Bijlage 1. Rapportage Veerkrachtig Krimpen

Krimpen aan den ijssel

Veerkrachtig Krimpen

oktober 2023

Rapportage Verkenningsfase

inhoud 1. Inleiding Bevindingen verkenningsfase 2. Geanalyseerd 3. Gehoord 4. Besproken binnen de gemeente 5. Besproken met maatschappelijk partners 6. Gelezen in het bestuursakkoord Advies Circusvis 7. Reflectie 8. Handelingsperspectieven 9. De eerste stappen

Inleiding Veerkracht in Krimpen aan den IJssel Het college van de gemeente Krimpen aan de IJssel heeft in het bestuursakkoord ‘Krimpen aan den IJssel 2022-2026 – Samen verschillend’ afgesproken dat ze zich zal inzetten om de veerkracht en sociale cohesie van Krimpen te verbeteren. Nu bestaat de wens om deze afspraak te concretiseren in een lokale werkwijze ‘Veerkrachtig Krimpen’ die aansluit op de specifieke situatie in de buurten van Krimpen. Daarvoor is het nodig om binnen de gemeente eerst een goed zicht te hebben op de actuele situatie in Krimpen vanuit het perspectief Veerkracht. U heeft Circusvis gevraagd om u te helpen bij deze ‘nulmeting veerkracht’ en met u na te denken over wat dat betekent voor uw werkwijze ‘Veerkrachtig Krimpen’. Deze zogenaamde nulmeting veerkracht hebben we deze zomer op verschillende manieren vormgegeven. We hebben in de verkenningsfase naar de Aedes veerkrachtkaarten gekeken (CBS microdata), we hebben professionals binnen en partijen buiten de gemeentelijk organisatie geïnterviewd, we hebben in twee afzonderlijke sessies de bevindingen binnen de gemeente en met de maatschappelijke partners besproken, en we hebben onze eigen kennis en ervaring toegevoegd. We hebben deze verkenningsfase ervaren als een hele vriendelijke kennismaking met Krimpen.

De mensen die we hebben ontmoet zijn vriendelijk voor elkaar, vriendelijk voor ons, vriendelijk voor de inwoners van Krimpen, de ‘Krimpenezen’ én de ‘Krimpenaren’. Maar in die gesprekken hebben we ook geleerd dat de inwoners 4

van Krimpen niet altijd even open staan voor elkaar en voor de instituties. Wederzijdse acceptatie en bruggen slaan hoorden we als belangrijke opgaven voor een gemeente die na de komst van de Algerabrug is gevormd door oude en nieuwe invloeden. Die verschillende invloeden zijn merkbaar in de manier waarop mensen het samenleven in het Krimpen van nu ervaren en waarderen. Van onderdeel van een kleine vertrouwde gemeenschap, tot onbekend, onbegrepen en zoekende aan de rand van een wereldstad. Iemand zag hierin een gemeente met vele eilanden en noemde als grootste opgave voor Krimpen om die eilanden aan elkaar te verbinden. Zodat ze geen vreemden van elkaar hoeven te zijn en gebruik kunnen maken van elkaars bronnen. Het beeld van verbonden eilanden sluit goed aan bij de belangrijkste conclusie uit deze nulmeting: ‘het vraagstuk zit niet alleen in wat op Krimpen afkomt, maar ook in hoe Krimpen er mee omgaat. Als het Krimpen lukt om alle aanwezige krachten te waarderen, te benutten en waar nodig te corrigeren, kan Krimpen zich ontwikkelen naar een kleurrijke, veerkrachtige archipel.

Stap 1: Verdiepen door in te zoomen op specifieke buurten (Vijverflats en Boveneind) én het bestaande beleid. Stap 2: Verbreden voor draagvlak en echte impact. Stap 3: Organiseren wat nodig is om vertrouwen te borgen. Zowel over onze bevindingen als de geadviseerde vervolgstappen gaan we graag met u in gesprek. Heel veel succes bij het vervolg!

