldt voor roken. Roken neemt af, maar blijft hoger ten opzichte van de regio. Ook het gebruik van genotsmiddelen is onder jongeren in de Krimpenerwaard in 2021 toegenomen ten opzichte van jongeren in de regio.

Figuur 7: Middelengebruik onder jeugd

Uit de praktijk: Informatie, advies en voorlichting over middelengebruik Jongerenwerkorganisatie gro-up is actief op de middelbare scholen om jongeren te informeren over middelen. De GGD sluit jaarlijks aan op mentoravonden van de 1e en 2e klas van het voortgezet onderwijs om ouders te informeren over middelengebruik. Daarnaast organiseert de gemeente, in samenwerking met o.a. gro-up, Kwadraad, het CJG en politie een puberbeurs over genotmiddelen in oktober 2022 (uitgesteld t.g.v. Corona). De puberbeurs is een avond waar ouders van (pre)pubers veel informatie krijgen over onderwerpen die in de puberteit belangrijk zijn. Het programma is afwisselend en interactief, in samenwerking met acteurs. Door deze interventies zetten we in op bewustwording bij jongeren, ouders en hun omgeving ten aanzien middelengebruik.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 14

5 Beleidsrad Mentale gezondheid Sociale contacten zijn belangrijk voor de kwaliteit van leven van mensen. Als mensen zich niet met anderen verbonden voelen, spreken we over eenzaamheid. Mentale gezondheid gaat daarom over verbondenheid en saamhorigheid, zodat gevoelens van eenzaamheid, angst en depressie minder snel de kop opsteken.

5.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

5.2 Emotionele eenzaamheid en hoog risico op angst en depressie neemt toe in bepaalde wijken In Krimpenerwaard geeft 15% aan meer eenzaamheid te ervaren door corona. Uit landelijk onderzoek komt naar voren dat vooral de emotionele eenzaamheid (het gemis van betekenisvolle relaties) toenam onder ouderen tijdens de coronaperiode. Ook onder jongvolwassenen is er landelijk veel sprake van eenzaamheid. Opvallend is dat in de Krimpenerwaard er een aantal wijken zijn, waar relatief veel mensen wonen die zich eenzaam voelen. Dit zien we onder andere in wijken in Lekkerkerk en in Schoonhoven-Noord, waar cijfers rondom eenzaamheid boven het landelijke gemiddelde liggen. In diezelfde buurten blijkt ook het percentage inwoners met een hoog risico op angst of depressie relatief hoog en boven het landelijk gemiddelde. Ook onder mensen die corona van dichtbij meemaakten (een naaste hebben die ernstig ziek werd of overleed) of extra risico lopen als ze het virus krijgen, was het aandeel met een laag psychisch welbevinden groter en zij waren gemiddeld minder tevreden met hun leven.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 15

5 5.4 Verslechtering van de mentale gezondheid onder jongeren De meeste Krimpenerwaardse jongeren zijn tevreden met hun gezondheid. Tegelijkertijd is een groot deel van de jongeren (41%) zeer vaak gestrest en stijgt dit aantal ook. In de regio Hollands Midden ligt dit percentage nog iets hoger. Onder jongeren is er een trend zichtbaar van een verslechtering van de mentale gezondheid. De coronacrisis heeft veel invloed gehad op de middelbare scholieren. In de afgelopen twee jaar is het aantal jongeren met psychische klachten of somberheid gestegen van 19% naar 26%. Een toename zien we ook bij het aantal jongeren in de Krimpenerwaard dat vaak suïcidegedachten (4,4,%) heeft en/of een suïcidepoging heeft gedaan, waarbij jongens hoger scoren dan meisjes. In 2021 zegt 9% regelmatig suïcidegedachten te hebben.

