CConstaterende datKrimpen Ad Ijssel
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. Achtergronddocument verkeer- en vervoervisie

Gemeenteraad 30 mei 2024, gemeente Krimpen Ad IjsselBij agendapunt: Raadsvoorstel Nieuwe 'verkeer- en vervoervisie - gezond, slim en veilig'5.849 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel lnbalak@rijswijk.nl

Achtergronddocument

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

1

Opdrachtgever Titel rapport

Gemeente Krimpen aan den IJssel Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - Achtergronddocument

Kenmerk Datum publicatie

014609.20230814.R2.03 6 maart 2024

Projectleider Goudappel Projectteam Goudappel Projectteam opdrachtgever Status

Definitief © Copyright Goudappel BV 28-02-2024 Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

2

Inhoudsopgave 1. Achtergrondinformatie

2.5

Elektrificatie

21

2.6

Duurzaamheid

23

mobiliteit

4

2.7

Klimaatadaptatie

23

1.1

Nabijheidstatistieken

4

2.8

Beleidsanalyse

25

1.2

Auto

6

1.3

Openbaar vervoer

8

3. Resultaten participatie

1.4

Fiets

10

3.1

Enquête

26

1.5

Modal split

13

3.2

Participatieavonden

34

1.6

Ongevallen

14

3.3

CCV sessie

34

1.7

Gezondheid en milieu

17

3.4

Gesprekken met bedrijven

35

3.5

Sessie met andere beleidsterreinen

35

26

2. Trends, ontwikkelingen en beleidsanalyse

18

2.1

Vergrijzing

18

2.2

Wonen en werken

18

2.3

Deelmobiliteit en smart mobility

19

2.4

Autobezit

20

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

3

1. Achtergrondinformatie mobiliteit 1.1

Nabijheidstatistieken

Afstand tot gezondheidscentra (km) 8

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) brengt jaarlijks data op buurtniveau uit over de nabijheid van voorzieningen. Deze data is openbaar toegankelijk en representatief. Met behulp van deze data is inzichtelijk gemaakt in hoeverre voorzieningen in Krimpen aan den IJssel in nabijheid zijn wanneer wordt vergeleken met de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) en heel Nederland. Deze statistiek geeft antwoord op de vraag: Hoe ver moeten de Krimpenaren reizen naar verschillende (basis)voorzieningen?

7 6 5 4 3 2

1 0

Als we in figuur 1.1 naar gezondheidscentra kijken, is te zien dat de

Huisartsenpraktijk

Huisartsenpost

gemiddelde afstand vergelijkbaar is met de gemiddelde afstand in Nederland. In de regio MRDH zien we echter dat deze afstanden lager

Nederland

MRDH

Ziekenhuis (excl. buitenpolikliniek)

Krimpen aan den IJssel

zijn. Vooral een huisartsenpost en ziekenhuis zijn verder reizen voor Krimpenaren, in vergelijking met het gemiddelde voor een inwoner van

Figuur 1.1: Afstand tot gezondheidscentra (km)

de MRDH.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

4

Kijkend naar de afstand tot onderwijs (kinderdagverblijven, basis- en

De afstand naar een oprit van een hoofdverkeersweg is lager dan

middelbaar onderwijs) scoort Krimpen nagenoeg gelijk aan de MRDH, zie

gemiddeld in Nederland en de MRDH, zie figuur 1.3. Voor het bereiken

figuur 1.2. De verklaring hiervoor lijkt te zitten in de compactheid van de

van het dichtstbijzijnde treinstation moeten Krimpenaren circa 7

gemeente Krimpen aan den IJssel en door het aantal scholen is de

kilometer reizen naar station Rotterdam Alexander of Rotterdam Blaak

afstand naar scholen laag. In Rotterdam zijn mbo,

hbo en wo

om de trein te kunnen nemen en dat is meer dan de gemiddelde afstand

opleidingen. De gemiddelde afstand tot die opleidingsniveaus is lastiger

in Nederland en de MRDH. Mede hierdoor is de auto een belangrijk

vergelijken omdat dit verschilt per studierichting.

vervoermiddel

voor

Krimpenaren

om

te

reizen

van

en

naar

bestemmingen binnen en buiten Krimpen aan den IJssel.

Afstand tot onderwijs (km)

Verkeer en vervoer (km)

3,5 8

3

7

2,5

6

2

5

1,5

4

1

3

0,5

2

0

1 Kinderdagverblijf Nederland

Basisschool MRDH

VMBO

HAVO/VWO

Krimpen aan den IJssel

0 Oprit hoofdverkeersweg Nederland

MRDH

Treinstations totaal Krimpen aan den IJssel

Figuur 1.2: Afstand tot onderwijs (km) Figuur 1.3: Afstand tot hoofdweg en station (km)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

5

Zoals reeds gesteld is Krimpen aan de IJssel een vrij compacte gemeente. Verschillende (basis)voorzieningen zijn dichterbij dan gemiddeld in Nederland en vergelijkbaar met de gemiddelde afstanden in de MRDH. In figuur 1.4 zijn voor drie voorzieningen in de categorie ‘winkels en cultuur’ de gemiddelde reisafstanden weergegeven.

1.2

Auto

Netwerk Krimpen aan den IJssel heeft een autonetwerk dat de gemeente met omliggende gemeenten verbindt. De belangrijkste verkeersaders omvatten de Algerabrug en vervolgens de Algeraweg naar Capelle aan

Afstand tot winkels en cultuur (km)

den IJssel. Door de waterbarrières die door de Hollandse IJssel en Nieuwe

3,5

Maas worden gevormd, zijn verbindingen naar het noorden beperkt.

3

Richting

de

rest

van

de

Krimpenerwaard

is

de belangrijkste

verbindingsweg de provinciale weg N210, in zuidelijke richting.

