Bijlage 4. Uitwerking bewonersavonden afvalscheiding
Tekst van het document
Uitwerking bewonersavonden Gemeente Krimpen aan den IJssel Juni 2024
Copyright: niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.
Bewonersavonden – de aanpak De inloopavonden geven een gedetailleerd beeld van de zorgen, percepties en behoeften rondom het thema afval binnen de gemeenschap. Door met inwoners in gesprek te gaan, krijg je als gemeente beter inzicht in wat een eventuele financiële prikkel zal doen met inwoners. Door het verkrijgen van inzicht in de ideeën van inwoners kunnen er concretere aanbevelingen worden gedaan m.b.t. het wel/niet invoeren van het recycletarief en de eventuele manier van uitvoering en . communicatie. De bewonersavonden zijn georganiseerd op de volgende dagen/locaties: •
Locatie Raadhuis/foyer: 4 juni 19.00 - 21.00
•
Locatie De Groeiplaneet: 5 juni 19.00 - 21.00
•
Locatie De Tuyter: 10 juni 19.00 - 21.00
Om de opkomst te vergroten hebben we de volgende insteek gekozen: -
Inwoners hoefden zich niet aan te melden voor de bewonersavonden.
-
De bewonersavonden zijn op drie verschillende dagen georganiseerd. Zodat er voor de meeste inwoners altijd een tijdstip is waarop ze langs kunnen komen.
-
De bewonersavonden zijn op drie verschillende locaties georganiseerd voor een toegankelijkere bereikbaarheid.
-
Er was geen plenair programma. Door de losse/informele insteek konden inwoners binnenlopen wanneer het hen uitkwam. Ze konden de vragen stellen waar zij graag antwoord op wilden en daarbij ook weer vertrekken wanneer het hen uitkwam. Daarnaast konden inwoners ook vragenlijsten invullen.
Korte terugblik Er zijn duidelijke parallellen tussen de gesprekken die zijn gevoerd, vooral rond de zorgen over kosten en de behoefte aan betere communicatie en educatie over afvalscheiding en recycletarieven.
Uitkomsten vragenlijsten* Kies de uitspraak die het beste bij u past:
Wat is voor u de belangrijkste reden om uw afval te scheiden? 0
6
19
*aantallen zijn absoluut.
Ik betaal voor het restafval het liefst gezamenlijk, via de afvalstoffenheffing. De heffing hangt dus onder andere af van hoe goed de Krimpenaren afval scheiden. Ik betaal voor het restafval het liefs een eig en tarief per zak restafval die ik weggooi. Hoe beter ik scheid, hoe minder ik betaal.
Afval scheiden is goed voor het milieu en onze planeet.
13
Door goed afval te scheiden betaal ik in de toekomst misschien min der voor het afval. 22
8
Door afval te scheiden geef ik het goede voorbeeld aan de volgende generatie. Ik vind afval scheiden niet belangrijk.
Opvallende uitspraken/observaties 1. Kostenperceptie • De perceptie dat betalen per klepbeweging extra kosten betekent, zorgt voor weerstand. • Mensen hebben vaak geen idee wat ze nu aan afvalstoffenheffing betalen. • Er zijn inwoners die denken dat een recycletarief alles duurder maakt. Dit benadrukt de noodzaak voor de gemeente om de effecten van het recycletarief goed uit te leggen. 2. Communicatie: • Gebruik specifieke voorbeelden uit de inloopavonden voor communicatie en gedragsbeïnvloeding. Dit kan herkenbaarheid en acceptatie vergroten. • Nieuwe buurtbewoners moeten goed geïnformeerd worden over hoe het recycletarief en bronscheiding werken.