Figuur 8: Meer eenzaamheid door corona

5.3 Sociaal isolement bij kwetsbare groepen neemt toe De trend dat eenzaamheid toeneemt, zien we ook terug in het aantal meldingen bij het Meldpunt Zorg en Overlast van het Zorg- en Veiligheidshuis. Hier komen meldingen binnen over mensen die zorg mijden en in een zorgelijke situatie verkeren. Vaak leven deze mensen in isolement en hebben ze een zeer beperkt sociaal netwerk of is er helemaal geen contact meer met familie. In 2018 zijn er 115 meldingen binnen gekomen. In 2019 is dit flink gestegen naar 170 meldingen. In 2021 zet de stijging door. In 2020 was er een lichte daling. Dit kan waarschijnlijk worden verklaard door de coronacrisis. Hier zitten ook meldingen tussen van inwoners met een sterk vervuilde of overvolle woning in de gemeente Krimpenerwaard. De afgelopen jaren zien we een toename van deze problematiek. Vaak speelt hier achterliggende problematiek (trauma of een gebeurtenis met heftige impact). Het feit dat het aantal meldingen toeneemt, wil niet zeggen dat het aantal mensen in een dergelijke situatie per definitie toeneemt. Door de werkwijze van het Meldpunt en de inzet van bijvoorbeeld de Wijk-GGD hebben we (ook) beter zicht op deze doelgroep, en kunnen we wellicht erger voorkomen.

Figuur 9: Mentale gezondheid onder jongeren

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 16

5 Uit de praktijk: Jongerenwerk start project voor jongeren Naar aanleiding van de signalen en (landelijke) cijfers zal gro-up binnen onze gemeente starten met een project gericht op de aanpak van eenzaamheid onder jongeren tussen de 18 en 25 jaar. De jongerenwerkers gaan met de jongeren werken aan het vergroten van hun vaardigheden en het versterken van hun zelfbeeld. Om het thema eenzaamheid en de inloopactiviteit meer bekendheid te geven, gaat gro-up samenwerken met verschillende netwerkpartners. Doel van dit project is jongeren uit de Krimpenerwaard uit hun isolement halen, door jongeren (sociale) vaardigheden aan te leren, hun zelfbeeld te versterken en hun netwerk te vergroten/ versterken.

Uit de praktijk: KernKracht organiseert laagdrempelige ExpEx Ervaringscafe’s voor jongeren Stichting Kernkracht organiseert sinds 2021 Ervaringscafe’s in de Krimpenerwaard. Het idee is ontstaan vanuit eigen ervaringen van de ExpEx jongeren (jongeren met ervaring in de ( jeugd)hulpverlening) en de verhalen die Kernkracht hoorde van jongeren, over je eenzaam voelen, je ‘anders’ voelen en over het missen van een plek waar je heen kunt als je ergens mee zit. Tegelijkertijd is het doel om (zelf )stigma’s tegen te gaan. Ervaringen zijn universeel en (h)erkenning daarin laat juist de grenzen vervagen. Tevens worden er leuke activiteiten georganiseerd en kunnen de jongeren met elkaar eten. Eén van de deelnemers zegt hierover: ”Ik heb hier helemaal niet het gevoel dat ik zo anders dan anderen ben”. Met het ervaringscafé vervult Kernkracht een behoefte van (vaak kwetsbare) jongeren.

Uit de praktijk: Ervaringsdeskundige jongeren maken theater Stichting Kernkracht heeft een theatervoorstelling opgevoerd voor en door ervaringsdeskundige jongeren. Samen met hulpverleners en beleidsmedewerkers delen ze hun ervaringen over hoe het is om 18 te worden in de jeugdzorg met behulp van onder meer spoken word, dans en muziek. Dit ervaringstheater laat zien dat meer jongeren moeite hebben met de overgang naar volwassenheid, waardoor de drempel wordt verlaagd zelf vragen te stellen of ondersteuning te zoeken. Daarnaast zitten de deelnemers samen in een lerend proces waarbij bewustwording wordt gecreëerd. Jeugdzorg Nederland gaf na een voorstelling van het ervaringstheater de volgende reactie: “Het resultaat was indrukwekkend. Ik denk dat iedereen nu overtuigd is waarom we met z’n allen moeten zorgen voor een betere overgang naar volwassenheid”.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 17

6 Beleidsrad Sociale leefomgeving Een prettige sociale leefomgeving gaat over wonen in een veilige en leefbare buurt én over veiligheid binnen gezinnen. De gemeente Krimpenerwaard streeft ernaar dat inwoners elkaar sneller en makkelijker vinden voor hulp in de omgeving. Hulp in de omgeving kan bijvoorbeeld geboden worden door mantelzorgers en vrijwilligers. Daarnaast spannen bedrijven zich in om ervoor te zorgen dat kwetsbare inwoners een plek vinden op de arbeidsmarkt met de benodigde begeleiding.

