bijlage 2 - Actieplan Energiearmoede

ACTIEPLAN ENERGIEARMOEDE FASE 1 EN 2

ENERGIEARMOEDE IN KRIMPEN

Inhoudsopgave 1. Aanleiding

2

2. Energiearmoede in Krimpen

3

3. Bestaande landelijke en lokale maatregelen

7

4. Maatregelen fase 1 (reeds vastgesteld op 15 december 2022)

9

5. Maatregelen fase 2

12

6. Financiën

17

1

1. Aanleiding Energiearmoede, iedereen heeft het er over, maar wat is energiearmoede precies? Onder energiearmoede wordt een combinatie van een laag inkomen en een hoge energierekening of een slecht geïsoleerde woning verstaan. Door de stijgende prijzen van energie heeft een groeiende groep Krimpenaren moeite met het betalen van hun energierekening. Daarbij stijgen, mede door de prijzen voor energie, ook de prijzen voor o.a. voeding en brandstof. Door de huidige energieprijzen hebben ook steeds meer middeninkomens1 met energiearmoede te maken. Dit is een nieuwe doelgroep, die veelal niet in aanmerking komen voor bestaande maatregelen om armoede tegen te gaan. Het blijkt dat huishoudens waarbij sprake is van armoede vaker inleveren op wooncomfort en ze ondervinden vaker gezondheidsklachten. Dit komt doordat ze hun woning nauwelijks verwarmen en onvoldoende ventileren, wat lijdt tot vochtproblemen. Daarbij eten ze vaak minder gezond, doordat ongezonde producten goedkoper zijn, en ervaren zij meer stress. Schaarste en de gevolgen daarvan Uit onderzoek blijkt dat mensen die te maken hebben met energiearmoede ook te maken kunnen hebben met de sociologische effecten van schaarste2. Een tekort aan geld en/of tijd leidt tot ander gedrag. Zo leven mensen met armoede sneller meer bij de dag.

Ze maken keuzes die op korte termijn verlichting van het probleem geven, maar dit op lange termijn juist erger maken. Ze nemen vaker minder doordachte beslissingen en hebben moeite om de juiste keuzes voor de lange termijn te maken. Het is zelfs mogelijk dat er een (tijdelijke) daling van het IQ plaatsvindt. Bij de aanpak van energiearmoede willen we daarom graag mensen stimuleren om vooruit te kijken en de oorzaken van de schaarste te doorbreken. Energiearmoede bestaat al veel langer Energiearmoede is niet iets nieuws. De oorsprong van de term ligt in het begrip ‘brandstofarmoede’ uit 1991. Onderzoeker Brenda Boardman stelde dat mensen in koude huizen te maken hebben met schadelijke (gezondheids)effecten. De combinatie van factoren die daarbij een rol speelde, spelen nu ook een rol bij energiearmoede: lage inkomens, hoge energierekeningen en slecht geïsoleerde huizen. Door de huidige crises en geopolitieke omstandigheden is er een stijging van de huishoudens in energiearmoede waarmee energiearmoede weer meer naar de voorgrond is gekomen. Nu er geen zicht is op een daling van de (energie) prijzen op korte termijn willen we ons in de aanpak van energiearmoede vooral richten op duurzame, lange termijn oplossingen. Daarnaast willen we voorkomen dat huishoudens op korte termijn in de problemen komen.

De Krimpense gemeenteraad heeft 2,015 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de aanpak van energiearmoede. Dat is aanvullend op het geld wat we hiervoor van het rijk gekregen hebben. Tijdens een BOT-sessie met de raad en maatschappelijke partners op 15 november voerden we het gesprek over mogelijke maatregelen om energiearmoede tegen te gaan dan wel te verkleinen. De input van dit gesprek is meegenomen in dit actieplan. Dat is terug te zien in de keuze voor de maatregelen in fase 1. Daarnaast is er vanuit de raad en de maatschappelijk partners opgeroepen te zorgen voor meer maatwerk, zodat de te treffen maatregelen echt terecht komen bij de mensen die dit het hardste nodig hebben. Dit is meegenomen in het voorstel voor maatregelen in fase 2 waarbij we tussendoor ook nut en noodzaak nog getoetst hebben bij onze maatschappelijk partners.

1

Er is geen officiële definitie van het begrip middeninkomens. Hier bedoelen we de groep met een inkomen boven 120 % en tot 150 % van het wettelijk sociaal minimum. 2 S. Mullainathan en E. Shafir, Schaarste. Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen, Amsterdam: Maven Publishing B.V. 2013.

2

Leeswijzer In dit actieplan geven we als eerste meer inzicht in energiearmoede en armoede in het algemeen in Krimpen. Vervolgens nemen we u mee in de reeds bestaande landelijke en lokale maatregelen tegen energiearmoede. Daarna benoemen we de maatregelen waar we al mee zijn gestart. Deze noemen we in het hoofdstuk fase 1 van dit actieplan. Dit zijn maatregelen die een langere voorbereidingstijd vragen en daarom in 2022 al zijn gestart. De nieuw voorgestelde maatregelen staan benoemd in het hoofdstuk fase 2 van dit actieplan. Op deze manier willen we energiearmoede in Krimpen duurzaam verminderen.

2. Energiearmoede in Krimpen Een groeiende groep Krimpenaren heeft moeite met het betalen van hun energierekening. In dit hoofdstuk proberen we meer duiding te geven over wie we het hebben.