2,5 2 1,5 1 0,5 0 Grote supermarkt Nederland

Bibliotheek MRDH

Zwembad

Krimpen aan den IJssel

Figuur 1.4: Afstand tot winkels en cultuur (km)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

6

Bereikbaarheid

Intensiteiten

Krimpen aan den IJssel is goed bereikbaar per auto. Hieronder staan

Figuur 1.6 geeft inzicht in de verkeersintensiteiten van het

enkele bestemmingen die binnen een bepaalde reistijd in een

gemotoriseerde verkeer op basis van het regionale verkeersmodel (V-

gemiddelde avondspits bereikt kunnen worden, zie ook figuur 1.5:

MRDH versie 2.10, 2022). De verkeersaders met meer dan 15.000

•

Binnen 15 tot 30 minuten: Capelle aan den IJssel en Rotterdam Oost;

mvt/etm zijn de N210 (hogere intensiteit bij de Algerabrug), de Nieuwe

•

Binnen 30 tot 45 minuten: Rotterdam West, Gouda en Dordrecht;

Tiendweg en de Industrieweg. Als we kijken naar de verkeersdrukte op

•

Binnen 45 tot 60 minuten: Den Haag.

deze wegen in de spitsen zien we dat over het algemeen vertraging is op de N210 in de ochtend rondom de Grote Kruising en zowel in ochtend als avond bij de Algerabrug, zie figuren 1.7 en 1.8.

Figuur 1.6: Verkeersintensiteiten regionale verkeersmodel V-MRDH versie Figuur 1.5: Bereikbaarheidsafstanden per auto vanuit Krimpen aan den

2.10, basisjaar 2022

IJssel

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

7

1.3

Openbaar vervoer

Gebruik De drukste reizigersstromen met de bus gaan over de N210, zie figuur 1.9. Hier rijden ook de meeste buslijnen. Hoe verder van de N210 vandaan in Krimpen hoe dunner de reizigersstromen (wijken in).

Figuur 1.7: Typisch verkeer op een gemiddelde dinsdagochtendspits (bron: Google Maps)

Figuur 1.9: Reizigersstromen openbaar vervoer per etmaal bron: V-MRDH versie 2.10, basisjaar 2021)

Figuur 1.8: Typisch verkeer op een gemiddelde dinsdagavondspits (bron: Google Maps)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

8

Netwerk

Tijdens corona, in 2021 werden de frequenties veel verlaagd. Inmiddels

Figuur 1.10 geeft de busroutes weer in Krimpen aan den IJssel.

zijn sommige van die frequenties weer verhoogd, maar ze zijn nog steeds

Busverbindingen tussen Capelsebrug en Krimpenerwaard lopen via

lager dan voor corona. De huidige frequenties van de verschillende

Krimpen aan den IJssel.

buslijnen zijn de volgende: Buslijn

Spits

Dal

Weekend

96

2x/uur

Niet

Niet

97

6x/uur

4x/uur

2x/uur

98

6x-8x/uur

4x/uur

2x/uur

194

1x-2x/uur

1x-2x/uur

1x/uur

196

1x/uur

1x/uur

1x/uur

292

4x/uur

1x/uur

Niet

295

4x/uur

4x/uur

2x/uur

B4

Niet

Niet

1x/uur

Tabel 1.1: Frequenties buslijnen Krimpen aan den IJssel

Figuur 10: Busnetwerk Krimpen aan den IJssel

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

9

Bereikbaarheid De busverbinding tussen Krimpen aan den IJssel en Capelle aan den IJssel speelt een cruciale rol voor de bereikbaarheid van Krimpen aan den IJssel. Het biedt reizigers een directe verbinding met het metronetwerk van Rotterdam. Krimpen aan den Lek, Lekkerkerk en Capelle aan den IJssel zijn binnen 30 minuten bereikbaar, zie figuur 1.11. Binnen 45 minuten kunnen reizigers Rotterdam Oost bereiken. Rotterdam West, Gouda of

1.4

Fiets

Netwerk Het fietsnetwerk in Krimpen aan den IJssel bestaat uit diverse fietsroutes die de gemeente met omliggende steden verbindt. Dit netwerk valt binnen het regionale netwerk van de MRDH, zie figuur 1.12.

Utrecht zijn binnen 60 minuten bereikbaar.

Figuur 1.12: Fietsnetwerk (bron: MRDH)

Figuur 1.11: Bereikbaarheid per OV vanaf Krimpen aan den IJssel

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

10

Bereikbaarheid Vanuit Krimpen aan den IJssel kan binnen 15 minuten fietsen heel Krimpen, een deel van Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den Lek worden bereikt. Binnen 30 minuten fietsen kunnen Rotterdam Oost, Lekkerkerk en Ouderkerk aan den IJssel worden bereikt, zie figuur 1.13.

Figuur 1.14: E-bike zone: 7,5 tot 15 kilometer

Volgens Zuid-Holland Bereikbaar heeft bijna 50% van het verkeer op de Grote Kruising/Algerabrug een fietsbare afstand, hierdoor is de potentie van de (e-)fiets hoog. Studio Bereikbaar stelt op basis van een bestemmingenanalyse dat voor wat betreft de fiets een sterke relatie is Figuur 1.13: Bereikbaarheid per fiets vanaf Krimpen aan den IJssel

tussen Capelle en Krimpen. Van het fietsverkeer dat de Algerabrug in noordelijke richting op fietst heeft 43% een bestemming in Capelle aan den IJssel en 26% een bestemming in Prins-Alexander, zie figuur 1.15.