6.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

Er zijn binnen dit rad beperkt nieuwe data beschikbaar. Maatschappelijke partners zijn echter op meerdere manieren bezig om bij te dragen aan ontmoeting, elkaar (leren) kennen en het investeren in netwerken. Dit wordt duidelijk in de praktijkvoorbeelden.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 18

6 Uit de praktijk: Buurtkamers om ontmoeting te faciliteren WelZijn Krimpenerwaard is samen met woningcorporatie QuaWonen en het Huis van Noord (SchoonhovenNoord) het project Buurtkamers gestart. Het doel hiervan is om eenzaamheid te verminderen, ontmoeting te faciliteren en een passend aanbod te realiseren. WelZijn Krimpenerwaard en Qua Wonen doen onderzoek naar de behoefte onder inwoners, vrijwilligers en netwerkpartners naar het gebruik van gemeenschappelijke ruimtes waar ontmoeting plaats kan vinden. Dit onderzoek wordt op dit moment uitgevoerd met als resultaat een advies en een plan van aanpak voor de doorontwikkeling van de buurtkamers of een andere wijze van het faciliteren van ontmoetingen

Uit de praktijk: Buurtbemiddeling helpt om conflicten op een laagdrempelige manier op te lossen Om de sociale samenhang en leefbaarheid te vergroten is onder andere ook in 2021 weer Buurtbemiddeling van Kwadraad ingezet. Er zijn in de Krimpenerwaard 27 aanmeldingen geweest bij Buurtbemiddeling Kwadraad. Hiervan zijn er inmiddels al 22 afgerond, waarvan 18 met een positief resultaat. Bij deze dienstverlening bemiddelen (vrijwillige) buurtbemiddelaars van Kwadraad in zaken rondom burenoverlast. Wrijving en conflicten tussen inwoners worden hiermee op een laagdrempelige manier aangepakt en opgelost. Inwoners die al lange tijd hinder ervaren vanuit hun leefomgeving en/of buren, worden middels coaching ondersteund om beter met de situatie om te leren gaan. De buurtbemiddelaars doen eerst een intake bij de buren thuis, en werken vervolgens samen met de buren aan een oplossing voor de problemen en het verbeteren van de onderlinge relaties.

6.2 Minder jongeren lid van vereniging We zien onder middelbare scholieren een afname in het lidmaatschap van verenigingen. Dit is een landelijk beeld, en niets iets van de laatste tijd.

Figuur 10: Percentage geen lid van vereniging of organisatie (klas 4 VO)

Uit de praktijk: WhatsApp Buurt Preventie WhatsApp Buurt Preventie, afgekort WABP, is er voor iedereen die zijn buurt veiliger wil maken. Een groep is bedoeld om informatie te delen op het moment dat er iets verdachts gebeurd in de straat of wijk. Iedere groep heeft een eigen coördinator. De leden zijn bewoners van een wijk of straat die zich willen inzetten voor de veiligheid in hun buurt. Zo dragen zij bij aan de eigen sociale leefomgeving. Aan sommige groepen neemt ook de wijkagent deel. We faciliteren startende en reeds bestaande groepen door middel van startpakketten, bestaande uit folders, stickers en visitekaartjes. Vóór corona organiseerden we ook nog eens per jaar een informatieve avond voor de beheerders. Dit wordt vanaf het najaar van 2022 weer opgepakt. In maart 2021 waren er in de Krimpenerwaard 54 WhatsAppbuurtpreventiegroepen actief. Ondanks dit hoge aantal, is er nog geen sprake van een dekkend netwerk. Vooral in het buitengebied is het aantal groepen beperkt.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 19

6 Uit de praktijk: de Wijk-GGD‘er Ten gevolge van de extramuralisering (fysiek scheiden van wonen en zorg waarbij zorg zoveel als mogelijk in de ‘thuissituatie’ wordt geboden) wonen steeds meer mensen zelfstandig, ook mensen met een psychische kwetsbaarheid. Het gedrag van deze mensen wordt niet altijd begrepen, wat kan leiden tot onderling onbegrip en frustraties. In Krimpenerwaard werken we sinds november 2020 met Wijk-GGD‘ers. De wijk-GGD’ers zijn een belangrijke verbindingsschakel tussen de inwoner met verward gedrag en tussen zorg- en veiligheidsprofessionals. Ze houden daarbij oog voor zowel de kwetsbare inwoners als voor familie en buurtbewoners. Uit de evaluatie (2021) over het eerste half jaar van de pilot blijkt dat met name de lijnen tussen de GGZ, GGD en de politie nog korter zijn geworden. Daarnaast wordt gewaardeerd dat de wijk-GGD’ers het voortouw nemen en kortdurend de regie oppakken als een casus daar om vraagt. Dit zorgt ervoor dat partners bij ingewikkelde hulpvragen van inwoners die tussen wal en schip dreigen te vallen of afhoudend zijn ten aanzien van hulpverlening, gezamenlijk optrekken en ervoor kunnen zorgen dat passende hulp zo snel mogelijk kan worden ingezet.