Circusvis

3. Borgen

Deze gespreknotitie, die we zien als als de afronding van de verkenningsfase, bestaat uit twee delen. In het eerste deel geven we een samenvatting van onze bevindingen. Van wat we hebben gezien, gehoord, besproken en gelezen. In het tweede deel kijken we vooruit met ons advies dat resulteert in drie vervolgstappen die de gemeente kan zetten om haar ambitie voor een veerkrachtig Krimpen breder te agenderen, te concretiseren en te borgen.

2. Verbreden

1. Verdiepen

o. verkennen

Bevindingen verkenningsfase

geanalyseerd Weinig problemen, maar ook weinig veerkracht In veerkrachtige buurten en wijken leven mensen prettig samen op een manier die hen past. Voor bewoners is de buurt een solide basis voor een waardevol leven. Maar er zijn ook gebieden waar die positieve basis er niet is, omdat belemmeringen het prettig samenleven in de weg staan. Met behulp van de Aedes veerkrachtkaarten hebben we vanuit openbare data gekeken naar de veerkracht in de verschillende buurten van Krimpen. De analyse die voor u is gemaakt hebben we vastgelegd in een afzonderlijke rapportage. Samengevat geven de veerkrachtkaarten van Krimpen het beeld dat eind 2020 de problematiek rond overlast en onveiligheid bijna overal in de buurt ligt van het landelijk gemiddelde. Dat geeft op voorhand geen directe aanleiding tot zorg. Vergeleken met de grotere nabijgelegen grotere steden aan de andere kant van de Algerabrug zoals Capelle aan den IJssel en Rotterdam is de problematiek in Krimpen zelfs heel beperkt. Vergeleken met meer landelijk gemeenten in de omgeving zoals Krimpenerwaard en Zuidplas is de problematiek in Krimpen vergelijkbaar of 6

Overlast en onveiligheid

Veerkracht

aandeel kwetsbare bewoners

Corporatiebezit

zelfs groot. De beoordeling van de situatie is dus sterk afhankelijk van de referentie die je daarbij kiest. Wanneer verder wordt ingezoomd dan komt in absolute zin alleen de omgeving Zwaneneiland/vijverflats naar voren als een plek waar echt wat aan de hand is. Hier is sprake van veel overlast en onveiligheid in een grootstedelijke omgeving waar veel kwetsbare mensen samenleven in corporatiebezit. Door de spreiding van het corporatiebezit over de hele gemeente doen zich in Krimpen geen grote concentraties kwetsbare groepen voor die we in andere gemeenten wel vaak zien. Met 37% ligt het aandeel sociale huur in Krimpen boven het landelijk gemiddelde. Hoewel de kaarten een overwegend geruststellend beeld geven lijkt er toch ook wat te sluimeren. In de periode 2014 -2020 is in grote delen van de gemeente zowel het aandeel kwetsbare bewoners als de problematiek rond overlast en onveiligheid licht toegenomen. Dat is een indicatie dat Krimpen moeilijk bestand is tegen veranderingen.

Gehoord Kenmerkend voor krimpen Om te kunnen begrijpen wat er nu speelt in Krimpen, moet je oog hebben voor de geschiedenis en het karakter van Krimpen.

“De Krimpense samenleving is als een rivier waarin stromen met verschillende temperaturen samenkomen.”

Krimpen heeft een dubbele oriëntatie, die is te herleiden tot de ontstaansgeschiedenis waarin een christelijk dorp met de komst van Algerabrug is uitgegroeid van een dorp in de Krimpenerwaard tot een stedelijke gemeente waarin de dorpsere waarden van oude Krimpenaren (‘Krimpenezen’) en de (groot)stedelijke waarden van ‘nieuwe Krimpenaren’ beide aanwezig zijn.

