Peutz - Onderzoek laagfrequent geluid (d.d. 25 november 2020)

Noti ti e betreft:

TenneT Krimpen ad IJssel - laagfrequent geluid

datum:

25 november 2020

referentie:

19392-8-NO-002

van: aan:

TenneT TSO B.V.

1 Inleiding

Ten behoeve van de omgevingsvergunningaanvraag voor de wijziging van transformatorstation Krimpen aan den IJssel is een geluidonderzoek uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn opgenomen in Peutz-rapport FE 19392-4-RA. In het onderzoek zijn de totale geluidniveaus in dB(A) berekend voor de huidige situatie en de consequenties van de uitbreiding van het station. Hierin is niet expliciet aandacht besteed aan de laagfrequente geluidniveaus. Door TenneT is gevraagd voor de woonomgeving een inschatting te geven van de verwachte laagfrequente geluidniveaus. De resultaten worden in deze notitie gegeven. Hierbij zal worden uitgegaan van de resultaten van het voornoemde geluidonderzoek. Hierbij worden de laagfrequente geluidniveaus bij de woningen aan de Burg. Lepelaarssingel (ten westen/noordwesten van het station) beschouwd.

2 Geluidniveaus

In onderstaande tabel 2.1 worden de berekende langtijdgemiddelde beoordelingsniveaus gegeven voor drie situaties (zie ook het eerdergenoemde rapport): 1) de actuele situatie 2) toekomstige situatie zonder geluidscherm C-bank 3) toekomstige situatie met geluidscherm C-bank Weergegeven zijn de berekende langtijdgemiddelde beoordelingsniveaus ten gevolge van de transformatoren, de spoelen en de C-bank. Hierbij wordt een rekenhoogte van 5 meter gehanteerd (representatief voor de avond- en de nachtperiode) en wordt geen toeslag voor het tonale karakter van het geluid toegepast.

peutz bv, postbus 7, 9700 aa groningen, +31 85 822 85 00, groningen@peutz.nl, www.peutz.nl kvk 12028033, voorwaarden volgens DNR 2011, lid NLingenieurs, btw NL.004933837B01, ISO-9001:2015 FE 19392-8-NO-002 1

t2.1 Berekende langtijdgemiddelde beoordelingsniveaus (exclusief toeslag voor tonaal geluid)

Omschrijving rekenpunt (rekenhoogte 5m)

LAr,LT in dB(A) (nacht) Toekomst Actuele situatie Zonder scherm Met scherm C-bank Burg. Lepelaarssingel 1 (VIP15) 36 36 33 Burg. Lepelaarssingel 6 t/m 12 (even) 38 34 à 36 33 Burg. Lepelaarssingel 36 t/m 42 (even) 37 à 38 35 à 36 31 à 32 Burg. Lepelaarssingel 29 t/m 41 (oneven) en 44 t/m 64 (even) 36 à 39 33 à 37 30 à 35 De in tabel 2.1 weergegeven waarden betreAen de totale geluidniveaus in de dB(A). Rekening is gehouden met gehoorgevoeligheid (de A-weging). De totale dB(A)-waarden zijn bepaald door energetische sommatie van alle relevante oktaafbanden (63 Hz t/m 8000 Hz). Transformatoren bezitten relatief veel geluidenergie bij 100 Hz en hogere harmonischen (200 Hz, 300 Hz etc.). Bij de beoordeling van laagfrequent geluid afkomstig van transformatorstations zijn dan uitsluitend de geluidniveaus bij 100 Hz relevant. Deze frequentie maakt onderdeel uit van de oktaafband met middenfrequentie 125 Hz. Gesteld kan worden dat bij transformatorstations de geluidniveaus in de 125 Hz-oktaafband nagenoeg geheel worden bepaald door de tertsband met middenfrequentie 100 Hz. Bij de beoordeling van de laagfrequente geluidniveaus wordt uitgegaan van de ongewogen (lineaire) geluidniveaus per tertsband. In dit geval zijn dat alleen de geluidniveaus bij 100 Hz (terts).

