bijlage 2 - Actieplan Energiearmoede

ACTIEPLAN ENERGIEARMOEDE

ENERGIEARMOEDE IN KRIMPEN

Inhoudsopgave 1. Aanleiding

2

2. Energiearmoede in Krimpen

3

3. Bestaande landelijke en lokale maatregelen

8

4. Maatregelen fase 1 actieplan energiearmoede

10

5. Maatregelen fase 2 actieplan energiearmoede

13

6. Financiën

15

1

1. Aanleiding Energiearmoede, iedereen heeft het er over, maar wat is energiearmoede precies? Onder energiearmoede wordt een combinatie van een laag inkomen en een hoge energierekening of een slecht geïsoleerde woning verstaan. Door de stijgende prijzen van energie heeft een groeiende groep Krimpenaren moeite met het betalen van hun energierekening. Daarbij stijgen, mede door de prijzen voor energie, ook de prijzen voor o.a. voeding en brandstof. Door de huidige energieprijzen hebben ook steeds meer middeninkomens1 met energiearmoede te maken. Dit is een nieuwe doelgroep, die veelal niet in aanmerking komen voor bestaande maatregelen om armoede tegen te gaan. Het blijkt dat huishoudens waarbij sprake is van armoede vaker inleveren op wooncomfort en ze ondervinden vaker gezondheidsklachten. Dit komt doordat ze hun woning nauwelijks verwarmen en onvoldoende ventileren, wat lijdt tot vochtproblemen. Daarbij eten ze vaak minder gezond, doordat ongezonde producten goedkoper zijn, en ervaren zij meer stress. Schaarste en de gevolgen daarvan Uit onderzoek blijkt dat mensen die te maken hebben met energiearmoede ook te maken kunnen hebben met de sociologische effecten van schaarste2. Een tekort aan geld en/of tijd leidt tot ander gedrag. Zo leven mensen met armoede sneller meer bij de dag.

Ze maken keuzes die op korte termijn verlichting van het probleem geven, maar dit op lange termijn juist erger maken. Ze nemen vaker minder doordachte beslissingen en hebben moeite om de juiste keuzes voor de lange termijn te maken. Het is zelfs mogelijk dat er een (tijdelijke) daling van het IQ plaatsvindt. Bij de aanpak van energiearmoede willen we daarom graag mensen stimuleren om vooruit te kijken en de oorzaken van de schaarste te doorbreken. Energiearmoede bestaat al veel langer Energiearmoede is niet iets nieuws. De oorsprong van de term ligt in het begrip ‘brandstofarmoede’ uit 1991. Onderzoeker Brenda Boardman stelde dat mensen in koude huizen te maken hebben met schadelijke (gezondheids)effecten. De combinatie van factoren die daarbij een rol speelde, spelen nu ook een rol bij energiearmoede: lage inkomens, hoge energierekeningen en slecht geïsoleerde huizen. Door de huidige crises en geopolitieke omstandigheden is er een stijging van de huishoudens in energiearmoede waarmee energiearmoede weer meer naar de voorgrond is gekomen. Nu er geen zicht is op een daling van de (energie) prijzen op korte termijn willen we ons in de aanpak van energiearmoede vooral richten op duurzame, lange termijn oplossingen. Daarnaast willen we voorkomen dat huishoudens op korte termijn in de problemen komen.

De Krimpense gemeenteraad heeft 2,015 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de aanpak van energiearmoede. Dat is aanvullend op het geld wat we van het rijk gekregen hebben voor de aanpak van energiearmoede. Tijdens een BOT-sessie met de raad en maatschappelijke partners op 15 november voerden we het gesprek over mogelijke maatregelen om energiearmoede tegen te gaan dan wel te verkleinen. De input van dit gesprek is meegenomen in dit actieplan. Dat is terug te zien in de keuze voor de maatregelen in fase 1. Daarnaast is er vanuit de raad en de maatschappelijk partners opgeroepen te zorgen voor meer maatwerk, zodat de te treffen maatregelen echt terecht komen bij de mensen die dit het hardste nodig hebben. Dit nemen we mee als we komen met een voorstel voor een aanvullend pakket van maatregelen (fase 2).

1

Er is geen officiële definitie van het begrip middeninkomens. Hier bedoelen we de groep met een inkomen boven 120 % en tot 150 % van het wettelijk sociaal minimum. 2 S. Mullainathan en E. Shafir, Schaarste. Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen, Amsterdam: Maven Publishing B.V. 2013.

2

Leeswijzer In dit actieplan geven we als eerste meer inzicht in energiearmoede en armoede in het algemeen in Krimpen. Vervolgens nemen we u mee in de reeds bestaande landelijke en lokale maatregelen tegen energiearmoede. Daarna benoemen we de maatregelen waar we alvast mee willen starten. Dit noemen we fase 1 van dit actieplan. Dit zijn maatregelen die een langere voorbereidingstijd vragen en daarom in 2022 nog gestart worden. De maatregelen die we nog niet oppakken staan alvast benoemd in het hoofdstuk fase 2. Begin 2023 volgt de verdere uitwerking van fase 2 van het actieplan. Bij de uitwerking kijken we welke aanvullende maatregelen passend zijn bij hetgeen besproken is met de raad en onze maatschappelijk partners. Waar nodig brengen voegen we nieuwe maatregelen toe. Op deze manier willen we energiearmoede in Krimpen duurzaam verminderen.

