Bijlage 2. Veerkracht analyse Krimpen ad IJssel

Krimpen a/d IJssel

Veerkracht analyse

september 2023

Veerkracht analyse

Inleiding Deel I

3 Introductie

4

Achtergrond Bevindingen landelijk onderzoek Handelingsperspectieven In breder perspectief Deel II

Veerkrachtanalyse Krimpen a/d IJssel

12

Inleiding Veerkracht analyse Krimpen a/d IJssel In de meeste buurten en wijken leven mensen prettig samen op een manier die hen past. Voor deze bewoners is de buurt een solide basis voor een waardevol leven. Maar er zijn ook gebieden waar die positieve basis er niet is, omdat belemmeringen het prettig samenleven in de weg staan. In een tijd dat het woningtekort en de klimaatdoelen de woonagenda bepalen, is het belangrijk om dat niet te vergeten. Want de keuzes van nu, zijn bepalend voor de samenleving van morgen. De analyse die voor u ligt geeft een beeld van de veerkracht in Krimpen a/d IJssel. Wie woont er nu in welke buurt, hoe gaat het in die buurten, wat verandert daarin de laatste jaren en wat kan dat betekenen voor die buurten en voor de stad als geheel? Zijn er grote verschillen en wat betekent dat, welke gebieden vragen extra aandacht en welke gebieden tonen veerkracht? Deze notitie bestaat uit twee delen. In het eerste deel geven we invulling aan het begrip Veerkracht. We besteden aandacht aan de conclusies uit de landelijke onderzoeken ’Veerkracht in het corporatiebezit’ (2018, 2020, 2023) die Circusvis samen met In.Fact.Research heeft uitgevoerd en staan we kort stil bij de mogelijkheden om de veerkracht van de buurten te versterken. In het tweede deel zoomen we met behulp van zeven veerkrachtkaarten in op de gemeente Krimpen a/d IJssel.

Daarbij kijken we om te beginnen puur feitelijk. Ter afsluiting geeft Circusvis – mede op basis van een aantal gesprekken die we met professionals uit Krimpen hebben gevoerd en onze kennis en ervaring in tientalen andere gemeenten - een korte reflectie op het Krimpen a/d IJssel dat de kaarten ons laten zien. 3

Samengevat typeren we Krimpen als een gemeente waar op het eerste gezicht weinig aan de hand is. Het corporatiebezit is goed verspreid over de gemeente en met uitzondering van de Vijverflats zijn er geen gebieden die opvallen vanwege de samenhang tussen aandeel kwetsbare groepen en overlast en onveiligheid. Vergeleken met de gemeenten aan de andere kant va de Algerabrug geeft dat een rustig beeld. Onder dat rustige beeld lijkt echter wel iets te sluimeren omdat in grote delen van de gemeente de laatste jaren zowel de overlast en onveiligheid – weliswaar licht – als het aandeel kwetsbare bewoners is toegenomen. Dat is een indicator van het ontbreken van de benodigde veerkracht om veranderingen in bewonerssamenstelling goed op te kunnen vangen. Het is goed om te begrijpen wat daarvan de achtergrond is, zodat Krimpen kan doen wat nodig is om haar ambitie van Veerkrachtig Krimpen te verwezenlijken. In onze reflectie aan het ende van deze notitie geven we daarbij enkele overwegingen. Wij hopen dan ook dat onze analyses en reflectie aanleiding geven voor een gesprek met en over uw gemeente, over de bijdrage die bewoners en organisaties aan Krimpenkunnen leveren en de samenwerking die daarbij nodig is. Wij wensen u veel succes bij het vervolg.

Circusvis

Veerkracht analyse

Introductie

“

De Veerkracht van een buurt geeft aan hoe de buurt weet om te gaan met een verandering in de bewonerssamenstelling.

Onderzoek ‘Veerkracht in het corporatiebezit’

Introductie Onderzoek ‘Veerkracht in het corporatiebezit’ in opdracht van aedes Veerkrachtige buurten Met de term ‘veerkracht’ introduceerde Aedes in 2018 een nieuwe aanduiding voor hoe het gaat met een buurt. Daarvoor werd al jaren ‘de leefbaarheid’ gebruikt als graadmeter. Dat blijft zo, maar het inzicht over veerkracht voegt daar iets aan toe. De termen ‘leefbaarheid’ en ‘veerkracht’ van buurten zijn goed te vergelijken met ‘gezondheid’ en ‘weerstand’ van het menselijk lichaam. Een mens kan niet ziek zijn, maar wel een lage weerstand hebben. Ze is dan niet goed bestand tegen invloeden van buiten. Iets vergelijkbaars zien we bij een buurt. De leefbaarheid kan goed zijn, maar de veerkracht laag. De buurt is dan niet goed bestand tegen de druk die een toename van bewoners in een kwetsbare positie er teweegbrengt. Landelijk veerkracht onderzoek In opdracht van Aedes hebben In.Fact.Research en Circusvis met het onderzoek ‘Veerkracht in het corporatiebezit’ uit 2018 aangetoond dat er een toename is van kwetsbare groepen in corporatiewoningen, dat zich dit in het bijzonder voordoet in buurten met een hoog aandeel corporatiebezit en dat tegelijkertijd de overlast in deze buurten toeneemt en de veiligheid afneemt. De updates van dit onderzoek in 2020 en 2023 hebben deze samenhang beeld bevestigd.

