bijlage 1 - Transitievisie warmte Krimpen aan den IJssel 1.0
Tekst van het document
T
Krimpen aan den IJssel Klimaatneutraal en gezond in 2050
Transitievisie warmte
1
FOTO: JAN KOK
16 december 2021
Inhoud
Voorwoord
Samenvatting
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel
Infographic Transitievisie warmte
Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel
Onze uitgangspunten
Technieken voor duurzame verwarming
De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Vervolgstappen richting uitvoering
2
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Voorwoord Dit is de eerste transitievisie warmte van de gemeente Krimpen aan den IJssel. In dit plan staat hoe we alle gebouwen in de gemeente duurzamer maken en wanneer. Dat doen we door cv-ketels te vervangen door verwarming waarvoor geen aardgas nodig is. Alle gemeenten in Nederland maken zo’n plan. Want in het Nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat gebouwen in Nederland uiterlijk in 2050 niet meer worden verwarmd met aardgas. Zo gaat de CO2-uitstoot omlaag en dat is goed voor het klimaat. En zo wordt Nederland minder afhankelijk van aardgas uit Groningen of uit het buitenland. In de duurzaamheidsagenda 2021-2024 houden we daar in onze acties al rekening mee. Rond 2030 willen we dat een vijfde van de woningen al gasloos is.
De raad heeft deze agenda in april 2021 goedgekeurd. Het is niet makkelijk om over te stappen op duurzame, aardgasvrije verwarming. Maar het kan wel. Wat er op korte termijn mogelijk is, hangt af van de woningen. Sommige woningen kunnen al snel van het gas af. Hier zijn weinig aanpassingen nodig. In andere woningen moet juist veel gedaan worden. Ook kijken we naar de isolatie. Een warm huis is fijn om in te wonen. En als er geen warmte verloren gaat, gaat de energierekening ook omlaag. We nodigen iedereen uit om mee te praten over deze transitievisie warmte. De gemeente wil samen met u plannen maken. We hopen dat zoveel mogelijk mensen meedoen. Wubbo Tempel Wethouder Duurzaamheid
3
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Samenvatting Fossiele brandstoffen zijn brandstoffen die uit het binnenste van de aarde komen. Dit zijn olie en kolen, maar ook aardgas. Als we fossiele brandstoffen verbranden, komt er CO2 vrij. Doordat we dit steeds meer doen, komt er steeds meer CO2 in de lucht. Hierdoor warmt de aarde op en verandert het klimaat. De zomers worden warmer. Het regent meer. En de zeespiegel stijgt. Dit is de reden dat we ook in Krimpen aan den IJssel vanaf 2050 geen fossiele brandstoffen meer willen gebruiken. Zo dragen wij ook bij aan de oplossing. De komende jaren willen we daarom de gebouwen in de gemeente op een andere manier verwarmen. Ook zullen we uiteindelijk moeten stoppen met koken op aardgas. In deze transitievisie warmte leggen we uit hoe we dat voor elkaar willen krijgen. We willen dat samen doen met inwoners, ondernemers en alle anderen die kunnen helpen bij de overstap in Krimpen aan den IJssel.
Een gemeente met duurzame verwarming Ons doel is een gemeente waar we uiteindelijk geen aardgas meer gebruiken in woningen, scholen, kantoren en andere gebouwen. Al die gebouwen samen noemen we de gebouwde omgeving. Overstappen op duurzame verwarming in de gebouwde omgeving kan in drie stappen: Stap 1: We gaan isoleren. Warmte kan dan niet naar buiten en kou niet naar binnen. Met ventilatie zorgen we voor genoeg frisse lucht in gebouwen en we stappen over op elektrisch koken. Soms passen we ook de radiatoren aan. Stap 2: We kiezen voor duurzame technieken om onze huizen te verwarmen. Stap 3: We kiezen alleen nog voor duurzame bronnen, zoals zonne-energie of windenergie. De overstap naar duurzame verwarming ziet er niet in iedere buurt hetzelfde uit. Als er nieuwe technieken zijn, maken we daar gebruik van. We wachten daar niet op. Daarom werken we soms met tijdelijke oplossingen.
4
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Elke vijf jaar onderzoeken we of we de transitievisie warmte moeten aanpassen. Daarvoor gebruiken we nieuwe kennis en ervaring. Als het nodig is, passen we de plannen eerder aan.
Welke duurzame technieken zijn er voor Krimpen aan den IJssel?
De overstap moeten we samen maken
Gebouwen klaarmaken voor duurzame verwarming In alle buurten gaan we energie besparen en gaan we de gebouwde omgeving klaarmaken voor duurzame verwarming.
De gemeente kan deze overstap niet alleen maken. Aan eigenaren van gebouwen en huizen vragen we om die klaar te maken voor duurzame verwarming. Aan ondernemers vragen we om samen nieuwe technieken te bedenken. Dit is belangrijk voor de uitvoering van de overstap. Van de netbeheerder vragen we om kabels en leidingen geschikt te maken voor duurzame energie. Aan de Rijksoverheid vragen we om ervoor te zorgen dat iedereen de overstap naar duurzame verwarming kan betalen. De kosten voor de overstap moeten we eerlijk verdelen. Ook vragen we de Rijksoverheid om regels, wetten en geld zodat inwoners, ondernemers en partners de overstap makkelijker kunnen maken.
We hebben op een kaart aangegeven welke duurzame technieken we waar in onze gemeente zien.
Hybride warmtepompen In buurten die vóór 1995 gebouwd zijn gaan eigenaren van gebouwen een hybride warmtepomp gebruiken. Dat is een combinatie van twee systemen: een cv-ketel en een warmtepomp. Daarmee gebruiken we zoveel mogelijk duurzame energie. Alleen op de koudste dagen van het jaar is er nog aardgas nodig. En voor warm water uit de kraan. Deze techniek is betaalbaar en levert snel resultaat op. We gebruiken hierdoor minder aardgas en stoten minder CO2 uit. Om deze techniek volledig duurzaam te maken, is er in de toekomst voldoende duurzaam gas nodig. Is dat er niet genoeg? Dan kunnen we een warmtenet of elektrische warmtepomp gebruiken.
5
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Elektrische warmtepompen Gebouwen gebouwd na 1995 kunnen overstappen naar elektrische warmtepompen. Dat zijn apparaten die warmte halen uit de grond of uit de buitenlucht. De elektrische warmtepomp vervangt de cv-ketel op het moment dat die daaraan toe is. Bij gebouwen met een elektrische warmtepomp is het belangrijk dat warmte niet naar buiten kan en kou niet naar binnen. Soms is het ook nodig om de radiatoren aan te passen. Het systeem werkt namelijk anders dan een cv-ketel. De elektrische warmtepomp is voor nieuwbouwwoningen vaak een geschikte manier om duurzaam te verwarmen. Lokale warmtenetten Een warmtenet bestaat uit leidingen die warm water van de bron naar gebouwen en woningen brengen. Een duurzame warmtebron verwarmt het water. Dat is een bron die geen aardgas verbruikt. Met nieuwe technieken halen we warmte uit water in de buurt, uit de buitenlucht of uit zonne-energie.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Op een aantal plekken in de gemeente staan gebouwen en woningen dicht op elkaar. Een warmtenet aanleggen kan dan een goed idee zijn. We gaan dat onderzoeken. Ook bekijken we welke duurzame warmtebron we hiervoor kunnen gebruiken. Stormpolder Voor de bedrijfspanden op bedrijventerrein de Stormpolder is een andere aanpak nodig dan voor woonwijken. In de Stormpolder willen we duurzame verwarming combineren met andere maatregelen die het gebied duurzamer maken. We denken dat een lokaal warmtenet heel geschikt is voor de Stormpolder.