2. Energiearmoede in Krimpen Een groeiende groep Krimpenaren heeft moeite met het betalen van hun energierekening. In dit hoofdstuk proberen we meer duiding te geven over wie we het hebben.

2.1 Gegevens over de doelgroep Volgens berekeningen van TNO, gepubliceerd in 2021, is er sprake van energiearmoede bij 646 huishoudens in Krimpen. De nieuwste data waarover we beschikken wijzen op 683 huishoudens. De verwachting is dat dit aantal nog verder zal toenemen. De meeste huishoudens met energiearmoede in Krimpen hebben inkomen uit pensioen of sociale voorzieningen. Verder gaat het vaak om eenpersoonshuishoudens. Een overgroot deel van de energiearme huishoudens woont in corporatiewoningen. Of in woningen gebouwd tussen 1950 en 1975 (zie tabel 1). Van alle wijken in Krimpen lijkt energiearmoede het minst te spelen in Lansingh-Zuid. Tabel 1. Kenmerken van huishoudens met energiearmoede in Krimpen aan den IJssel. Bron: TNO Aspect Inkomen

Huishoudkenmerken

Woningkenmerken – type woning

Woningkenmerken – eigendom woning Bouwjaar

Pensioen Bijstand en overige sociale voorzieningen Werk of onderneming Overig Eenpersoons Paar zonder kinderen Eenoudergezinnen Paar met kinderen Meerpersoons Tussenwoning Hoek of 2-onder-1-kapwoningen Appartementen Vrijstaande woningen Corporatiewoningen Koopwoningen Overige huur of onbekend 0-1950 1950-1975 1975-1990 1990-2000 2000-2010

Percentage 41% 37% 20% 2% 43% 22% 21% 12% 2% 47% 47% 6% 1% 84% 11% 5% 7% 80% 8% 2% 3%

3

Betalingsachterstanden nemen toe Beginnende betalingsachterstanden worden in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gemeld bij de gemeente. Vervolgens krijgen deze huishoudens een bericht vanuit de gemeente met een hulpaanbod voor hun financiële problemen. Dit noemen we vroegsignalering. Vanuit vroegsignalering wordt er vroegtijdig gesignaleerd als er meer Krimpenaren dan gebruikelijk te maken hebben met betalingsachterstanden op vaste lasten, waaronder de energierekening. Dit is nu met name het geval bij de flats van de Middenwetering en Vijverlaan. Aansluiting bij de Duurzaamheidsagenda De grootste groep met energiearmoede betreft huurders zoals benoemd in tabel 1. In de Duurzaamheidsagenda 2021-2024 beschrijven we hoe we huurders in Krimpen willen helpen. Namelijk door middel van energiecoaches; WoonWijzerBoxen met energiebesparende producten en het stimuleren van duurzaam gedrag. Tot nu toe zijn er ruim 1500 WoonWijzerBoxen ter waarde van 90 euro uitgedeeld aan huurders. Voor het uitdelen van de WoonWijzerBoxen is ook aansluiting gezocht bij de voedselbank. De inzet van energiecoaches startte in september 2022. Daarnaast gaan we over tot andere maatregelen, die we in dit actieplan beschrijven.

Verbinding zoeken tussen duurzaamheid en het sociaal domein Het voorkomen van energiearmoede toont aan dat duurzaamheid en het sociaal domein grote raakvlakken hebben. Daarom zoeken we binnen de gemeente verbinding tussen deze twee teams. Armoede hangt veelal samen met gezondheid, sociaal isolement, geldzorgen en schulden. Vanuit een duurzaamheidsperspectief willen we bijdragen aan een verlichting van armoede in het algemeen. Acties die we als gemeente kunnen nemen vanuit duurzaamheid en armoedebestrijding worden integraal besproken. En we zorgen ervoor dat de maatschappelijke partners die bij onze inwoners binnenkomen ook goed op de hoogte zijn van het aanbod voor energie besparen en alle minimaregelingen. Zodat ze dit actief onder de aandacht kunnen brengen of inwoners door kunnen verwijzen.

2.2 Armoede In februari 2021 publiceerde gemeente Krimpen aan den IJssel het “Actieprogramma Armoede en Schulden 2021-2024: ‘Werken aan bestaanszekerheid wanneer rondkomen niet vanzelfsprekend is’”. Niemand kiest bewust voor armoede, maar het overkomt mensen wel. Volgens cijfers uit 2020 van het CBS leven in Krimpen aan den IJssel ongeveer 1.300 huishoudens onder de armoedegrens van 120% van het wettelijk sociaal minimum inkomen. De verwachting is dat dit aantal stijgt. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) definieert armoede naar een absolute benadering. “Er is sprake van armoede wanneer iemand gedurende een langere tijd niet de middelen heeft om te kunnen beschikken over de goederen en voorzieningen die in zijn samenleving als minimaal noodzakelijk gelden.” De huidige stijging van de prijzen van goederen heeft hierdoor een groot effect op de grote van deze doelgroep.