2.1 Gegevens over de doelgroep Volgens berekeningen van TNO, gepubliceerd in 2023, is er sprake van energiearmoede bij 659 huishoudens in Krimpen. De verwachting is dat dit aantal nog zal toenemen aangezien er voor 2024 vooralsnog geen compensatie maatregelingen voor de doelgroep zijn gepland. De meeste huishoudens met energiearmoede in Krimpen hebben inkomen uit pensioen of sociale voorzieningen. Verder gaat het vaak om eenpersoonshuishoudens. Een overgroot deel van de energiearme huishoudens woont in corporatiewoningen. Of in woningen gebouwd tussen 1950 en 1975 (zie tabel 1). Van alle wijken in Krimpen lijkt energiearmoede het minst te spelen in Lansingh-Zuid. Tabel 1. Kenmerken van huishoudens met energiearmoede in Krimpen aan den IJssel. Bron: TNO Aspect Inkomen

Huishoudkenmerken

Woningkenmerken – type woning

Woningkenmerken – eigendom woning Bouwjaar

Pensioen Bijstand en overige sociale voorzieningen Werk of onderneming Overig Eenpersoons Paar zonder kinderen Eenoudergezinnen Paar met kinderen Meerpersoons Tussenwoning Hoek of 2-onder-1-kapwoningen Appartementen Vrijstaande woningen Corporatiewoningen Koopwoningen Overige huur of onbekend 0-1950 1950-1975 1975-1990 1990-2000 2000-2010

Percentage 41% 37% 20% 2% 43% 22% 21% 12% 2% 47% 47% 6% 1% 84% 11% 5% 7% 80% 8% 2% 3%

3

Betalingsachterstanden nemen toe Beginnende betalingsachterstanden worden in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gemeld bij de gemeente. Vervolgens krijgen deze huishoudens een bericht vanuit de gemeente met een hulpaanbod voor hun financiële problemen. Dit noemen we vroegsignalering. Vanuit vroegsignalering wordt er vroegtijdig gesignaleerd als er meer Krimpenaren dan gebruikelijk te maken hebben met betalingsachterstanden op vaste lasten, waaronder de energierekening. Dit is nu met name het geval bij de flats van de Middenwetering en Vijverlaan. Aansluiting bij de Duurzaamheidsagenda De grootste groep met energiearmoede betreft huurders zoals benoemd in tabel 1. In de Duurzaamheidsagenda 2021-2024 beschrijven we hoe we huurders in Krimpen willen helpen. Namelijk door middel van energiecoaches, WoonWijzerBoxen met energiebesparende producten en het stimuleren van duurzaam gedrag. Er zijn ruim 1800 WoonWijzerBoxen ter waarde van 90 euro uitgedeeld aan huurders. Voor het uitdelen van de WoonWijzerBoxen is ook aansluiting gezocht bij de voedselbank. De inzet van energiecoaches startte in september 2022. Daarnaast gaan we over tot andere maatregelen, die we in dit actieplan beschrijven. Verbinding zoeken tussen duurzaamheid en het sociaal domein Het voorkomen van energiearmoede toont aan dat duurzaamheid en het sociaal domein grote raakvlakken hebben.

Daarom zoeken we binnen de gemeente verbinding tussen deze twee teams. Armoede hangt veelal samen met gezondheid, sociaal isolement, geldzorgen en schulden. Vanuit een duurzaamheidsperspectief willen we bijdragen aan een verlichting van armoede in het algemeen. Acties die we als gemeente kunnen nemen vanuit duurzaamheid en armoedebestrijding worden integraal besproken. En we zorgen ervoor dat de maatschappelijke partners die bij onze inwoners binnenkomen ook goed op de hoogte zijn van het aanbod voor energie besparen en alle minimaregelingen. Zodat ze dit actief onder de aandacht kunnen brengen of inwoners door kunnen verwijzen.

2.2 Armoede In februari 2021 publiceerde we het “Actieprogramma Armoede en Schulden 2021-2024: ‘Werken aan bestaanszekerheid wanneer rondkomen niet vanzelfsprekend is’”. Niemand kiest bewust voor armoede, maar het overkomt mensen wel. Volgens cijfers uit 2020 van het CBS leven in Krimpen aan den IJssel ongeveer 1.300 huishoudens onder de armoedegrens van 120% van het wettelijk sociaal minimum inkomen. De verwachting is dat dit aantal stijgt. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) definieert armoede naar een absolute benadering. “Er is sprake van armoede wanneer iemand gedurende een langere tijd niet de middelen heeft om te kunnen beschikken over de goederen en voorzieningen die in zijn samenleving als minimaal noodzakelijk gelden.” De huidige stijging van de prijzen van goederen heeft hierdoor een groot effect op de grote van deze doelgroep.

4

Tabel 2. Enkele opvallende kenmerken van minimahuishoudens in Krimpen aan den IJssel. Categorie

Inkomensbron Pensioen Bijstandsuitkering Leeftijdscategorie 24 jaar en jonger 65 jaar en ouder Herkomst Nederlandse achtergrond Westerse migratieachtergrond Niet-westerse m.a. Type huishouden Eenpersoonshuishouden Eenpersoonshuishouden met alleen minderjarig kinderen Eenpersoonshuishouden met kinderen Paar zonder kinderen Wijken Kortland-Noord Kortland-Zuid Boveneind Langeland Lansingh-Zuid Stormpolder

Aandeel van minimahuishoudens in Krimpen

Aandeel t.o.v. alle huishoudens in Krimpen

Aandeel van minimahuishoudens landelijk

40%* 30%*

n.v.t. n.v.t.

32%* 32%*

2%* 39%*

(26: 10%**) (66+: 4%**)

4%* 32%*

43%** 13%** 44%**

3%** 8%** 29%**

n.v.t. n.v.t. n.v.t.

60%* (49%**) 15%* (17%**)

10%** 26%**

67%* 11%*

n.v.t.

27%**

n.v.t.

14%* (14%**)

3%**

12%*

28%** 34%** 17%** 15%** 4%** 2%**

7%** 10%** 7%** 4%** 3%** 2%**

n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

* Bron: Actieprogramma. Het gaat bij deze percentages om 110% WSM. ** Bron: Minimadashboard. Het gaat bij deze percentages om 120% WSM. We willen armoede substantieel terugdringen. De nadruk ligt op voorkomen, in plaats van symptoombestrijding. Vier pijlers vormen de basis: preventie, vroegsignalering, schuldhulpverlening en nazorg. In het kader van preventie zetten we in op het verhogen van het bereik van de minimaregelingen. Kinderarmoede In Nederland groeit 1 op de 9 kinderen op in armoede. In Krimpen aan den IJssel zijn er 497 kinderen3 in minimahuishoudens, een aandeel van 8% van alle huishoudens. Armoede kan grote gevolgen hebben voor kinderen: risico op uitsluiting, slechtere gezondheid, minder kansen op school, vaak een lager schooladvies en een grotere kans op jeugdcriminaliteit. Minimaregelingen op het gebied van kinderarmoede richting zich op de ontwikkeling van kinderen en stelt het kunnen meedoen van kinderen centraal.