Vervolgstappen In de transitievisie warmte laten we zien welke duurzame technieken er zijn en in welke wijken we die technieken kunnen gebruiken. Eigenaren van gebouwen beslissen zelf wat ze in hun gebouw gaan doen en voor welke techniek ze kiezen. De gemeente helpt hen hierbij zoveel mogelijk.
6
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Met het geven van informatie over de technieken en hoe je die kunt betalen. Denk aan acties samen met de WoonWijzerWinkel of het Regionaal Energieloket. Maar we wijzen ook op de subsidieregelingen en hulpmiddelen van de (Rijks)overheid. In de wijken waar misschien een warmtenet komt, komt de gemeente als eerste in actie. Dat geldt ook voor de Stormpolder. Na de eerste stap maakt de gemeente samen met inwoners, ondernemers en andere partijen uit de wijk een wijk uitvoeringsplan (WUP). In dat plan staat welke technieken we gebruiken. Ook staan er afspraken in over het uitvoeren van de werkzaamheden. En er staat in wat de bewoners en eigenaren van gebouwen hiervan merken. Krimpen aan den IJssel zal ook verder samenwerken met andere gemeenten. Zo leren we van de ervaringen van anderen.
7
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel
Buurten
Gebouwen Integrale en gebiedsgerichte aanpak voor verduurzaming van de Stormpolder Elektrische warmtepompen, isolatie, ventilatie en elektrisch koken
Aardgasvrije nieuwbouw
Kansrijk voor een lokaal warmtenet
Kansrijk voor elektrische warmtepompen
Kleine ontwikkeling Middelgrote ontwikkeling Grote ontwikkeling
Hybride warmtepompen, isolatie, ventilatie en elektrisch koken
8
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Infographic Transitievisie warmte: naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel Hoe gaan we over van aardgas naar duurzaam verwarmen en koken?
Eerst Isoleren
Daarna Ventileren
Elektrisch koken
Zonnepanelen
Warmte uit de buitenlucht en ventilatie
Warmte uit de buitenlucht
Hybride warmtepomp
Elektrische warmtepomp
Lokaal warmtenet
Voor gebouwen gebouwd vóór 1995. Kortland-Noord en Kortland-Zuid, Boveneind, Oud Krimpen en Langeland
Voor gebouwen gebouwd na 1995. Lansingh Zuid
Stormpolder, Vijverflats en Middenweteringflats
Gas
Warmte uit de grond
Warmte uit oppervlaktewater
Wat doet de gemeente? We informeren
We onderzoeken
We voeren uit
• Over isoleren • Over duurzame verwarming • Speciale doelgroepen zoals VvE’s • Samen met ons energieloket • Over zonnepanelen
• Of er een warmtenet in de Stormpolder, bij de Vijverflats en bij de Middenweteringflats kan komen
• De acties die in de duurzaamheidagenda 2021-2024 staan
9
10
BEELD OVER MORGEN EN KNEEDVORM
Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
1 Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel Waarom een transitievisie warmte? Hoe we de komende jaren onze huizen en gebouwen verwarmen, verandert flink. Nog maar zo’n 50 jaar geleden wisselde Nederland van kolen naar aardgas. Nu staan we aan het begin van een minstens zo grote overstap. Uiteindelijk stopt Nederland helemaal met het gebruik van aardgas voor koken en verwarmen en stappen we over op duurzame energie. We weten dat het veel moeite kost. We willen voor de overstap veel samenwerken met inwoners, ondernemers en anderen die betrokken zijn bij de gemeente. Ook hebben we hulp nodig van de Rijksoverheid. De overstap naar duurzame verwarming is een uitdaging. Maar het is ook een kans om de gebouwen in Krimpen aan den IJssel energiezuiniger, comfortabeler, gezonder en veiliger te maken.
Wat doet Krimpen aan den IJssel de komende jaren? •
•
We stellen deze transitievisie warmte op. Hierin staat hoe we in 2050 een aardgasvrije gebouwde omgeving krijgen. We vertellen inwoners wat ze kunnen doen om minder energie te gebruiken. Daardoor besparen
•
we ieder jaar 1,5% energie ten opzichte van het jaar ervoor. Zo gebruiken we in 2024 10% minder energie dan in 2018. In 2025 is 20% van de gebouwen van de gemeente klimaatneutraal. Dat betekent dat ze niet slecht zijn voor het milieu. In 2030 moet dat 40% zijn. En in 2050 moet de rest (60%) van de gebouwen hierop aangepast zijn.
Wat is de transitievisie warmte en hoe past het bij de RES? In het Klimaatakkoord is afgesproken dat we ook regionale afspraken maken. Die regionale energiestrategie noemen we de RES. Samen met buurgemeenten, waterschappen en de provincie Zuid-Holland hebben we de RES Rotterdam Den Haag gemaakt. Daarin staat waar we windmolens of zonnepanelen plaatsen. In de RES staat ook of de duurzame bronnen voor warmte beschikbaar zijn. Daarnaast is uitgezocht hoeveel warmte er nodig is in de regio.
11
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Wat staat er in de RES Rotterdam Den Haag over warmte? De vraag naar warmte in onze regio is groot. Tegelijk zijn er ook veel duurzame warmtebronnen. Dat komt door de mogelijkheden die er zijn voor aardwarmte in onze ondergrond en voor de restwarmte die beschikbaar is in de Rotterdamse haven. Maar we kunnen ook warmte uit de directe omgeving halen. Bijvoorbeeld uit oppervlaktewater, afvalwater en drinkwater (aquathermie). Wat dit betekent voor de transitievisie warmte, staat in hoofdstuk 3.
Bestaand distributienet Bestaand hoofdnet
In voorbereiding WarmtelinQ
Initiatieven Verlenging WarmtelinQ naar Leiden Warmtesysteem Oostland Warmtesysteem Westland Ontwikkeling geothermie Den Haag-Delft
Verkenningen Warmtesysteem/geothermie Voorne-Putten Optimaliseren benutten transportleidingen Rotterdamse regio Warmtesysteem oostzijde Rotterdamse regio
12
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
In deze transitievisie warmte staat hoe snel en op welke manier we huizen en gebouwen – uiterlijk in 2050 – zonder aardgas kunnen verwarmen. In buurten waar we vóór 2030 starten, moeten we weten welke duurzame techniek we daar gebruiken. Voor buurten die we na 2030 aanpassen, moeten we weten hoe we huizen en gebouwen alvast kunnen voorbereiden. Voor alle buurten beschrijven we hoe we beginnen met het besparen van energie. Inwoners, ondernemers en organisaties uit onze gemeente en uit de regio hebben meegedacht bij het opstellen hiervan. Tijdens een informatieavond konden inwoners zeggen wat ze van de ideeën vonden. De anderen deden dat in een werkgroep.