3. Tarifering: • Psychologie van de tarifering moet beter uitgewerkt worden, bijvoorbeeld door een aanbetalings- en terugbetalingssysteem of beloningssysteem. • Er zijn maar weinig enthousiaste voorstanders voor een recycletarief. 4. Extra services: • Er is vraag naar extra services zoals: ophalen van grof vuil, wekelijkse groenbakken in de zomer, gratis groenzakjes. 5. Buurtbewoners/sociale controle: • Sommige bewoners scheiden afval goed, maar geven aan dat andere buurtbewoners alles in één bak doen. • Moeilijk om elkaar aan te spreken op dit gedrag. 6. Nascheidingsparadox: • Er zijn inwoners die denken dat nascheiding net zo goed is als vooraf scheiden.
Gedragsbepalers (1/2) De bewonersavonden én vragenlijsten hebben beter inzicht gegeven waarom inwoners eventueel geen afval scheiden (gebrek aan kennis, onduidelijke instructies of gemak). Daarnaast helpt het ons te begrijpen wat inwoners motiveert om wel afval te scheiden (milieubewustzijn, sociale norm of financiële prikkels). De inzichten en antwoorden op de vragenlijsten hebben we verzamelen en geanalyseerd. Vervolgens zijn er gedragsbepalers vastgesteld volgens het CASI gedragsmodel. Het CASI gedragsmodel, dat staat voor Communicatie Activatie Strategie Instrument, en helpt gedragsbeïnvloeding systematisch aan te pakken. In onderstaande tabel hebben we de belangrijkste gedragsbepalers vastgesteld n.a.v. de reacties op de bewonersavonden. Gedragsbepaler Kunnen
Kennis
Omschrijving gedragsbepaler*
Voorbeeld ontvangen reactie
Als mensen het gedrag kunnen vertonen, zullen ze dat ook eerder doen. Omgekeerd vormt ‘niet kunnen’ een belangrijke belemmering. Of iemand iets kan, hangt af van zijn of haar vaardigheden (bijvoorbeeld je analytisch of empathisch vermogen) en middelen (bijvoorbeeld voldoende geld hebben).
•
Als mensen weten wat de voor-, en nadelen van bepaald gedrag zijn, dan kunnen ze die kennis meewegen in hun gedragskeuzes. Zoek vooral naar voor- en nadelen die relevant zijn voor je doelgroep. Je kunt nieuwe kennis overbrengen, maar ook proberen om misvattingen te corrigeren.
•
•
•
• •
Middel/kanaal reactie
“1 keer in de maand gratis grofvuil op halen voor mensen zonder auto.” (middelen) De juiste afvalcontainers heb ik nodig om afval beter te scheiden. Nu gaat alles in de grijze bak. (middelen) “Heb op deze avond voor de 3e x gft + pmd bak besteld hoop dat ze nu komen. Zodat ik mee kan doen om veel minder rest afval te dumpen.” (middelen)
• •
“het beeld dat je per klepbeweging moet gaan betalen, en men heeft het gevoel dat het ‘extra’ gaat kosten. “ “Afval scheiden prima, maar volgens mij is het veel duurder.” “De duidelijke afvalwaaier helpt om beter te scheiden.”
• • •
Facebook Vragenlijst
Interventiestrategie • •
Gedrag behapbaar maken Gevoel van kunnen vergroten.
Interventie • • •
Complimenteren. Herinneren aan successen. Aanmoedigen.
Voorbeeld communicatie • • •
•
Inwonersavond Facebook Vragenlijsten
• •
Sociaal beïnvloeden Doelgericht kennis overdragen
• • • •
Injunctieve norm communiceren: maak duidelijk wat er vanuit de sociale omgeving wordt verwacht. Dynamische norm communiceren: laat zien wat de buurtbewoners doen. Rolmodel als boodschapper. Communicatie over misverstanden: Het is lastig om onjuiste informatie of meningen gebaseerd op misverstanden uit de wereld te helpen. Focus op wat je wilt over brengen en besteed zo min mogelijk aandacht aan het misverstand. Vertel nooit alleen wat niet klopt, geef ook een alternatieve verklaring.