2.3. Kaarten Met de gegevens over de aangevraagde energietoeslag gecombineerd met het energielabel en met de gegevens over vroegsignalering zijn er twee kaarten gemaakt op postcode-6 niveau (zie volgende twee pagina’s). Dit gaat dus om inwoners die in aanmerking komen voor de energietoeslag en in een huis wonen met een slecht label.

3

Bron: Minimadashboard Krimpen aan den IJssel

5

Onderstaande kaart geeft een eerste indruk van de verspreiding van energiearmoede in Krimpen. In de gebieden met een kleur is sprake van energiearmoede. Het laat zien dat dit over alle wijken in Krimpen verspreid is (uitgezonderd Lansingh-Zuid).

De tweede kaart toont twee aspecten. Op wijkniveau de frequentie van betaalachterstanden op de energierekening. Hoe donkerder de kleur, hoe hoger de frequentie. Dit is dus het hoogst in Kortland-Zuid. Binnen de wijken tonen de kleinere gekleurde vlakken de intensiteit van energiearmoede. De donkere tinten van oranje en rood duiden op een hogere intensiteit. Oftewel: relatief meer huishoudens binnen een postcode met energiearmoede.

6

3. Bestaande landelijke en lokale maatregelen Het Rijk heeft geld beschikbaar gesteld om energiearmoede aan te pakken. Ook ontwikkelt ze maatregelen die bijdrage aan het verminderen van energiearmoede en een inclusieve energietransitie. Vanuit de beschikbare gelden zijn we lokaal ook al gestart met een aantal maatregelen. In dit hoofdstuk worden de verschillende regelingen en maatregelen toegelicht.

3.1 Landelijke maatregelen Rijksgelden voor de Energietoeslag Huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimuminkomen kunnen energietoeslag aanvragen. De energietoeslag 2022 betreft een bedrag van 1.300 euro. Dit geld is bedoeld ter compensatie van de hoge energierekeningen. Huishoudens in de bijstand ontvangen dit bedrag automatisch. Huishoudens tot 120% van het minimuminkomen kunnen dit zelf aanvragen. Volgens cijfers uit 2020 van het CBS leven in Krimpen aan den IJssel ongeveer 1.300 huishoudens onder de grens van 120% van het wettelijk sociaal minimum inkomen en komen daarmee in aanmerking voor de energietoeslag 2022. Op 1 februari 2023 zijn er inmiddels 1.352 huishoudens die de energietoeslag toegekend hebben gekregen. Tot half 2023 kan de energietoeslag 2022 aangevraagd worden. Naar verwachting kan er na 1 juli 2023 een start worden gemaakt met de energietoeslag 2023. Rijksgelden voor de aanpak van energiearmoede Krimpen aan den IJssel ontving 168.516 euro vanuit het Rijk voor de aanpak van energiearmoede. Per april 2022 werd dit bedrag verdubbeld. Additioneel werd 122.862 euro uitgekeerd voor de isolatie-aanpak van woningen met energielabel E, F en G. Dit laatste budget nemen we mee in een nieuw te ontwikkelen programma voor de label D, E, F, Gaanpak (q2 2023). De datum van eindverantwoording is 15 juli 2024.

Prijsplafond Het Rijk heeft besloten dat in november en december 2022 huishoudens een vaste korting krijgen op hun energierekening. Het gaat om 190 euro per maand. Daarnaast geldt vanaf 1 januari 2023 het prijsplafond. Het energieprijsplafond bestaat uit een verbruikplafond en een prijsplafond: Verbruikplafond Het kabinet wil huishoudens met een gemiddeld energieverbruik van 1.200 m3 voor gas en 2.900 kWh voor elektra een aangepaste prijs laten betalen. Prijsplafond Voor gas geldt een prijsplafond van € 1,45 per m3 gas en voor elektriciteit € 0,40 per kWh elektra. Deze bedragen zijn inclusief de belastingen. Daarboven geldt gewoon de hogere marktprijs, die dus per energieleverancier, contract en periode kan verschillen. Vergoeding voor inwoners met een blokaansluiting Ook inwoners met een zogeheten blokaansluiting komen in aanmerking voor een tegemoetkoming in de energiekosten van minimaal € 1063,21. Van blokverwarming is sprake als verschillende woningen in een complex zijn aangesloten op dezelfde ketel. Renteloze lening Eerder werkten wij aan een vorm van een renteloze lening. Maar het Rijk heeft de renteloze lening sinds kort opgesteld, waardoor we dit niet als gemeente op hoeven te pakken. Aangezien dit een product is waar inwoners met een laag inkomen in staat worden gesteld hun woning te verduurzamen, benoemen wij deze toch in onze aanpak. Aanvragers met een 7

verzamelinkomen niet hoger dan 45.014 euro komen voor deze lening in aanmerking. Er hoeft geen rente te worden betaald en de lening hoeft ook niet gelijk afgelost te worden. Er zijn verschillende toetsingsmomenten om te kijken of de aanvrager nog steeds aan de voorwaarden voldoet. De praktijk moet nog uitwijzen of inwoners met een laag inkomen wel openstaan voor het lenen van geld, ook al betreft het een renteloze lening. Deze lening kan ook gebruikt worden in ontzorgaanpakken zoals de pilot E/F/G-labels. Tijdelijk Noodfonds Energie Sinds 7 februari 2023 is landelijk het Tijdelijk Noodfonds Energie actief. Dit noodfonds is een initiatief van o.a. een aantal energieleveranciers en wordt gesteund door de Rijksoverheid. Hierbij geldt een maximale inkomensgrens van 200 % van het sociaal minimum. Daarnaast moet er sprake zijn van een energierekening die hoger dan 10 tot 13 % van het brutoinkomen ligt. Als hier sprake van is, komt iemand in aanmerking voor een bijdrage volgens onderstaande tabel over de periode oktober 2022 t/m maart 2023. Inkomen (% van het sociaal minimum) tot 160% 160 - 200%

Noodfonds betaalt deel van de energierekening boven 10% van het bruto-inkomen boven 13% van het bruto-inkomen