De figuren op deze pagina laten de verandering in de huurderpopulatie van corporatiewoningen heel duidelijk zien. Aedes Veerkrachtkaarten De inzichten die de onderzoeken gaven en het kaartmateriaal 6

waarop de situatie in buurten, steden en regio’s gedetailleerd voor alle woningcorporaties beschikbaar kwamen, leidden tot veel dynamiek. Ze waren bij veel woningcorporaties de aanleiding voor een kritische beschouwing van het eigen strategisch portefeuillebeleid, de inzet van het sociaal beheer en zaken zoals de woonruimteverdeling. De in het Aedes datacentrum beschikbare kaarten brachten betrouwbare en voor het gehele land vergelijkbare informatie. De veerkrachtonderzoeken en veerkrachtkaarten hebben de afgelopen jaren een belangrijk functie gekregen in de dialoog van woningcorporaties met bewoners, gemeenten, politie, zorgen welzijnsorganisaties. De kaarten zijn in veel gemeenten input bij het maken van prestatieafspraken en woonvisies. Overal in het land wordt verdiepend onderzoek gedaan naar de lokale situatie en verkend hoe de veerkracht in wijken kan worden versterkt.

(Boven) Aandeel huishoudens naar inkomensgroep in het corporatiebezit onder de liberalisatiegrens (sociale huur) 1998-2021 (In.Fact.Research, 2022) (Onder) Ervaren gezondheidsproblemen van bewoners per inkomensgroep in 1998 en 2021 (In.Fact.Research, 2022)

Introductie

Alle bewoners

achtergronden Zelfredzaamheid en samenredzaamheid Het veerkrachtonderzoek legt het verband tussen zelfredzaamheid, samenredzaamheid en leefbaarheid. Bij zelfredzaamheid gaat het om de mate waarin een individu in staat is om voor zichtzelf te zorgen. Daartoe behoort ook omgaan met prikkels van buiten die het eigen welzijn aantasten. Bij samenredzaamheid gaat het om de mate waarin de samenstelling van de buurt de (zelf)redzaamheid van bewoners vergroot of verlaagt. Of eenvoudiger gezegd: bevordert (minder problemen, meer ontwikkelkansen) of schaadt (meer problemen, minder kansen) de woonomgeving de zelfredzaamheid van het individu. Om een beeld te krijgen van de zelfredzaamheid van bewoners wordt in het onderzoek gekeken naar de aanwezigheid van een aantal populaties in de wijk waarvan bekend is dat de kans groot is dat ze minder zelfredzaam zijn. Dit noemen we kwetsbare bewoners. Kwetsbare bewoners Mensen kunnen om allerlei redenen kwetsbaar zijn. Daarbij kan het gaan over armoede, over gezondheidsproblemen, over belemmeringen op het gebied van taal of cultuur en dit meestal in combinatie. De groepen waar we in deze analyse rekening mee houden zijn mensen: • Die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering (CBSmicrodata); • Met een herkomst uit een van de vluchtelingenlanden (CBSmicrodata); 7

• Met een licht verstandelijk beperking (WoonZorgwijzer); • Met een psychiatrische aandoening; (WoonZorgwijzer); • Meet meervoudige, chronische somatische aandoeningen en mobiliteitsbeperkingen (WoonZorgwijzer);

Niet alle overlast veroorzakers behoren tot de groep kwetsbare bewoners. Bijvoorbeeld studenten.

Hierbij kijken we niet naar al die groepen afzonderlijk, maar naar een index waar de aanwezigheid van al deze groepen in tot uitdrukking komt. Overlast en onveiligheid Om een beeld te krijgen van het effect van de samenstelling op de leefbaarheid wordt ingezoomd op de dimensie ‘Overlast en onveiligheid’ uit de Leefbaarometer 3.0, omdat deze direct samenhangt met de manier waarop mensen samenleven. De score op overlast en onveiligheid is deels gebaseerd op feitelijke meldingen en deels op de beleving van bewoners zelf, onderverdeeld in ervaren overlast en ervaren onveiligheid. Die eigen beleving is wezenlijk, want die is bepalend voor het gedrag van mensen. Samenhang Een sterke samenhang tussen aanwezigheid van kwetsbare groepen en overlast/onveiligheid betekent niet automatisch dat kwetsbare groepen feitelijk overlast en onveiligheid veroorzaken (feitelijke gebeurtenis), maar kan evengoed impliceren dat kwetsbare bewoners het moeilijker vinden om zich te verhouden tot verstoringen in de buurt (ervaren overlast of veiligheid). Vanuit het idee van een samenleving waarin iedereen een kans heeft op een gezond en perspectiefvol leven, zijn beide wezenlijke kenmerken van een buurt met te weinig veerkracht.

Mensen die slecht reageren op overlast (escalatie)

Mensen wiens welzijn sterk wordt beïnvloed door overlast (meldingen en veiligheidsgevoel)

overlast veroorzakers

Kwetsbare bewoners ervaren eerder overlast en onveiligheid, vinden het vaak moeilijker om er mee om te gaan en zijn regelmatig zelf de bron van overlast of onveilige situaties Schematische weergave relatie bewoners en overlast (Circusvis)

“

Een toenemende concentratie van bewoners in een kwetsbare positie gaat over het algemeen samen met meer overlast en onveiligheid.

Onderzoek ‘Veerkracht in het corporatiebezit’

Introductie tweedeling op de loer Versterkende trends in Nederland De veerkrachtonderzoeken laten zien dat veel steden meer en meer uit elkaar worden getrokken en een tweedeling op de loer ligt (als die er al niet is). Dat heeft te maken met drie elkaar versterkende trends. 1. Kwetsbare bewoners concentreren in corporatiebuurten. De sociale huursector wordt meer en meer bewoond door de laagste inkomensgroep, waaronder veel kwetsbare bewoners. Deze toename gaat het snelst in de gebieden waar het aandeel corporatiewoningen het grootst is (zogenaamde corporatiebuurten) en waar al veel kwetsbare bewoners wonen (zie ook de figuur boven). Een bewoner van een sociale huurwoning heeft dus steeds vaker een buurman of buurvrouw die (ook) minder zelfredzaam is. 2. De ontwikkeling van corporatiebuurten blijft achter. Het algemene beeld is dat het qua leefbaarheid niet goed gaat met wijken met een groot aandeel corporatiebezit (zie ook de figuur onder). De verschillen met de rest van Nederland zijn groot en worden groter. Vooral op de dimensie overlast en onveiligheid is dat merkbaar. De drie nationale veerkrachtonderzoeken hebben laten zien dat als er in de directe woonomgeving meer dan 60% van de woningen in bezit van corporaties is, een gemiddeld positieve ontwikkeling van overlast en veiligheid omslaat in een negatieve ontwikkeling.