“Mensen van verschillende achtergronden leven naast elkaar en niet met elkaar. Ze kennen elkaar niet.” “De verschillende groepen in Krimpen mengen niet goed. Dat ervaren we nu heel duidelijk met de komst van meer nieuwkomers, waar de inburgering moeizaam verloopt. Ook achter de voordeur. “ “Ik merk in Krimpen een angst voor het onbekende. Er bestaat een sterke neiging om vast te houden aan het bestaande/bekende. Mensen die van buiten komen en een andere dynamiek meenemen (met overlast) passen daar niet bij.” “Het is een conservatieve, hechte gemeenschap met fijnmazige structuren. De hechte gemeenschap zorgt goed voor zichzelf en voor elkaar. Maar het valt ook op dat dat niet voor alle inwoners van Krimpen geldt. Er zijn ook mensen die buiten de gemeenschap vallen en wel aandacht verdienen.” “Door de vergrijzing ontwikkelt Krimpen zich tot een slaapdorp, met senioren gerelateerde problemen zoals mobiliteit, eenzaamheid en fraudegevoeligheid.” “Krimpen is een dorp met stadse elementen. Dat betekent dat alles wat in een grote stad gebeurt, ook in Krimpen gebeurt. Alleen met een veel lagere frequentie en later in de tijd.”

7

Gehoord De opgave Heel opvallend is dat bijna iedereen het versterken van de sociale cohesie en het vergroten van acceptatie en begrip tussen verschillende bewonersgroepen noemt als de grootste opgave voor Krimpen aan den IJssel.

“De grootste opgave is om de menselijke maat te behouden. Om er voor te zorgen dat mensen de attitude hebben om elkaar te willen zien en begrijpen. Via buurtwerk en wijkagenten moeten we ons blijven inspannen om de verbinding tussen mensen en tussen mensen en organisaties te behouden.” “De grootste opgave voor Krimpen is zich open te stellen voor de nieuwe tijd en daarin nieuwe vormen van samenleven te ontwikkelen.” “De opgave is om het groeiend aantal bewoners dat aan het overleven is te versterken en onderdeel te laten zijn van een open, inclusieve samenleving.” “De grootste uitdaging voor Krimpen is het verbinden van deze nieuwe jongeren met de rest van Krimpen. Zodat wat ze te brengen hebben wordt gezien, gewaardeerd en ten goede kan komen aan Krimpen. En de jongeren Krimpen ook meer gaan waarderen, daaraan willen bijdragen (in plaats van zich volledig op Rotterdam te richten) en zich zo meer thuis gaan voelen in Krimpen. Want dat is nu vaak nog niet het geval.” “We zouden elkaar in Krimpen meer moeten accepteren zoals we zijn. Het idee om de inclusieve multiculturele samenleving als basis te nemen is heel moeilijk in een kleinere gemeente.

Mensen van buiten voelen zich niet welkom en trekken naar elkaar toe.” “Er is een ommekeer nodig die er voor zorgt dat inwoners zelf meer de regie gaan nemen over het eigen leven in plaats van naar de gemeente en andere systemen te kijken.”

8

“Het gebruik van genotsmiddelen bij de jeugd en bij ouderen ligt in Krimpen duidelijk boven het landelijk gemiddelde. Dat betekent dus ook dat er een afzetmarkt is en ook de problemen die daarbij horen.”

Gehoord Geloof in de kracht van krimpen Het overkoepelende beeld is dat de professionals optimistisch zijn over de mogelijkheden om de veerkracht van Krimpen te behouden en waar nodig te versterken. De combinatie van de aard en intensiteit van de problematiek, het schaalniveau van de gemeente én de intrinsiek in de gemeenschappen aanwezige kracht, geeft het vertrouwen dat Krimpen beschikt over de kwaliteiten die nodig zijn voor een veerkrachtige samenleving. In de gevoerde gesprekken wordt regelmatig hardop de vraag gesteld of Krimpen wel een omvangrijk traject met grote gebaren nodig heeft om die kwaliteiten te benutten.