3.2 Lokale maatregelen Inzet lokale Energiecoaches Energiecoaches gaan langs bij huishoudens met energiearmoede. Ze kijken hoe energiebesparing in een woning mogelijk is. En geven daarover tijdens het bezoek advies aan de bewoners. Ook krijgen bewoners achteraf een adviesrapport. Verder voeren energiecoaches direct een aantal besparende maatregelen uit. Het gaat dan onder andere om: - plaatsen waterbesparende douchekop; - kierdichting (met tochtstrips); - radiatorfolie aanbrengen; - ledverlichting installeren Lokale, vrijwillige coaches We willen graag vrijwillige energiecoaches inzetten die uit Krimpen zelf komen. De werving van energiecoaches startte in het begin van de zomer van 2022. Inmiddels hebben zich een aantal inwoners gemeld. Gelet op de urgentie rondom energiearmoede zijn we al gestart met betaalde coaches. Als meer Krimpenaren zich aanmelden als vrijwillige energiecoach, kunnen we opschalen in 2023. Zo kunnen we meer Krimpenaren helpen. We zien een behoefte aan verschillende soorten energiecoaches voor verschillende vormen van hulp. Zo zijn er coaches nodig die signaleren dat hulp bij energiebesparing nodig is. Coaches die kleinschalige bespaartips of juist grootschalig verduurzamingsadvies geven. En energieklussers die energiebesparende maatregelen uitvoeren, zoals kierdichting.

We gaan in gesprek met maatschappelijk partners om de verschillende rollen zoals signalering, advies en directe uitvoer van klusjes, verder uit te werken. Speciale aanpak voor VvE's Er zijn 80 VvE’s in Krimpen. Hier zitten ook kwetsbare VvE’s bij. Dat zijn VvE’s die een slechte financiële positie hebben, waarvan de woningen onvoldoende geïsoleerd zijn en waarvan veel leden een laag inkomen hebben. Voor een woonlastenverlaging voor deze doelgroep vormt het uitvoeren van een VvE-QuickScan een mogelijkheid. Op basis van de QuickScan wordt een adviesrapport opgesteld met mogelijke maatregelen voor gemeenschappelijke zaken. Maatregelen op het gebied van: isolatie, energieopwekking, 8

ventilatie en warmteopwekking. Op basis van het adviesrapport kunnen verdere acties ondernomen worden. De kosten van één scan bedragen ongeveer 4.000 euro. We verwachten dat het in Krimpen om 4-6 VvE’s gaat. Dit project is in het najaar gestart en wordt betaald uit het budget van de Duurzaamheidsagenda. Pilotproject E/F/G-labels In het kader van het Nationaal Isolatieprogramma ligt landelijk nadruk op het isoleren van woningen met energielabel E, F en G. In het najaar van 2022 zijn we in Krimpen gestart met een pilotproject waarin we particuliere woningeigenaren zoveel mogelijk ontzorgen. De inwoner krijgt een bezoek van een energieadviseur Deze adviseur maakt op basis van het bezoek een persoonlijk energieadvies. Daarin staat welke maatregelen mogelijk zijn, wat de kosten daarvan zijn en welke subsidies en financieringsmogelijkheden er zijn. Ook zorgt de adviseur voor offertes waardoor de inwoner direct de gekozen maatregelen kan laten uitvoeren. Uiteraard staat het de inwoner vrij hier wel of niet gebruik van te maken. In dit pilotproject kunnen 10-15 particuliere woningen met dergelijke energielabels onderzocht worden en we richten ons op woningen met een slecht energielabel. De kosten van deze pilot bedragen zo’n 10.000 euro.

Wanneer deze pilot succesvol is, kijken we of we dit ook toe kunnen passen bij particuliere woningen met een slecht label in een gebied waar veel inwoners met een laag inkomen wonen. Dan zal dit project een plek krijgen in de aanpak die we op gaan stellen in het kader van het nationaal isolatieprogramma.

4. Maatregelen fase 1 (reeds vastgesteld op 15 december 2022) De Krimpense gemeenteraad stelde 2,015 miljoen euro beschikbaar voor de aanpak van energiearmoede. Tijdens de Benen op Tafelsessie van 15 november 2022 hebben we met de raad en maatschappelijk partners het gesprek gevoerd over mogelijke maatregelen om energiearmoede tegen te gaan dan wel te verkleinen. De volgend maatschappelijk partners waren hierbij aanwezig: GR IJsselgemeenten, KrimpenWijzer, Consulenten Sociaal Domein, QuaWonen, Stichting schuldhulpmaatjes en een van de energiecoaches. Tijdens de BOTsessie is er positief gereageerd op het voorstel voor deze maatregelen. Deze maatregelen zijn aanvullend op de maatregelen waar we al mee gestart zijn (zie hoofdstuk 3). De start van onderstaande maatregelen willen we niet langer uitstellen, omdat de uitwerking, gunning en uitvoering een lange doorlooptijd heeft. Dit onder andere vanwege aanbestedingstrajecten, lange levertijd van materialen en lange wachttijd door krapte op de arbeidsmarkt. Als we nu niet verdergaan met deze maatregelen, kunnen de maatregelen sowieso niet voor de winter van 2023 uitgevoerd worden. Dit geldt niet voor de communicatiecampagne want we zijn van mening dat communicatie via verschillende lokale kanalen iets is wat sowieso moet gebeuren. Ook het noodfonds hebben we opgenomen in fase 1.

Door aan de slag te gaan met de verdere uitwerking van een noodfonds creëren we de financiële ruimte om in schrijnende gevallen als gevolg van hoge energieprijzen en inflatie acute nood te kunnen ledigen. Begin 2023 volgt vervolgens fase 2 van het actieplan, met maatregelen die sneller opgestart kunnen worden en minder haast hebben. Op deze manier willen we energiearmoede in Krimpen duurzaam verminderen.

