Memo samenhang raadsvoorstellen Omgevingswet

Memo Aan: Gemeenteraad Van: College van burgemeester en wethouders Onderwerp: Samenhang raadsvoorstellen Omgevingswet Datum: 14 november 2023

Inleiding Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Dat betekent dat ruimtelijke initiatieven die vanaf dat moment worden ingediend onder het nieuwe omgevingsrecht vallen. Daarvoor gelden – ondanks het overgangsrecht – nieuwe wetsartikelen, algemene maatregelen van bestuur en instructieregels vanuit het Rijk en de provincie. Ook zijn er onder de Omgevingswet nieuwe procedureregels afgesproken, wijzigen bevoegdheden en biedt de wet nieuwe mogelijkheden, zoals bijvoorbeeld het verplicht stellen van participatie. Deze wijzigingen hebben invloed op onze lokale verordeningen en de spelregels die wij nu hebben. De verklaring van geen bedenkingen komt bijvoorbeeld te vervallen en hiervoor komt het adviesrecht voor de gemeenteraad bij buitenplanse omgevingsvergunningen (bopa’s) voor in de plaats. Aanpassen verordeningen noodzakelijk vanwege inwerkingtreding Omgevingswet Voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet moeten dus een aantal verordeningen worden aangepast, zodat we kunnen werken met de Omgevingswet en de verwachtingen en verplichtingen onderling helder zijn. Tussen initiatiefnemer, inwoner/ondernemer en gemeente, maar ook als het gaat over de samenwerking tussen uw gemeenteraad en het college. Op 14 december 2023 ligt voor de raadsvergadering een aantal voorstellen voor die inspelen op de bovenstaande geschetste situatie.

Ieder raadsbesluit is vergezeld van een eigen raadsvoorstel met onderbouwing in de vorm van argumenten en kanttekeningen. De onderlinge samenhang tussen deze voorstellen en nog wat andere informatie over de invoering van de Omgevingswet schetsen wij in deze memo. Wat ging vooraf? Zoals u bekend is hebben wij telkens de strategie gehad om te wachten met de implementatie van de Omgevingswet totdat er een definitieve datum bekend is voor de inwerkingtreding. Naast de vermeldde voorgang in de verschillende P&C documenten hebben wij u via onze raadsinformatiebrieven van 26 augustus 2022 en 11 oktober 2023 geïnformeerd over deze aanpak. Gelet op het aantal uitstelberichten vanuit het ministerie heeft deze strategie goed uitgepakt. Dat betekent dat wij – nu de invoeringsdatum bekend is – ons in periode tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet richten op de minimale acties die nodig zijn. De voorliggende raadsvoorstellen maken daar onderdeel van uit. Wij focussen ons daarbij op het zoveel mogelijk omzetten van onze huidige werkwijze en kwaliteit van dienstverlening richting inwoners en ondernemers. Pas in de loop van volgend jaar zetten wij de volgende stap, namelijk het starten met de ontwikkelingen van het verplichte instrumentarium onder de Omgevingswet (Omgevingsvisie, Omgevingsplan en Programma’s).

Welke besluiten moeten voor de inwerkingtreding genomen worden? Tijdens de gemeenteraadsvergadering van 14 december 2023 zijn de volgende raadsvoorstellen geagendeerd: • Adviesrecht gemeenteraad • Participatieverordening Omgevingswet • Verordening nadeelcompensatie • Verordening commissie ruimtelijke kwaliteit • Delegatiebesluit wijzigen Omgevingsplan • Eerste wijziging afvalstoffenverordening • Erfgoedverordening • Legesverordening en tarieventabel 2024 Voor het laatstgenoemde onderwerp geldt dat de wijzigingen die de Omgevingswet met zich meebrengt integraal zijn verwerkt in de voorliggende legesverordening en tarieventabel die jaarlijks in december aan uw raad wordt aangeboden. Wat is de onderlinge samenhang tussen de besluiten? 1. Het adviesrecht gemeenteraad en de delegatie voor het wijzigen van het omgevingsplan zijn gelijk getrokken voor initiatieven die buitenplans zijn. Als een initiatief niet in het vigerende omgevingsplan past, dan zijn er twee routes om het initiatief planologisch mogelijk te maken; via een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplan activiteit (Bopa) of via het wijzigen van het omgevingsplan. Het verlenen van een vergunning voor een Bopa is een bevoegdheid van het college, tenzij u raad vooraf aangeeft hier een bindend advies over te willen geven (zie voorstel adviesrecht gemeenteraad).

Het wijzigen van het omgevingsplan is een bevoegdheid van uw gemeenteraad, waarbij u de mogelijkheid heeft om onderdelen te delegeren aan het college (zie voorstel delegatiebevoegdheid). Het zelfde initiatief kan dus via twee routes mogelijk gemaakt worden. In de voorliggende voorstellen is opgenomen dat als uw raad geen advies wenst te geven bij een vergunning voor een Bopa, het college ditzelfde initiatief ook gedelegeerd mogelijk kan maken via het wijzigen van het omgevingsplan. Een wijziging in het ene voorstel heeft een doorwerking naar het andere voorstel. Met voorgaande manier van werken zetten wij het initiatief en de impact op de omgeving centraal en niet het in te zetten planologisch instrument. 2. Voor activiteiten waar u bindend advies over wil geven geldt een verplichting voor de initiatiefnemer om aan participatie te doen. In beide verordeningen (participatie en bindend adviesrecht) is een onderlinge procedureel en inhoudelijk doorwerking opgenomen. In beide gevallen is sprake van projecten waarover advies van deskundigen moet worden ingewonnen en waarbij veel afstemming moet plaatsvinden. Ook zijn meestal belangen van derden bij de wat grotere projecten betrokken. Het binnen 8+6=14 weken behandelen van een aanvraag, het inwinnen van het bindend advies van de gemeenteraad en participatie door derden is praktisch gezien onhaalbaar.