Omdat de Krimpenerwaard een plattelandsgemeente is, zijn de effecten van de vergrijzing hoger en voelen ook meer mantelzorgers zich zwaar belast. Daarentegen is de sociale cohesie en onderlinge betrokkenheid groot. Dat zien we ook terug in het aantal inwoners dat mantelzorger is (17,6%). Dit is respectievelijk hoger dan het landelijk gemiddelde van 14,2%. Per saldo neemt in Krimpenerwaard de druk op mantelzorgers toe door de toenemende vraag en onvoldoende beschikbare mantelzorgers.

6.3 Aantal meldingen van huiselijk geweld en het percentage kindermishandeling We zien in 2021 bij Veilig Thuis ontwikkelingen die samenvallen met de coronapandemie en daar vermoedelijk aan gerelateerd zijn. Zo is het totaal aantal adviezen en meldingen gedaald, ondanks de zorgen die er ten gevolge van corona zijn over de toename van huiselijk geweld en kindermishandeling in de thuissituatie (Movisie en Huiselijk geweld). Door de scholensluiting en minder onderling contact is er mogelijk minder gesignaleerd. Vanaf het tweede kwartaal 2021 zien we het aantal meldingen weer toenemen.

6.4 Vrijwilligers en mantelzorg Figuur 11: Percentage Overbelasting mantelzorger en Jonge mantelzorger

• Vrijwilligerswerk is aan verandering onderhevig In de Krimpenerwaard doen nog altijd veel inwoners vrijwilligerswerk en zijn betrokken bij lokale organisaties en verenigingen. Er is veel sociale cohesie en verbondenheid. Maar het vrijwilligersbestand vergrijst en de manier waarop en in welke mate vrijwilligers willen bijdragen verandert. • Mantelzorg steeds meer onder druk Mantelzorg wordt verleend aan mensen van alle leeftijden, maar het meest aan ouderen. Door de vergrijzing neemt enerzijds het aantal mensen dat mantelzorg nodig heeft toe. Anderzijds neemt het aantal mensen dat mantelzorg verleent af. Naast de toename van (oude) ouderen, diversiteit onder ouderen en stijging van eenpersoonshuishoudens zorgt ook het personeelstekort in de professionele zorgverlening voor een grotere druk op (mantel) zorg.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 20

6 Uit de praktijk: project Respijtzorg aan Huis, tijdelijke inzet zorgprofessional om mantelzorger te ontlasten In dit project gaat het om zorg in de vorm van een professional aan huis die tijdelijk wat ruimte geeft aan de mantelzorger. Deze respijtzorg wordt verleend door medewerkers van Saar aan Huis, Service van Saar en Zorgmies. Hoe welkom dat is blijkt uit reacties van mantelzorgers. Na een periode van intensieve mantelzorg, verwoordt een inwoner de kracht van deze respijtzorg als volgt: “We zijn dus snel overgestapt op de respijtzorg. Mijn moeder vindt dat een heel prettig idee. Ze weet dat ze mijn vader even alleen kan laten met hen, zodat ze even rustig met haar zus kan rondwandelen zonder op de tijd te letten. Wij hebben om en om twee dames. Beide dames zijn heel enthousiast en bedreven om mijn vader weer actief te krijgen. Voorbeeld: mijn vader heeft 50 jaar een muziekinstrument gespeeld, maar was eigenlijk gestopt. Maar door het geduld en de inzet van de respijtzorg heeft hij het toch weer geprobeerd en lukt het om toch weer wat muziek te maken. Ze zijn zeer geïnteresseerd en kunnen goed uitvragen, zodat mijn vader enthousiast wordt om te vertellen over alles wat hij weet en heeft meegemaakt. Juist die aandacht en dat respect maakt deze respijtzorg een heel goede toevoeging aan alle zorg die mijn vader nu nodig heeft”.