En daarbij geldt: hoe groter de concentratie (tot zo’n 80%) hoe ongunstiger de ontwikkeling. 9

3. Corporatiebuurten liggen vaak dicht bij elkaar. Al enkele decennia is de trend dat corporaties bewust (door verkoop) of gedwongen (door grondpolitiek) zich steeds verder terugtrekken in de corporatiebuurten. In 2020 bevond 34% van het corporatiebezit zich in een gebied waarin het aandeel corporatiewoningen 60% of meer is (12% met aandeel 80% of meer). In veel gemeenten liggen deze corporatiebuurten dicht bij elkaar en op afstand van buurten met heel weinig corporatiewoningen Tweedeling De combinatie van deze drie trends vormt een duidelijke aanwijzing dat in Nederland de afstand tussen mensen binnen en buiten de sociale huursector in verschillende opzichten groter is geworden. Er is in Nederland niet alleen een situatie ontstaan waarin kwetsbare mensen geconcentreerd samenleven in corporatiebuurten. We hebben het ook toegestaan dat inwoners van corporatiebuurten zich minder gezond en minder veilig zijn gaan voelen. En dit zijn juist de basisvoorwaarden voor sociale acceptatie en zelfrealisatie. We kunnen dus rustig stellen dat het wonen en opgroeien in eenzijdige corporatiebuurten niet alleen bepaalt hoe en met wie je samenleeft, maar ook voor wat je kansen zijn in het leven.

NB. Het laatste veerkrachtonderzoek (2023) laat zien dat deze drie trends in de periode 2018-2021 iets zijn afgezwakt. Het is echter te vroeg om te zeggen of dit duidt op een structurele of incidentele verandering.

(Boven) Aandeel en ontwikkeling van kwetsbare bewoners i.r.t. het aandeel corporatiebezit in een buurt of wijk. (In.Fact.Research, 2022). (Onder) Score op overlast en onveiligheid t.o.v,. het landelijk gemiddelde i.r.t. het aandeel corporatiebezit in een buurt of wijk. (In.Fact.Research, 2022)

Introductie Matrix handelingsperspectieven veerkracht

Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht Verbetering van de Veerkracht vraagt altijd om inzet op verschillende fronten. Circusvis gebruikt hierbij de Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen inzet op het verbeteren van de bestaande dynamiek in een buurt (omgaan met concentratie kwetsbare bewoners) én inzet op het creëren van nieuwe dynamiek (tegengaan van concentratie kwetsbare bewoners). Voor beide geldt dat benodigde maatregelen zich zowel op de bewoners als de de fysieke structuur kunnen richten.

De oplossing komt nooit uit een richting. Het is altijd een combinatie van de vier handelingsperspectieven.

§

Een effectieve aanpak berust altijd op een breed gedragen, domeinoverstijgende probleemanalyse.

§

Problemen manifesteren zich vaak op het niveau van de wijk, maar de oplossingen liggen vaak op het niveau van de stad of de regio.

§

Een succesvolle aanpak is niet een serie projecten en tijdelijk, maar een programma en veeljarig.

§

Het vraagt leiderschap om over het organisatiebelang en gemeentebelang heen te durven kijken.

WONING

§

VERBETEREN

BEWONER

Als eigenaar, verhuurder en beheerder van woningen in een wijk, vervullen woningcorporaties een belangrijke plaats binnen dat netwerk.

de aanpak moet aansluiten op zowel de specifieke kenmerken van de wijk (wat heeft de wijk nodig) als de specifieke kenmerken van de samenwerkende partners en bewoners (wat biedt vertrouwen).

DOORBREKEN

LEEFOMGEVING

WONINGPROGRAMMA

Kwaliteit van gebouwen, voorzieningen en openbare ruimte

Woningen toevoegen en slopen, en infrastructuur veranderen

S O C I A L E A A N PA K

WONINGGEBRUIK

Zekerheid bieden, begeleiden en kansen vergroten

Veranderen van instroom, gebruik of eigendom

O R I E N TAT I E

Integrale en domeinoverstijgende samenwerking Waar de veerkracht in het geding is, hebben bewoners hulp nodig van samenwerkende organisaties met de kennis en middelen die voor kwetsbare bewoners het verschil kunnen maken. Het functioneren van dat netwerk is de sleutel van succes.