Wat betekent de transitievisie warmte voor Krimpen aan den IJssel? In de transitievisie warmte staat hoe de gemeente denkt over duurzame verwarming in de gemeente. Het zijn de belangrijkste punten. De uitvoering hiervan werken we nog verder uit in plannen. Daarin staan de keuzes die we maken voor de techniek, de planning en de financiering.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Ook leggen we hierin vast hoe inwoners en bedrijven kunnen meepraten. In de transitievisie staat niet wanneer Krimpen aan de IJssel helemaal geen aardgas meer gebruikt. We noemen ook een aantal gebieden. Voor elk gebied beschrijven we welke manier van duurzaam verwarmen geschikt is. Per gebied of wijk maken we een plan, dat heet een wijkuitvoeringsplan (WUP). Dat plan maken we door ook naar inwoners, ondernemers en anderen te luisteren. De gemeenteraad beslist of we de plannen uitvoeren.
Wat betekent de transitievisie warmte voor u? In de transitievisie warmte staat hoe Krimpen op de lange termijn stopt met aardgas verbruiken. U leest welke manier van duurzaam verwarmen voor uw wijk of buurt het meest geschikt is. Natuurlijk kunt u zelf ook iets doen. U kunt bijvoorbeeld uw huis of bedrijfspand isoleren of overstappen op elektrisch koken.
13
14 BEELD OVER MORGEN EN KNEEDVORM
Onze uitgangspunten
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
2 Onze uitgangspunten Er is een aantal voorwaarden waaraan de plannen in ieder geval moeten voldoen. Die basisvoorwaarden zijn nodig om ervoor te zorgen dat de overstap naar duurzame verwarming goed gaat. De basisvoorwaarden moeten altijd kloppen. We hebben ook een handleiding waarin staat wat we belangrijk vinden tijdens de overstap. Die handleiding noemen we de uitvoeringsprincipes.
2.1 Basisvoorwaarden • Duurzaam en betrouwbaar energiesysteem We vinden het belangrijk dat Krimpenaren erop kunnen rekenen dat er altijd voldoende stroom is om te gebruiken. De overstap naar aardgasvrij moet bovendien leiden tot duurzame technieken. Hierdoor dragen we bij aan minder CO2-uitstoot. • Iedereen weet hoe hij kan meehelpen We streven ernaar om de overstap naar duurzame verwarming zo duidelijk mogelijk te maken. We geven inwoners tips om zelf iets te doen. Ze krijgen een
stappenplan en niet alleen uitleg over het eindresultaat. Die informatie moet kloppen en voor iedereen beschikbaar zijn. • Iedereen moet mee kunnen doen De overstap naar duurzame verwarming lukt alleen als alle inwoners mee kunnen doen. Het is belangrijk dat iedereen de overstap kan betalen. Er moet voldoende begeleiding en financiële ondersteuning zijn voor de eigenaar van een gebouw. We gaan stap voor stap te werk. En we gaan pas van het aardgas af als er goede andere manieren van verwarmen zijn voor iedereen. We weten ook dat deze overstap veel meer is dan een technische operatie. Daarom hebben we ook oog voor de verandering die het voor inwoners betekent. Zo voorkomen we dat mensen afhaken.
2.2 Uitvoeringsprincipes • Lokale ondernemers en bedrijfsleven betrekken Niet alleen inwoners krijgen te maken met de overstap naar duurzame verwarming. Ook bedrijven en andere vastgoedeigenaren moeten overstappen. Daarom willen we hen zorgvuldig, op tijd en volledig informeren.
15
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Daarnaast kunnen ondernemers ook een belangrijke bijdrage leveren. Krimpen aan den IJssel heeft veel ondernemers in de bouw- en installatiebranche en in andere sectoren. Die hebben we hard nodig bij de uitvoering van plannen. We vinden dat juist Krimpense ondernemers in Krimpen met projecten aan de slag moeten kunnen. Zo maken we samen met hen de gebouwen van inwoners en bedrijven aardgasvrij.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Zoals subsidies, leningen en onafhankelijk advies van ons energieloket. We stimuleren inwoners hierdoor om steeds meer voor hun eigen energie te zorgen. Dat gebeurt al op meerdere plekken in het land.
• Combineren en afstemmen van geplande werkzaamheden Het is slim om investeringen en werkzaamheden die al gepland staan, af te stemmen op het werk dat uit de overstap naar duurzame verwarming komt. Zo voorkomen we overlast en besparen we ook kosten. • Inwoners informeren en initiatieven stimuleren Wij vinden het geweldig als inwoners zelf aan de slag gaan met duurzame verwarming in hun gebouw of buurt. Met deze transitievisie warmte denken wij met hen mee over de beste technieken en een logische aanpak. Wij kunnen hen de verschillende regelingen laten zien van de gemeente en andere overheden.
16
17
BEELD OVER MORGEN EN KNEEDVORM
Technieken voor duurzame verwarming
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
3 Technieken voor duurzame verwarming Er is een aantal andere mogelijkheden dan verwarmen met aardgas. De keuze is afhankelijk van de gebouwen en de beschikbaarheid van duurzame energiebronnen. In dit hoofdstuk staat welke technieken er voor Krimpen aan den IJssel zijn.
3.1 De huidige situatie in Krimpen aan den IJssel In Krimpen aan den IJssel zijn bijna 13.000 woningen. 92% van de woningen heeft een systeem voor centrale verwarming zoals een cv-ketel. Dit is meer dan het landelijk gemiddelde. Dit komt vooral doordat hier geen warmtenetten, zoals stadsverwarming, zijn. Ook hebben we in vergelijking met de rest van Nederland veel eengezinswoningen. Verder komt het aantal woningen overeen met de rest van Nederland. Het bouwjaar, de grootte van de woning en het gasverbruik liggen in de
Tabel 1: kerncijfers gebouwde omgeving Krimpen aan den IJssel en Nederland Kenmerk
Eenheid
Aantal woningen
Krimpen aan den IJssel
Nederland
12.636
7.891.786
Verhouding eengezinswoningen/ meergezinswoningen
%
70 / 30
64 / 36
Verhouding koopwoningen/ huurwoningen
%
59 / 41
57 / 43
Aandeel woningen met individuele centrale verwarming
%
92
83,9
1974
1972
Gemiddeld bouwjaar Gemiddelde woningoppervlakte
m2
114
119
Gemiddeld gasverbruik per jaar
m3/jaar
1.330
1.310
18
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
buurt van het Nederlands gemiddelde. Dat geldt ook voor de verdeling koopwoningen en huurwoningen. Tabel 1 geeft een overzicht van de kerncijfers.
3.2 Alle gebouwen eerst klaarmaken voor duurzame verwarming In het kort Tussen nu en 2050 maken eigenaren en bewoners alle woningen en gebouwen klaar voor duurzame warmte. Dat gebeurt door te isoleren. Maar ook door goede ventilatie en door te kiezen voor elektrisch koken. Daarmee is er minder vraag naar warmte en is het fijner om in de huizen te wonen. We doen de aanpassingen zoveel mogelijk uit op logische momenten. Bijvoorbeeld bij een verhuizing of verbouwing. Daarmee voorkomen we onnodige kosten en overlast.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Energie die je niet gebruikt, heb je ook niet nodig. De eerste stap naar schone verwarming is daarom om zuinig om te gaan met energie. Bijvoorbeeld door de thermostaat wat lager te zetten. Of de verwarming uit te laten in ruimtes die je niet gebruikt. Tegelijk moeten gebouwen geschikt worden gemaakt voor duurzaam verwarmen. Dat kan door goed te isoleren. Bijvoorbeeld met spouwmuurisolatie, isolerende ramen en door te voorkomen dat het tocht. Dat noemen we het verbeteren van de bestaane schil van de woning. Met deze aanpak sluiten we aan bij de landelijke Standaard en Streefwaarden voor woningisolatie1. De maatregelen aan de schil van de woning kunnen we voor bijna ieder gebouw nemen. Dan hoeft nog niet bekend te zijn welke techniek we gebruiken om de woning te verwarmen. Naast isoleren en ventileren zijn er in huis meestal andere aanpassingen nodig. In ieder geval de overstap naar elektrisch koken. Ook de radiatoren en het ventilatiesysteem moeten we soms vervangen. De ene keer moet
1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2021), Standaard en Streefwaarden: uitkomst traject begeleidingscommissie.