• • • • •
Duimpje omhoog of een smiley bij de verzamelcontainers. ‘Afgelopen maand hebben we xx GFT+E /PMD meer opgehaald, goed bezig!’ De afbeeldingen waarop de norm/aanbied gedrag wordt weergegeven van de gemeente Krimpen aan den IJssel, “GFT+E scheiden is appeltje eitje. ”
‘Dat ziet er netjes uit: GFT+E op ieder gewenst moment aanbieden.’ ‘Steeds meer inwoners bieden het GFT+E afval gescheiden als zij naar buiten gaan.’ ‘Steeds meer mensen op locatie xxx scheiden GFT+E.’ Iemand met een uitstraling/uiterlijk gelijk aan de doelgroep de boodschap laten overbrengen. Al het GFT afval dat wordt ingezameld in de gemeente Krimpen aan den IJssel wordt gebruikt voor biogassen of compost voor de landbouw.
Gedragsbepalers (2/2) Gedragsbepaler Houding
Fysieke omgeving
Weerstand (aversie en scepsis)
Omschrijving gedragsbepaler*
Voorbeeld ontvangen reactie
Als mensen positief staan tegenover het gedrag, zullen ze het eerder uitvoeren. Vooral bij gedrag dat nieuw is voor de doelgroep, kan een positieve houding hieraan bijdragen. Het gaat hierbij niet alleen om de feitelijke vooren nadelen die mensen weten te noemen, maar ook om de waarde die ze aan die verschillende voor- en nadelen toekennen.
•
Het ontwerp van de omgeving bepaalt hoe mensen keuzes maken. Dit wordt ook wel keuze-architectuur genoemd. De omgeving kan ook een bepaalde gedragsnorm oproepen. Zo leidt veel rotzooi op straat tot nog meer rommel en ander asociaal gedrag van mensen. Een ingreep in de fysieke omgeving kan aandacht trekken en ander gedrag stimuleren.
•
Als je probeert om het gedrag van mensen te veranderen, kan dat weerstand oproepen. Weerstand is een sterk motief om gedrag niet te vertonen. Scepsis ontstaat als de doelgroep niet overtuigd is van het nut van de gedragsverandering of de afzender niet vertrouwt. Dit veroorzaakt vaak tegenargumentatie.
• •
• •
•
• • •
•
“Nu de kans om mee te praten/denken! Doen!” ”Het is makkelijk en kost geen moeite.” “Ik betaal voor het restafval het liefst een eigen tarief per zak restafval die ik weggooi. Hoe beter ik scheid, hoe minder ik betaal. Maar met de opmerking dat het per kg eerlijker is dan per zak.”
Middel/kanaal reactie • •
Facebook Vragenlijsten
Interventiestrategie • • • •
Inspelen op identiteit Sociaal beïnvloeden Associaties en emoties aan gedrag koppelen Doelgericht kennis overdragen
Interventie • • • • • •
“Voor het plastic een grote bak en een extra bak voor het groen. Maar daar moet je wel ruimte voor hebben.” ”Ik kan helaas de bijeenkomsten niet bijwonen van wege mijn polyneuropathie! Dus blijf ik zitten met ons afvalprobleem als bewoners van een appartement, met alleen en flinke opbergkast.” GFT scheiden blijft lastig in een flat. (ruimte) “De opening van de groen-minicontainers is niet praktisch.” De juiste afvalcontainers heb ik nodig om afval beter te scheiden. Nu gaat alles in de grijze bak.
• • •
Facebook Inwonersavond Vragenlijst
•
”Het belandt toch allemaal op 1 hoop.” “Het is alleen zo jammer dat er zo al gewoonlijk weer niks met wat de inwoners aandragen gedaan wordt. Maar goed daar zijn we wel aan gewend inmiddels.” “Nooit wordt er geluisterd. Het is allemaal voor de bühne wat ze doen en trekken vervolgens hun eigen plan door”
•
•
•
•
Voorbeeld communicatie
Trots aanspreken Injunctieve norm communiceren: maak duidelijk wat er vanuit de sociale omgeving wordt verwacht. Dynamische norm communiceren: laat zien wat de buurtbewoners doen. Rolmodel als boodschapper. Winst- en verliesframing Communicatie over misverstanden: Het is lastig om onjuiste informatie of meningen gebaseerd op misverstanden uit de wereld te helpen. Focus op wat je wilt over brengen en besteed zo min mogelijk aandacht aan het misverstand. Vertel nooit alleen wat niet klopt, geef ook een alternatieve verklaring.