B E S TA A N D E D Y N A M I E K

In welke verhouding de inzet op de verschillende fronten nodig is hangt af van de situatie in een gebied. Lessen uit de praktijk Circusvis heeft de laatste 3 jaar op veel plekken ervaring opgedaan met het werken aan veerkrachtige wijken. Het belangrijkste inzicht is dat er geen algemeen recept is, maar dat 10

Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht (Circusvis)

Veerkrachtige buurten

STAD

in breder perspectief Verschillende schaalniveaus De 4 handelingsperspectieven uit de Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht zijn gericht op het creëren en functioneren van buurten en wijken met voldoende samenredzaamheid, zodat ze tegen een stootje kunnen. Ook op andere schaalniveaus dan het buurt- of wijkniveau is veerkracht belangrijk. Gemeentebesturen hebben zorg voor de veerkracht van de stad als geheel en leggen hierbij de koppeling tussen de economische, culturele en ruimtelijke kwaliteiten van de stad. In het sociale domein gaat veel aandacht naar de sociale veerkracht van het individu. Hierbij gaat het vooral om wat een individu nodig heeft om overeind te blijven en verder te komen. Met gezondheid, inkomen, talentontwikkeling (opleiding en werk) en participatie als sleutelbegrippen. De figuur hiernaast laat zien dat het schaalniveau van de wijk niet alleen het verbindende middenniveau is, maar ook deel uitmaakt van beide andere niveaus. Voor het individu is een prettige woning in 11

ECONOMIE

C U LT U U R

LEEFOMGEVING

WONINGPROGRAMMA

Kwaliteit van gebouwen en openbare ruimte

Woningen slopen, transformeren en toevoegen

RUIMTE EN INFRASTRUCTUUR

TA L E N T ONTWIKKELING

PA R T I C I PAT I E

WONINGGEBRUIK

Meedoen, sociale cohesie, tegengaan ondermijning

Veranderen van instroom, eigendom of gebruik

GEZONDHEID

INKOMEN

een veerkrachtige wijk belangrijk voor de sociale participatie, voor de stad is het woningbestand in de wijken een belangrijke uiting van zowel de economische, culturele als ruimtelijke kwaliteit van de stad.

WIJK

Werken aan veerkrachtige wijken reikt daarmee veel verder dan de wijk zelf.

INDIVIDU

Werken aan Veerkracht in een breder perspectief (Circusvis)

Veerkracht analyse

Krimpen aan den IJssel

analyse Krimpen a/d IJssel veerkrachtkaarten Op de volgende pagina’s geven we aan de hand van zeven kaarten inzicht in de veerkracht van de buurten in Krimpen a/d IJssel. De set kaarten hebben peildatum 2020 en zijn de meest actuele downloads uit het datacentrum van Aedes aangevuld met een eigen focuskaart. Deze kaarten zijn gebaseerd op dezelfde bronnen die ten grondslag lagen aan de landelijke uitkomsten uit het onderzoek ‘Veerkracht in het corporatiebezit’. Bronnen zijn de CBSmicrodata, de WoonZorgwijzer en de Leefbaarometer. Voor de herkenbaarheid hebben we in deze rapportage een topografische laag over de kaarten gelegd. Ter bevordering van het begrip van de in de kaarten getoonde opbouw van Krimpen a/d IJssel, is Circusvis ook zelf ter plekke gaan kijken. Afgesloten wordt met een samenvattend beeld bij de situatie in 2020, de ontwikkeling 2014 – 2020 en de veerkracht van Krimpen a/d IJssel en een korte reflectie van Circusvis – op basis van haar kennis en ervaring in tientalen andere gemeenten – op het Krimpen a/d IJssel dat

13

de kaarten ons laten zien. Op de volgende pagina’s komen achtereenvolgens de volgende kaarten aan de orde:

•

Overzichtskaart status overlast en onveiligheid.

•

Overzichtskaart status overlast en onveiligheid in de regio.

•

Overzichtskaart aandeel kwetsbare bewoners.

•

Overzichtskaart ontwikkeling aandeel kwetsbare bewoners in de regio.

•

Overzichtskaart aandeel corporatiebezit.

•

Overzichtskaart aandeel corporatiewoningen in de regio.

•

Overzichtskaart ontwikkeling overlast en onveiligheid.

•

Overzichtskaart ontwikkeling overlast en onveiligheid in de regio.

•

Overzichtskaart ontwikkeling kwetsbare bewoners.

•

Overzichtskaart ontwikkeling aandeel kwetsbare bewoners in de regio.

•

Signaleringskaart Veerkracht.

•

Overzichtskaart Veerkracht in de regio.

analyse Krimpen a/d IJssel Situatie overlast en onveiligheid Kaart 1 toont het niveau van overlast en onveiligheid in 2020 ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Deze kaart toont sterke verschillen. De problemen rond overlast en onveiligheid concentreren zich in het bijzonder in winkelgebied Crimpenhof (1) en rond de Vijverflats (2). Dit zijn de (donker)rode gebieden op de kaart. Dat het winkelcentrum Crimpenhof laag scoort is een heel normaal beeld voor een stadcentrum. De problemen rond overlast en onveiligheid zijn in het centrum meestal niet bewonersgerelateerd Daarnaast vallen ook enkele grotere donkeroranje gebieden op waar de problemen rond overlast en onveiligheid duidelijk groter zijn dat het landelijk gemiddelde. In Kortland-Noord de Wethouder Brouwerstraat e.o. (3) en de Vogelbuurt (4), in Kortland-Zuid de Schildersbuurt (5) en Sleedoornlaan e.o. (6) en in Langeland de Populierenlaan/Vijverlaan e.o. (7). De rest van de gemeente kleurt voornamelijk licht oranje (score iets slechter 14

dan gemiddeld in Nederland) geel (score gelijk aan gemiddeld in Nederland) of groen. De groene gebieden (score (iets) beter dan gemiddeld in Nederland) bevinden zich bijna allemaal aan de randen van de gemeente.

Boveneind

Langeland

3.

Kortland-Noord

7.

4.

6

Oud Krimpen 1.

Kortland-Zuid

2.

5.