Om de gemeenteraad in staat te stellen om bindend advies uit te brengen is het noodzakelijk dat de participatie over de aanvraag omgevingsvergunning tijdig heeft plaatsgevonden voordat de aanvraag wordt ingediend. Daarmee heeft u tijdens het behandelen van een aanvraag omgevingsvergunning Bopa ook de beschikking over de uitkomst van het participatieproces en kunt u een gewogen beslissing maken.

3. De producten en diensten zijn vertaald naar de legesverordening In de verschillende verordeningen zijn producten en diensten opgenomen of maken deze onderliggend deel uit van de legesverordening. De leges voor de adviescommissie ruimtelijke kwaliteit is daar een goed voorbeeld van. In de verordening voor de adviescommissie is opgenomen waarover zij adviseren. In de legesverordening is doorgevoerd welke kosten hieraan gekoppeld zijn. Een mogelijke wijziging in het ene voorstel heeft een doorwerking in het andere voorstel. De kruimelgevalleregeling komt te vervallen en valt binnen de Omgevingswet onder de reguliere procedure. De kruimelregeling is een lijst van gevallen, waarmee door middel van de reguliere vergunningprocedure van 8 weken, vergunning kan worden verleend om af te wijken van het bestemmingsplan. In vergelijking met een bestemmingswijziging of de grote buitenplanse afwijking liggen de kosten bij toepassing van de kruimelregeling een stuk lager en is de proceduretijd aanzienlijk korter. Met de komst van de Omgevingswet zal de huidige kruimellijst uit artikel 4 bijlage II bij het Bor komen te vervallen. De reden hiervoor is dat onder de Omgevingswet voor alle afwijkingen van het omgevingsplan de reguliere procedure de standaard wordt. Vanaf 1 januari 2024 werken wij met tijdelijke alternatieve maatregelen.

Onderdelen van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) werken nog niet optimaal. Er zijn daarom tijdelijke alternatieve maatregelen (TAM’s) door de minister in het leven geroepen. Eén van die tijdelijke alternatieve maatregelen is TAM-IMRO (InformatieModel Ruimtelijke Ordening). Dit houdt kort gezegd in dat de bestaande techniek onder het huidige regime voor planvorming tijdelijk kan worden gebruikt na inwerkingtreding van de Omgevingswet. Daarmee kunnen we het omgevingsplan juridisch gezien wijzigen voor plannen waarvoor geen vergunning Bopa kan worden afgegeven. Nadeel is dat we de plannen die met een TAM-IMRO zijn mogelijk gemaakt op een later moment – als het DSO beter functioneert – nog op moeten nemen in het definitieve omgevingsplan. Deze opgave nemen wij mee in ons plan van aanpak om tot het definitieve omgevingsplan te komen. Ook gaat deze noodzakelijke werkwijze ten kosten van de begrijpelijkheid van de regels in het DSO. Kort samengevat zijn de geldende regels op verschillende plekken terug te vinden in het DSO. Dit raakt zowel particuliere en professionele initiatiefnemers als de gemeentelijke organisatie, waaronder de vergunningverlening. De Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB) wordt gefaseerd ingevoerd. Met de Omgevingswet wordt het bouwen van een bouwwerk gescheiden in een technisch en ruimtelijk deel.

Dat levert 2 activiteiten op: de technische bouwactiviteit en de omgevingsplanactiviteit bouwwerken. De Wkb verplaatst de toetsing aan de bouwtechnische eisen van een eenvoudig bouwwerk van de gemeente naar een onafhankelijke partij, de zogenoemde kwaliteitsborger.

De Minister van BZK heeft bekendgemaakt dat het publiekrechtelijke deel van de Wkb per 1 januari 2024 alleen voor nieuwbouw gaat gelden, en pas zes maanden later voor verbouwingen. Initiatiefnemers hoeven vooralsnog pas vanaf 1 juli 2024 een kwaliteitsborger in te schakelen. De belangrijkste reden voor deze beslissing is dat er mogelijk onvoldoende kwaliteitsborgers zijn en op deze manier wil de Minister ruimte bieden voor een wat langere voorbereidingstijd en de markt de tijd geven om voldoende kwaliteitsborgers beschikbaar te hebben. Voor verbouwingen blijven wij dus ook voor de technische omgevingsvergunning voorlopig aan zet. Daarom zijn de producten en diensten rondom de bouwtechnische toets nog niet verwijderd uit onze legesverordening. Dat gebeurt op een later moment als de Wkb volledig is ingevoerd. De ‘planologische omgevingsvergunning’, straks ‘omgevingsplanactiviteit (opa)’ blijft gewoon gelden. Tot slot Met het behandelen van de raadsvoorstellen op 14 december 2023 zijn de voorbereidingen voor de verdere implementatie van de Omgevingswet pas begonnen. De komende jaren zullen wij verder moeten werken aan het optimaliseren van het stelsel en onze lokale visies, beleid en regelgeving hierop aan te passen. In 2024 maken wij daarom een start met het opstellen van de Omgevingsvisie om deze in 2025 aan u voor te kunnen leggen voor besluitvorming.

Ook stellen wij een aanpak op om toe te werken naar het definitieve omgevingsplan dat uiterlijk 2032 gereed moet zijn. Deze vervolgstappen zetten wij graag samen met uw raad!