6.5 Kwetsbare inwoners komen moeizaam aan een passende werkplek De coronacrisis had in 2021 ook grote impact op de arbeidsmarkt. De banenkrimp die in eerste instantie was ingezet, kantelde volledig en leidde tot krapte op de arbeidsmarkt in diverse sectoren. Dit betekende niet dat kwetsbare inwoners makkelijker aan het werk kwamen. Door hun afstand tot de arbeidsmarkt en laag kwalificatieniveau is het voor hen nog steeds moeilijk om een baan te vinden.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 21

7 Beleidsrad Fysieke leefomgeving De fysieke leefomgeving van onze inwoners speelt een belangrijke rol in het ervaren van een positieve gezondheid. Daarvoor kijken we naar of iemand prettig woont, de beschikbaarheid van voorzieningen in de buurt en hoe de publieke ruimte is ingericht.

7.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

Op de indicatoren voor Fysieke leefomgeving zijn geen nieuwe data beschikbaar gekomen in 2021. Bij een volgende monitor zijn er nieuwe cijfers beschikbaar, wat ons zicht geeft op de ontwikkeling. Hieronder beschrijven we welke acties we ondernemen om te sturen.

7.2 Toename aantal inwoners die langer zelfstandig thuiswonen In de vorige monitor beschreven we al de trend in de afgelopen jaren van extramuralisering (fysiek scheiden van wonen en zorg waarbij zorg zoveel als mogelijk in de ‘thuissituatie’ wordt geboden). Deze trend zet de komende jaren door. Steeds meer mensen wonen langer zelfstandig thuis. Daarnaast is er vanwege de toenemende vergrijzing behoefte aan voldoende tussenvormen voor ouderen die niet meer zelfstandig thuis kunnen wonen en ook (nog) niet in een verpleeghuis terecht kunnen. We zien dat het aantal zelfstandig thuiswonenden in de Krimpenerwaard hoger ligt dan het landelijke gemiddelde.

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 22

7 Uit de praktijk: Maatregelen in het kader van ouderen langer thuis laten wonen Vanaf 2019 loopt het project Langer zelfstandig thuis met woningcorporatie QuaWonen. Een Wmo-consulent en een opzichter van QuaWonen gaan samen of apart van elkaar op pad bij aanvragers van een woningaanpassing. Er wordt bekeken wat er nodig is in deze specifieke situatie om iemand comfortabel langer zelfstandig thuis te laten wonen. Dit bevordert de onderlinge samenwerking en zicht op elkaars mogelijkheden. In goed overleg wordt vervolgens besproken wie wat doet: QuaWonen, gemeente of de inwoner zelf. Zo anticiperen we op de gevolgen van de vergrijzing en kunnen mensen comfortabeler langer zelfstandig blijven wonen in hun huidige woning als zij niet willen verhuizen.

Uit de praktijk: Het creëren van geclusterde woonvoorzieningen Geclusterd wonen betekent een woonvorm van een aantal woningen/appartementen, waarin mensen zelfstandig wonen en waarbij er een gezamenlijke ruimte is waar deze mensen elkaar kunnen ontmoeten. Zij kunnen indien nodig ondersteuning krijgen. Veelal hebben de bewoners een zelfde type zorgvraag, zodat de zorglevering eventueel collectief georganiseerd kan worden. Op deze wijze kunnen mensen (langer) zelfstandig thuis wonen en kan de zorg efficiënt ingezet worden. In 2020-2021 zijn een drietal initiatieven opgeleverd, te weten: het Amadeushuis in Bergambacht (29 studio’s voor ouderen met dementie), het Vlisthuis in Vlist (20 studio’s voor ouderen met dementie) en het Zorgpension in Bergambacht (34 kamers en verblijfruimtes).

Uit de praktijk: Integrale kijk op de publieke ruimte blijkt succesvol Binnen de gemeente zetten we in op meer en betere samenwerking tussen sociaal domein en ruimtelijk domein. Bij projecten over de publieke ruimte gaan we in overleg over mogelijkheden voor ontmoeting, bewegen, sport en spelen. Daarbij is de samenstelling van de bevolking in de betreffende kern/wijk medebepalend (denk aan: leeftijden, samenstelling huishoudens, achtergrond, sociaaleconomische status, gezondheid) en worden, waar mogelijk, maatschappelijke partners betrokken. In de voorbereiding van een project van een wijk in Schoonhoven is op deze manier samengewerkt tussen beide domeinen. Dit is door alle betrokkenen positief ervaren en zal vervolgd worden. Zo dragen we bij aan de sociale en fysieke leefbaarheid.

