Raadsvoorstel Toekomstscenario Voedselbank en uitvoering motie menstruatiearmoede

Raadsvoorstel Datum collegevergadering: 16 mei 2023 Portefeuillehouder: Kirsten Jaarsma Behandelend team: Beleid Sociaal Domein Zaaknummer: 1152409 Onderwerp Toekomstscenario Voedselbank en uitvoering motie menstruatiearmoede. Gevraagd raadsbesluit: 1. Aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel in 2023 een projectsubsidie te verstrekken van € 45.500,- om de transitie naar een Voedselbank volgens het supermarktmodel mogelijk te maken. 2. Aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel in 2024 een incidentele projectsubsidie te verstrekken van € 117.500,- om in het eerste jaar een bijdrage te kunnen leveren aan de inkoopkosten voor de benodigde levensmiddelen. 3. Aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel met ingang van 2024 jaarlijks een erkenningssubsidie te verstreken van € 35.600,4. Voor de aanpak van menstruatiearmoede met ingang van 2023 structureel € 15.000,beschikbaar te stellen. 5. De kosten met betrekking tot het jaar 2023 en de incidentele projectsubsidie 2024 te dekken uit de vrije reserve. 6. De kosten met betrekking tot het jaar 2024 en verder op te nemen in de kadernota en te verwerken in de begroting 2024 Aanleiding Voedselbank Krimpen aan den IJssel De Voedselbank voorziet in voedselhulp voor inwoners die het financieel zwaar hebben.

De afgelopen jaren heeft de Voedselbank in Krimpen aan den IJssel deze hulp vormgegeven door het verstrekken van voedselpakketten, die onder andere bestaan uit producten zoals zuivel, groente, fruit, vleesproducten en brood. Deze pakketten worden in Krimpen aan den IJssel geleverd vanuit een centraal distributiecentrum van de Voedselbank in Rotterdam en worden lokaal aangevuld met verse goederen vanuit plaatselijke ondernemers en georganiseerde initiatieven, zoals kerken, scholen en verenigingen. Deze pakketten worden momenteel verstrekt vanuit de Fonteinkerk. Eind december 2022 heeft de Voedselbank Rotterdam medegedeeld dat zij dit jaar stoppen met de wekelijkse uitgifte van pakketten aan de verschillende uitgiftepunten, waaronder ook Krimpen aan den IJssel. De reden daarvoor is dat zij zelf stoppen met de uitgifte van pakketten en zij overstappen op het “supermarktmodel”1 op diverse locaties in Rotterdam. Hierdoor wijzigt de distributie van goederen in Rotterdam. De Voedselbank Krimpen aan den IJssel heeft hierna onderzocht hoe zij deze verandering in de toekomst gaan oplossen. Zij hebben het besluit genomen om in Krimpen aan den IJssel ook te gaan werken volgens het “supermarktmodel”.

In de gesprekken met de Voedselbank is naar voren gekomen dat zij de gemeente verzoeken om financiële steun, om te komen tot een lokale versie van het “supermarktmodel” op een locatie aan de Jan Steenstraat in Krimpen aan den IJssel.

1 van 6

De gevraagde financiële steun bevat twee componenten: een incidentele bijdrage voor het realiseren van het “supermarktmodel” van de Voedselbank en een (structurele) bijdrage in de exploitatiekosten van de winkel (dit omvat de exploitatiekosten zoals de inkoop-, huisvestingskosten en de transportkosten). Hierbij zijn de kosten voor de incidentele bijdrage goed in beeld, echter is de benodigde structurele bijdrage van de gemeente nog onzeker. De onzekerheid hierbij zit vooral in de onduidelijkheid in welke mate (plaatselijke) ondernemers, georganiseerde initiatieven, particulieren en fondsen een (structurele) bijdrage gaan leveren aan de Voedselbank, bijvoorbeeld in de gevraagde levensmiddelen. Om het behouden van de Voedselbank (in de nieuwe vorm) te verzekeren en om de Voedselbank de tijd te geven om te kunnen komen tot verdere zelfstandigheid, willen wij de financiële bijdrage aan de Voedselbank als volgt vorm geven: 1. In 2023 en 2024 een incidentele projectsubsidie verstrekken In het jaar 2023 en 2024 wordt een incidentele projectsubsidie verstrekt aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel. Deze incidentele middelen maken het mogelijk om de winkel van de Voedselbank in te richten en geschikt te maken voor het “supermarktmodel”. Hieronder vallen de verbouwingskosten van de winkel, de inrichtingskosten en de huisvestingskosten.