Lansingh-Zuid

Kaart 1 - Deze kaart toont het niveau van overlast en onveiligheid in 2020 ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. (Bron: Leefbaarometer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Berkel en Rodenrijs

regio Situatie overlast en onveiligheid

Nieuwerkerk a/d IJssel

Als we uitzoomen naar de regio, dan zien we vooral gebieden die qua overlast en onveiligheid veel slechter en gebieden die veel beter scoren dan het landelijk gemiddelde. Het zwaartepunt van de overlast en onveiligheid ligt overduidelijk in de gemeente Rotterdam. Dit betreft een groot en aaneengesloten gebied dat veel tot zeer veel slechter scoort dan gemiddeld. Daarnaast scoren ook meerdere gebieden in de naastgelegen gemeente Capelle a/d IJssel veel slechter dan het landelijk gemiddelde.

Capelle a/d IJssel

Krimpen a/d IJssel Rotterdam

De omliggende gemeenten Barendrecht, Ridderkerk en Nieuwerker a/d IJssel scoren vergelijkbaar met het niveau in Krimpen.

Ridderkerk

Kaart 1b - Deze kaart toont het niveau van overlast en onveiligheid in 2020 ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. (Bron: Leefbaarometer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Barendrecht 15

analyse Krimpen a/d IJssel Situatie aandeel kwetsbare bewoners De ruimtelijke verdeling van de kwetsbare bewoners in Krimpen a/d IJssel in 2020 is weergegeven in Kaart 2. Alleen in Kortland-Noord (Nieuwe Vlietflat e.o.) en Kortland-Zuid (Vijverflats e.o.) zijn gebieden te vinden waar veel kwetsbare bewoners wonen (oranje op de kaart). Beiden gebieden worden gekenmerkt door grote flatgebouwen. Daarnaast zijn in Boveneind-Noord (Zandrak e.o.) en in Kortland-Noord enkele gebieden te vinden waar het aandeel ongeveer gelijk is aan het landelijk gemiddelde (geel). De rest van de stad kleurt voornamelijk blauw wat betekent dat het aandeel kwetsbare bewoners hier (zeer) gering is. De cijfers op de kaart verwijzen naar de op kaart 1 benoemde plekken met veel of bovengemiddelde problemen rond overlast en onveiligheid. Alleen bij de Vijverflats (2) en in mindere mate in de Vogelbuurt (4) gaat een hogere concentratie van kwetsbare bewoners gepaard met relatief veel overlast. In de andere gebieden is die relatie er niet. 16

Andersom kennen de Middenweteringflats wel een groter aandeel kwetsbare bewoners zonder dat dat samengaat met een grotere problematiek rond overlast en onveiligheid. Boveneind

Langeland

3.

Oud Krimpen

Kortland-Noord

7.

4.

6

1.

Kortland-Zuid

2.

5.

Lansingh-Zuid

Kaart 2 - Deze kaart toont het aandeel kwetsbare bewoners per buurt in 2020. (Bron: CBS Microdata, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Berkel en Rodenrijs

regio Situatie aandeel kwetsbare bewoners

Nieuwerkerk a/d IJssel

Met name in de gemeenten Rotterdam en Capelle a/d IJssel zijn grotere concentraties van kwetsbare bewoners te vinden. In de overige kleinere plaatsen is het aandeel kwetsbare bewoners gemiddeld tot zeer weinig.

Capelle a/d IJssel

Krimpen a/d IJssel Rotterdam

Ridderkerk

Kaart 2b - Deze kaart toont het aandeel kwetsbare bewoners per buurt in 2020. (Bron: CBS Microdata, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Barendrecht 17

analyse Krimpen a/d IJssel Situatie aandeel corporatiebezit Kaart 3 geeft het aandeel en de spreiding van de corporatiewoningen weer. Het aandeel (37%) is in de gemeente Krimpen a/d IJssel aanzienlijk hoger dan het landelijk gemiddelde (29%). In Krimpen a/d IJssel is het corporatiebezit verspreid over alle wijken in de gemeente. Het aandeel corporatiewoningen verschilt wel per wijk. De grootste concentraties bevinden zich in Kortland-Noord (Nieuwe Vlietflat e.o. en Patrijzenstraat e.o.), Kortland-Zuid (Vijverflats e.o.), Langeland (Tijm e.o.) en Oud Krimpen (Verbindingsweg e.o.). In deze gebieden bedraagt het aandeel corporatiewoningen (veel) meer dan 80%. Daarnaast zijn ook een aantal gebieden met meer dan 60% corporatiewoningen te vinden in Kortland-Noord (Buys Ballotsingel e.o. en Burgemeester Aalberslaan e.o.) en Langeland (Vijverlaan e.o.).

Ook in deze kaart verwijzen de nummers naar de plekken uit kaart 1 waar de problematiek rond overlast en onveiligheid boven het landelijk gemiddelde ligt. Deze plekken zijn bijna allemaal gebieden waar de helft of meer van het aantal woningen een corporatiewoning is. Dat geldt ook voor de Vijverflats, waar de overlastproblematiek in Krimpen volgens de gebruikte data het grootst is. Deze kaart laat echter ook zien dat de aanwezigheid van corporatiebezit geen betrouwbare indicator is voor de aanwezigheid van problemen rond overklast en onveiligheid. Er zijn gebieden met veel corporatiewoningen zonder veel problemen, en gebieden met relatief veel problemen waar het aandeel corporatiewoningen niet opvallend groot.

Boveneind

Langeland

3.

Kortland-Noord

7.

4.

6

1.

Kortland-Zuid

2.

Oud Krimpen

5.

Lansingh-Zuid

In de andere wijken is het aandeel corporatiebezit veelal lager dan 45% en in sommige delen zelfs lager dan 10%. Kaart 3 - Deze kaart toont het aandeel corporatiebezit per buurt in 2020. (Bron: CBS Microdata, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

18

Berkel en Rodenrijs

regio Situatie aandeel corporatiebezit

Nieuwerkerk a/d IJssel

Een blik op deze kaart laat zien dat er wel grote verschillen bestaan in de spreiding van de corporatiewoningen over de verschillende gemeenten. In alle gemeenten in de regio zijn grotere concentraties corporatiewoningen te vinden. In de gemeente Krimpen a/d IJssel en Barendracht zijn deze concentraties relatief beperkt in omvang.