4

Tabel 2. Enkele opvallende kenmerken van minimahuishoudens in Krimpen aan den IJssel. Categorie

Inkomensbron Pensioen Bijstandsuitkering Leeftijdscategorie 24 jaar en jonger 65 jaar en ouder Herkomst Nederlandse achtergrond Westerse migratieachtergrond Niet-westerse m.a. Type huishouden Eenpersoonshuishouden Eenpersoonshuishouden met alleen minderjarig kinderen Eenpersoonshuishouden met kinderen Paar zonder kinderen Wijken Kortland-Noord Kortland-Zuid Boveneind Langeland Lansingh-Zuid Stormpolder

Aandeel van minimahuishoudens in Krimpen

Aandeel t.o.v. alle huishoudens in Krimpen

Aandeel van minimahuishoudens landelijk

40%* 30%*

n.v.t. n.v.t.

32%* 32%*

2%* 39%*

(26: 10%**) (66+: 4%**)

4%* 32%*

43%** 13%** 44%**

3%** 8%** 29%**

n.v.t. n.v.t. n.v.t.

60%* (49%**) 15%* (17%**)

10%** 26%**

67%* 11%*

n.v.t.

27%**

n.v.t.

14%* (14%**)

3%**

12%*

28%** 34%** 17%** 15%** 4%** 2%**

7%** 10%** 7%** 4%** 3%** 2%**

n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

* Bron: Actieprogramma. Het gaat bij deze percentages om 110% WSM. ** Bron: Minimadashboard. Het gaat bij deze percentages om 120% WSM. Gemeente Krimpen aan den IJssel wil armoede substantieel terugdringen. De nadruk ligt op voorkomen, in plaats van symptoombestrijding. Vier pijlers vormen de basis: preventie, vroegsignalering, schuldhulpverlening en nazorg. In het kader van preventie wordt er ingezet op het verhogen van het bereik van de minimaregelingen. Kinderarmoede In Nederland groeit 1 op de 9 kinderen op in armoede. In Krimpen aan den IJssel zijn er 497 kinderen3 in minimahuishoudens, een aandeel van 8% van alle huishoudens. Armoede kan grote gevolgen hebben voor kinderen: risico op uitsluiting, slechtere gezondheid, minder kansen op school, vaak een lager schooladvies en een grotere kans op jeugdcriminaliteit. Minimaregelingen op het gebied van kinderarmoede richting zich op de ontwikkeling van kinderen en stelt het kunnen meedoen van kinderen centraal.

2.3. Kaarten Met de gegevens over de aangevraagde energietoeslag gecombineerd met het energielabel en met de gegevens over vroegsignalering zijn er twee kaarten gemaakt op postcode-6 niveau (zie volgende twee pagina’s). Dit gaat dus om inwoners die in aanmerking komen voor de energietoeslag en in een huis wonen met een slecht label.

3

Bron: Minimadashboard Krimpen aan den IJssel

5

De eerste kaart geeft een eerste indruk van de verspreiding van energiearmoede in Krimpen. In de gebieden met een kleur is sprake van energiearmoede. Het laat zien dat dit over alle wijken in Krimpen verspreid is (uitgezonderd Lansingh-Zuid). De tweede kaart toont twee aspecten. Op wijkniveau de frequentie van betaalachterstanden op de energierekening. Hoe donkerder de kleur, hoe hoger de frequentie. Dit is dus het hoogst in Kortland-Zuid. Binnen de wijken tonen de kleinere gekleurde vlakken de intensiteit van energiearmoede. De donkere tinten van oranje en rood duiden op een hogere intensiteit. Oftewel: relatief meer huishoudens binnen een postcode met energiearmoede.

6

7

3. Bestaande landelijke en lokale maatregelen Het Rijk heeft geld beschikbaar gesteld om energiearmoede aan te pakken. Ook ontwikkelt ze maatregelen die bijdrage aan het verminderen van energiearmoede en een inclusieve energietransitie. Vanuit de beschikbare gelden zijn we lokaal ook al gestart met een aantal maatregelen. In dit hoofdstuk worden de verschillende regelingen en maatregelen toegelicht.

3.1 Landelijke maatregelen Rijksgelden voor de Energietoeslag Huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimuminkomen kunnen energietoeslag aanvragen. De energietoeslag 2022 betreft een bedrag van 1.300 euro. Dit geld is bedoeld ter compensatie van de hoge energierekeningen. Huishoudens in de bijstand ontvangen dit bedrag automatisch. Huishoudens tot 120% van het minimuminkomen kunnen dit zelf aanvragen. Tot nu toe heeft 90 % van de groep die hiervoor in aanmerking komt de energietoeslag ontvangen. Tot half 2023 kan de energietoeslag 2022 aangevraagd worden. Rijksgelden voor de aanpak van energiearmoede Krimpen aan den IJssel ontving 168.516 euro vanuit het Rijk voor de aanpak van energiearmoede. Per april 2022 werd dit bedrag verdubbeld. Additioneel werd 122.862 euro uitgekeerd voor de isolatie-aanpak van woningen met energielabel E, F en G. Dit laatste budget nemen we mee in een nieuw te ontwikkelen programma voor de label D, E, F, Gaanpak (q1 2023). De datum van eindverantwoording is 15 juli 2024. Prijsplafond Het Rijk heeft besloten dat in november en december 2022 huishoudens een vaste korting krijgen op hun energierekening. Het gaat om 190 euro per maand. Daarnaast gaat per 1 januari 2023 het prijsplafond in.