Naast een bijdrage in de kosten van het gebouw en de inrichting, willen we in dit overgangsjaar ook bijdragen aan de aanwezigheid van genoeg levensmiddelen. Door als gemeente in dit eerste jaar een grotere financiële bijdrage te leveren, krijgt de voedselbank zekerheid en tijd om te kunnen komen tot verdere zelfstandigheid, door bijvoorbeeld financiën uit niet-gemeentelijke middelen te zoeken. Een beschrijving van de gemeentelijke bijdrage in de volgende jaren, vindt u onder punt twee. 2. Vanaf 2024 een structurele erkenningssubsidie verstrekken De gemeente is ook in de jaren na het opstartjaar voornemens om een bijdrage te leveren aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel. Deze bijdrage middels een erkenningssubsidie richt zich op de huisvestingskosten en de transportkosten. Hiermee wordt afgeweken van de oorspronkelijke structurele aanvraag. Doordat we de Voedselbank in het overgangsjaar tijd en ruimte hebben gegeven om gericht op zoek te gaan naar voldoende toeleveranties van levensmiddelen door overige georganiseerde initiatieven, is onze verwachting richting de Voedselbank dat zij hiervoor niet meer afhankelijk dienen te zijn van financiële middelen voor deze doeleinden van de gemeente. Ervaring in andere gemeenten is dat dit bij de voedselbanken daar haalbaar is gebleken. Aanpak menstruatiearmoede In november 2022 heeft de raad de motie “Bloedserieus” aangenomen.

In deze motie vraagt de raad om de bestrijding van menstruatiearmoede op te nemen in het armoedebeleid van de gemeente Krimpen aan den IJssel. In december 2022 heeft ook de Tweede Kamer een vergelijkbare motie aangenomen, waarin zij het kabinet vragen om menstruatieproducten per 2023 gratis beschikbaar te stellen aan minima. In afwachting van de uitvoering van deze landelijke ontwikkeling wordt lokaal al gestart met de verstrekking van menstruatieproducten aan minima. Deze verstrekking doen wij actief en passief. Dit wordt actief gedaan door verstrekking van menstruatieproducten aan minima via de Voedselbank. Met de scholen gaan wij in gesprek om het onderwerp menstruatiearmoede bespreekbaar te maken. Daarnaast zullen op diverse openbare locaties in Krimpen aan den IJssel MUP’s (menstruatieproducten

2 van 6

uitgiftepunten) worden ingericht. Wij denken in ieder geval aan het voorzien van een MUP op het Raadhuis, in de Tuyter en het Gezondheidscentrum. Overige locaties worden in overleg nog nader bepaald, mede ingegeven door de expertise van het Armoedefonds. Via de MUP’s bieden we inwoners die menstruatieproducten gebruiken de keus om zelf een menstruatieproduct uit te kiezen dat bij hen past en dat zij comfortabel vinden. Zo worden er verschillende soorten, maten en merken maandverband en tampons aangeboden. Ook zijn er menstruatiecups beschikbaar. Voor de realisatie en het beheer van de MUP’s gaan we samenwerken met het Armoedefonds. Zij zijn landelijk de grootste initiatiefnemer waar het gaat om het bestrijden van menstruatiearmoede. In de toekomst kunnen de landelijke maatregelen mogelijk geharmoniseerd worden met de lokale aanpak. Argumenten 1.1 De Voedselbank is onderdeel van het Actieprogramma Armoede en Schulden 2021-2024 In het lopende Actieprogramma wordt de Voedselbank momenteel al erkent als specifieke voorziening in het kader van Participatie die particuliere initiatieven betreffen in Krimpen aan den IJssel. 1.2 Het supermarktmodel bevordert de inclusiviteit binnen Krimpen aan den IJssel In het Beleidsplan Sociaal Domein – Krachtig Verder 2020-2025, spreekt de gemeente de ambitie uit voor een inclusievere samenleving.