Capelle a/d IJssel

Krimpen a/d IJssel Rotterdam

Ridderkerk

Kaart 3b - Deze kaart toont het aandeel corporatiewoningen per buurt in 2020. (Bron: CBS Microdata, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Barendrecht 19

analyse Krimpen a/d IJssel ontwikkeling overlast en onveiligheid Het begrip bij de opbouw van de gemeente wordt groter als het hiervoor geschetste beeld (‘de foto’) wordt geplaatst in een meerjarige ontwikkeling (‘de film’). Kaart 4 toont de ontwikkeling van overlast en onveiligheid in de periode 2014 – 2020. Met oranje als dominante kleur is het beeld dat de overlast en onveiligheid in een groot deel van Krimpen a/d IJssel is verslechterd. Opvallend is de rode vlek in het gebied rond de Meidoornstraat. Hier is de ontwikkeling van de overlast en onveiligheid het meest achtergebleven (sterk verslechterd.) Ook opvallend is het grote aaneengesloten oranje gebied aan de oostkant van de gemeenten. Dat wijst erop dat grote delen van Langeland en het oostelijk deel van Boveneind in een negatieve spiraal zitten. Dat is duidelijk anders in het noordelijk (gebied rond Middenweteringpark) en westelijk deel (Oud Krimpen) van de gemeente waar de ontwikkeling van overlast en onveiligheid bijna overal is verbeterd. 20

Inzoomend op de ontwikkeling van de overlast en onveiligheid in de genummerde gebieden waar de problemen nu het grootst zijn (Kaart 1) zien we dat overlast en onveiligheid bijna overal is toegenomen. Deze gebieden lijken dus in een negatieve ontwikkeling te zitten, met de omgeving rond de Meidoornstraat voorop. Ook qua ontwikkeling in de overlast en onveiligheid is er geen duidelijke verband met de aanwezigheid van corporatiewoningen. Er zijn buurten met veel corporatiewoningen die zich gunstig (Middenweteringflats) en minder gunstig (zoals de Meidoornstraat) hebben ontwikkeld. En er zijn buurten met relatief weinig corporatiebezit die zich ongunstig hebben ontwikkeld zoals het gebied populierenlaan/Vijverlaan.

Boveneind

Langeland

3.

Kortland-Noord

7.

4.

6

1.

Kortland-Zuid

2.

Oud Krimpen

5.

Lansingh-Zuid

Kaart 4 – Deze kaart toont de ontwikkeling van overlast en onveiligheid over de periode 2014-2020 ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. (Bron: Leefbaarometer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Berkel en Rodenrijs

regio ontwikkeling overlast en onveiligheid

Nieuwerkerk a/d IJssel

De ontwikkeling op het gebied van overlast en onveiligheid in de regio in de periode 2014 – 2020 toont een gevarieerd beeld. Wat opvalt is dat er in de omliggende gemeenten, in vergelijking met Krimpen a/d IJssel, meer groen te zien is. Hier is sprake geweest van een positieve ontwikkeling.

Capelle a/d IJssel

Vooral in Rotterdam zijn er echter ook gebieden die een veel slechtere ontwikkeling hebben meegemaakt qua overlast (rood).

Krimpen a/d IJssel Rotterdam

Ridderkerk

Kaart 4b – Deze kaart toont de ontwikkeling van overlast en onveiligheid over de periode 2014-2020 ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. (Bron: Leefbaarometer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Barendrecht 21

analyse Krimpen a/d IJssel Ontwikkeling aandeel kwetsbare bewoners Kaart 5 laat zien hoe het aandeel kwetsbare bewoners zich over de periode 2014-2020 heeft ontwikkeld. Wat het meest opvalt is dat er in Krimpen nauwelijks plekken zijn waar het aandeel kwetsbare bewoners is afgenomen (groen). Dat is geen gebruikelijk beeld. Er zijn verspreid over de gemeente wel een flink aantal gele vlekken. Hier is het aandeel kwetsbare bewoners min of meer gelijk gebleven. De trend in Krimpen is echter dat het aandeel kwetsbare bewoners in de periode 2014-2020 in alle delen van de gemeente is toegenomen. Dit zijn de aaneengesloten oranje vlekken op de kaart. Waarbij licht oranje duidt op een toename in gebieden waar het aandeel nog klein is, en donkeroranje op een toename in gebieden waar het aandeel al groter is, zoals in de Vogelbuurt, en Boveneind noord. Ook in de Vijverflats, waar het aandeel kwetsbare groepen al zeer groot is, is sprake geweest van een toename van het aandeel kwetsbare bewoners. 22

De toename van het aandeel kwetsbare bewoners in Krimpen kan verschillende verklaringen hebben. Het kan te maken hebben met de samenstelling van de instroom van nieuwe bewoners (wie komt er wonen?), maar ook met de uitstroom van bestaande bewoners (wie verlaat de wijk). Tenslotte kunnen bestaande bewoners een ontwikkeling doormaken. Kwetsbare bewoners kunnen sterker worden, maar sterke bewoners kunnen ook kwetsbaar worden (bijvoorbeeld door ouderdom, gezondheid en inkomensveranderingen). Vaak is de trend het gevolg van een combinatie van de effecten van instroom, uitstroom en ontwikkeling.

Boveneind

Langeland

3.

Kortland-Noord

7.

4.

6

1.

Kortland-Zuid

2.

Oud Krimpen

5.