•
• • • • •
Goed dat jij al bewust bezig bent met milieu/beschermen van onze aarde/duurzaamheid. Wil je daarin een volgende stap zetten? Scheid dan ook jouw bananenschil of klokhuis. Door meer afval te scheiden, heb je invloed op de kosten die je betaalt voor afval. ‘Steeds meer inwoners bieden het GFT+E afval gescheiden als zij naar buiten gaan.’ ‘Steeds meer mensen op locatie xxx scheiden GFT+E.’ Iemand met een uitstraling/uiterlijk gelijk aan de doelgroep de boodschap laten overbrengen. Het GFT afval dat wordt ingezameld in de gemeente Krimpen aan den Ijssel wordt gebruikt voor biogassen of compost voor de landbouw.
Gedrag behapbaar maken. Benutten van automatisch gedrag.
•
Herinneren aan het gewenste gedrag: reminders zijn vooral effectief op de plek waar mensen het gedrag moeten vertonen.
•
De afbeeldingen waarop de norm/aanbied gedrag wordt weergegeven.
Omgaan met aversie en scepsis Associaties en emoties aan gedrag koppelen.
•
Framing van het onderwerp: recycletarief in andere context plaatsen. In plaats van een kostenwijziging is het een manier om meer invloed te hebben op de kosten als inwoner. Winst- en verliesframing
•
Ik betaal voor mijn eigen afval, hoe beter ik scheid, hoe minder ik betaal. Door meer afval te scheiden, heb je invloed op de kosten die je betaalt voor afval.
•
•
Conclusies en aanbevelingen n.a.v. bewonersavonden 1. Communicatie: • Transparantie over kosten en besparingen. • Veel bewoners denken dat het recycletarief alles duurder maakt. Heldere communicatie is nodig om uit te leggen hoe bewoners invloed hebben op de kosten. • Psychologische drempels weghalen: werk aan manieren om de perceptie van extra kosten te verminderen, bijvoorbeeld door helder te communiceren over de werkelijke impact van het recycletarief. • Er moet duidelijk gecommuniceerd worden waarom de gemeente voor bronscheiding kiest. • Gebruik specifieke voorbeelden en anekdotes uit de bewonersavonden om communicatiecampagnes realistischer en herkenbaarder te maken. 2. Handelingsperspectief/inrichting fysieke ruimte: • Voorzieningen zoals groen-minicontainers moeten praktisch en toegankelijk zijn. De hoogte van de inworp bij GFTvoorzieningen moet gebruiksvriendelijk zijn, vooral voor oudere mensen. • Overweeg het aanbieden van extra services zoals het ophalen van grof vuil, wekelijkse groenbakken in de zomer, en gratis groenzakjes, omdat dit vaak verzocht wordt door bewoners. 3. Het gevoel van kunnen vergroten: • Educatie over effectieve afvalscheiding. Bijv. door de inzet van een afvalcoach of het vaker organiseren van inloopavonden. • Deel praktische tips en trucs voor thuisgebruik.
Bijvoorbeeld laten zien dat je de etensresten/groente schillen na het koken kunt verzamelen in een vergiet/pan en zo apart weg kan gooien in de GFT afvalbak. • Extra services overwegen: overweeg het aanbieden van extra services waar bewoners om vragen.
Waldeck Pyrmontstraat 5-7 | 5652 AD Eindhoven 040 - 780 25 51 | www.debries.eu | www.debrieswebshop.eu