“Ik zie Krimpen als een gemeente waar de menselijk maat nog leidend is. Met de menselijk maat bedoel ik dat mensen en organisaties bereid zijn om oog te hebben voor wat het individu drijft en nodig heeft. In plaats van uit te gaan van wat systemen voorschrijven of van vooraf bepaalde beelden.” “Ik denk dat Krimpen op dit vlak een hele mooie plek is om dingen te realiseren die als landelijk voorbeeld kunnen dienen. Ik zie namelijk dat de ‘geloofsbrug’ in ons land kleiner wordt, terwijl de kloof tussen landelijk en stedelijk gebied steeds groter wordt. Als de moslim en christelijke gemeenschap op basis van hun gedeelde waarden die brug kunnen slaan, ligt er een hele mooie basis om het goede van zowel de dorpse als de stedelijke kenmerken van Krimpen te verenigen tot een hernieuwde, eigentijdse invulling van goed en respectvol samenleven.” “Dat kan naar mijn idee door een betere verbinding te leggen tussen het ‘onafhankelijke’ welzijnswerk in opdracht van de gemeente en de activiteiten vanuit de kerkgemeenschappen. Hierin zit veel potentiële kracht, mits je een vorm vindt om de kerkelijke boodschap niet altijd dominant te laten zijn bij de genomen initiatieven.

Zodat iedereen zich er prettig bij kan voelen.” “Pas op je te laten verleiden door het gevoel dat de dingen hier helemaal fout gaan, terwijl het in werkelijk om incidenten gaat waar je met gerichte aandacht op kan reageren.” “Wij denken niet in buurten maar in hotspots. Plekken kunnen tijdelijk of langer meer aandacht vragen. Dan is er iets specifieks aan de hand. We koppelen problemen niet structureel aan een buurt.” “De gemeente Krimpen staat dichtbij haar bewoners en kan snel schakelen.”

9

besproken De gemeentelijke organisatie Aan de hand van 8 aan de interviews ontleende stellingen, zijn het voltallige college van burgemeester en wethouders, het directieteam en enkele ambtenmaren uit verschillende domeinen op 5 september in de Raadszaal met elkaar in gesprek gegaan over de achtergrond van de veerkracht van Krimpen. Bij de bespreking van de hiernaast opgenomen stellingen, werden onder meer de volgende opmerkingen gemaakt. Vijverflats Als specifiek ingezoomd wordt op de Vijverflats en gesteld wordt dat dit wel structureel aandacht vraagt, wordt aangegeven dat ook hier de problemen veel minder erg zijn dan in soortgelijke complexen in bijvoorbeeld Capelle. Ook voor de Vijverflats geldt dat de intensiteit van de problemen met de tijd veranderen en met gericht beleid zijn te managen. Ouderen Krimpen heeft veel voorzieningen en daardoor een aantrekkende werking op ouderen. Tegenstanders gaven aan dat veel ouderen graag hun kennis en ervaring willen

10

delen (bijvoorbeeld door zich in te zetten als als taalcoaches) en juist een verbindende rol vervullen. Losse eilandjes of archipel Degene die de stelling niet onderschreef gaf als argument dat het in Krimpen niet mogelijk is om een veerkrachtige gemeenschap te vormen doordat men veel te veel langs elkaar heen leeft. Er zijn te veel eilandjes. Daartegenover werd vooral de mening gedeeld dat al deze eilandjes samen juist wel een gemeenschap zouden kunnen vormen. De uitdaging is om van de losse eilandjes een archipel te maken. Als dat lukt, kan Krimpen heel veel aan. Waarden of visie delen Hierbij werd benoemd dat de gemeente en de lokale partners wel dezelfde waarden delen en hanteren, maar dat een gemeenschappelijk totaalbeeld nog wel ontbreekt. Sommigen vinden het bestaan van een gedeeld totaalbeeld voor Krimpen ook niet wenselijk, omdat iedere organisatie

Over de draaglast van Krimpen: “Krimpen is een dorp met stadse elementen. Dat betekent dat alles wat in een grote stad gebeurt, ook in Krimpen gebeurt. Alleen met een veel lagere frequentie (toegevoegd: en op een later moment.” 1. Alles is relatief. Krimpen kent zijn problemen, maar vergeleken met Rotterdam (en Capelle) valt het reuze mee. 2. Behalve de Vijverflats/Zwaneneiland heeft Krimpen geen echte probleembuurten. Wel zijn er plekken (hotspots) die een bepaalde periode meer aandacht kunnen vragen.