Ten opzichte van een reguliere fiets neemt de bereikbaarheid bij het

Het overige deel heeft bestemmingen in de rest van Rotterdam, vooral

gebruik van een elektrische fiets vanuit Krimpen aan den IJssel 5,7 keer

Kralingen en Centrum.

toe, zie figuur 1.14. Dit houdt in dat met een elektrische fiets 792.000 meer mensen kunnen worden bereikt.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

11

Een vervolgopgave van de MIRT Algeracorridor is een verkenning naar een nieuwe verbinding voor fietsers en voetgangers over de Hollandsche IJssel tussen Capelle en Krimpen aan den IJssel. Het zoekgebied is ten oosten van de Algerabrug. Onderzoek van Witteveen+Bos stelt dat een dergelijke verbinding voor langzaam verkeer de reistijd per fiets kan

Intensiteiten Figuur 1.16 geeft inzicht in de fietsintensiteiten op etmaalbasis. De drukste fietsroutes binnen Krimpen vinden we langs de N210 en de Nieuwe Tiendweg.

halveren.

Figuur 1.16: Fietsintensiteiten regionale verkeersmodel (bron: V-MRDH versie 2.10, basisjaar 2022)

Figuur 1.15: Selected link analyse (V-MRDH, 2016)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

12

1.5

Van en naar de gemeente vinden we een lager aandeel verplaatsingen

Modal split

met trein en personenauto (als bestuurder) dan gemiddeld in Zuid-

De modal split geeft inzicht in de wijze waarop mensen zich verplaatsen binnen en van/naar Krimpen aan den IJssel. Ter vergelijking zijn ook de modal split van Nederland en Zuid-Holland opgenomen, zie figuur 1.17.

Holland en Nederland en een groter aandeel verplaatsingen met personenauto (als passagier) en bus/tram/metro (BTM) dan gemiddeld in Zuid-Holland en Nederland, zie figuur 1.18.

Binnen de gemeente vinden we een groter aandeel verplaatsingen per fiets en te voet dan gemiddeld in Zuid-Holland en Nederland en een lager aandeel verplaatsingen met personenauto dan gemiddeld in Nederland, maar gelijk aan Zuid-Holland.

Modal split verplaatsingen van en naar Krimpen a/d IJssel versus Zuid-Holland en Nederland

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

60%

% verplaatsingen

% verplaatsingen

Modal split verplaatsingen binnen Krimpen a/d IJssel vs Zuid-Holland en Nederland

50% 40% 30% 20% 10% 0%

Krimpen a/d IJssel

Krimpen a/d IJssel

Zuid-Holland

Zuid-Holland Nederland

Nederland Figuur 1.18: Modal split verplaatsingen van en naar gemeente Figuur 1.17: Modal split verplaatsingen binnen gemeente

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

13

1.6

Ongevallen

Figuur 1.19 geeft een overzicht van de locaties van geregistreerde ongevallen in Krimpen aan den IJssel tussen 2017 en 2022.

Het aantal door politie geregistreerde ongevallen binnen de gemeente schommelde licht in de periode 2014 t/m 2022 Q1, zie figuur 1.20. In 2016 was het aantal ongevallen (26) met gewonden/doden het hoogst, in 2020 was dit het laagst.

Ontwikkeling in aantal verkeersslachtoffers 30 25

26 23

20 15

20 17

16 14

0

Burg. Aalberslaan – Koekoekstraat, Burg. Aalberslaan – Nachtegaalstraat, Grote Kruising, Lekdijk – Industrieweg, Nieuwe Tiendweg – Groenendaal

Doden 11

5

VIAstat, 2023)

Opvallende ongevalslocaties (BLIQ-rapportage, 2017 t/m Q2 2022) zijn

Gewonden 14

10

Figuur 1.19: Overzicht ongevallen in de periode 2017 t/m Q2 2022 (bron:

20

1

1

1

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Figuur 1.20: Aantal verkeerslachtoffers per jaar tussen 2014 en 2022

en Parkzoom – Groenendaal.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

14

•

Top 10 meest onveilige trajecten:

De meeste slachtoffers in de periode 2014 Q1 t/m 2023 Q1 vielen onder

1.

IJsseldijk, IJsseldijk oost, IJsseldijk west

bestuurders van fietsen, bromfietsen en personenauto’s, zie figuur 1.21.

2.

Burgemeester Aalberslaan

3.

Ouverturelaan, Vijverlaan

4.

Burgemeester Alberslaan, Lansing

5.

Govert Flinckstraat, Jan Steenstraat, Jan van

Verkeersslachtoffers per vervoerwijze 50 40

Goyenstraat, Ouverturelaan

30

6.

Industrieweg, Lekdijk

20

7.

N210

10

8.

Vijverlaan

0

9.

IJsseldijk, Lekdijk, Parallelweg

10. Groenendaal •

Doden

Gewonden

Figuur 1.21: Verkeerslachtoffers per vervoerwijze

Top 10 meest onveilige kruispunten: 1.

Groenendaal, Nieuwe Tiendweg

2.

Moderato, Nieuwe Tiendweg, Sportsingel

3.

Industrieweg, Lekdijk

4.

Burgemeester Aalberslaan, Jan Steenlaan

5.

Driekamp, Groenendaal, Parkzoom

6.

Vijverlaan, Zwanenkade

7.

Burgemeester Aalberslaan, Jozef Israëlsstraat, Leeuwrikstraat, Nieuwe Tiendweg

Als we het ongevalsrisico combineren met snelheden (BLIQ-rapportage, 2017 t/m Q2 2022), kunnen we de meest onveilige trajecten en

8.

N474, Vijverlaan

kruispunten van de gemeente vinden, zie ook figuur 1.22:

9.