Het energieprijsplafond bestaat uit een verbruikplafond en een prijsplafond: Verbruikplafond Het kabinet wil huishoudens met een gemiddeld energieverbruik van 1.200 m3 voor gas en 2.900 kWh voor elektra een aangepaste prijs laten betalen. Prijsplafond Er wordt gedacht aan een prijsplafond van maximaal € 1,45 per m3 gas en € 0,40 per kWh elektra. Deze bedragen zijn inclusief de belastingen. Daarboven geldt gewoon de hogere marktprijs, die dus per energieleverancier, contract en periode kan verschillen. Vergoeding voor inwoners met een blokaansluiting Ook inwoners met een zogeheten blokaansluiting komen in aanmerking voor een tegemoetkoming in de energiekosten. Dat gaat in de loop van 2023 geregeld worden. Van blokverwarming is sprake als verschillende woningen in een complex zijn aangesloten op dezelfde ketel. Renteloze lening Eerder werkten wij aan een vorm van een renteloze lening. Maar het Rijk heeft de renteloze lening sinds kort opgesteld, waardoor we dit niet als gemeente op hoeven te pakken. Aangezien dit een product is waar inwoners met een laag inkomen in staat worden gesteld hun woning te verduurzamen, benoemen wij deze toch in onze aanpak. Aanvragers met een verzamelinkomen niet hoger dan 45.014 euro komen voor deze lening in aanmerking. Er hoeft geen rente te worden betaald en de lening hoeft ook niet gelijk afgelost te worden.

Er zijn verschillende toetsingsmomenten om te kijken of de aanvrager nog steeds aan de 8

voorwaarden voldoet. De praktijk moet nog uitwijzen of inwoners met een laag inkomen wel openstaan voor het lenen van geld, ook al betreft het een renteloze lening. Deze lening kan ook gebruikt worden in ontzorgaanpakken zoals de pilot E/F/G-labels.

3.2 Lokale maatregelen Inzet Energiecoaches Energiecoaches gaan langs bij huishoudens met energiearmoede. Ze kijken hoe energiebesparing in een woning mogelijk is. En geven daarover tijdens het bezoek advies aan de bewoners. Ook krijgen bewoners achteraf een adviesrapport. Verder voeren energiecoaches direct een aantal besparende maatregelen uit. Het gaat dan onder andere om: - plaatsen waterbesparende douchekop; - kierdichting (met tochtstrips); - radiatorfolie aanbrengen; - ledverlichting installeren Lokale, vrijwillige coaches We willen graag vrijwillige energiecoaches inzetten die uit Krimpen zelf komen. De werving van energiecoaches startte in het begin van de zomer van 2022. Inmiddels hebben zich een aantal inwoners gemeld. Gelet op de urgentie rondom energiearmoede zijn we al gestart met betaalde coaches. Als meer Krimpenaren zich aanmelden als vrijwillige energiecoach, kunnen we opschalen in 2023. Zo kunnen we meer Krimpenaren helpen. We zien een behoefte aan verschillende soorten energiecoaches voor verschillende vormen van hulp. Zo zijn er coaches nodig die signaleren dat hulp bij energiebesparing nodig is. Coaches die kleinschalige bespaartips of juist grootschalig verduurzamingsadvies geven. En energieklussers die energiebesparende maatregelen uitvoeren, zoals kierdichting.

We gaan in gesprek met maatschappelijk partners om de verschillende rollen zoals signalering, advies en directe uitvoer van klusjes, verder uit te werken. Speciale aanpak voor VvE's Er zijn 80 VvE’s in Krimpen. Hier zitten ook kwetsbare VvE’s bij. Dat zijn VvE’s die een slechte financiële positie hebben, waarvan de woningen onvoldoende geïsoleerd zijn en waarvan veel leden een laag inkomen hebben. Voor een woonlastenverlaging voor deze doelgroep vormt het uitvoeren van een VvE-QuickScan een mogelijkheid. Op basis van de QuickScan wordt een adviesrapport opgesteld met mogelijke maatregelen voor gemeenschappelijke zaken. Maatregelen op het gebied van: isolatie, energieopwekking, ventilatie en warmteopwekking. Op basis van het adviesrapport kunnen verdere acties ondernomen worden. De kosten van één scan bedragen ongeveer 4.000 euro. We verwachten dat het in Krimpen om 4-6 VvE’s gaat. Dit project is in het najaar gestart en wordt betaald uit het budget van de Duurzaamheidsagenda. Pilotproject E/F/G-labels In het kader van het Nationaal Isolatieprogramma ligt landelijk nadruk op het isoleren van woningen met energielabel E, F en G. In het najaar van 2022 zijn we in Krimpen gestart met een pilotproject waarin we particuliere woningeigenaren zoveel mogelijk ontzorgen.