Over de draagkracht van Krimpen: “De Krimpense samenleving is als een rivier waarin stromen met verschillende temperaturen samenkomen.” 3. De problematiek zit minder in de aard en intensiteit van de gebeurtenissen, maar meer in het vermogen van mensen om elkaar te accepteren zoals ze zijn. 4. De vergrijzing en de problemen die daarbij horen spelen een belangrijke rol in de leefbaarheid van Krimpen. 5. In de kern beschikt Krimpen over alle kwaliteiten die nodig zijn voor een veerkrachtige gemeenschap.

Over de organisatiekracht van Krimpen: “De gemeente Krimpen staat dichtbij haar bewoners en kan snel schakelen.” 6. Als gemeente zijn we te zorgzaam. Het zou goed zijn als burgers minder snel naar ons kijken en vaker zelf het initiatief te nemen om zaken onderling op te lossen. 7. De korte lijnen en de ‘oplos mentaliteit’ belemmeren integraal werken binnen de gemeente. Door over de afdelingsgrenzen heen te kijken naar wat er speelt, kunnen we meer bereiken voor onze burgers. 8. Gemeente en lokale partners hechten aan een goede samenwerking. Ieder doet dat nu vooral vanuit zijn eigen werkelijkheid. Er mist een gedeeld totaalbeeld over waar we in Krimpen nu staan en waar we met elkaar naar toe willen.

een eigen verantwoordelijkheid heeft. Op 5 september voorgelegde dilemma’s

besproken De veerkrachtanalyse van Krimpen geeft voor mij:

Maatschappelijke partners

A. een geruststellend beeld. Op 18 september heeft de gemeente haar maatschappelijke partners voor een veerkrachtig Krimpen uitgenodigd om samen te kijken naar de inzichten uit de veerkrachtanalyse. De groep bestond uit 20 mensen vanuit de politie, de woningcorporaties, het welzijn en huurdersbelangen en de gemeentelijke organisatie. Een groot deel van deze mensen behoren tot de mensen die vooraf door Circusvis zijn geïnterviewd. Na bespreking van de veerkrachtkaarten is het gesprek gestart aan de hand van 4 dilemma’s (zie hiernaast). Een geruststellend én een zorgwekkend beeld De helft van de deelnemers (10x) waren het eens met de stelling dat de veerkracht analyse een geruststellend beeld geeft. Gesteld wordt dat men in Krimpen al goed weet waar de problemen zitten en daarnaast dat er al goed met elkaar samengewerkt wordt om deze problemen aan te pakken. De andere helft van de deelnemers (10x) waren het hier niet mee eens en waren van mening dat de veerkracht analyse juist een zorgwekkend beeld geeft. Als reden hiervoor werd benoemd dat als men in Krimpen nu achterover gaat leunen, de kans groot is dat de problemen (verder) escaleren. Dit terwijl de problemen in de Vijverflats al zorgwekkend zijn. Daarnaast werden ook de landelijke ontwikkelingen als vergrijzing en toenemende kwetsbaarheid van bewoners als risico benoemd omdat die ook in Krimpen duidelijk zichtbaar zijn.

11

Inzetten op het vergroten van de samenredzaamheid De deelnemers waren het unaniem eens met de stelling dat Krimpen moet inzetten op het vergroten van de samenredzaamheid. De verandering in Krimpen van vooral dorpse problematiek naar meer stadse problematiek vraagt van de inwoners dat ze elkaar meer accepteren. Als inspirerend voorbeeld werd door een van de deelnemers een recent werkbezoek aan Amsterdam gegeven. Hier wordt al op buurtniveau samengewerkt om de samenredzaamheid van de buurt te vergroten. Samenwerken is de sleutel De deelnemers waren het unaniem eens met stelling B. dat door samenwerken het meeste bereikt kan worden voor Krimpen. Daarbij wordt door een van de deelnemers opgemerkt dat goede regie/aansturing hierbij wel noodzakelijk is. Een andere deelnemer benadrukte dat een andere voorwaarde is dat iedere organisatie in die samenwerking doet wat nodig is vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid (dus stelling A). Onderdeel van een grotere regio Krimpen is onderdeel van de regio en de regio biedt de inwoners van Krimpen ook veel werkgelegenheid en voorzieningen. Het ‘ophalen’ van de brug zou daarom onredelijk zijn. Aanvullend daarop werd wel als aandachtspunt benoemd dat Krimpen wel goed inzicht moet hebben in de eigen situatie op het gebied van Veerkracht om te kunnen bepalen wat ze hiermee richting de regio kunnen en willen.