Burgemeester Aalberslaan, Nachtegaalstraat, Parkzoom

10. Moderato, Vijverlaan

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

15

Ongevallen per 100.000 inwoners, omliggende gemeentes 1200 1000 800 600 400 200 Figuur 1.22: Meest onveilige trajecten en kruispunten in Krimpen aan den

0

IJssel

Als we kijken naar verkeersongevallen per 100.000 inwoners, dan scoort Krimpen relatief goed met 323,0 ongevallen per 100.000 inwoners. Het gemiddelde van Nederland is 653,6. In vergelijking met omliggende gemeentes, zoals Capelle aan den IJssel, Krimpenerwaard of Rotterdam,

Figuur 1.23: Ongevallen per 100.000 inwoners, omliggende gemeenten.

is Krimpen veiliger; ook scoort Krimpen beter dan andere gemeentes in Zuid-Holland met ongeveer 30.000 inwoners, zoals Maassluis of HendrikIdo-Ambacht.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

16

1.7

Gezondheid en milieu

Het milieugezondheidsrisico is laag voor een groot deel van de gemeente Krimpen aan den IJssel, zie figuur 1.24. De locaties met een verhoogd risico kunnen we vinden langs N210, N474 en Nieuwe Tiendweg, bij hoogspanningsstation Edisonstraat en industrieterrein IJsseldijk.

Figuur 1.24: Milieugezondheidsrisico (bron: Atlasleefomgeving.nl)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

17

2. Trends, ontwikkelingen en beleidsanalyse 2.1

Vergrijzing

2.2

De vergrijzing van de bevolking is een uitdaging in Krimpen aan den IJssel, net zoals in de rest van Nederland. Echter is in Krimpen het percentage van 65+’ers hoger dan in de rest van Nederland en het GrootRijnmond gebied, zie figuur 2.1. In 2040 is naar verwachting het percentage in Krimpen aan den IJssel 27%, in Nederland 25% en in het Groot-Rijnmond gebied rond 23%.

Wonen en werken

In de komende jaren moeten 100.000 woning per jaar gebouwd worden om het woningtekort te bestrijden. Bij voorkeur komen die woningen binnen de bebouwde kom te staan, door herinrichtingen van oude wijken, hoogbouw of gebruik van oudere industrieterreinen van steden. Hierdoor worden de steden dichter, meer mensen wonen dichtbij elkaar op dezelfde plek, en dat brengt uitdagingen voor de mobiliteit en het ontwerp van de openbare ruimte met zich mee.

Percentage 65+ 30

Voor corona werkten mensen gemiddeld 4 uur per week thuis. In 2022 is dat aantal 11uur per week: 18% van de werkenden werkt meestal thuis,

20

en 25% soms thuis (bron: CBS), afhankelijk van de beroepsklasse: ICT’ers

10

werken meestal thuis terwijl werknemers in de sector transport en logistiek bijna niet thuis werken, zie figuur 2.2. Nederland neemt een

0 2015 2017 2019 2021 2023 2025 2027 2029 2031 2033 2035 2037 2039 Krimpen aan den Ijssel

Groot-Rijmond

Nederland

koppositie in wat betreft thuiswerken in vergelijking met andere EU lidstaten. De toename in thuiswerken heeft invloed op de mobiliteit: minder reizen of reizen buiten de spits zien we nu vaker dan vóór 2020.

Figuur 2.1: Percentage +65 in Krimpen aan den IJssel, Groot-Rijnmond en Nederland (bron: cbs.nl)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

18

2.3

Deelmobiliteit en smart mobility

De trend van bezit naar gebruik van spullen is ook voor mobiliteit zichtbaar. Deelmobiliteit heeft zich enorm ontwikkeld in de laatste jaren. Deelfietsen, deelscooters en deelauto’s zijn op veel plaatsen beschikbaar. Toch is de beschikbaarheid van deelmobiliteit relatief laag in Krimpen aan den IJssel. Er zijn geen deelauto’s beschikbaar binnen de gemeente, terwijl in Nederland gemiddeld 33.7 deelauto’s per 100.000 inwoners beschikbaar zijn. Ook zijn er geen deelscooters meer beschikbaar na een pilot in 2022.

Figuur 2.2: Thuiswerken naar beroepsklasse (bron: cbs.nl)

Figuur

2.3:

Deelauto’s

per

100.000

inwoners

(bron:

waarstaatjegemeente.nl)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

19

P+R en carpoolplaatsen staat ook ver van het Nederlands gemiddelde:

P+R en carpoolplaatsen per 1000 inwoners 6

2.4

Autobezit

Het autobezit in Nederland blijft groeien. In 2023 zijn er circa negen miljoen auto’s in Nederland, waarvan circa acht miljoen op naam staan van een particulier en één miljoen op naam van een bedrijf. In de laatste

5

tien jaar is de groei van autobezit in Nederland 12,65%, zie figuur 2.5.

4

Auto's in NL (miljoen)

3

10

2

8

1

6

0 Krimpen aan den IJssel

Nederland

Figuur 2.4: P+R en carpoolplaatsen per 1.000 inwoners (CROW)

4 2 0

Een andere trend is dat voertuigen steeds slimmer worden. Vanaf 2022 is

2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022

binnen de EU een Automatic Driving Assistance System verplicht voor nieuwe voertuigen; zelfrijdende auto’s zijn nog in ontwikkeling. Nieuwe en slimme voertuigen kunnen informatie uitwisselen die leidt tot effectievere mobiliteitssystemen.

Op naam van bedrijf

Op naar van particulier

Totaal

Figuur 2.5: Ontwikkeling aantal auto’s in Nederland

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

20

2.5

Elektrificatie

De elektrificatie van zowel auto’s als fietsen is een realiteit in Nederland. In 2020 werden voor de eerste keer meer nieuwe elektrische fietsen verkocht dan gewone fietsen. Er zijn steeds meer speed pedelecs, zie figuur 2.6. Het aantal nieuw verkochte elektrische auto’s in Nederland is in de laatste vier jaar verviervoudigd, zie figuur 2.7.

Figuur 2.7: Totaal nieuwe verkochte auto’s (Bron: NOS) In Krimpen aan den IJssel is het aantal geregistreerde elektrische auto’s iets lager dan het gemiddelde voor een gemeente met ongeveer dezelfde grootte en veel lager dan het landelijk gemiddelde, zie figuur 2.8.