De inwoner krijgt een bezoek van een energieadviseur Deze adviseur maakt op basis van het bezoek een persoonlijk energieadvies. Daarin staat welke maatregelen mogelijk zijn, wat de kosten daarvan zijn en welke subsidies en financieringsmogelijkheden er zijn. Ook zorgt de adviseur voor offertes waardoor de inwoner direct de gekozen maatregelen kan laten uitvoeren. Uiteraard staat het de inwoner vrij hier wel of niet gebruik van te maken. In dit pilotproject kunnen 10-15 particuliere woningen met dergelijke energielabels onderzocht 9

worden en we richten ons op woningen met een slecht energielabel. De kosten van deze pilot bedragen zo’n 10.000 euro. Wanneer deze pilot succesvol is, kijken we of we dit ook toe kunnen passen bij particuliere woningen met een slecht label in een gebied waar veel inwoners met een laag inkomen wonen. Dan zal dit project een plek krijgen in de aanpak die we op gaan stellen in het kader van het nationaal isolatieprogramma.

4. Maatregelen fase 1 aanpak energiearmoede De Krimpense gemeenteraad stelde 2,015 miljoen euro beschikbaar voor de aanpak van energiearmoede. Tijdens de Benen op Tafelsessie van 15 november hebben we met de raad en maatschappelijk partners het gesprek gevoerd over mogelijke maatregelen om energiearmoede tegen te gaan dan wel te verkleinen. De volgend maatschappelijk partners waren hierbij aanwezig: GR IJsselgemeenten, KrimpenWijzer, Consulenten Sociaal Domein, QuaWonen, Stichting schuldhulpmaatjes en een van de energiecoaches. Tijdens de BOTsessie is er positief gereageerd op het voorstel voor deze maatregelen. Deze maatregelen zijn aanvullend op de maatregelen waar we al mee gestart zijn (zie hoofdstuk 3). De start van onderstaande maatregelen willen we niet langer uitstellen, omdat de uitwerking, gunning en uitvoering een lange doorlooptijd heeft. Dit onder andere vanwege aanbestedingstrajecten, lange levertijd van materialen en lange wachttijd door krapte op de arbeidsmarkt. Als we nu niet verdergaan met deze maatregelen, kunnen de maatregelen sowieso niet voor de winter van 2023 uitgevoerd worden. Dit geldt niet voor de communicatiecampagne want we zijn van mening dat communicatie via verschillende lokale kanalen iets is wat sowieso moet gebeuren. Ook het noodfonds hebben we opgenomen in fase 1.

Door aan de slag te gaan met de verdere uitwerking van een noodfonds creëren we de financiële ruimte om in schrijnende gevallen als gevolg van hoge energieprijzen en inflatie acute nood te kunnen ledigen. Begin 2023 volgt vervolgens fase 2 van het actieplan, met maatregelen die sneller opgestart kunnen worden en minder haast hebben. Op deze manier willen we energiearmoede in Krimpen duurzaam verminderen

4.1. Het begin van de aanpak Er zijn verschillende maatregelen die de basis vormen voor de aanpak van energiearmoede. Deze maatregelen zijn bedoeld voor zowel huurders als particuliere woningeigenaren. Energiebesparende tips We hebben met input van Milieu Centraal en het Regionaal Energieloket een boekje opgesteld met tips om energie te besparen: ‘50 slimme tips om energie te besparen’. Het zijn laagdrempelige tips die nuttig zijn voor verschillende doelgroepen. Door het verspreiden van dit boekje willen we inwoners aanzetten tot duurzamer gedrag. Jaarlijks organiseren we een aansluitende informatieavond of webinar. We maken ook nog een verkorte variant, omdat voor sommige inwoners 50 tips te overweldigend is. Campagne via lokale kanalen en met behulp van een serious game We willen Krimpenaren stimuleren om zo veel mogelijk onder het prijsplafond te blijven met hun energieverbruik. Dat doen we met een campagne waarbij we gebruik maken van lokale kanalen (denk bijvoorbeeld aan scholen, sportverenigingen, kerken, sociale media). We onderzoeken nog of het passend is om hiervoor ook een serious game in te zetten. Zo zorgt de app Powersaver Game ervoor dat huishoudens in spelvorm gestimuleerd worden om 10

energie te besparen. We gaan ook kijken of we hier kinderen bij kunnen betrekken. De spelvorm zorgt ervoor dat besparingsactiviteiten langdurig uitgevoerd worden. Campagne ter promotie van de minimaregelingen Verder willen we het bereik van de minimaregelingen vergroten door middel van een communicatiecampagne. Een optie hierbij is het proactief benaderen van bijvoorbeeld het bijstand- en schuldhulpbestand om het gebruik van minimaregelingen te vergroten. Ook willen we de drempel voor aan het aanvragen van minimaregelingen, uitkering en schuldhulpverlening verlagen. Bijvoorbeeld door het inleveren van de benodigde gegevens makkelijker te maken. Daarnaast gaan we onderzoek doen naar een verbreding van de doelgroep voor de minimaregelingen. Aanpak kinderarmoede Als de doelgroep voor energiearmoede groter wordt, dan heeft dit ook effect op de kinderarmoede in Krimpen. Een eerste maatregel om kinderarmoede tegen te gaan is het verhogen van de bijdrage aan Stichting Leergeld en de Blije Gift. Noodfonds Door een (energiekosten) noodfonds op te richten kan worden voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen. Het toekennen van middelen uit het noodfonds door het betalen van een rekening (als lening of gift) is maatwerk. Een betaling uit het noodfonds wordt alleen toegekend om schrijnende situaties te voorkomen.