Figuur 12: Waardering voorzieningenniveau

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 23

8 Beleidsrad Sociaal economische status In de Krimpenerwaard streven we er naar dat meer inwoners duurzaam betaald werk hebben of participeren naar vermogen. We vinden het belangrijk dat zo min mogelijk inwoners financiële belemmeringen ervaren. Daarvoor is het beheersen van basisvaardigheden en kennis hebben van de Nederlandse taal belangrijk. Ontwikkelingen in de economie en op de arbeidsmarkt zijn sterk van invloed op het bereiken van deze doelen.

8.1 Cijfers: Hoe staat het er voor in de Krimpenerwaard?

Met de interventies binnen dit rad dragen we bij aan het vergroten van kansengelijkheid.

8.2 Verwachte toename van armoede en schulden blijft uit Volgens de laatste cijfers ( juli 2020) wonen er bijna 3500 inwoners in de Krimpenerwaard die moeten rondkomen van een inkomen dat gelijk aan of minder is dan 120% van de bijstandsnorm. Hieronder vallen 700 kinderen tot 18 jaar. Enerzijds gaat het om groepen mensen in een uitkeringssituatie, anderzijds om ‘werkende armen’. Deze groepen kunnen moeilijk rondkomen van hun besteedbaar inkomen. Oorzaken hiervan zijn onder meer stijgende vaste lasten en achterblijvende inkomens en de sterke flexibilisering van de arbeidsmarkt (0-uren contracten, gedwongen of schijnzelfstandigheid, opknippen van voltijdbanen in laagbetaalde deeltijdbanen en

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 24

8 toegenomen marktwerking). De verwachte toename van inwoners met een laag inkomen als gevolg van de coronacrisis blijft uit. Ook het aantal inwoners dat zich bij de gemeentelijke schulddienstverlening meldt, is stabiel gebleven. Het percentage mensen dat nauwelijks tot ernstige financiële belemmeringen ervaart wijkt niet af van het landelijke beeld. Tot aan de coronacrisis lijken de ervaren financiële belemmeringen licht af te nemen. Ook gezien de huidige inflatie en energiecrisis blijven we de komende periode goed monitoren hoe dit zich ontwikkelt.

8.3 Laaggeletterdheid Eén op de tien Nederlanders heeft moeite met lezen en schrijven. In de Krimpenerwaard gaat het naar schatting om 10% van de inwoners, dat is meer dan vijfduizend mensen. Als inwoners over voldoende basisvaardigheden beschikken, vergroot dat hun perspectieven richting arbeids- en maatschappelijke participatie. Beheersing van basisvaardigheden draagt bij aan zelfredzaamheid en welzijn van inwoners.

Uit de praktijk: Taalpact 2021-2024 In november 2021 zijn we van start gegaan met het vernieuwde Taalpact 2021-2024. We bouwen hiermee voort op de ambities van het Taalpact 2019-2021. Nieuw is dat we werken vanuit de actielijnen: Geld, Gezondheid, Gezin en Jeugd, Werk en Domeinoverstijgend. Met deze actielijnen sluiten we aan bij het regioplan Bevordering Basisvaardigheden regio Midden-Holland 2020-2024.

Figuur 13: Verandering financiële situatie door corona

Uit de praktijk: integrale samenwerking bij Vroegsignalering Om financiële problemen vroegtijdig te signaleren zijn we in 2021 begonnen met de Vroegsignalering van de achterstanden in de vaste lasten. Er zijn afspraken gemaakt, vastgelegd in convenanten, met verschillende partijen als woningcorporaties, energie- en drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars. Eén van de afspraken is bijvoorbeeld dat deze organisaties vroegtijdig melden als er betalingsachterstanden zijn. We krijgen daarmee mensen met financiële problemen sneller in beeld en nemen dan proactief contact op met betreffende inwoners en hulpverlening inzetten om problematische schulden te voorkomen. Figuur 14: Percentage laaggeletterdheid en taaltrajecten Taalhuis