B. een zorgwekkend beeld

Als grootste opgave voor Krimpen zie ik: A. het beperken van het aandeel kwetsbare bewoners zodat de druk op buurten niet toeneemt B. het vergroten van samenredzaamheid, zodat buurten beter kunnen omgaan met meer druk.

Als professionals bereiken we het meest voor de inwoners van Krimpen: A. als iedere organisatie vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid doet wat nodig is B. als we vanuit een gedeelde visie gezamenlijk optrekken om dingen te realiseren die geen van ons alleen kan

Het grote verschil tussen Krimpen en het grootstedelijke Rotterdam (en Capelle) A. geeft aanleiding om de huidige veerkracht van Krimpen te beschermen B. geeft aanleiding om de huidige veerkracht van Krimpen te benutten voor een meer evenwichtige regio.

Op 18 september voorgelegde dilemma’s

besproken Maatschappelijke partners Vervolgens is aan de aanwezigen gevraagd om in gemengde groepen een aanzet te geven voor de beantwoording van vier vragen. De inzichten van de drie groepen zijn vervolgens plenair besproken en geven het volgende beeld: 1. Het probleem: Polarisatie Wat is de maatschappelijke opgave Krimpen? Alle groepen zien de toenemende cultuurverschillen binnen de gemeente en de afnemende onderlinge acceptatie als het grootste probleem in Krimpen. 2. De oplossing: Verbinding Waar ligt de oplossing voor deze opgave? De oplossing ligt bij alle inwoners van Krimpen. De drie groepen zien in de gemeente veel potentie om de verbinding tussen mensen en gemeenschappen te versterken. De kerk kan hierin een belangrijke rol spelen. Waar nodig kan via de woonruimteverdeling worden bijgestuurd in de bewonerssamenstelling om de druk op een bepaald gebied te beperken.

buurt nodig heeft, welke rol willen ze daar zelf in nemen en hoe kunnen wij hen daar als professionals in faciliteren en ondersteunen. De antwoorden kunnen en mogen per buurt verschillen. Dat betekent dus dat we per buurt keuzes moeten durven maken.

“Als je statushouders als statushouder houdt, blijft hij zijn status houden.”

4. De randvoorwaarden: Zichtbaarheid en regie Wat betekent dat voor jouw eigen rol en organisatie? De randvoorwaarden voor een succesvolle aanpak zijn zeker niet uitgediscussieerd. Twee zaken kwamen echter al snel naar boven. Het lukt alleen in een goede, voor de inwoners zichtbare samenwerking en afstemming tussen de verschillende partners. Dat gaat niet vanzelf, maar vraagt om een duidelijke regie. In dit licht zijn de aanwezigen heel positief over het initiatief dat de gemeente nu met dit traject heeft genomen.

3. De aanpak: De buurt in en keuzes durven maken Wat is nodig om die verandering te realiseren? Als samenwerkende professionals moeten we in gesprek met de mensen in de buurt. Wat zijn hun ideeën over wat de

12

Flip over terugkoppeling sessie 3 april

Gelezen Bestuursakkoord samen verschillend De elementen die in de analyse, de interviews en beide bijeenkomsten naar voren kwamen als de kernelementen voor veerkrachtigere wijken, komen ook herkenbaar terug in het bestuursakkoord ‘Samen verschillend’. Onderstaande de letterlijke teksten uit het akkoord over Veerkracht (ordening door Circusvis). Veerkrachtige wijken Prettig wonen in Krimpen betekent voor ons ook inzet op leefbaarheid, veiligheid en sociale cohesie. We zetten in op een buurt- en wijkgerichte aanpak en stimuleren de sociale cohesie in samenwerking met onze netwerkpartners. Samen met inwoners en netwerkpartners zorgen we hiermee voor veerkrachtige wijken. Belangrijke elementen en uitgangspunten • Stimuleren van sociale cohesie Wij helpen buurten hun eigenheid te ontwikkelen. We stimuleren sociale cohesie door het uitbreiden van het welzijnswerk in de wijk. Daarnaast stimuleren we inwoners zich in te zetten voor het bevorderen van de onderlinge binding in eigen wijk en buurt. • Buurtaanpak op plekken waar het nodig is Er zijn buurten in onze gemeente waar bewoners overlast ervaren en soms zich onveilig voelen. Of waar achterstanden ontstaan op het gebied van bijvoorbeeld taal en werk. Wij willen daar een gerichte aanpak op organiseren. 13