Figuur 2.6: Geregistreerde speed pedelecs per 1.000 inwoners, Krimpen aan den IJssel en Nederland (bron: waarstaatjegemeente.nl)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

21

Aantal geregistreerde elektrische personenauto's 1200

(Semi) publieke e-laadpunten (per 1.000 inwoners) 7 6

1000

5 4

800

3 2

600

1 400

0 2019

200

2020

2021

Krimpen aan den Ijssel

0 2018

2019

2020

2021

2022

Figuur

2.9:

Publieke

e-laadpunten

2022

Nederland per

100

inwoners

(bron:

waarstaatjegemeente.nl)

Krimpen aan den IJssel Gemiddeld gemeente met 25.000-50.000 inwoners Gemiddeld Nederland Figuur 2.8: Aantal geregistreerde elektrische personenauto’s (bron: waarstaatjegemeente.nl) Elektrificatie heeft ook invloed in de openbare ruimte. Elk jaar komen er nieuwe laadpunten op straat. In Krimpen zien we dat het aantal oplaadpunten iets lager is dan gemiddeld in Nederland.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

22

2.6

Duurzaamheid

2.7

Klimaatadaptatie

Als we naar de CO2 uitstoot per inwoner kijken scoort Krimpen aan den

Klimaatverandering brengt nieuwe uitdagingen naar onze steden: hogere

IJssel veel beter dan de rest van het land, ook wat betreft wegverkeer en

temperatuur, meer extreme fenomenen en hogere overstromingsrisico’s.

verkeer en vervoer, zie figuur 2.10.

Hittestress is ook een aandachtspunt in Krimpen aan den IJssel, zie figuur 2.11.

CO2 uitstoot (ton/inwoner) Wegverkeer Verkeer en vervoer Landbouw, bosbouw en visserij Industrie Publieke dienstverlening

Figuur

Commerciële dienstverlening

Hittekaart

van

Krimpen

aan

den

IJssel

(bron:

nationalehittestresskaart.nl)

Woningen

Er is steeds meer aandacht voor een leefbare stad die zich kan aanpassen

Gebouwde Omgeving

aan de effecten van de klimaatverandering. De openbare ruimte wordt 0

Nederland

2.11:

0,5

1

1,5

2

2,5

aangepast om die effecten te verminderen: waterberging, wadi’s (zie figuur 2.14), voldoende groen en groene verharding (zie figuur 2.13).

Krimpen aan den IJssel

Figuur 2.10: CO2 uitstoot algemeen (bron: klimaatmonitor.databank.nl

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

23

Figuur

2.12:

Water

op

straat

bij

hevige

regenbui

(bron:

atlasleefomgeving.nl)

Figuur 2.14: Wadi in combinatie met speeltuin in Moordrecht (bron: Google Maps)

Figuur 2.13: Groene verharding bij nieuwe woonwijk in De Lier (bron: Google Maps)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

24

2.8

Beleidsanalyse Regionaal

Algeracorridor

MRDH

PZH

MIRT verkenning Algeracorridor

Optie 1b geoptimaliseerd (raad 27sep 2022), incl. fietsbrug

Algeracorridor

Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid 2016-2025

Doelen uitvoeringsagenda (projecten kunnen subsidies aanvragen)

Rapport fiets MRDH 2018

Kruispunt Roosweg-Nieuwe Tiendweg -> wegnemen vertraging

Parkeerbeleid 2022

Nieuwe sociale woningbouw van 0,7 en hetzelfde voor nieuwe woningen in HOV-gebieden

Beleidskaderwater (ambities)

Verbetering en optimaliseren locaties POW haltes

Uitvoeringsagenda

Rapport Omgevingsverordening Beleidskader

Fietsplan 2016-2025

Fietsbrug parallel aan de Algerabrug - niet meegenomen maar hoog gescoord

Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid Z-H 2021-2030

Veiliger verkeer GOW-30, vrijliggende fietspaden

Regio Rotterdam

Regionale woonvisie regio Rotterdam 2021-2040

Bouwen rondom OV-knooppunten, (e-)fiets en openbaar vervoer dragers van planontwikkeling, minder auto, alleen nieuwe woningen als balans mobiliteitsnetwerken en voorzieningen blijft gehandhaafd

Omgevingsvisie Krimpenerwaard

Voorstel landschap, natuur activiteiten per deel gemeente

Recreatie langs N210

Grote kruising

Reconstructie en verbetering van de kruising

Uitgevoerd

Duurzaamheid

Duurzaamheidagenda 2021-2024

Klimaatneutraal 2050

Deelmobiliteit

Pilot deelscooters

Raadbrief 8-02-2: Pilot niet verlengen: te laag gebruik

Politiek

Bestuursakkoord 2022-2026 ‘Samen verschillend’

Riolering vervangingsopgave

Herstrating- en rioleringsplannen

Voorzieningen

Detailhandelsvisie 2022

Realisatie rotonde Aalberslaan/Koekoekstraat, alternatieve fietsroute Ouverturelaan, aanpakken T-kruising gezondheidscentrum, mogelijke herziening afsluiting Koningin Wilhelminaplein In diverse wijken in Krimpen wordt riolering vervangen, werk met werk maken en herstraten voor klimaatadaptieve en duurzamere buitenruimte (planning relevant voor uitvoeringsprogramma) Indien uitbreiding winkelareaal dan evenredig autobereikbaarheid en parkeren op orde, mogelijke uitbreiding Crimpenhof en De Korf, gebruik andere vervoersmiddelen stimuleren door fietsparkeerplaatsen en verbetering fietsroutes, idee leeft dat autoklant onmisbaar is

Fietsplan Uitvoeringsprogramma Woonvisie Omgevingsvisie

Lokaal Eindrapport Duurzaamheidsagenda Eindrapport Bestuursakkoord Rioleringsplannen

Detailhandelsvisie

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

25

3. Resultaten participatie 3.1

Enquête

Van de 589 respondenten, waren 562 inwoner van Krimpen; 61 mensen waren werknemers, 42 ondernemers, 14 scholieren en 17 bezoekers.