19
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
alles tegelijk. In andere gevallen pakken we de woning stap voor stap aan. Het is slim om dat op een logisch moment te doen, bijvoorbeeld bij een verbouwing of verhuizing. Tot slot is de overstap naar duurzame verwarming niet alleen een kwestie van techniek. Soms veranderen de wensen van bewoners. Huizen die de warmte goed vasthouden moeten zeker in de zomer ook gekoeld kunnen worden om er prettig te kunnen leven. Dat wordt steeds belangrijker.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Duurzame warmte In het kort Warmte met zo min mogelijk CO2-uitstoot brengen we met warmtenetten naar gebouwen. Het gebruiken van duurzame warmtebronnen uit de buurt is slim. Zo zijn we minder afhankelijk van elektriciteit en gas. Er zijn op dit moment geen warmtenetten in Krimpen aan den IJssel. Voor warmtenetten is in verhouding veel ruimte in de grond nodig.
3.3 Wat ook kan in plaats van aardgas Nadat gebouwen klaar zijn gemaakt voor duurzame verwarming kunnen we de overstap maken. Dat kan met duurzame warmte, duurzame elektriciteit en duurzaam gas.
Welke techniek? Duurzame warmte staat ook wel bekend als stadswarmte. Water warmen we op bij een bron, bijvoorbeeld een fabriek voor afvalverbranding of een speciale warmtecentrale. Met deze warmte verhitten we water. Met een pijpleiding – een warmtenet – gaat het warme water naar woningen en gebouwen. Daar hangt geen cv-ketel, maar een ander apparaat: de afleverset. De afleverset zorgt ervoor dat het warme water de woning in kan. Ook houdt de afleverset bij hoeveel warmte een kantoor of woning gebruikt. Voor het
20
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
verwarmen van een huis kunnen we de bestaande radiatoren of vloerverwarming gebruiken. Warmtenetten aanleggen kost veel geld. Daarom is deze techniek gemakkelijker aan te leggen in buurten waar gebouwen dicht bij elkaar staan of in buurten waar hoge gebouwen staan, bijvoorbeeld flats. Welke bron? In de regionale energiestrategie staat dat in de buurt van Krimpen aan den IJssel veel duurzame warmte wordt aangeboden. Bijvoorbeeld warmte die vrijkomt van de industrie in de Rotterdamse haven. Dat heet restwarmte. Het is nog niet mogelijk om die warmte naar Krimpen aan de IJssel te brengen. Het is nu te duur. Het kost veel geld om deze warmte onder de rivieren door naar Krimpen te brengen. En op dit moment is er te weinig warmte nodig in Krimpen. We houden de ontwikkelingen wel goed in de gaten. In een groot deel van Krimpen kunnen we warmte uit de grond halen. Warmte die niet ver onder de grond zit noemen we bodemenergie. Warmte die diep onder de grond zit heet aardwarmte. Aardwarmte is alleen betaalbaar als er genoeg woningen op aangesloten zijn.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Krimpen aan den IJssel is hier nu niet groot genoeg voor. Bovendien is er voor aardwarmte altijd extra onderzoek nodig om te zien of de ondergrond echt geschikt is. Tot slot kunnen we uit het vele oppervlaktewater in en rond de gemeente warmte winnen. Dat heet aquathermie. Aquathermie is een bron van warmte met een lage temperatuur. Om de juiste temperatuur te krijgen, is een grote warmtepomp nodig bij de bron. Op dagen dat het heel koud is, gebruiken we gas om genoeg warmte te kunnen leveren. Nu is dat aardgas. In de toekomst gebruiken we daarvoor duurzaam gas. Ook kunnen we warmte gebruiken die eerder is opgeslagen.
Onderzoek aardwarmte (geothermie) Energiebeheer Nederland (EBN) heeft in 2020 onderzoek gedaan in een groot deel van Nederland. Er is onderzocht of de ondergrond geschikt is voor aardwarmte. Deze studie, met de naam WARM, is toen aangeboden aan de RES-regio’s. De resultaten ervan zijn ook verwerkt in de RES Rotterdam
21
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
ervan zijn ook verwerkt in de RES Rotterdam Den Haag. Uit de WARM-studie blijkt dat boren naar aardwarmte in Krimpen aan den IJssel kan. Maar niet in de allerdiepste aardlagen. Dat is ook zo in Capelle aan den IJssel en in delen van Rotterdam.
Omdat de ondergrond geschikt lijkt, gaan een aantal bedrijven de bodem in de omgeving van Krimpen aan den IJssel verder onderzoeken. Ze hebben hier een vergunning voor gekregen van de Rijksoverheid.
Duurzame elektriciteit In het kort We gebruiken steeds meer energie uit de zon en de wind. Er is weinig ruimte om dat op te wekken in Krimpen. Daarom gebruiken wij ook duurzame energie van andere plekken. Omdat er steeds meer energie nodig is, moeten we het elektriciteitsnet op de meeste plekken aanpassen. Als we dat niet doen, kan er op sommige momenten niet genoeg elektriciteit geleverd worden.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Welke techniek? We kunnen met elektriciteit verwarmen als we warmtepompen gebruiken. Warmtepompen halen warmte uit de buitenlucht of de bodem. Warmtepompen die energie uit de bodem halen noemen we een warmte-koude opslag (WKO). Daarvoor is vaak een kleinschalig warmtenet nodig. Woningen die gebruik maken van WKO moeten goed geïsoleerd zijn. De watertemperatuur is namelijk lager dan bijvoorbeeld bij een cv-ketel. Ook het ventileren van woningen is belangrijk. En de radiatoren of vloerverwarming moeten geschikt zijn voor lage temperatuur. Welke bron? Om te verwarmen met een warmtepomp is veel elektriciteit nodig. Het is belangrijk dat warmtepompen geen stroom uit steenkolen of aardgas gebruiken, maar uit duurzame elektriciteit. Op dit moment is ongeveer 11% van alle elektriciteit in Nederland duurzaam. Duurzame elektriciteit halen we vooral uit zonne- en windenergie. Hoeveel zonne- en windenergie er is, verschilt per seizoen. Warmtepompen hebben juist veel elektriciteit nodig wanneer er weinig zonne- en windenergie is, vooral in de winter. In de toekomst zijn energieopslag en
22
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
duurzaam gas daarom belangrijker. Dan kunnen we duurzame energie uit de zomer in de winter gebruiken. Krimpen aan den IJssel werkt samen met andere overheden en netbeheerder Stedin om meer duurzame elektriciteit op te wekken. De ruimte op het elektriciteitsnet is beperkt. En de vraag naar elektriciteit neemt toe. Mensen gebruiken steeds meer apparaten in huis. Denk bijvoorbeeld aan de warmtepomp. Ze gaan elektrisch koken, hebben een elektrische auto’s, scooters en fietsen. Ook is er ruimte nodig voor de stroom die zonnepanelen opwekken. Hierdoor moeten we ons elektriciteitsnet uitbreiden. Anders kunnen we niet genoeg stroom leveren. Dat geldt ook voor de rest van Nederland. Net als in het buitenland kost dat veel tijd en geld. Daarom kunnen we de overstap naar elektrische warmtepompen nog niet op grote schaal toepassen. We beginnen op de plekken waar de meeste kans op succes is.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Duurzaam gas In het kort Er zijn twee vormen van duurzaam gas: groen gas en groene waterstof. Om dat te kunnen gebruiken moeten we bestaande gasleidingen aanpassen. De toekomst van duurzaam gas is nog erg onzeker. We weten niet precies hoeveel gas er komt. Wanneer het beschikbaar is. En tegen welke prijs. Op dit moment lijkt duurzaam gas vooral geschikt voor de industrie en voor zwaar transport. Als het beschikbaar komt voor de gebouwde omgeving, moeten we het vooral inzetten voor hybride warmtepompen. Maar we kunnen het ook gebruiken wanneer een warmtenet plotseling veel warmte nodig heeft. Ondertussen moeten we overal zoveel mogelijk gas besparen. Zo zijn we straks minder afhankelijk van aardgas.