Zij ziet voor zichzelf een voorlichtende, coördinerende en (soms) faciliterende taak als het gaat om het groeien naar een meer inclusieve samenleving. Het supermarktmodel van de Voedselbank past in deze ambitie. Door de nieuwe werkwijze kunnen ook de financieel kwetsbaarste inwoners toch boodschappen doen, wat als minder stigmatiserend ervaren kan worden dan het ontvangen van een voedselpakket. 1.3 Het Supermarktmodel draagt bij aan het tegengaan van voedselverspilling Klanten ontvingen voorheen een voedselpakket waarin ook producten inzaten die men niet gebruikte. Door het supermarktmodel kunnen levensmiddelen gekozen worden die ook daadwerkelijk gebruikt worden. Dit maakt het supermarktmodel een duurzamer concept. 1.4 De Voedselbank heeft de gemeente verzocht om financiële steun Nadat bekend is geworden dat de Voedselbank in Krimpen aan den IJssel in de huidige vorm ophoudt te bestaan, heeft zij onderzocht hoe zij in de toekomst toch kan blijven bestaan. Aansluiting bij andere voedselbanken is niet realistisch gebleken. Zij hebben daarom de keuze gemaakt om verder te gaan volgens het supermarktmodel. Uit de financiële doorberekening die de Voedselbank heeft aangeboden, blijkt dat zij voor de transitie naar het supermarktmodel hoge kosten dient te maken, die zij nu zelf niet kunnen dragen. Zij verzoeken de gemeente daarom om financiële steun.

1.5 Navraag bij andere gemeenten heeft geleid tot inzichten over gebruiken rond lokale subsidiëring aan Voedselbanken. Diverse gemeenten in Nederland verstrekken een financiële bijdrage aan de lokale Voedselbank. Navraag heeft geleerd dat de bijdrage vanuit gemeenten met gelijkenissen met Krimpen aan den IJssel varieert van geen financiële steun leveren tot het verstrekken van een subsidie tot circa € 30.000,- Vaak heeft de subsidie een specifiek doel, zoals het verstrekken van fruit of bijdragen aan de huisvestingskosten. Door structureel bij te dragen in

3 van 6

de huisvestings- en transportkosten subsidieert Krimpen aan den IJssel in lijn met deze gebruiken. 2. Met het beschikbaar stellen van financiële middelen kan de motie “Bloedserieus” uitgevoerd worden Naar aanleiding van de door de raad aangenomen motie “Bloedserieus” is het college verzocht om de aanpak van menstruatiearmoede verder vorm te geven. Om deze aanpak mogelijk te maken zijn financiële middelen noodzakelijk. Kanttekeningen 1.1 Alternatieven mogelijk voor Voedselbank Het realiseren en later het continueren van het supermarktmodel leidt tot een grote financiële vraag aan de gemeente, welke voorheen niet aan de orde was. Mogelijk zijn er ook andere scenario’s denkbaar om de financieel kwetsbaarste inwoners van voedselhulp te voorzien. Zo zijn er alternatieven bekend met een betaalpas waarmee mensen zelf boodschappen kunnen doen in de reguliere supermarkten, als alternatief voor de Voedselbank. 1.2 De voedselbank is afhankelijk van derden, dit brengt risico's met zich mee De Voedselbank, in welke vorm dan ook, is afhankelijk van derden. Er zijn vrijwilligers nodig om de winkel te vullen met levensmiddelen en aanwezig te zijn tijdens openingstijden. Daarnaast is de voedselbank afhankelijk van bijdragen (financieel of in natura in de vorm van levensmiddelen) van (plaatselijke) ondernemers, georganiseerde initiatieven, particulieren en fondsen.

Als er onvoldoende vrijwilligers zijn en/of onvoldoende bijdragen kan de voedselbank niet bestaan. Doordat de Stichting Voedselbank Krimpen aan den IJssel een nieuw opgerichte stichting betreft, is het nog onzeker of er voldoende bijdragen geleverd gaan worden. 2. Onduidelijkheid over de landelijke ontwikkelingen rond het thema menstruatiearmoede. Ook de landelijke overheid is voornemens menstruatiearmoede verder aan te pakken. De exacte invulling hiervan is momenteel nog onduidelijk. Hierdoor is vooralsnog niet in te schatten in hoeverre de landelijke aanpak de lokale overlapt en in hoeverre deze in de toekomst geharmoniseerd kunnen worden. Participatie De Adviesraad Sociaal Domein heeft gevraagd advies uitgebracht over de aanpak van menstruatiearmoede. Dit advies is gebaseerd op een concept van de update van het Actieprogramma Armoede en Schulden. De Adviesraad vermeldt hierover: “Waarom bijvoorbeeld gekozen voor menstruatie-armoede (wij ondersteunen deze maatregel) en niet voor andere hygiënische vraagstukken? Waar ligt ergens de grens voor steeds nieuwe aanvullende maatregelen?” Wij hebben begrip voor deze opvatting van de Adviesraad en delen deze zorgen. De huidige situatie met een te laag bestaansminimum vraagt deels om specifieke ondersteunende maatregelen. Inkomenspolitiek is echter een rijks aangelegenheid.