Tussen 30 mei 2023 en 18 juni 2023 konden mensen hun mening geven over verkeer en vervoer in Krimpen door het invullen van een digitale enquête. De enquête bestond uit 18 oordeel/belangvragen en 5 overige vragen. 589 respondenten hebben de enquête succesvol ingevuld, met de volgende indeling:

Het beeld op de volgende pagina illustreert hoe de verschillende thema’s hebben gescoord op: •

Belang (blauw): Hoe belangrijk vindt u dit onderwerp?

•

Oordeel (grijs); Hoe beoordeelt u dit onderwerp?

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

26

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

27

Uit de resultaten blijkt dat dit de vijf belangrijkste thema’s zijn:

In de enquête konden de respondenten ook op de plattegrond van

1.

Verkeersveiligheid (8.5)

Krimpen aangeven waar het goed gaat en waar het beter kan. Die

2.

Overlast van verkeer (8.2)

antwoorden zijn in heatmaps gepresenteerd:

3.

Bereikbaarheid autoverkeer tussen Krimpen en de omgeving (8.1)

4.

Stimulering goed verkeersgedrag (8.1)

5.

Oversteekbaarheid van wegen (8.1)

Waar gaat het goed?

Uit de resultaten blijkt dat de vijf hoogst beoordeelde thema’s zijn: 1.

Bereikbaarheid fiets (7.1)

2.

Bereikbaarheid OV (6.5)

3.

Kwaliteit voetgangersvoorzieningen (6.4)

4.

Kwaliteit voetgangersvoorzieningen (6.4)

5.

Bus haltes (6.3)

Het is interessant om te kijken naar de grootste verschillen tussen belang en oordeel. Daaraan moet aandacht besteed worden om de situatie te verbeteren. De vijf grootse verschillen zien we in: 1.

Bereikbaarheid Krimpen en omgeving (8.1-4.9)

1. Verkeersveiligheid is verbeterd op diverse locaties.

2.

Verkeersveiligheid (8.5-5.4)

2. Doorstroming is verbeterd op de Grote Kruising.

3.

Overlast van verkeer (8.2-5.4)

3. Fietsstraat Rotterdamseweg is top.

4.

Stimulering van goed verkeergedrag (8.1-5.4)

4. Blij met de rotonde Groenendaal-Nieuwe Tiendweg.

5.

Voorzieningen voor mindervaliden (7.8-5.4)

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

28

Waar kan het beter?

Verkeersveiligheid:

Fiets:

1. Gevaarlijk kruispunt Vijverlaan en Grote Kruising 1. Onlogische inrichting voor fietsers Groenendaal en Nieuwe Tiendweg

2. Verkeer rijdt te hard Ouverturelaan

2. Autoverkeer dichtbij fietsers Ouverturelaan

3. Onduidelijke inrichting rotonde Vijverlaan

3. Gevaarlijke kruispunten Vijverlaan en Koekoekstraat

4. Missende oversteekplaats voetgangers Olympiade

4. Lastige en onveilige (aansluitingen op) fietstunnel N210 5. Smal fietspad Nieuwe Tiendweg 6. Ontbreken voorzieningen op IJsseldijk

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

29

Auto:

Voetganger:

1. Slechte verbinding Olympiade

1. Rotonde Vijverlaan – Krimpenerbosweg onoverzichtelijk en gevaarlijk.

2. Afslag moet terug bij Kon. Wilhelminaplein, minder omrijden en minder belasting op kruispunt 3. Doorstroming slecht Grote Kruising, wisselstrook Algerabrug gevaarlijk 4. Gevaarlijke kruispunten Koekoekstraat 5. Slechte zichtbaarheid van zijwegen op Ouverturelaan 6. Slechte doorstroming en lastig invoegen Vijverlaan 7. Auto’s rijden te hard Olympiade

2. Zichtbaarheid oversteekplaats Vijverlaan – Moderato onvoldoende 3. Gevaarlijke oversteek voetganger en fiets Grote Kruising 4. Gevaarlijke kruispunten Raadhuisplein – Boerhaavelaan en Koekoekstraat – Burg. Aalberslaan 5. Ontbreken oversteekplaats Olympiade 6. Ontbreken voorzieningen op IJsseldijk

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

30

Per thema konden de respondenten ook een toelichting geven op hun antwoorden. Hierbij een samenvatting per thema: Bereikbaarheid autoverkeer binnen Krimpen

Kwaliteit voetgangersvoorzieningen -

Onvoldoende onderhoud (incl. verlichting)

-

Oversteekbaarheid moeilijk

-

Vaak te smal

-

Als de brug open is staat het verkeer vast in de hele stad

-

Auto’s geparkeerd vaak op de stoep

-

Veel sluipverkeer

-

Zebra’s ontbreken

-

Grote Kruising is nog steeds een probleem

Bereikbaarheid autoverkeer tussen Krimpen en omliggende steden: -

De brug blijft aandachtspunt, vooral in de spits

Bereikbaarheid OV: -

Bushaltes: -

Fietsenstalling onvoldoende of te ver

-

Weinig zitplaatsen

Verkeersveiligheid:

Veel van de respondenten maken geen gebruik van het OV –

-

Auto’s rijden te hard en stoppen niet bij zebra’s

maar veel van hen nemen aan dat het goed is omdat ze veel

-

Gevaarlijke situaties door slechte zichtbaarheid (begroeiing,

bussen zien rijden. -

Verbinding IJssellandziekenhuis

-

Metro station

-

Frequenties zijn laag

Bereikbaarheid met de fiets: -

geparkeerde auto’s…) -

Aalberslaan-Koekoekstraat-parkzoom

,

Grote Kruising, IJsseldijk Overlast verkeer: -

In het algemeen prima, aandachtspunten zijn oversteekbaarheid en veiligheid

Aandachtspunten:

Auto’s, motoren en scooters rijden te hard: Tiendweg, IJsseldijk. Vijverlaan, Ouverturelaan.