Kwaliteitsmonitor Krimpenerwaard over 2021 - 25

8 Uit de praktijk: Woordkaarten en inzet Taalmeter - De Woordkaarten zijn ontwikkeld voor nieuwkomers die de Nederlandse taal leren, hun woordenschat willen vergroten en hun spreekvaardigheid willen verbeteren. De Woordkaarten zijn ook heel waardevol voor mensen die het Nederlands als moedertaal hebben en beter willen leren lezen en/of schrijven. De organisaties die aangesloten zijn bij het Taalpact en met de Woordkaarten aan de slag willen, hebben de Woordkaarten in ontvangst genomen. Het materiaal wordt ingezet door professionals of vrijwilligers om de taalvaardigheden van de inwoners te verbeteren. Daarnaast hebben de partners ook een workshop gevolgd: hoe de kaarten ingezet kunnen worden. - Eind september 2021 zijn we gestart met het afnemen van de Taalmeter bij het bestaande bestand van Werk & Inkomen. De Taalmeter is een screeningsinstrument. Het screeningsinstrument is een eenvoudig af te nemen online instrument, waarvan de uitslag direct digitaal zichtbaar is. Het geeft in ongeveer 15 minuten een indicatie of iemand mogelijk moeite heeft met een van de basisvaardigheden (lezen, rekenen en digitale vaardigheden)en of de deelnemer scholing nodig heeft. Het doel van de screening is om meer NT1 mensen te vinden en deze een passend aanbod te kunnen doen dat bijdraagt aan ontwikkeling en meedoen (afhankelijk van de behoefte).

Figuur 15: Slagingspercentage inburgeringsplichtigen

8.4 Inburgering Statushouders tussen de 18 jaar en de AOW-leeftijd moeten verplicht inburgeren. Zij leren de taal en gebruiken van hun nieuwe woonplek. Dit doen zij door het volgen van lessen in een inburgeringstraject bij een taalaanbieder. Dit wordt afgesloten met een examen. Het doel van inburgeren is dat nieuwkomers volwaardig kunnen meedoen in de Nederlandse samenleving. Onder de oude inburgeringswet zijn de inburgeraars zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de inburgeringsplicht. Zij betalen hun lessen met een lening bij DUO. Als ze slagen wordt de lening kwijtgescholden. In 2021 zijn 50 mensen geslaagd voor hun inburgering (bron DUO). De gemeente Krimpenerwaard doet het iets beter dan het landelijke gemiddelde. Bij de voorbereiding op de nieuwe wet inburgering heeft de gemeente Rijksmiddelen ontvangen om de groep ELIP (einde lening inburgeringsplicht) te helpen om te voldoen aan de inburgeringsplicht. Wij hebben de benodigde ondersteuning ingekocht bij het Taalhuis. Met deze ondersteuning zijn er 11 mensen geholpen om alsnog te slagen of een ontheffing te regelen.

8.5 Taakstelling voor het aantal gerealiseerde garantiebanen is behaald Voor inwoners met een arbeidsbeperking is er de mogelijkheid om een garantiebaan te krijgen. Hierover zijn afspraken gemaakt tussen gemeente en reguliere werkgevers. De inwoner kan minder werk verrichten ten gevolge van zijn/haar beperking. Ter compensatie hiervoor ontvangt de werkgever van de gemeente een loonkostensubsidie. Daarnaast is het ook mogelijk extra begeleiding ( jobcoaching) in te zetten en is er sprake van een no-riskpolis bij ziekte van de werknemer. In het kader van de landelijke banenafspraak moeten er in 2026 in Nederland in totaal 125.000 extra banen worden gerealiseerd voor mensen met een arbeidsbeperking. De regionale taakstelling was in 2021 in totaal 135 plaatsingen, en in totaal zijn 157 geplaatst. In de arbeidsmarktregio Midden-Holland is met de samenwerkingspartners afgesproken om in gezamenlijkheid het aantal plaatsingen in een garantiebaan nog verder omhoog te brengen. Hiervoor is het Offensief Garantiebanen gelanceerd waarin concrete acties worden opgestart om zoveel mogelijk inwoners met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen. Voor de gemeente Krimpenerwaard betekent dit dat we in 2021 in totaal 59 plaatsingen in een garantiebaan hadden. Voor 2022 streven we naar 20 nieuwe plaatsingen.