In een extreme 'worst case'-benadering wordt verondersteld dat het totale geluidniveau in dB(A) (de waarden zoals opgenomen in tabel 2.1) geheel bepaald worden door tertsband met middenfrequentie 100 Hz. Het ongewogen geluidniveau bij 100 Hz wordt dan verkregen door de verkregen A-gewogen geluidniveaus te verhogen met 19,1 dB (de A-weging bij 100 Hz). In onderstaande tabel worden de resultaten hiervan weergegeven. Opgemerkt wordt dat in de tabel de afgeronde waarden worden weergegeven. De berekeningen zijn uitgevoerd in decimalen.

t2.2 Bepaling geluidniveaus bij 100 Hz (tertsband) invallend op de gevel (MAXIMALE WAARDEN)

Omschrijving rekenpunt (rekenhoogte 5m) Woningen Burg. Lepelaarssingel

nr.. 1 (VIP15) nrs. 6 t/m 12 (even) nrs. 36 t/m 42 (even) nrs. 29 t/m 41 (oneven) en 44 t/m 64 (even)

100 Hz (terts) in dB(A) 'worst case' (= totaal dB(A)) Toekomst Actuele situatie Zonder Met scherm scherm C-bank

36 38 37 à 38 36 à 39

36 34 à 36 35 à 36 33 à 37

33 33 31 à 32 30 à 35

Lineair geluidniveau bij 100 Hz (terts) ('worst case') Actuele Toekomst situatie Zonder Met scherm scherm C-bank 55 55 52 52 57 53 à 55 56 à 57 54 à 56 50 à 51 56 à 58 52 à 56 49 à 54

Opgemerkt wordt dat het de waarden betreft waarbij rekening is gehouden met de jaargemiddelde meteo-omstandigheid (middels de meteocorrectieterm Cm). Onder meteorologisch ongunstige omstandigheden (bijvoorbeeld meewind) kunnen tot circa 3 à 4 dB hogere geluidniveaus optreden dan de in tabel weergegeven waarden. Daar staat tegenover dat bij meteorologisch gunstige omstandigheden sprake zal zijn van lagere geluidniveaus. FE 19392-8-NO-002 2

Bij de beoordeling zal worden uitgegaan van de in de tabel weergegeven waarden. Hierbij wordt nogmaals opgemerkt dat het een 'worst case'-benadering betreft. In praktijk zal sprake zijn van lagere niveaus.

3 Beoordelingscriteria

Opgemerkt wordt dat in Nederland geen wettelijk voorgeschreven methoden bestaan voor het vaststellen van normen voor acceptabel geacht laagfrequent geluid. Veelal wordt bij de beoordeling aansluiting gezocht bij de Vercammen-curve of de NSG-richtlijn. De Vercammen-curve sluit aan bij de binnen woningen op grond van de Wet geluidhinder toelaatbare geluidniveaus. Hierbij wordt geaccepteerd dat 3 à 10 % van de bewoners ernstig gehinderd wordt. In nagenoeg alle situaties waarin de Vercammen-curve wordt vastgelegd als norm, wordt uitgegaan van de curve behorend bij een toelaatbaar binnenniveau van 25 dB(A). Uit jurisprudentie (zie onder andere uitspraak 201904583/1/R d.d. 13 mei 2020 van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State) volgt dat dit een geaccepteerde methode is om de hinder vanwege laagfrequent geluid te beoordelen. De NSG-richtlijn (Nederlandse Stichting Geluidshinder) is gebaseerd op de gehoordrempel van een doorsnee groep oudere personen. De NSG referentiecurve is zodanig opgesteld dat 10 % van deze oudere personen nog in staat is een geluid beneden de curve waar te nemen. Met de NSG-richtlijn wordt de hoorbaarheid van het laagfrequente geluid getoetst. Het is daarmee geen beoordeling in hoeverre sprake is van acceptabele hinder en nadrukkelijk ook geen voorstel voor grenswaarden.

De waarden van de NSG referentiecurve zijn voor de frequenties 20 t/m 100 Hz lager dan de Vercammen-curve. Bij dit onderzoek zal worden getoetst aan de Vercammen-curve behorend bij een toelaatbaar binnengeluidniveau van 25 dB(A) (continu geluid). Daarnaast zal worden nagegaan in hoeverre sprake is van de hoorbaarheid aan de hand van de NSG referentiecurve. In onderstaande tabel worden de waarden van de NSG referentiecurve en de Vercammencurve voor 25 dB(A) gegeven. t3.1 Overzicht referentiewaarden laagfrequent geluid

Waarde toetscurve (in dB) per tertsband met middenfrequentie (in Hz) NSG-richtlijn Vercammen-curve 25 dB(A) continu

25

31,5

40

50

63

80

100

125

Hz

62

55

46

39

33

27

22

-

dB

65

60

55

50

46

42

39

36

dB

In deze situatie zijn dan de toetswaarden bij 100 Hz relevant, dat wil zeggen 22 dB op basis van de NSG-richtlijn en 39 dB op basis van de Vercammen-curve.