-

Geen handhaving 30km/uur zones

Parkeren:

-

Vrachtwagens op de Populierenlaan

-

Meer auto’s per huishouden → hogere parkeerdrukte

-

Trillingen

-

Aandachtspunt mindervalide parkeerplekken

-

Lawaai motoren en scooters

-

Parkeren op bochten en andere onveilige plekken

-

Bedrijfsauto/busjes op woonstraten

Duurzaamheid: -

Kwaliteit fietsvoorzieningen

Laadpalen zijn steeds meer aanwezig en dat is positief, maar zorg over voldoende parkeerplekken

-

Onderhoud groen slecht

-

Geen deelauto’s

-

Verlichting aandachtspunt

-

Deelscooters niet meer aanwezig en dat vinden mensen

-

Breedte fietspaden: te smal

jammer. Aandachtspunt was het overal neerleggen van die scooters.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

31

Overstappen tussen vervoersmiddelen

Stimuleren goed verkeersgedrag:

-

Nieuw busstation: niet voldoende fiets en auto parkeren

-

Weinig fietsenstallingen bij bushaltes

-

Bij

scholen:

ouders,

-

Mensen weten de regels niet meer

-

Onvoldoende mindervalide parkeerplekken

-

Mensen rijden te hard

-

Stoep vaak te hoog

-

Geen handhaving

-

Smalle trottoirs met obstakels

-

Auto’s geparkeerd op de stoep

langs

rijden,

geen

Als we naar de verschillen tussen woonlocaties kijken, valt het volgende

Verbindingen over water

op:

-

Lage frequentie (1x per uur) en regelmatig vertraagd

-

Halte te ver en niet bereikbaar met OV

-

Inwoners in Kortland-Noord geven betere beoordelingen van de autobereikbaarheid (met name binnen Krimpen, maar ook

Vrachtverkeer

tussen Krimpen en andere steden/dorpen) dan inwoners van

Vrachtwagens rijden door routes waar een verbod is (bv IJsseldijk)

-

die

verkeerslessen

Voorzieningen voor mindervaliden

-

mensen

andere wijken in Krimpen. -

Veel vrachtverkeer door woonwijken → trillingen, gevaarlijke situaties

Inwoners Kortland-Noord en Lansingh-Zuid zijn meer tevreden over de kwaliteit van voetgangersvoorzieningen

-

Aantrekkelijkheid openbare ruimte

Inwoners Oud Krimpen beoordelen overlast door verkeer een stuk slechter dan de andere wijken

-

Aandachtspunt: onderhoud groenvoorzieningen

-

Verouderde/weinig speeltuinen

-

Weinig bomen

-

Crimpenhof heeft aandacht nodig

-

Lansingh-Zuid hogere beoordeling aantrekkelijke openbare ruimte

-

Boveneind hecht meer belang aan voorzieningen voor mindervaliden dan andere wijken

Oversteekbaarheid van wegen -

Gevaarlijk

op

veel

plekken

(bv

Burg

Aalberslaan,

Middenwetering, Groenendaal, rond Crimpenhof -

Auto’s rijden te hard en handhaving is onvoldoende

-

Onvoldoende zebrapaden en vaak niet zichtbaar genoeg

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

32

De input van ondernemers vinden we ook belangrijk. Vandaar hebben we ook dieper gekeken in de resultaten van de ondernemers die de enquête hebben ingevuld. Wat opvalt is dat ze vinden dat de bereikbaarheid van autoverkeer tussen Krimpen en omliggende gemeentes cruciaal is en dat ze die lager beoordelen dan de andere respondenten. Aan de andere kant, vinden ze de bereikbaarheid van OV en fiets minder belangrijk en ze beoordelen die twee zaken hoger dan de andere respondenten. In de volgende twee beelden zien we de resultaten van de ondernemers en niet-ondernemers:

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

33

3.2

Participatieavonden

•

Enkele specifieke gevaarlijke situaties zijn benoemd, waarmee rekening gehouden moet worden (zoals rond wegversmalling Stad en Landschap).

Op 29 juni 2023 en op 29 november 2023 werd een participatieavond georganiseerd waar de bewoners van Krimpen hun mening konden geven. Uit de bijeenkomst van 29 juni 2023 kwamen de volgende nieuwe aandachtspunten:

•

Verkeerssituatie op de Ouverturelaan is uitgebreid besproken en kent al een voortraject. Er rijdt meer verkeer over deze weg dan oorspronkelijk bedoeld was. In het oorspronkelijke plan voor de Ouverturelaan was echter ook een spitsonderbreker (poller)

•

Slecht zicht op kruising Omloop – IJsseldijk.

•

Bestrating fietsstrook Omloop (en mogelijk nog andere punten in Krimpen).

•

Fietspaden rotonde Nieuwe Tiendweg – Groenendaal slecht asfalt

•

Onveilige fietsoversteek Middenwetering – Groenendaal.

•

Fietsoversteek Nieuwe Tiendweg – Landszoom (bij tankstation) →

gepland. Zonder dergelijke maatregelen zal de weg naar verwachting niet veel rustiger worden.

3.3

CCV sessie

schoolroute.

Op 29 juni 2023 is de Coördinatie Commissie Verkeerszaken (CCV) van

•

Voetgangersoversteek Olympiade.

de gemeente gevraagd om input voor de verkeer- en vervoervisie.

•

Dode ongevallen: bij de IJsseldijk is een dodelijk ongeluk gebeurd die niet in de data staat.