Welke techniek? In woningen en gebouwen kunnen hybride warmtepompen duurzaam gas gebruiken. Dit is een combinatie
23
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
van een bestaande cv-ketel met een warmtepomp. De warmtepomp zorgt voor een groot deel van de warmte in huis. De cv-ketel gaat alleen aan als het buiten heel koud is. De cv-ketel zorgt ook voor warm water uit de kraan. Met hybride warmtepompen kunnen we al snel veel gas besparen. En als we veel minder gas gebruiken, gaat de CO2-uitstoot dus ook omlaag. Om deze techniek helemaal duurzaam te maken is het nodig om aardgas te vervangen door duurzaam gas. Er is waarschijnlijk in de toekomst niet genoeg duurzaam gas voor alle gebouwen. Daarom is een hybride warmtepomp ook een tussenoplossing. Eigenaren kunnen dan later alsnog overstappen naar een elektrische warmtepomp of een warmtenet. Duurzaam gas kan ook een oplossing zijn als extra warmtevoorziening voor warmtenetten op heel koude dagen. Dat noemen we de piekvoorziening. Welke bron? Groen gas kun je maken uit resten en afval uit voedsel, landbouw en natuur(beheer). Voor duurzame waterstof is duurzame elektriciteit nodig. Bij het verbranden van groen gas en waterstof komen hoge temperaturen vrij.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Veel hoger dan de temperatuur die huizen en kantoren nodig hebben om ze te verwarmen. Er is op dit moment niet veel duurzaam gas beschikbaar. Waarschijnlijk blijft dat zo. Voorlopig gaan alleen bedrijven die niet zonder gas kunnen duurzaam gas gebruiken. Dat zijn de industrie en zwaar transport. Een voordeel van duurzaam gas is dat we de bestaande gasleidingen kunnen gebruiken. Het is onzeker of duurzaam gas er voor de gebouwde omgeving komt. Dat verwachten we voor 2030 sowieso niet. Zonder duurzaam gas moeten we de gasleidingen gebruiken voor aardgas. Daarom is het belangrijk dat we gas besparen waar we dat kunnen.
Wat doen we als eerste? In de RES hebben we afgesproken wat we als eerste gaan doen. Dit hebben we gedaan aan de hand van de warmteladder (Figuur 1). Hoe hoger de oplossing op deze ladder staat, hoe beter. We volgen deze warmteladder ook in deze transitievisie warmte. Daarom beginnen we met besparen. Daarna willen we restwarmte en aardwarmte gebruiken. In Krimpen aan den IJssel onderzoeken we ook het gebruik van
24
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
aquathermie. Dat doen we omdat aardwarmte en restwarmte nu minder geschikt zijn. Als het gebruik van aquathermie niet genoeg oplevert, onderzoeken we of losse warmtepompen een oplossing kunnen zijn. Als die
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
ook niet geschikt zijn voor gebouwen, gebruiken we duurzaam gas voor de verwarming van de gebouwde omgeving.
Figuur 1: Warmteladder RES Rotterdam Den Haag
Besparen Minimaal label C, beter wanneer mogelijk
2020 Fossiele restwarmte Alleen wanneer er zicht is op verduurzaming op lange termijn
Innovatie > 2030 Restwarmte Van CO2-vrije oorsprong
Geomethermie LT-warmtebronnen WKO, aquathermie, datacentrumwarmte etc. Warmtepompen Bodem, lucht Ondiepe geomethermie Groengas Waterstof Ultradiepe geothermie
25
26
BEELD OVER MORGEN EN KNEEDVORM
De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
4 De keuzes voor Krimpen aan den IJssel In dit hoofdstuk leggen we uit welke warmtetechnieken we willen gebruiken. En waar we ze toepassen in de gemeente. We hebben ook opgeschreven hoe we dat willen doen en wat we willen bereiken. 4.1 Hybride warmtepompen in de meeste buurten Met hybride warmtepompen in combinatie met bestaande cv-ketels kunnen we snel gas besparen. Voor de gebruikers en de gemeente zijn de kosten in verhouding laag. Hybride warmtepompen zijn daarom voorlopig een logische tussenoplossing. De meeste gebouwen zijn te oud om meteen over te stappen naar volledig elektrische warmtepompen. Ook zijn er geen warmtenetten in Krimpen aan den IJssel. Hybride warmtepompen gebruiken alleen gas voor warm water en voor verwarming op de koudste dagen van het jaar. In de toekomst moet er wel genoeg duurzaam gas zijn om deze techniek écht duurzaam te maken. We denken vooral aan wijken en buurten die gebouwd zijn vóór 1995. Dat zijn Kortland-Noord en KortlandZuid, Boveneind, Oud Krimpen en Langeland.
De gebouwen in deze buurten zijn vaak nog niet genoeg geïsoleerd voor verwarming met alleen een elektrische warmtepomp. Er staan niet genoeg huizen bij elkaar om een warmtenet aan te leggen. Eigenaren van de gebouwen laten de hybride warmtepomp zelf installeren. Ze houden de kosten laag door dat te doen bij een verhuizing, verbouwing of als ze hun cv-ketel vervangen. In woningen waar te weinig ruimte is, kunnen de hybride warmtepompen ook per blok of gebouw geïnstalleerd worden. Ook gaan gebouweigenaren aan de slag met isolatie, ventilatie en elektrisch koken.