Dit zou dan ook onderdeel moeten zijn van de bredere landelijke discussie over bestaanszekerheid. Over de Voedselbank is geen adviesaanvraag gedaan bij de Adviesraad Sociaal Domein. Dit heeft te maken met de urgentie van het voorstel en het recent ontvangen subsidieverzoek.

4 van 6

Financiële gevolgen Voorgesteld wordt om de kosten die betrekking hebben tot het jaar 2023 en de incidentele bijdrage van 2024 ten laste te brengen aan de vrije reserve. Dit zijn de kosten voor de projectsubsidies in 2023 en 2024 voor de Voedselbank en de kosten voor de aanpak van menstruatiearmoede in 2023 (€ 15.000,-). De structurele kosten vanaf 2024 worden opgenomen in de kadernota en de begroting 2024. Dit zijn de kosten voor de erkenningssubsidie voor de Voedselbank (€ 35.600,-) en de kosten voor de aanpak van menstruatiearmoede vanaf 2023 (€ 15.000,-). Vervolg Na besluitvorming door de raad zullen de gesprekken met de Voedselbank Krimpen aan den IJssel vervolgd worden en zal de aanvraagprocedure van de subsidies verdere doorgang vinden. Voor wat betreft de aanpak van menstruatiearmoede wordt met het Armoedenfonds de realisatie van de MUP’s in gang gezet. Separaat aan dit raadsvoorstel wordt momenteel ook gewerkt aan een update van het Actieprogramma Armoede en Schulden. De urgentie van de behandeling van het voorstel rond de Voedselbank maakte het niet mogelijk om langer te wachten tot het vaststellen van de update. De aanpak van menstruatiearmoede is de uitvoering van een eerder aangenomen motie. De update van het Actieprogramma wordt eind mei 2023 naar de raad gestuurd.

De voorstellen voor de Voedselbank en de aanpak van menstruatiearmoede uit dit raadsvoorstel, zullen betrokken worden bij zowel de beleidsevaluatie, als het in 2024 nieuw op te stellen Actieprogramma Armoede en Schulden. Bijlagen Bijlage - Rapport Voedselbank: Van uitgiftepunt naar supermarkt – De transitie naar een zelfstandige Voedselbank Krimpen aan den IJssel Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Krimpen aan den IJssel, mr. A. Boele

J.J. Luteijn

secretaris

burgemeester

5 van 6

Raadsbesluit Onderwerp Toekomstscenario Voedselbank en uitvoering motie menstruatiearmoede.

De raad van de gemeente Krimpen aan den IJssel; Besluit, na het lezen van het voorstel van burgemeester en wethouders van 16 mei 2023, om: 1. Aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel in 2023 een projectsubsidie te verstrekken van € 45.500,- om de transitie naar een Voedselbank volgens het supermarktmodel mogelijk te maken. 2. Aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel in 2024 een incidentele projectsubsidie te verstrekken van € 117.500,- om in het eerste jaar een bijdrage te kunnen leveren aan de inkoopkosten voor de benodigde levensmiddelen. 3. Aan de Voedselbank Krimpen aan den IJssel met ingang van 2024 jaarlijks een erkenningssubsidie te verstreken van € 35.600,4. Voor de aanpak van menstruatiearmoede met ingang van 2023 structureel € 15.000,beschikbaar te stellen. 5. De kosten met betrekking tot het jaar 2023 en de incidentele projectsubsidie 2024 te dekken uit de vrije reserve. 6. De kosten met betrekking tot het jaar 2024 en verder op te nemen in de kadernota en te verwerken in de begroting 2024 Dit besloot de raad van de gemeente Krimpen aan den IJssel in zijn openbare vergadering van 22 juni 2023. voorzitter

griffier

J.J. Luteijn

mr. O. Vliegenthart

6 van 6