De discussie in het overleg ging hoofdzakelijk over verkeersveiligheid,

•

IJsseldijk NO niet beschikbaar op de enquête.

ervaren onveiligheid bij inwoners en mogelijke maatregelen om

•

Handhaving: Nieuwe Tiendweg → mensen rijden veel te hard (‘s

verkeersgedrag te beïnvloeden. In de vragenlijst die voor de verkeer- en

nachts).

vervoervisie is opgesteld komen in de heatmaps locaties naar voren waar

Voorrang fietsers consistent binnen de gemeente.

door inwoners verkeersonveiligheid of onduidelijke verkeerssituaties

•

voor langzaam verkeer worden ervaren. De subjectieve gevoelens van Uit de bijeenkomst van 29 november 2023 kwamen de volgende

verkeersveiligheid

aanvullende aandachtspunten:

verkeersongevallendata. Desondanks moeten we aandacht hebben voor

•

•

komen

niet

altijd

terug

in

de

objectieve

De ervaren overlast door verkeer kan breder getrokken worden. Gaat

deze subjectieve gevoelens. Bij inwoners moeten we gewenst

niet alleen over hard rijden en verkeersonveiligheid, maar ook over

verkeersgedrag aanmoedigen, bijvoorbeeld via de scholen. Data-

roetdeeltjes en fijnstof.

gedreven blijven sturen op objectieve data is een werkwijze die we

Directheid

van

fietsverbinding

vanaf

Algerabrug

richting

moeten voortzetten in de visie.

Parkzoom/Middenwetering kan beter (route langs Crimpenhof). •

Geef ook de snorfiets als modaliteit een plek in de visie.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

34

Het nieuwe wegtype GOW30 betekent langzamer rijden en mogelijk

•

snelheidsremmende maatregelen. Dit kan nadelige gevolgen hebben voor nood- en hulpdiensten en openbaar vervoer. Het betrekken van

zouden een verbetering zijn. •

deze partijen bij het wegontwerp is van belang. Hetzelfde geldt voor fietsstraten.

Veiligere looproutes zijn nodig naar en van de winkelcentra, zebra’s Nieuwe fietsverbinding met Capelle positief gezien, kansen voor nieuwe klanten buiten Krimpen.

•

Gevaarlijke situaties bij laad-en losdock en fietsers in de Crimpenhof.

•

Mogelijkheid

voor

1-richtingsverkeer

bij

De

Korf

om

verkeersveiligheid te verbeteren.

3.4

Gesprekken met bedrijven

3.5

Sessie met andere beleidsterreinen

Op 12 september 2023 zijn we in gesprek gegaan met drie bedrijven in Krimpen die zich op verschillende locaties binnen de gemeente bevinden.

Op 12 september 2023 is een sessie georganiseerd met ambtenaren

We hebben gesproken met Hollandia in de Stormpolder, Albert Heijn in

vanuit andere beleidsterreinen, werkzaam bij de gemeente Krimpen aan

De Crimpenhof en Jumbo in De Korf. Dit zijn de belangrijkste

den IJssel. Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit die sessie:

bevindingen uit die gesprekken: •

•

Delen van de Stormpolder zijn niet goed bereikbaar per OV, vroege diensten hebben geen mogelijkheid om met OV naar werk te kunnen Frequentie waterbus te laag, anders zou dit een interessante optie

•

Waterverbinding met Ridderkerk interessant voor werknemers die jaren dicht gaat.

•

•

verschillende

Openbaar vervoer wordt gratis voor minima en 67-plussers Slecht

verkeersgedrag

vaak

de

oorzaak

van

Deelscooters bleken minder succesvol, maar GreenWheels We

moeten

aandacht

hebben

voor

recreatieve

voetgangersverplaatsingen; •

Meer laadpalen voor elektrisch rijden wordt positief gezien in Stormpolder, De Crimpenhof en De Korf al is het aantal aanwezig op

meer

mogelijk wel interessant;

Fiets- en looproutes binnen de Stormpolder niet duidelijk en/of niet goed onderhouden.

•

steeds

verkeersonveiligheid; •

uit het zuiden komen, ook als de Van Brienenoordbrug de komende •

komen

vanaf 2024, als onderdeel van het actieprogramma inclusie; •

kunnen zijn voor veel werknemers. •

fietspaden

vervoermiddelen samen., dat zorgt voor ervaren onveiligheid;

komen. •

Op

Uitbreiding Waterbusnetwerk naar Gouda een bespreekpunt voor regiotafels;

•

Brengen van kinderen naar school met de auto blijft een

dit moment beperkt.

aandachtspunt

Onvoldoende goede fietsenstallingen in de winkelcentra.

schoolomgevingen. Gedragsmaatregelen blijven als maatregel

in

relatie

tot

verkeersonveiligheid

in

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

35

een optie en tegelijkertijd een deel van de oplossing. Afsluiting schoolstraten is niet aan de orde op dit moment; •

Geconstateerd wordt dat fietseducatie na de basisschool ophoudt en daar op de middelbare school geen vervolg op is. Veel breeduit fietsen van scholieren op de fietspaden;

•

Een verbinding naar Capelle kan criminaliteit- en overlastcijfers juist verhogen, ondanks de voordelen voor bereikbaarheid;

•

Gedrag is niet het enige, handhaving is ook nodig. Handhaving zien als sluitstuk. Infrastructuur en openbare ruimte moeten zo zijn ingericht dat handhaving ook kan;

•

De vraag is hoe het autobezit in Krimpen zich verhoudt tot vergelijkbare gemeenten;

•

Grasparkeertegels meenemen in kader van klimaatadaptiviteit;

•

De blauwe zone op het Raadhuisplein wordt niet of nauwelijks gehandhaafd. Handhaven is pas geloofwaardig als parkeerdruk hierom vraagt.

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

36

Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden en via onze partners in het buitenland Snipperlingsdijk 4

Postbus 161

+31(0) 570 666 222

BTW NL 0072 11 879 B01

7417 BJ Deventer

7400 AD Deventer

info@goudappel.nl

KVK

Nederland

Nederland

www.goudappel.nl

IBAN NL09 INGB 0001 2746 32

3801 7479

Verkeer- en vervoervisie Krimpen aan den IJssel - 6 maart 2024

37

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14087826/1