9

4.1. Het begin van de aanpak Er zijn verschillende maatregelen die de basis vormen voor de aanpak van energiearmoede. Deze maatregelen zijn bedoeld voor zowel huurders als particuliere woningeigenaren. Energiebesparende tips We hebben met input van Milieu Centraal en het Regionaal Energieloket een boekje opgesteld met tips om energie te besparen: ‘50 slimme tips om energie te besparen’. Het zijn laagdrempelige tips die nuttig zijn voor verschillende doelgroepen. Door het verspreiden van dit boekje willen we inwoners aanzetten tot duurzamer gedrag. Jaarlijks organiseren we een aansluitende informatieavond of webinar. We maken ook nog een verkorte variant, omdat voor sommige inwoners 50 tips te overweldigend is. Campagne via lokale kanalen en met behulp van een serious game We willen Krimpenaren stimuleren om zo veel mogelijk onder het prijsplafond te blijven met hun energieverbruik. Dat doen we met een campagne waarbij we gebruik maken van lokale kanalen (denk bijvoorbeeld aan scholen, sportverenigingen, kerken, sociale media). We onderzoeken nog of het passend is om hiervoor ook een serious game in te zetten. Zo zorgt de app Powersaver Game ervoor dat huishoudens in spelvorm gestimuleerd worden om energie te besparen. We gaan ook kijken of we hier kinderen bij kunnen betrekken. De spelvorm zorgt ervoor dat besparingsactiviteiten langdurig uitgevoerd worden.

Campagne ter promotie van de minimaregelingen Verder willen we het bereik van de minimaregelingen vergroten door middel van een communicatiecampagne. Een optie hierbij is het proactief benaderen van bijvoorbeeld het bijstand- en schuldhulpbestand om het gebruik van minimaregelingen te vergroten. Ook willen we de drempel voor aan het aanvragen van minimaregelingen, uitkering en schuldhulpverlening verlagen. Bijvoorbeeld door het inleveren van de benodigde gegevens makkelijker te maken. Daarnaast gaan we onderzoek doen naar een verbreding van de doelgroep voor de minimaregelingen. Aanpak kinderarmoede Als de doelgroep voor energiearmoede groter wordt, dan heeft dit ook effect op de kinderarmoede in Krimpen. Een eerste maatregel om kinderarmoede tegen te gaan is het verhogen van de bijdrage aan Stichting Leergeld en de Blije Gift. Noodfonds Door een (energiekosten) noodfonds op te richten kan worden voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen. Het toekennen van middelen uit het noodfonds door het betalen van een rekening (als lening of gift) is maatwerk. Een betaling uit het noodfonds wordt alleen toegekend om schrijnende situaties te voorkomen. Gebruik van bestaande regelingen staat voorop en accepteren van noodzakelijke hulp om situaties in de toekomst te voorkomen is een voorwaarde.

4.2. Maatregel voor huurders Met onderstaande maatregel zetten we vooral in op huurders, die het grootste deel van de doelgroep vormen. Versnelling zonnepanelen in corporatiebezit In de Duurzaamheidsagenda is afgesproken dat woningcorporatie QuaWonen jaarlijks op 200 woningen zonnepanelen legt. Voor het komende jaar zouden we zonnepanelen op 200 extra woningen kunnen financieren. QuaWonen schaalt zelf ook dit doel op, met zonnepanelen op 200 extra woningen.

10

Op dit moment heeft QuaWonen een aanzienlijk aantal zonnepanelen liggen op daken van hun woningen. Het gaat om zonnepanelen op daken van 440 eengezinswoningen, en op 500 appartementen. Als gemeente willen we een extra impuls geven en 200 extra woningen voorzien van zonnepanelen. De opbrengsten van deze zonnepanelen komen direct ten goede aan huurders met hoge energielasten. Zo profiteren mensen met energiearmoede ook van lokaal opgewekte zonne-energie. Het gaat dan ook om 200 woningen met een laag energielabel, waarvan de daken binnen 15 jaar vervangen moeten worden. Daarmee is deze maatregel aanvullend op het beleid van QuaWonen, aangezien zij zich nog niet richten op daken die binnen 15 jaar vervangen moeten worden. Terwijl dat ook regelmatig om woningen met een slecht label gaat. Waar juist de doelgroep die te maken heeft met energiearmoede woont. Het ontbreekt QuaWonen aan middelen om deze actie zelf uit te voeren. Als we als gemeente dit niet financieren gebeurt er voorlopig niets voor deze groep huurders anders dan de generieke maatregelen zoals de energiecoaches. Per woning zijn de kosten voor zonnepanelen ongeveer 3.750 euro, als we rekening houden met het prijspeil in 2023. Voor de extra versnelling van zonnepanelen op 200 woningen gaat het dan om 750.000 euro. We werken aan afspraken met QuaWonen en koersen aan op realisatie van de extra panelen voor eind 2023.

4.3. Maatregel voor particuliere woningeigenaren Particuliere woningeigenaren vormt met zo’n 11 procent een relatief klein deel van de doelgroep met energiearmoede (zie tabel 1). Toch is dit een specifieke doelgroep, die kwetsbaar is en waarvan de omvang toeneemt en waar nog weinig regelingen voor zijn. Directe isolatie Huiseigenaren die niet het geld hebben om zelf te isoleren, kunnen geholpen worden met directe isolatie. Het gaat dan om spouwmuur- of vloerisolatie. De doelgroep bakenen we af door een inkomensgrens (bijvoorbeeld 130% van het wettelijk sociaal minimum) en een labelgrens als voorwaarde te stellen. Andere gemeenten hanteren voor deze vorm van directe isolatie vaak een maximumbedrag van 2.500 euro per woning. Huiseigenaren worden gekoppeld aan een aannemer met wie vooraf inkoopafspraken zijn gemaakt. Inwoners zijn dan niet zelf verantwoordelijk voor de uitbetaling en hoeven dus ook niet voor te financieren. Er worden afspraken gemaakt met aannemers over natuurvriendelijk isoleren, bijvoorbeeld met vleermuisflapjes.

4.4. Planning Een eerste, voorgestelde planning van maatregelen in het kader van energiearmoede wordt weergeven in onderstaande tabel. De reeds gestarte maatregelen zijn hier ook in opgenomen om zo een compleet overzicht te creëren. In de loop van de tijd kunnen er nog projecten aan toegevoegd worden. Dat hangt af van het verdere verloop van het gesprek rondom de besteding van de door de raad beschikbaar gestelde 2,015 miljoen euro voor de aanpak van energiearmoede en verdere besluitvorming hierover.

11

Tabel 3. Per kwartaal de planning van verschillende maatregelen tegen energiearmoede.