4.2 Elektrische warmtepompen in nieuwere buurten Een elektrische warmtepomp verwarmt een woning of kantoor zonder een cv-ketel te gebruiken. Een gebouw met een elektrische warmtepomp heeft dus geen aardgas meer nodig. Zo’n warmtepomp plaatsen we in gebouwen die helemaal zijn geïsoleerd en goede ventilatie hebben. Ook de radiatoren of vloerverwarming moet geschikt zijn voor lage temperaturen. Koken kan alleen nog elektrisch. Als alle gebouwen in
27
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
een wijk een elektrische warmtepomp gebruiken, halen we de gasleidingen zelfs helemaal weg. We denken aan gebouwen van na 1995, zoals in Lansingh Zuid. Ook is een elektrische warmtepomp de meest geschikte techniek voor nieuwbouw. Gebouwen van vóór 1995 kunnen eventueel ook elektrische warmtepompen gebruiken. Maar die overstap is moeilijker en duurder omdat het meer kost om deze gebouwen te isoleren. Eigenaren van gebouwen bepalen zelf wanneer zij overstappen. Zij kiezen daarvoor logische momenten waardoor het zo min mogelijk kost.
4.3 Warmtenetten op plekken waar dat kan Op een paar plaatsen in Krimpen aan den IJssel is het aanleggen van een warmtenet mogelijk. Het gaat om plaatsen waar veel woningen of bedrijven dicht bij elkaar staan, zoals flats. Daar zijn de kosten voor een warmtenet lager dan op andere plekken. Deze gebouwen krijgen een aansluiting op een warmtenet. Met één of meerdere duurzame warmtebronnen in de directe omgeving. Als de gebruikers van deze gebouwen
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
ook overstappen naar elektrisch koken zijn er geen gasaansluitingen meer nodig. Lokale warmtenetten zijn interessant vanaf enkele honderden woningen of kantoren. Er zijn 3 gebieden waar dit kan: in de buurt van van de Vijverflats, van de Middenweteringflats en de Stormpolder. Een voordeel is de dat woningcorporaties de meeste flats verhuren. Dat betekent dat er weinig eigenaren zijn en het eenvoudiger is om afspraken te maken. De eerste stap is om te onderzoeken of een warmtenet in deze gebieden echt kan. Kan het technisch? En kan het financieel? Qua techniek moeten we bijvoorbeeld onderzoek doen naar het soort warmtebron en de ruimte voor een warmtenet. Of het financieel mogelijk is hangt vooral af van het aantal gebouweigenaren dat meedoet. Maar ook wanneer dat gebeurt. Als duidelijk is dat er een warmtenet kan komen, kunnen we het warmtenet voor een heel gebied ontwikkelen. Dit doen we samen met gebouweigenaren, een warmtebedrijf en overige partners. Een lokaal warmtenet in 1 van deze 3 gebieden kunnen we later misschien uitbreiden naar aangrenzende wijken.
28
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
4.4 Duurzame warmtetechnieken in kaart Op de transitiekaart staat waar wij in Krimpen aan den IJssel de verschillende technieken verwachten. Om de transitiekaart te maken, hebben we onderzoeken gebruikt. Dit is gebeurd samen met de werkgroep van betrokken partijen, waaronder QuaWonen, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, netbeheerder Stedin, de RES regio Rotterdam-Den Haag en de DCMR: • We hebben 3 verschillende opties onderzocht die per buurt laten zien wat de laagste maatschappelijke kosten zijn voor warmtetechnieken. • We hebben de kosten onderzocht voor de eindgebruiker. Hierdoor weten we nu welke technieken en maatregelen op korte termijn voor gebouw eigenaren het meest interessant zijn. • We hebben overlegd met betrokken partijen zoals de woningcorporatie, de netbeheerder en de milieudienst. Met hun inbreng is deze transitievisie warmte gemaakt en aangescherpt.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
4.4.1 Wat betekent de transitiekaart? De transitiekaart laat de mogelijkheden zien om over te stappen naar duurzame verwarming. We laten zien wat gebouweigenaren en partners kunnen doen. We houden ook rekening met zaken die nog niet helemaal duidelijk zijn. Denk aan de betaalbaarheid van de overstap en de beschikbaarheid van duurzame bronnen in de toekomst. Elke 5 jaar bekijken we dit opnieuw. In de transitievisie warmte staat de visie van de gemeente op hoofdlijnen. Het is nog geen definitief besluit voor een bepaalde techniek per buurt. Wel laat de transitiekaart zien welke stappen we als gemeente verder kunnen zetten: • Met de transitiekaart kunnen we per buurt uitleggen aan eigenaren wat zij kunnen doen om hun gebouw op een duurzame manier te verwarmen. Die maatregelen staan in deze transitievisie warmte globaal opgeschreven. • Met de transitiekaart stellen we uitvoeringsplannen op. In deze uitvoeringsplannen staat meer over de techniek, betaalbaarheid en uitvoering voor een buurt.
29
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
•
De transitiekaart helpt om met elkaar verder te praten over de overstap naar duurzame verwarming. Denk aan woningcorporaties en andere gebouw eigenaren, bewonersinitiatieven en netbeheerders. De gemeente kan de transitiekaart gebruiken om plannen van partners te steunen. • De transitiekaart helpt om nieuwe regels en geld van de Rijksoverheid goed te gebruiken. Zo denken we dat de gemeente van de regering nieuwe bevoegdheden krijgt voor warmtenetten. Dat een techniek in een buurt of gebied de voorkeur heeft, betekent niet dat alle gebouwen helemaal op die techniek overgaan. Soms kiezen gebouweigenaren voor iets anders. Ze hebben daar hun eigen redenen voor. Maar er is niet heel veel te kiezen. Voor Nederland is al bepaald dat we straks geen aardgas meer willen. Daarover gaan de Klimaatwet en het Klimaatakkoord.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
minder aardgas te verbruiken. We gaan van 2021 tot 2024 uit van 10% minder in vergelijking met 2018. In 2030 moet dit 20% zijn, net zoals andere gemeenten in de buurt. De hybride warmtepomp helpt om dat voor elkaar te krijgen. Ook de aanleg van lokale warmtenetten, elektrische warmtepompen in de nieuwere buurten en nieuwbouw zonder aardgas aansluiting zijn daarvoor nodig. In 2021 start de verduurzaming van de Stormpolder. Zo staat dat in de Duurzaamheidsagenda. De nadruk daarin lag eerst op het opwekken van duurzame elektriciteit. In deze transitievisie staat dat wij hieraan duurzame verwarming in het hele gebied willen toevoegen. We gaan onderzoeken of er een lokaal warmtenet in de Stormpolder kan komen.
4.4.2 Welke doelen hebben we? In 2050 gebruiken we in Krimpen aan den IJssel verschillende duurzame technieken. Aardgas gebruiken we dan niet meer. Tot 2030 zien we graag dat inwoners en bedrijven huizen en gebouwen voorbereiden op gasvrije technieken. Ook is het de bedoeling om steeds
30
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Vaststelling Transitievisie Warmte
20% gasbesparing
Ten opzichte van 2018
2024 2021
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
2050 2030
10% gasbesparing
Ten opzichte van 2018
Klimaatneutraal Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Buurten Integrale en gebiedsgerichte aanpak voor verduurzaming van de Stormpolder Elektrische warmtepompen, isolatie, ventilatie en elektrisch koken Hybride warmtepompen, isolatie, ventilatie en elektrisch koken
Gebouwen Kansrijk voor een lokaal warmtenet Kansrijk voor elektrische warmtepompen
Aardgasvrije nieuwbouw
Kleine ontwikkeling Middelgrote ontwikkeling Grote ontwikkeling
31
32
BEELD OVER MORGEN EN KNEEDVORM
Vervolgstappen richting uitvoering
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
5 Vervolgstappen richting uitvoering Overstappen op duurzame verwarming is niet makkelijk. Dit vraagt om samenwerken, communiceren en het betrekken van mensen. Ook is er veel geld nodig. In het Klimaatakkoord staat dat er verschillende manieren zijn om dit te doen. En dat de gemeente dit het best kan organiseren. In dit hoofdstuk laten we zien hoe we verder gaan om dit voor elkaar te krijgen.