Gebruik van bestaande regelingen staat voorop en accepteren van noodzakelijke hulp om situaties in de toekomst te voorkomen is een voorwaarde.

4.2. Maatregel voor huurders Met onderstaande maatregel zetten we vooral in op huurders, die het grootste deel van de doelgroep vormen. Versnelling zonnepanelen in corporatiebezit In de Duurzaamheidsagenda is afgesproken dat woningcorporatie QuaWonen jaarlijks op 200 woningen zonnepanelen legt. Voor het komende jaar zouden we zonnepanelen op 200 extra woningen kunnen financieren. QuaWonen schaalt zelf ook dit doel op, met zonnepanelen op 200 extra woningen. Op dit moment heeft QuaWonen een aanzienlijk aantal zonnepanelen liggen op daken van hun woningen. Het gaat om zonnepanelen op daken van 440 eengezinswoningen, en op 500 appartementen. Als gemeente willen we dus een extra impuls geven en 200 extra woningen voorzien van zonnepanelen. De opbrengsten van deze zonnepanelen komen direct ten goede aan huurders met hoge energielasten. Zo profiteren mensen met energiearmoede ook van lokaal opgewekte zonne-energie. Het gaat dan ook om 200 woningen met een laag energielabel, waarvan de daken binnen 15 jaar vervangen moeten worden. Daarmee is deze maatregel aanvullend op het beleid van QuaWonen, aangezien zij zich nog niet richten op daken die binnen 15 jaar vervangen moeten worden. Terwijl dat ook regelmatig om woningen met een slecht label gaat. Waar juist de doelgroep die te maken heeft met energiearmoede woont. Het QuaWonen aan middelen om deze actie zelf uit te voeren.

Als we als gemeente dit niet financieren gebeurt er voorlopig niets voor deze groep huurders anders dan de generieke maatregelen zoals de energiecoaches. Per woning zijn de kosten voor zonnepanelen ongeveer 3.500 euro, als we rekening houden met het prijspeil in 2023. Voor de extra versnelling van zonnepanelen op 200 woningen gaat 11

het dan om 700.000 euro. We werken aan afspraken met QuaWonen en koersen aan op realisatie van de extra panelen voor eind 2023.

4.3. Maatregel voor particuliere woningeigenaren Particuliere woningeigenaren vormt met zo’n 11 procent een relatief klein deel van de doelgroep met energiearmoede (zie tabel 1). Toch is dit een specifieke doelgroep, die kwetsbaar is en waarvan de omvang toeneemt en waar nog weinig regelingen voor zijn. Directe isolatie Huiseigenaren die niet het geld hebben om zelf te isoleren, kunnen geholpen worden met directe isolatie. Het gaat dan om spouwmuur- of vloerisolatie. De doelgroep bakenen we af door een inkomensgrens (bijvoorbeeld 130% van het wettelijk sociaal minimum) en een labelgrens als voorwaarde te stellen. Andere gemeenten hanteren voor deze vorm van directe isolatie vaak een maximumbedrag van 2.500 euro per woning. Huiseigenaren worden gekoppeld aan een aannemer met wie vooraf inkoopafspraken zijn gemaakt. Inwoners zijn dan niet zelf verantwoordelijk voor de uitbetaling en hoeven dus ook niet voor te financieren. Er worden afspraken gemaakt met aannemers over natuurvriendelijk isoleren, bijvoorbeeld met vleermuisflapjes.

4.4. Planning Een eerste, voorgestelde planning van maatregelen in het kader van energiearmoede wordt weergeven in onderstaande tabel. De reeds gestarte maatregelen zijn hier ook in opgenomen om zo een compleet overzicht te creëren. In de loop van de tijd kunnen er nog projecten aan toegevoegd worden. Dat hangt af van het verdere verloop van het gesprek rondom de besteding van de door de raad beschikbaar gestelde 2,015 miljoen euro voor de aanpak van energiearmoede en verdere besluitvorming hierover. Tabel 3. Per kwartaal de planning van verschillende maatregelen tegen energiearmoede.

2022 Q3

Projecten Webinar bespaartips Communicatiecampagnes Kinderarmoede Noodfonds Eerste inzet X energiecoaches Verdere inzet energiecoaches Verspreiding X bespaartipsfolder

Q4

2023 Q1

X

X

X

X

X

X X

X X

X X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Zonnepanelen QuaWonen

X

X

X

X

X

QuickScan VvE’s Pilot E/F/Glabels Directe isolatie

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Q2

Q3

Q4 X

X

12

5. Fase 2 aanpak energiearmoede Begin 2023 volgt vervolgens fase 2 van het actieplan. Daarin komen maatregelen die sneller opgestart kunnen worden en minder haast hebben. En die ook aansluiten bij de wensen van de raad en onze maatschappelijk partners, die tijdens de BOT sessie op 15 november met elkaar zijn gedeeld. Tijdens de BOT sessie is er opgeroepen om nog meer maatwerk te leveren, inwoners te ondersteunen om de juiste keuzes te maken en te zorgen dat de ondersteuningsmaatregelen echt terecht komen bij de mensen die dat op dit moment het hardste nodig hebben. Daarnaast zal er specifiek aandacht besteed worden aan de maatregelen voor middeninkomens en maatregelen tegen de bestrijding van kinderarmoede. Hieronder volgt een aantal mogelijke maatregelen die we eerder al besproken hebben met de raad. In de verdere uitwerking van fase 2 kijken we welke maatregelen we hiervan alsnog voorstellen op te pakken en of welke aanvullende maatregelen er nodig zijn. Hiervoor gaan we nog uitgebreider in gesprek met maatschappelijke partners om signalen op te halen. We vragen ze actief mee te denken over de manier waarop we de Krimpense inwoners het beste kunnen bereiken. Deze fase zal in Q1 van 2023 ter besluitvorming naar de raad gebracht worden.