Q4

2023 Q1

Q2

Q3

Q4 X

X

X

X

X

X

X X

X X

X X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Zonnepanelen QuaWonen

X

X

X

X

X

QuickScan VvE’s Pilot E/F/G- labels Directe isolatie

X

X

X

X

X X

X X

X

X

Projecten Webinar bespaartips Communicatiecampagnes Kinderarmoede Noodfonds Eerste inzet energiecoaches Verdere inzet energiecoaches Verspreiding bespaartipsfolder

2022 Q3

X

X

X

X

5. Maatregelen Fase 2 Na de start van de aanpak energiearmoede met fase 1 volgt nu fase 2 van het actieplan. Hierin zijn onze ervaringen vanuit de maatregelen uit fase 1 meegenomen. Zo kiezen we bijvoorbeeld voor een uitbreiding van de energiecoaches, omdat uit fase 1 is gebleken dat die aanpak erg succesvol is. De voorliggende maatregelen zijn getoetst aan de wensen die de raad en onze maatschappelijk partners tijdens de BOT sessie op 15 november 2022 met elkaar gedeeld hebben. Tijdens de BOT sessie is er opgeroepen om nog meer maatwerk te leveren, inwoners te ondersteunen om de juiste keuzes te maken en te zorgen dat de ondersteuningsmaatregelen echt terecht komen bij de mensen die dat op dit moment het hardste nodig hebben. Daarnaast wordt er specifiek aandacht besteed aan de maatregelen voor middeninkomens en maatregelen tegen de bestrijding van kinderarmoede.

5.1. Overige maatregelen aanpak energiearmoede Maatwerk Landelijk en lokaal zijn er al diverse regelingen tegen bestrijding van energiearmoede. Het gebruik hiervan willen we verhogen met verschillende communicatiecampagnes. Daarnaast zien we dat het belangrijk is dat de hulpverleners die met onze inwoners in contact staan maatwerk leveren, zodat de Krimpense inwoner alle steun krijgt die hij nodig heeft. Dit geldt zowel voor de ondersteuning vanuit de gemeente en de KrimpenWijzer en het Krimpen Sociaal Team, alsook voor de ondersteuning vanuit de GR IJsselgemeenten. Door in gesprek te blijven met onze maatschappelijke partners zorgen we dat we maatwerk nog beter in kunnen bedden in onze dienstverlening.

12

Witgoedregeling We zetten een witgoedregeling op voor mensen met een laag inkomen (130% van het wettelijk sociaal minimum) die wonen in een huis met een slecht label. De regeling betreft een koelkast, vriezer of wasmachine en is alleen toegankelijk op basis van doorverwijzing vanuit de energieklussers dan wel het sociaal domein. Onze energieklussers zullen bij de bezoeken die zij afleggen een check doen op het witgoed en de situatie ter plekke. Indien nodig kan de energieklusser de aanvraag voor het witgoed indienen. Voor de installatie van het witgoed en het afvoeren van het oude apparaat zetten we een samenwerking op met een lokale ondernemer. Het niet duurzame apparaat wordt van de markt gehaald. Daarbij is er dan een apparaat in huis dat nog jaren werkt, in plaats van het om de paar jaar moeten vervangen van tweedehands of b-merk apparaten. Uiteraard is het van belang dat het nieuwe witgoed een laag energieverbruik heeft. Anders is het per saldo ook geen duurzame oplossing maar alleen een financiële oplossing Zo verbruikt een nieuwe koel-vriescombinatie slechts 150 kWh per jaar. In vergelijking met een koelkast van 8 jaar of ouder gaat het dan om een jaarlijkse besparing van 200 kWh. Met de huidige tarieven scheelt dit ruim 120 euro per jaar. De kosten voor dit project bedragen € 80.000 voor de duur van twee jaar of eerder indien het budget op is.

Aangezien die witgoed regeling incidenteel geld betreft onderzoeken we of we de bestaande regeling binnen de bijzondere bijstand kunnen vergroenen. Uitgangspunt daarbij is dat deze niet ingewikkelder of minder toegankelijk wordt. In bijzondere gevallen kan iemand met een inkomen tot 110 % (daarboven kijkt men naar draagkracht) een vergoeding voor witgoed krijgen binnen de bijzondere bijstand. De vergoeding is gebaseerd op de Nibud norm en wordt in sommige gevallen verstrekt op basis van een lening. In de huidige beleidsregels voor de bijzondere bijstand is het geen criterium dat het aan te schaffen apparaat ook een duurzaam apparaat moet zijn. Dat wordt ook (nog) niet gestimuleerd. CV optimalisatie sociale huurwoningen Havensteder en Mooiland Onderdeel van fase 1 was een project met de grootste woningcorporatie QuaWonen. Aangezien er vier woningcorporaties in Krimpen actief zijn hebben we voor fase 2 ook gekeken naar maatregelen voor de andere corporaties. Actieve woningcorporaties Havensteder Mooiland SOR QuaWonen

Aantal sociale huurwoningen 89 64 60 4.543

Labels C, D, E C, D, E A A++, A+, A, B, C, D, E, F, G

Op basis van de energie labels valt SOR af. Voor Mooiland geldt dat ze hun bezit te koop aanbieden en daarom nu geen investeringen doen. Daarom bieden we bij die woningen vooralsnog alleen onze energieklussers aan. Voor het bezit van Havensteder geldt dat deze woningen in een buurt liggen waar sprake is van energiearmoede. Om deze doelgroep te helpen starten we voor de eengezinswoningen en appartementen met een project waarin we de collectieve installaties optimaliseren. Dit kan een besparing tot € 150,- per jaar opleveren voor de huurder. Inzet van dit project is: 1. Basisinstellingen collectieve installatie verbeteren (denk aan het vermogen, aanvoertemperatuur verlagen, isoleren van de leidingen, controleren van de pompen) 2. Eén of een combinatie van de onderstaande opties o.b.v, situatie en wens huurder: a) Slimme thermostaart; b) Klokthermostaat; c) Radiatorventilatoren Met deze maatregelen verkleinen we het warmteverlies en het gasverbruik van de betreffende huurders. De kosten voor dit project bedragen € 30.000 en het project wordt voor de winter van 2023 uitgevoerd. We reserveren € 10.000 voor een gelijksoortig project met Mooiland of de toekomstige eigenaar. 13