Er kan iets gedaan worden aan het gebouw (vooral isolatie) of aan de techniek (vooral warmtepompen). Tabel 2: Onderscheid in doelgroepgerichte aanpak Bouwjaar
Gebouwmaatregelen (isolatie, ventilatie, elektrisch koken) <1950
Focus op isolatie op basis van maatwerk, in verband met grote diversiteit
1951 – 1975
Isolatie met gestandaardiseerde aanpak naar transitiegereed (maximaal middentemperatuur)
1976 – 1990
Isolatie met gestandaardiseerde aanpak naar transitiegereed (middentemperatuur), bij verdere isolatie is lage temperatuur mogelijk
5.1 Duurzame technieken in praktijk brengen Voor Krimpen aan den IJssel zijn verschillende warmtetechnieken mogelijk. In dit plan noemden we al de hybride warmtepomp in combinatie met een cv-ketel, de volledig elektrische warmtepomp en stadswarmte. De verschillende mogelijkheden vragen elk om een andere aanpak: een doelgroepgerichte en een gebiedsgerichte aanpak.
Aanpak
(Hybride) warmtepompen < 1995
Overstap naar een hybride warmtepomp
> 1995
Overstap naar een elektrische warmtepomp
Doelgroepgerichte aanpak De doelgroepgerichte aanpak betekent dat we eigenaren van gebouwen motiveren en helpen om bijvoorbeeld te isoleren of een (hybride) warmtepomp te installeren. Een gebouweigenaar kan dit zelf doen. We noemen het een doelgroepgerichte aanpak omdat deze per eigenaar en woning of gebouw anders kan zijn.
Wat er kan, is per woning of gebouw weer anders. Sommige gebouweigenaren hebben al maatregelen genomen. Er is minder mogelijk als gebouwen ouder zijn. De gemeente kan mensen niet verplichten wat zij moeten doen. Gebouweigenaren gaan over hun eigen gebouw. Maatregelen als isoleren, warmtepompen en
33
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
andere maatregelen zullen eigenaren zelf moeten nemen. De gemeente helpt eigenaren door bijvoorbeeld acties samen met de WoonWijzerWinkel of het Regionaal Energieloket.
Gebiedsgerichte aanpak Naast de doelgroepgerichte aanpak is er de gebieds gerichte aanpak. Daarover staat ook al het een en ander in het Klimaatakkoord. In Krimpen aan den IJssel gaan we met drie gebieden aan de slag. Onderzoek naar lokaal warmtenet In Krimpen aan den IJssel zijn er 3 gebieden waar een warmtenet mogelijk is: de omgeving van de Vijverflats, het gebied om de Middenweteringflats en bedrijventerrein Stormpolder. De eerste stap is om te onderzoeken of een warmtenet in deze gebieden mogelijk is. Als dat zo is starten we een gebiedsaanpak. Daarna gaan we op deze locaties stap voor stap een warmtenet ontwikkelen. In een gebiedsaanpak kijken we ook naar andere zaken die in het gebied moeten gebeuren. Denk hierbij aan het onderhoud aan wegen, nieuwbouw, aanpassing aan
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
klimaatverandering of elektrisch vervoer. We willen daar op een slimme en praktische manier mee omgaan, zodat we niets dubbel doen of vergeten. Een goed voorbeeld is een renovatieplan van de woningcorporatie in een buurt. Dat kunnen we combineren met een (collectieve) inkoopactie voor isolatie voor particuliere eigenaren in dezelfde buurt. Dat voorkomt overlast voor inwoners en bespaart kosten. We houden daarom rekening met: • Duurzaamheidsthema’s zoals klimaatadaptatie, circulariteit, opwek duurzame energie en mobiliteit; • Opgaven in de openbare ruimte, zoals riolerings vervanging; • Sociale thema’s zoals energiearmoede, leefbaarheid en sociale problemen in een buurt, wijk of dorp; • De ‘drukte’ in de ondergrond; • Plannen van andere partners zoals de woning corporaties.
34
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
We willen hiervoor samenwerken met gemeente ambtenaren die zich met deze verschillende onderwerpen bezighouden. We sluiten zo veel mogelijk aan bij de samenwerking binnen het programma Duurzaamheid. De gemeente heeft voor warmtenetten andere organisaties nodig. Vooral gebouweigenaren, een bedrijf dat een warmtenet wil ontwikkelen en warmte wil leveren. En een bedrijf dat de warmtebron wil maken. Uit ervaringen in andere gemeenten weten we dat het ongeveer 5 jaar kost om een lokaal warmtenet op te zetten2. Stormpolder De Stormpolder willen we benaderen als één geheel, maar wel met verschillende functies. We weten dat op het terrein vooral kantoren, hallen en loodsen staan. 60% van het totale gasverbruik van de Stormpolder komt van 8 bedrijven, terwijl er ruim 100 bedrijven in de Stormpolder zijn. Er is geen procesindustrie die heel hoge temperaturen nodig heeft. Wij denken daarom dat
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
we het terrein uiteindelijk helemaal aardgasvrij en duurzaam kunnen maken. Samen met de Ondernemerskring Krimpen aan den IJssel willen we bekijken hoe dat kan. Lansingh Zuid In Lansingh Zuid zijn veel jongere woningen (gebouwd na 2005). Deze huizen zijn zó goed geïsoleerd dat overstappen naar een elektrische warmtepomp waarschijnlijk nu al kan. We onderzoeken met een installateur of dit klopt. We willen daarna met een paar bewoners een plan maken om de buurt te betrekken en om te helpen met de overstap naar de elektrische warmtepomp.
Participatie We willen dat iedereen mee kan doen, zonder dwang. Dat gaat niet vanzelf. Daarom proberen wij inwoners zo goed en zo vroeg mogelijk te informeren en te betrekken. Hoe dichterbij de uitvoering, hoe belangrijker het voor inwoners is om mee te denken en te beslissen.
2 Relevante voorbeelden zijn het warmtenet Bloemenbuurt in Didam en Thermobello in Culemborg.
35
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
We maken daarom een plan waarin staat wanneer inwoners op welke manier kunnen meedenken (inwoners participatie). Ook zetten we op papier hoe we samenwerken met initiatieven van inwoners of ondernemers op het gebied van duurzame verwarming. Als het vormen van een bewonersgroep in Kortland-Noord een succes is, proberen we ook in andere buurten bewonersgroepen te vormen. Deze bewonersgroepen willen we betrekken bij de wijkuitvoeringsplannen.