5.1. Overige maatregelen aanpak energiearmoede Waterzijdig inregelen Waterzijdig inregelen is het goed instellen van een cv-installatie. Het doel is om het verschil in temperatuur van het water dat aan- en afgevoerd wordt van/naar de cv-ketel te verkleinen. Een betere doorstroming van het water in de radiatoren verbetert de warmteafgifte. Deze handeling kan het beste uitgevoerd worden door vakkundige installateurs. In andere gemeenten, zoals Arnhem en Leeuwarden, blijkt dat maatregelen als waterzijdig inregelen voor een grote besparing op de energierekening zorgen. Een voorwaarde is wel dat er geen sprake is van een collectieve cv-installatie. De kosten van waterzijdig inregelen bedragen ongeveer 200 euro. Hierbij wordt uitgegaan van een terugverdientijd van 3 à 4 jaar. Het leidt tot een besparing van 5 tot 15% op de energierekening. Ruim 1800 huurwoningen komen in aanmerking voor deze regeling. QuaWonen wil hier zelf ook stappen in zetten, maar zal dit naar verwachting uitspreiden over meerdere jaren. Als we als gemeente inzetten op deze maatregel, zou dit een versnelling van dit project betekenen. Witgoedregeling Een witgoedregeling kan onderdeel zijn van een vouchersysteem voor mensen met een laag inkomen. Voorbeelden van witgoed zijn een koelkast, vriezer of wasmachine. Uiteraard is het van belang dat het witgoed betreft met een zeer laag energieverbruik.

Zo verbruikt een nieuwe koel-vriescombinatie slechts 150 kWh per jaar. In vergelijking met een koelkast van 8 jaar of ouder gaat het dan om een jaarlijkse besparing van 200 kWh. Met de huidige tarieven scheelt dit ruim 120 euro per jaar. (Tijdelijke) raamisolatie Om woningen energiezuiniger te maken, is isolatie noodzakelijk. QuaWonen heeft als doel om in te zetten op isolatie van vloeren, gevels en dak en op het vervangen van glas. Een gedeelte van de woningen waar sprake is van energiearmoede, zal de komende jaren worden gerenoveerd dan wel gesloopt en opnieuw gebouwd worden. Dit vergt echter lange doorlooptijden (ecologisch onderzoek, aanbestedingen, participatieproces).

13

Voor woningcomplexen waarvan de toekomst onduidelijk is, kan raamisolatie met kozijnfolie een mogelijkheid zijn. Dit kan ook een tijdelijke oplossing bieden als de wachttijd voor isolatie lang is. Met kozijnfolie zijn de ramen van een woning voor een aantal winters beter geïsoleerd. Kozijnfolie kost 2,50 euro per vierkante meter. Een andere tijdelijke optie is het plaatsen van een voorzetraam, wat zorgt voor 25% minder warmteverlies. Aandachtspunt bij grootschalige isolatie is dat we te maken hebben met wetgeving rond flora en fauna. Isolerende maatregelen kunnen namelijk nesten afsluiten van vogels en andere dieren. Daar is ontheffing voor nodig. Dit is niet alleen een aandachtspunt voor grootschalige projecten van woningcorporaties, maar ook voor wijkaanpakken. Voor een goed ecologisch onderzoek is een jaarrond inventarisatie nodig. We gaan onderzoeken of het meerwaarde heeft om een gemeentelijk soortmanagementplan op te laten stellen. Zo hoeft er niet bij iedere verduurzaming van gebouwen een onderzoek gestart te worden. Daarmee nemen we een vertragende factor weg. Verzilverlening Op dit moment biedt onze gemeente inwoners de gelegenheid om duurzaamheidsleningen via het SVn aan te vragen. Het plan van een renteloze lening wordt door het Rijk opgepakt. Daarom wordt de verzilverlening een nieuwe mogelijkheid voor de gemeente.