Extra inzet van energieklusser Meer dan 200 Krimpense huishoudens zijn het afgelopen half jaar bezocht door een van onze energieklussers (eerder energiecoaches genoemd). Voor de zomer staat de teller op 600. Dit zijn vooral huishoudens die in een huurwoning met een slecht label wonen. Ook huishoudens in koopwoningen hebben te maken met energiearmoede. Daarom breiden we de inzet van onze energieklussers uit naar ongeveer 600 huishoudens in koopwoningen waarvan de kans groot is dat ze te maken hebben met energiearmoede. We richten ons in deze fase op koopwoningen met een slecht (voorlopig) energielabel en een lage WOZwaarde. Onze energieklussers kijken hoe energiebesparing in een woning mogelijk is. En geven daarover tijdens het bezoek advies aan de bewoners. Ook krijgen bewoners achteraf een adviesrapport en voeren energiecoaches direct een aantal besparende maatregelen uit. Het gaat dan onder andere om: - plaatsen waterbesparende douchekop; - kierdichting (met tochtstrips); - radiatorfolie aanbrengen; - ledverlichting installeren Dit project kost € 200.000 en wordt voor de winter van 2023 uitgevoerd. Inwoners die niet in aanmerking komen voor een bezoek van de energieklusser kunnen binnenkort gebruik maken van een van onze vier vrijwillige energiecoaches of een bezoek brengen aan ons lokale energieloket.

Uitbreiding energietoeslag Steeds meer huishoudens boven de 120% van het wettelijk sociaal minimum (huidige inkomensgrens voor de energietoeslag) worden geraakt door de stijgende energielasten, maar vallen ondertussen buiten de bestaande regelingen. Deze groep willen we daarom ook steunen met een eenmalige energietoeslag. De steun is beschikbaar voor de groep Krimpenaren met een inkomen tussen de 120% en 130% van het wettelijk sociaal minimum. Daarnaast wordt het (voorlopige) energielabel als toetsingscriteria toegevoegd. De regeling is alleen beschikbaar voor inwoners die in een huis met een slecht label (C t/m G) wonen. Daarmee helpen we mensen die het zwaarder hebben, aangezien ze in een slechter geïsoleerd huis wonen en daarmee meestal een hogere energierekening hebben. Deze uitbreiding van de energietoeslag kost € 120.000 en zal in de tweede helft van 2023 uitgevoerd worden. Kinderarmoede Met de verhoging van de bijdrage aan Stichting Leergeld en de Blije gift is een eerste stap gezet om kinderarmoede tegen te gaan. Voor fase 2 van de aanpak energiearmoede stellen we voor om de inkomensgrens die Stichting Leergeld hanteert voor 2023 te verhogen naar 130 % van het wettelijk sociaal minimum. Hiervoor is een bijdrage van € 16.000 nodig. Vanaf 2024 is er gekozen voor een andere financiering en zal Stichting Leergeld over gaan tot het aanvragen van een subsidie.

Voorzieningen fonds Het voorzieningenfonds maakt het mogelijk voor mensen met een inkomen tot 110 % van het wettelijk sociaal minimum een bijdrage te krijgen voor sportieve, culturele en sociale activiteiten. We vinden het in Krimpen belangrijk dat iedereen mee kan doen, ook als je dat zelf niet kan betalen. We willen met name voorkomen dat kinderen niet meer mee kunnen doen, doordat hun ouders dat door de huidige energieprijzen en inflatie niet meer kunnen betalen. We vergroten daarom in 2023 de doelgroep voor het voorzieningenfonds met kinderen uit huishoudens met een inkomen tot 130 % van het wettelijk sociaal minimum. We verwachten dat dit maximaal € 240.000 kost. Hierbij gaan we uit van een maximaal te verwachten bereik van 50 %. Als blijkt dat er minder geld nodig is, kan de doelgroep uitgebreid worden met volwassenen uit de huishoudens tot 130 % van het wettelijk sociaal minimum.

14

Daarnaast zetten we in op het stimuleren van het gebruik van het voorzieningenfonds en de overige minimaregelingen. Dit doen we door meer gebruik te maken van de bestaande communicatiemiddelen, zoals de nieuwsbrief van de GR IJsselgemeenten, website van KrimpenWijzer, social media en in het contact met onze netwerkpartners. Inmiddels is er gestart met het zogenoemde armoedenetwerk. Het armoedenetwerk bestaat uit partijen die zich in Krimpen bezighouden met armoede. Ze komen 4 keer per jaar bij elkaar om ervaringen, actualiteiten en ontwikkelingen te delen. De deelnemende partijen zijn Schuldhulpmaatje, Stichting Fair Chance, Stichting Blije Gift, Plaatselijk Platform Diaconieën, Noodfonds PPD, inloophuis CrimpenInn, Voedselbank, Stichting Kracht door Delen (weggeefhoek), Stichting Leergeld, GR IJsselgemeenten, Consulenten Sociaal Domein en KrimpenWijzer. Naast het actieplan Energiearmoede is er verzocht om het actieplan Armoede en schulden uit 2021 te voorzien van een update. Hierin zal onder andere het voorstel om de inkomensgrens voor het voorzieningenfonds en de indirecte schoolkosten structureel te verhogen gedaan worden. Het voorstel is om pas met de verhoging van de inkomensgrens voor 2023 uit dit actieplan te starten als er zicht is op een structurele verhoging vanuit het actieplan Armoede en schulden.

Naar verwachting is hier duidelijkheid over bij het vaststellen van de kadernota. Indirecte schoolkosten Vanuit de regeling indirecte schoolkosten worden kosten vergoed om mee te kunnen doen aan de door school voorgeschreven activiteiten voor kinderen van 4 t/m 17 jaar. Naast de verhoging van de inkomensgrens voor Stichting Leergeld en het voorzieningenfonds stellen wij voor om ook de inkomensgrens voor indirecte schoolkosten in 2023 te verhogen naar 130 % van het wettelijk sociaal minimum. Bij een maximaal te verwachten bereik in 2023 van 50 % is hiervoor maximaal € 100.000 nodig is. Nieuwe folder minimaregelingen Om het bereik te verhogen is het belangrijk dat de doelgroep via verschillende kanalen. Daarnaast is het ook wenselijk om de informatie op verschillende plekken beschikbaar te hebben, denk hierbij aan via KrimpenWijzer, de huisartsen, scholen, sportclubs en de GR IJsselgemeenten. De adviesraad Sociaal Domein roept in hun advies op het actieplan energiearmoede op om de huidige folder voor de minimaregelingen te voorzien van een update. In een update van de folder kan de aanpassing van de inkomensgrens voor bovengenoemde regelingen direct meegenomen worden. Een update van de folder zal pas uitgevoerd worden als er ook duidelijkheid is over een structurele verhoging van de minimaregelingen naar aanleiding van de update van het actieplan armoede en schulden.