Lansingh-Zuid

Kaart 5 - Deze kaart toont wat het aandeel kwetsbare bewoners is en hoe dat zich tussen 2014 en 2020 heeft ontwikkeld. (Bron: CBS microdata en WoonZorgwijzer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Berkel en Rodenrijs

regio Ontwikkeling aandeel kwetsbare bewoners

Nieuwerkerk a/d IJssel

Wat opvalt is dat deze kaart voor een groot deel groen en geel kleurt. Waar de kaart groen kleurt is sprake van een afname van het aandeel kwetsbare bewoners en waar het geel kleurt is het aandeel is het aandeel ongeveer gelijk gebleven.

Capelle a/d IJssel

Vooral in Rotterdam Zuid en in enkele gebieden in de omliggende gemeenten is ook sprake geweest van een (sterke) toenemend aandeel van kwetsbare bewoners. Deze gebieden kleuren rood op de kaart.

Krimpen a/d IJssel Rotterdam

Ridderkerk

Kaart 5b - Deze kaart toont wat het aandeel kwetsbare bewoners is en hoe dat zich tussen 2014 en 2020 heeft ontwikkeld. (Bron: CBS microdata en WoonZorgwijzer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Barendrecht 23

analyse Krimpen a/d IJssel Signalering Veerkracht De Veerkracht van een buurt geeft aan hoe de buurt weet om te gaan met een verandering in de bewonerssamenstelling. De veerkracht signaleringskaart (Kaart 6) kleurt deels grijs. Dat betekent dat in deze gebieden het aandeel kwetsbare bewoners niet is toegenomen, waardoor er geen uitspraak kan worden gedaan over de veerkracht. Van de buurten waar het aandeel kwetsbare bewoners wel is toegenomen, toont ongeveer de helft zich veerkrachtig (oranje en blauw) en anderen niet (rood). De gebieden die qua Veerkracht het meest opvallen zijn de fel rood gekleurde gebieden. Dit zijn de buurten waar de ontwikkeling aanleiding geeft tot concrete zorgen omdat er al relatief veel problemen zijn, deze problemen de laatste jaren zijn toegenomen en tegelijkertijd de druk op deze gebieden toeneemt door een groeiend aandeel kwetsbare bewoners. Het gaat om de Vogelbuurt in Kortland- Noord, het gebied rond de Meidoornstraat, de Schildersbuurt en de Vijverflats in Kortland Zuid, en het stukje bij de

24

Vijverlaan/Populierenlaan in Langeland. In deze buurten lijkt extra aandacht noodzakelijk om een verdere escalatie van problemen te voorkomen.

2.

Boveneind

Daarnaast kent Krimpen veel plekken waar de huidige problematiek weliswaar nog beperkt is, maar waar wel iets lijkt te sluimeren. Deze lichtrode gebieden, vooral in het oostelijk deel van Krimpen, tonen weinig veerkracht waardoor een verdere toename van het aandeel kwetsbare bewoners zich snel kan vertalen in meer problemen rond overklast en onveiligheid. Het is raadzaam deze buurten goed in de gaten te houden en na te denken over wat mogelijk is om een verdere toename van problemen te voorkomen.

Oud Krimpen

Het is de moeite waard om daarbij te kijken naar de buurten die wel veerkrachtig zijn. Dat zijn de blauwe (Patrijzenstraat (1). en Tournooi (2).) en in mindere mate de oranje buurten op de kaart. Hier is ook een toename van het aandeel kwetsbare bewoners, maar is de score op overlast en overlast juist verbeterd (blauw) of gelijk beleven (oranje).

Kaart 6 - Deze kaart signaleert welke gebieden vanuit het oogpunt van veerkracht aandacht vragen en welke niet. (Bron: Leefbaarometer, CBS microdata en WoonZorgwijzer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Langeland Kortland-Noord

4. 1. Kortland-Zuid

Lansingh-Zuid

Berkel en Rodenrijs

regio Signalering Veerkracht

Nieuwerkerk a/d IJssel

In alle gemeente zijn, vergeleken met Krimpen a/d IJssel, veel meer en veel grotere gebieden waar de veerkracht onder druk staat. In deze (donker) rode gebieden gaat een toename van het aandeel kwetsbare bewoners samen met meer overlast, terwijl er al veel overlast was.

Capelle a/d IJssel

Wat opvalt is dat hier ook meer blauwe gebieden te vinden zijn waar het aandeel kwetsbare groepen wel is toegenomen, maar ook de overlast en onveiligheid is afgenomen. Deze blauwe gebieden zijn de gebieden met veerkracht.

Krimpen a/d IJssel Rotterdam

Ridderkerk

Kaart 6b - Deze kaart signaleert welke gebieden vanuit het oogpunt van veerkracht aandacht vragen en welke niet. (Bron: Leefbaarometer, CBS microdata en WoonZorgwijzer, bewerking: In.Fact.Research en Circusvis)

Barendrecht 25

reflectie circusvis De FOto Een geruststellend beeld De veerkrachtkaarten van Krimpen geven het beeld dat eind 2020 de problematiek rond overlast en onveiligheid bijna overal in de buurt ligt van het landelijk gemiddelde. Dat geeft op voorhand geen directe aanleiding tot zorg. Vergeleken met de grotere nabijgelegen grotere steden aan de ander kant van de Algerabrug zoals Capelle en Rotterdam is de problematiek in Krimpen heel beperkt. Vergeleken met meer landelijk gemeenten in de omgeving zoals Krimpenerwaard en Nieuwekerk aan den IJssel is de problematiek in Krimpen vergelijkbaar of zelfs groot. De beoordeling van de situatie is dus sterk afhankelijk van de referentie die je daarbij kiest. Iedere gemeente heeft plekken die aandacht vragen Wanneer verder wordt ingezoomd dan komt in absolute zin alleen de omgeving Zwaneneiland/vijverflats naar voren als een plek waar echt wat aan de hand is. Hier is sprake van veel overlast en onveiligheid in een grootstedelijke omgeving waar veel kwetsbare mensen samenleven in corporatiebezit. Daarnaast zijn er nog paar plekken die op de relatieve schaal van Krimpen qua overlast en onveiligheid in negatieve zin opvallen. Dat zijn de wethouder Brouwerstraat e.o. in Oud krimpen, de Vogelbuurt In Kortland Noord en de Schildersbuurt en de Meidoornstraat e.o in Kortland Zuid.