Bij koopwoningen is er een kans dat de woning meer waard is dan de hoogte van de hypotheek. Deze overwaarde kan in de vorm van een verzilverlening gebruikt worden om een woning beter te isoleren. Als gemeente kunnen we inwoners faciliteren met deze lening. Met name 65+’ers die al een langere tijd in een bepaald huis wonen. De lening is aflossingsvrij, wat het voor de aanvrager erg aantrekkelijk maakt. Het nadeel voor ons is dat er veel geld nodig is als we meerdere inwoners toegang willen geven tot deze vorm van financiering. Anders dan bij andere SVn-leningen krijgt de gemeente niet ieder jaar een deel van zijn lening terug, maar pas over langere termijn. Dat betekent dat de lening pas wordt terugbetaald als de woning wordt verkocht of de (langstlevende) aanvrager is overleden. Op lange termijn is het uitgeleende bedrag wel revolverend, waardoor het weer opnieuw beschikbaar komt voor nieuwe leningen. Uitbreiding subsidie zonnepanelen De huidige duurzaamheidsubsidies van onze gemeente hebben betrekking op: verduurzaming van VvE’s; elektrisch koken; de collectieve aanschaf en plaatsing van zonnepanelen. Het is een optie om de subsidie voor zonnepanelen uit te breiden om een versnelling te creëren, maar ook om de aanschaf van zonnepanelen voor een groter publiek toegankelijk te maken.

In dat geval kan er gekozen worden voor subsidie voor individuele aanschaf en plaatsing van zonnepanelen. Tegelijkertijd maakt de renteloze lening de aanschaf van zonnepanelen ook toegankelijk voor inwoners met een laag inkomen. Extra subsidie isolatie Het Rijk biedt al subsidie op isolatie. We kunnen deze subsidie uitbreiden door lokaal extra subsidie te geven op isolatie. Zo realiseren we een versnelling van de isolatie van woningen. De doelgroep kunnen we afbakenen door een specifiek gebied aan te wijzen waar de subsidie geldt of door een inkomensgrens, bouwjaar van de woning, labelgrens of WOZwaarde als voorwaarde te stellen. Er zijn meerdere gemeenten die hier al ervaring mee hebben. Een subsidie van maximaal 2.500 euro per woning is gebruikelijk. Het maximale subsidiabele bedrag kan worden vastgezet op bijvoorbeeld maximaal 25% van de daadwerkelijk gemaakte kosten. Uitbreiding energietoeslag Steeds meer huishoudens boven de 120% van het wettelijk sociaal minimum worden geraakt door de stijgende energielasten. Het is een optie om de steun middels een energietoeslag te verbreden. De steun zou dan beschikbaar kunnen zijn voor de groep Krimpenaren met 120% tot en met 150% van het wettelijk sociaal minimum. Het is mogelijk om ander 14

toetsingscriteria toe te voegen zoals een koppeling met het energielabel. De regeling kan dan bijvoorbeeld alleen beschikbaar gesteld worden aan inwoners die in een huis met een slecht label wonen. Daarmee helpen we mensen die het zwaarder hebben, aangezien ze in een slechter geïsoleerd huis wonen en daarmee meestal een hogere energierekening hebben. Een ander opties om als criteria op te nemen dat de aanvrager een variabel energiecontract heeft. De verwachting is wel dat eind 2022 zo’n 90 % van de Nederlanders een variabel energiecontract heeft. Maatwerk Landelijk en lokaal zijn er al diverse regelingen tegen bestrijding van energiearmoede. Het gebruik hiervan willen we verhogen met verschillende communicatiecampagnes. Daarnaast zien we dat het belangrijk is dat de hulpverleners die met onze inwoners in contact staan maatwerk leveren, zodat de Krimpense inwoner alle steun krijgt die hij nodig heeft. Dit geldt zowel voor de ondersteuning vanuit de gemeente en de KrimpenWijzer en het Krimpen Sociaal Team, als ook voor de ondersteuning vanuit de GR IJsselgemeenten. Door in gesprek te gaan met onze maatschappelijke partners onderzoeken we hoe we maatwerk nog beter in kunnen bedden in onze dienstverlening. Kinderarmoede Met de verhoging van de bijdrage aan Stichting Leergeld en de Blije gift is een eerste stap gezet om kinderarmoede tegen te gaan.

Daarnaast willen we met het stimuleren van het gebruik van de minimaregelingen hier verder op in zetten. Mogelijk is hier een aanpassing of een aanvulling op het huidige minimabeleid voor nodig, dat in fase 2 aan u voorgelegd zal worden.

6. Financiën De gelden die we van het Rijk ontvangen hebben zijn al beschikbaar voor de uitvoer van energiebesparende maatregelen gericht op energiearmoede. Dit geldt ook voor de gelden uit de Duurzaamheidsagenda. Voor de uitvoer van het actieplan moet door de raad besloten worden om alvast een deel van de bestemmingsreserve energiearmoede van 2,015 miljoen euro in te zetten. De raad beslist over de inzet van dit budget De onderstaande tabel geeft een inschatting van de kosten van fase 1 van de aanpak van energiearmoede in onze gemeente. Tabel 4. Verwachte kosten van verschillende projecten en de gelden waarmee deze gedekt worden. Dekking Projecten Eerste inzet energiecoaches Vervolg inzet energiecoaches Zonnepanelen QuaWonen QuickScan VvE’s Pilot E/F/G labels Directe isolatie Communicatiecampagnes Kinderarmoede Noodfonds Extra capaciteit

Verwachte kosten 2022 (ex. BTW)

Verwachte kosten 2023 (ex. BTW)

63.700

BZK energie-armoede

Duurzaamheidsagenda

Bestemmingsreserve

X 273.332 X 750.000

X

20.000 10.000 200.000

X X X

90.000

X

18.000 25.000

X X

30.000 63.700

1.416.332

X 337.032

60.000

1.083.000

15

16