Voor een nieuwe folder is een bedrag van € 10.000 nodig. Zakgeldproject Het zakgeldproject is ontwikkeld door de Hogeschool Arnhem-Nijmegen (HAN). Zakgeld is in huishoudens waarbij sprake is van armoede niet vanzelfsprekend, maar het is wel een belangrijk onderdeel van een financiële opvoeding. Met zakgeld leren kinderen omgaan met geld en leren ze dat daarin keuzes moeten maken. Voor het zakgeld project is een budget van € 30.000 nodig. Hiermee kunnen we 100 kinderen tussen de 6 en 12 jaar oud een half jaar lang gemiddeld 2 euro per week aan zakgeld geven. Daarnaast worden deze kinderen en hun ouders gedurende het gehele traject begeleidt door een coach en er vinden bijeenkomsten en trainingen plaats. De ervaringen uit dit project zullen gebruikt worden voor toekomstige beleidsontwikkelingen. Verder is er een bedrag meegenomen voor communicatie voor het werven van deelnemers, maar hier zullen de basisscholen uiteraard ook bij betrokken worden.

15

Uitbreiding noodfonds De kaders van het noodfonds uit fase 1 zijn uitgewerkt en binnenkort kunnen de eerste aanvragen gedaan worden. Op het moment van het aanbieden van fase 2 van het actieplan kunnen we nog niet beoordelen of € 25.000 voldoende is voor het noodfonds. We willen voorkomen dat het noodfonds niet voldoende is om iedereen te helpen en ook de adviesraad Sociaal Domein roept op om te voorkomen dat het budget op is, waardoor mensen die dit wel nodig hebben daar niet meer voor in aanmerking kunnen komen. We stellen daarom voor om het noodfonds in fase 2 te verhogen met een bedrag van € 84.000. Mocht het noodfonds niet volledig gebruikt worden in 2023, dan stellen wij voor het noodfonds met het resterende bedrag ook in 2024 beschikbaar te blijven stellen. Uitvoeringskosten inkomenstoets Als de inkomensgrens van minimaregelingen verhoogd wordt naar 130% moet hierop getoetst worden. Deze toets moeten we ook uitvoeren voor het project directe isolatie uit fase 1. Om de aanvraag en het toetsen van de aanvraag zo gemakkelijk mogelijk te maken zetten we hiervoor een digitale tool in. De geschatte kosten hiervan zijn € 12.000.

5.4. Planning De volledige planning van de reeds gestarte projecten, fase 1 en fase 2 (afhankelijk van de besluitvorming) ziet er als volgt uit. Tabel 4. Per kwartaal de planning van verschillende maatregelen tegen energiearmoede.

Projecten Communicatiecampagnes Kinderarmoede Noodfonds Voorzieningenfonds Stichting Leergeld Zakgeldproject Indirecte schoolkosten Extra capaciteit Eerste inzet energiecoaches (huurders) Verdere inzet energiecoaches/klusser (huurders en kopers) Verspreiding bespaartipsfolder Webinar bespaartips Zonnepanelen QuaWonen CV Optimalisatie Havensteder & Mooiland Witgoedregeling Uitvoeringskosten QuickScan VvE’s Pilot E/F/G- labels Directe isolatie

2022 Q3 Q4 X

2023 Q1 Q2 X X

X

Q4

x

x

x

x

X

X

X

Q4 X

X

X X X X X X X

X X X X X X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

X

X

X

X X X

X X

X

X X X

X X

X

X X X

X

X X

X X

X X

X

X

X

X X X X

X

Q3

Q3 X

X X

X

2024 Q1 Q2 X X

X

X

X

X

X X

X X

16

6. Financiën De gelden die we van het Rijk ontvangen hebben zijn al beschikbaar voor de uitvoer van energiebesparende maatregelen gericht op energiearmoede. Dit geldt ook voor de gelden uit de Duurzaamheidsagenda. De raad heeft 2,015 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de aanpak van energiearmoede middels de bestemmingsreserve Energiearmoede. Voor de uitvoer van fase 1 van het actieplan is op 15 december 2022 door de de raad al 1,083 miljoen euro uit deze reserve beschikbaar gesteld. Voor de uitvoer van fase 2 is 932.000 euro nodig wat gedekt kan worden uit de resterende gelden uit de bestemmingsreserve energiearmoede. De raad beslist over de inzet van dit budget. Onderstaande tabel geeft een inschatting van de totale kosten van fase 1 en 2 van de aanpak van energiearmoede in onze gemeente. Tabel 5. Verwachte kosten van verschillende projecten en de gelden waarmee deze gedekt worden.

Dekking Projecten Eerste inzet energiecoaches Vervolg inzet energiecoaches/klussers Zonnepanelen QuaWonen QuickScan VvE’s Pilot E/F/G labels Directe isolatie Communicatiecampagnes Kinderarmoede Noodfonds Extra capaciteit Witgoedregeling CV optimalisatie Energietoeslag Voorzieningenfonds Stichting Leergeld Zakgeldproject Indirecte schoolkosten Uitvoeringskosten inkomenstoets

Verwachte kosten Fase 1 (ex. BTW)

Verwachte kosten Fase 2 (ex. BTW)

BZK Duurzaamheids- Bestemmingsenergieagenda reserve armoede

63.700

X

273.332

200.000 X

X

750.000

X

20.000 10.000 200.000

X X X

90.000

10.000

X

18.000 25.000 30.000

84.000

X X

1.480.032

X 80.000 40.000 120.000 240.000 16.000 30.000 100.000

X X X X X X X

12.000

X

932.000 337.032

60.000

2.015.000

17