Communicatie Duurzame verwarming is nu nog een ver-van-mijnbedshow voor veel inwoners en ondernemers. Om het onderwerp tot leven te brengen en concreet te maken is goede en aantrekkelijke communicatie en informatievoorziening heel belangrijk. Daarom willen we dit doen: • We communiceren ongeveer 1 keer per maand via verschillende kanalen over de overstap naar duurzame verwarming. We vertellen waarom het nodig is om dit te doen. We geven extra aandacht aan isoleren. • Inwoners die aan de slag willen, geven we duidelijke en toegankelijke informatie. Zoals informatie op
• • •
•
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
de gemeentelijke website en via het Regionaal Energieloket en de Woonwijzerwinkel. We benaderen inwoners actief op basis van doelgroepen, zoals eigenaarbewoners en VvE’s. We delen inspirerende voorbeelden van koplopers binnen de gemeente. We organiseren een gemeentelijke duurzame klusdag met adviseurs en hulpkrachten. Dat doen we met lokale bouwmarkten en aannemers. We organiseren warmtesafari’s, collectieve inkoopacties en andere buurtacties. Dit staat al in de Duurzaamheidsagenda 2021 - 2024.
Een van de acties uit de Duurzaamheidsagenda 2021-2024 is het opstellen van een communicatiestrategie. Daar werken we nu aan en het resultaat kunnen we ook gebruiken bij het vervolg van de transitievisie warmte.
Financiering Met de provincie en andere gemeenten (binnen de RES) kijken we hoe we geld kunnen regelen voor onze plannen. Inwoners en ondernemers informeren we over de mogelijkheden die de Rijksoverheid biedt. Denk aan
36
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
subsidies, leningen en collectieve inkoopacties voor bijvoorbeeld zonnepanelen en isolatie (zie ook de Duurzaamheidsagenda 2021 - 2024). We lanceren in 2022 een subsidie voor elektrisch koken. Een actueel overzicht van alle beschikbare financieringen staat ook op https://regionaalenergieloket.nl/krimpen-aan-denijssel/subsidies. Iedere eigenaar van een gebouw kiest zelf welke maatregelen hij neemt. Een aanbod waar meerdere eigenaren tegelijk gebruik van kunnen maken is hierbij mogelijk.
5.2 Hoe willen we met onze partners samenwerken? Sommige onderdelen van de uitvoeringsstrategie kunnen we met buurgemeenten oppakken. Samenwerken binnen de regio heeft voordelen. Bijvoorbeeld schaalvoordeel in de uitvoering, leren van elkaars ervaringen. Maar het zorgt ook voor eenheid in communicatie, voorlichting en andere uitingen richting inwoners. In navolging van de RES werken we ook op dit onderwerp samen met de regio.
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Een regionale samenwerking zorgt ervoor dat partijen op verschillende niveaus en over verschillende onderwerpen met elkaar in gesprek zijn en blijven. Dat is belangrijk omdat we echt al onze partners en hun kennis en kunde nodig hebben om de overstap naar duurzame verwarming te laten lukken. We stemmen de maatregelen die (hybride) warmtepompen stimuleren af met de netbeheerder. Wanneer we weten hoe de overstap gaat in een buurt, wijk of dorp, kan de netbeheerder de invloed hiervan op het energienetwerk in de gaten houden. Met de woningcorporaties stemmen we renovatie planningen op elkaar af. We zoeken ook naar nieuwe kansen voor het verduurzamen van woningen. Soms zijn er bij projecten van QuaWonen al kansen om ook particuliere woningeigenaren in dezelfde buurt mee te laten doen. De gemeente en QuaWonen trekken dan samen op om deze eigenaren hierbij te betrekken. In Krimpen aan den IJssel zijn een aantal installateurs die woningeigenaren advies geven. Over welke maatregelen ze kunnen nemen in en rond hun huis. We gaan met hen in overleg en proberen de adviezen
37
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
aan te laten sluiten op de transitievisie warmte. Op die manier verbinden we onze visie met de praktijk. Energiek Krimpen is sinds vorig jaar actief als energiecoöperatie. De coöperatie zet in op het opwekken van duurzame energie. Ze ziet zichzelf als belangrijke partner voor gezamenlijke inkoopacties en het bevorderen van energiebesparing. We betrekken Energiek Krimpen bij het uitwerken van onze doelgroepenaanpak.
het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, netbeheerder Stedin, de RES-regio Rotterdam-Den Haag en DCMR en de energie coöperatie Energiek Krimpen. Met elkaar zijn we verantwoordelijk voor de overstap naar duurzame verwarming. Er was een werkgroep betrokken bij het schrijven van deze transitievisie warmte. Die werkgroep helpt ook bij het opstarten van projecten in de wijken en de gebieden.
De overstap naar duurzame verwarming vraagt ook wat van ondernemers. Voor de gebiedsaanpak gaan we in de Stormpolder in gesprek met de Ondernemerskring Krimpen aan den IJssel en met de bedrijven zelf.
Eerst maakt gemeente Krimpen aan den IJssel een communicatieplan. Daarbij gebruiken we de ervaringen van anderen. In de RES-regio Rotterdam-Den Haag zijn al wijken zonder aardgas. En we vragen om ondersteuning van de provincie.
5.3 Plan van aanpak In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de gemeente begint met de overstap naar duurzame verwarming. Gemeente Krimpen aan den IJssel werkt ook aan het verduurzamen van de gebouwen van de gemeente. Krimpen werkt samen met steeds meer partijen. Dat zijn onder andere woningcorporatie QuaWonen,
Er zijn extra mensen nodig Om al het werk te kunnen doen hebben we extra ambtenaren nodig. Dat is ook opgeschreven in de Duurzaamheidsagenda. Het rapport Van Parijs naar praktijk - Bekostiging en besturing van de decentrale uitvoering van het klimaatakkoord3, laat zien hoeveel
3 www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2021/01/25/advies-van-parijs-naar-praktijk
38
Voorwoord Infographic Transitievisie warmte Technieken voor duurzame verwarming
Samenvatting Naar duurzame verwarming in Krimpen aan den IJssel De keuzes voor Krimpen aan den IJssel
extra mensen nodig zijn. Deze inschatting staat in onderstaande tabel. We verwachten dat er tenminste 2 medewerkers fulltime bezig zijn met het regelen van de overstap naar duurzame verwarming. Er zijn ook extra medewerkers nodig voor het uitvoeren van de plannen.
Hoe gaan we verder? In deze transitievisie warmte spreken we uit dat we woningen en gebouwen duurzaam willen verwarmen.
Gemeentelijke taken
Transitiekaart Krimpen aan den IJssel Onze uitgangspunten Vervolgstappen richting uitvoering
Dat is afgesproken met gemeenten in de buurt en met het Rijk. Nu we alles hebben uitgezocht, blijkt dat we hulp nodig hebben. We kunnen het als gemeente Krimpen aan den IJssel niet alleen. We hebben geld nodig om de plannen uit te voeren. En we moeten regels kunnen maken die ervoor zorgen dat de plannen doorgaan. Het Rijk moet daarbij helpen. Anders kunnen we niet alle plannen uitvoeren.
Klein
Middel
Uitvoeringsplan - planfase
0,8 - 1,1
0,9 – 1,4
1,2 – 1,8
fte per per jaar per wijk
Uitvoeringsplan - uitvoeringsfase
1,7- 2,1
1,9 – 2,4
1,9 – 2,4
fte per jaar per buurt of wijk
1,4 – 2,1
fte per jaar
Totaal Samenwerking corporaties & VvE’s
G40
Hangt af van aantal uitvoeringsplannen 0,3 - 0,4
0,6 – 0,9
Vergunningverlening, toezicht en handhaving
beperkt
Gemeentebrede communicatie incl. energieloket