FE 19392-8-NO-002 3

4 Binnen optredende laagfrequente geluidniveaus

De beoordeling van de optredende laagfrequente geluidniveaus geschied op basis van de binnen woningen optredende waarden. De op de gevels invallende geluidniveaus (zoals weergegeven in tabel 2.1) zullen derhalve 'vertaald' moeten worden naar verwachte binnengeluidniveaus. Hierbij kan niet eenvoudig worden uitgegaan van de onder laboratorium-omstandigheden gemeten geluidisolatiewaarden van de gevelconstructie. Het geluid binnen de woningen kan worden versterkt door het optreden van zogenaamde staande golven ('opslingering'). Dit is onder andere afhankelijk van de afmetingen van de ruimte. Op basis van literatuur (onder andere Deense onderzoek aan een groot aantal woningen1) wordt voor het verschil tussen het invallende geluidniveau en het binnen optredende geluidniveau een verschil aangehouden van 18,4 dB bij 100 Hz. Hiervan uitgaande worden de in onderstaande tabel 4.1 weergegeven geluidniveaus bepaald binnen de beschouwde woningen ('worst case'-benadering). t4.1 Maximale waarden binnen woningen optreden geluidniveaus bij 100 Hz (tertsband, ongewogen)

Omschrijving woning

Geluidniveau binnen woningen bij 100 Hz (lineair) Toekomst Actuele situatie Zonder scherm Met scherm C-bank Burg. Lepelaarssingel 1 (VIP15) 37 37 34 Burg. Lepelaarssingel 6 t/m 12 (even) 39 35 à 37 34 Burg. Lepelaarssingel 36 t/m 42 (even) 38 à 39 36 à 38 32 à 33 Burg. Lepelaarssingel 29 t/m 41 (oneven) en 44 t/m 64 (even) 38 à 40 34 à 38 31 à 36

5 Beoordeling

Op basis van de globaal bepaalde laagfrequente geluidniveaus binnen de beschouwde bestemmingen (zie hoofdstuk 4) wordt het volgende geconcludeerd: − in alle gevallen wordt mogelijk de NSG-richtlijn overschreden bij 100 Hz. Het is daarmee niet uit te sluiten dat sprake zal zijn van hoorbaarheid/waarneembaarheid van de laagfrequente geluidniveaus. Een en ander is evenwel afhankelijk van de opbouw van de gevels van de woningen, de afmetingen van de ruimte, de inrichting en de aan- of afwezigheid van ander geluid; − de laagfrequente geluidniveaus zullen in de toekomstige situatie lager zijn dan in de actuele situatie. Hierbij wordt wel opgemerkt dat in de huidige situatie bij de woningen sprake is van relatief grote Iuctuaties binnen korte tijd bij de geluidniveaus bij 100 Hz. Dit is geconstateerd bij metingen in 2015. De grote Iuctuaties, die als extra hinderlijk kunnen worden aangemerkt, worden toegeschreven aan de huidige transformator TR403. Deze transformator zal van het station worden verwijderd waardoor naar verwachting geen sprake meer zal zijn van de grote Iuctuaties. Naar verwachting zal hierdoor de hinder in alle gevallen afnemen; 1 Dan HoAmeyer and Jørgen Jakobsen, "Sound insulation of dwellings at low frequencies" (Journal of low frequency noise, vibration and active control, Vol. 29 No.1 2020) FE 19392-8-NO-002 4

− verwacht mag worden dat in alle woningen voldaan wordt aan de Vercammencurve bij 100 Hz. Voor de actuele situatie worden waarden berekend die juist voldoen. Zeker indien rekening wordt gehouden met het gegeven dat in praktijk lagere waarden zullen optreden, kan worden gesteld dat in de actuele situatie in alle woningen voldaan wordt aan de Vercammencurve. Voor de toekomstige situatie worden in alle gevallen lagere waarden berekend. Deze waarden zijn lager dan het Vercammencriterium bij 100 Hz. Hiermee wordt eventuele hinder als gevolg van laagfrequent geluid aanvaardbaar geacht. Samenvattend wordt geconcludeerd dat in de toekomstige situatie naar verwachting de hinder als gevolg van laagfrequent zal afnemen. Dit is een gevolg van enerzijds de lagere geluidniveaus en anderzijds de verwachting dat de sterke Iuctuaties in het geluidniveau signiNcant zullen verminderen. De laagfrequente geluidniveaus voldoen bij 100 Hz aan het Vercammencriterium.

Groningen, Deze notitie bevat 5 pagina's

FE 19392-8-NO-002 5