De lagere score van deze buurten voor overlast en onveiligheid kan op basis van de gebruikte data niet worden gekoppeld aan de aanwezigheid van veel kwetsbare bewoners. In deze buurten is het aandeel 26

corporatiewoningen weliswaar groter dan elders, maar uit zich dat niet in een groter aandeel kwetsbare groepen. Woonsituatie geen bron van tweedeling Door de spreiding van het corporatiebezit over de hele gemeente doen zich in Krimpen geen grote concentraties kwetsbare groepen voor die we in andere gemeenten wel vaak zien. Met 37% ligt het aandeel sociale huur in Krimpen boven het landelijk gemiddelde. Op grond van het bovenstaande is er geen aanleiding om aan te nemen dat de woonsituatie in Krimpen leidt tot een tweedeling binnen de gemeente, noch ruimtelijk, noch sociaal. Met de kanttekening dat in de Vijverflat wel een aantal kenmerken samenkomen (goedkoper corporatiebezit, situering, hoog aandeel kwetsbare bewoners, slechte score op overlast en onveiligheid) die dit gebied op afstand van de rest van Krimpen kunnen plaatsen. Omdat veiligheid en zekerheid worden gezien (in de Maslow piramide) als een basisvoorwaarde voor ontplooiing en ontwikkeling, is dit een indicatie dat deze flats een minder goed fundament zijn voor een gezond en perspectiefvol leven dan andere buurten. De kans bestaat dat dat nog wordt versterkt door de invloed van overlast en onveiligheid op de beeldvorming over bewoners deze buurt. Dit buurteffect komt bovenop de persoonlijke belemmerende omstandigheden waar veel kwetsbare bewoners in de Vijverflat mee te maken hebben.

Reflectie Circusvis De Film Toch zorgen over geringe veerkracht Hoewel de kaarten van 2021 - met uitzondering van de Vijverflats - een rustig beeld tonen, lijkt er ook wat te sluimeren. In de periode 2014 -2020 is in grote delen van de gemeente, ook buiten de buurten met veel corporatiebezit, zowel het aandeel kwetsbare bewoners als de problematiek rond overlast en onveiligheid toegenomen. Dat is een indicatie dat in deze buurten de benodigde veerkracht ontbreekt om veranderingen in bewonerssamenstelling goed op te vangen. In de omgeving van de Meidoornstraat is de ontwikkeling van de overlast en onveiligheid het meest achtergebleven. Ook grote delen van Langeland en het oostelijk deel van Boveneind lijken qua overlast en onveiligheid in een negatieve spiraal zitten. Het is verstandig om nader te analyseren waar dat aan ligt en wat kan worden gedaan om een eventuele escalatie voor te blijven. Daarbij is het de moeite waard om goed te kijken naar gebieden die volgens de data wel veerkracht tonen zoals de Patrijzenstraat e.o in Kortland-Noord en de Sportbuurt (Tournooi e.o.) in Boveneind. Aanknopingspunten op basis van interviews Uit de gesprekken die we in het kader van deze analyse met professionals uit Krimpen hebben gevoerd, komen drie vaker gehoorde overwegingen naar voren die een rol kunnen spelen in de bespreking van dit beeld:

27

1. De potentie van Krimpen aan den IJssel Krimpen kenmerkt zich juist door een sterk en diep verankerd gemeenschapsgevoel. Vanuit een sterk gevoel van naastenliefde en zorg voor elkaar bestaat een natuurlijke neiging om elkaar te helpen, zowel vanuit de eigen gemeenschappen als vanuit de gemeente. Dat komt tot uitdrukking in de vele publieke en private structuren en initiatieven die dat ondersteunen. Krimpen beschikt hiermee intrinsiek over de kwaliteiten die nodig zijn om veerkracht te tonen. 2. De uitdaging van Krimpen aan den IJssel De algemene trends in samenleving gaan Krimpen niet voorbij. Door veranderingen in de zorg, de toename van nieuwkomers, vergrijzing, digitalisering, ontwikkelingen op de woningmarkt en regelgeving in het woondomein etcetera verandert de opbouw van de samenleving. Zij wordt diverser en ook Krimpen heeft zich daartoe te verhouden. Het lukt echter niet overal en altijd even goed om die nieuwe werkelijkheid te omarmen/toe te laten. Zodat wat in Rotterdam en Capelle normaal wordt gevonden, door Krimpenaren nog als bedreigend kan worden ervaren. 3. De opdracht voor Krimpen aan den IJssel In die veranderende werkelijkheid zijn er ook in Krimpen situaties die de omgeving te zeer op de proef stellen.

Met een meer integrale, domeinoverstijgende buurtaanpak kan de kans op incidenten worden verkleind en de waarde van samenleven voor álle Krimpenaren worden vergroot.

Over ons adviesbureau circusvis

Circusvis is een adviesbureau van betrokken professionals in de wereld van het wonen. We helpen huurders, woningcorporaties en gemeenten om effectief te werken in deze complexe omgeving. Circusvis redeneert vanuit een eerlijke stad of regio. Door thema’s te verbinden ontstaan kansen om te verbeteren, versnellen en vernieuwen.

www.circusvis.nl www.veerkrachtigewijken.nl