• Voorkomen is het beste We zetten in op een preventieve en repressieve aanpak om potentieel overlast gevende situaties voorkomen. We letten op het juiste gebruik van woningen en treden slagvaardig op bij veelvuldige overlastsituaties. Er is speciale aandacht voor kwetsbare personen met psychische of psychosociale problemen of met verward gedrag. We laten hen in de wijk ‘zacht landen’. We maken duidelijke afspraken met netwerkpartners over de ondersteuning, begeleiding en een goede plaatsing/spreiding door de woningbouwcorporaties. • Samen doen en elkaar vinden De netwerkpartners, zoals woningbouwcorporaties, partners binnen het sociaal domein, welzijnswerk en veiligheid, zijn hiervan een integraal onderdeel. Essentieel is het ‘samen doen’. Elkaar vinden en ruimte geven. Zaken bespreken als: hoe urgent is een kwestie, wat zijn precies de problemen, welke oplossingen zijn denkbaar en welke maatregelen vergen die. Deze leggen we vast in een buurtagenda. • Wijkmanager als spin in het web We introduceren de wijkmanager als de spin in het web. Wij ontwikkelen het wijkwethouderschap verder, om de bestuurlijke betrokkenheid bij wijken zo groot mogelijk te laten zijn.

advies circusvis

reflectie In balans blijven De veerkrachtkaarten gaven ons een eerste indruk bij de veerkracht van Krimpen. En dat is geen beeld om je zorgen over te maken. Op een enkele plek na ligt de score op overlast en onveiligheid rond of boven het Nederlands gemiddelde. Door de spreiding van het corporatiebezit, dat in Krimpen met 37% aanzienlijk boven het landelijk gemiddelde ligt, kent Krimpen bovendien weinig plekken met een groot aandeel kwetsbare bewoners. Ook dat draagt bij aan het rustige kaartbeeld, zeker als je dat vergelijkt met de buurgemeenten aan de andere kant van de IJssel. Uit de gesprekken is ons duidelijk geworden dat dit rustige beeld niet vanzelfsprekend is. Omdat de woningmarkt steeds meer een regionale markt is – ook qua woonruimteverdeling - , wordt ook Krimpen steeds diverser en krijgt ze steeds meer te maken met stadse problemen zoals geweld, ondermijning, vereenzaming, jeugdoverlast, cultuur- en taalbarrières, leven in anonimiteit, etc. De inzet van de gemeentelijke organisatie en haar samenwerkingspartners om die opgaven met oog voor de menselijke maat vanuit verschillend invalshoeken (sociaal, veiligheid, fysiek) tegemoet te treden, lijkt haar vruchten af werpen. De lijnen zijn kort en er gebeurt veel op veel fronten om alle inwoners van Krimpen een fijn thuis te kunnen bieden. Toch zien we aanleiding om niet tevreden achterover te leunen: 1.

Met de Vijverflats heeft ook Krimpen een plek die continue extra vraagt en dat naar alle waarschijnlijkheid ook zal blijven doen omdat in deze flats een aantal kenmerken 15

samenkomen (grote concentratie goedkoop corporatiebezit, situering op afstand, hoog aandeel kwetsbare bewoners, slechte score op overlast en onveiligheid) die dit gebied sociaal gezien op steeds grote afstand van de rest van Krimpen kunnen plaatsen. 2. Zowel de veerkrachtkaarten als de gevoerde gesprekken geven een sterk beeld dat de inwoners van Krimpen het heel moeilijk vinden om te gaan met veranderingen en nieuwe invloeden. Binnen Krimpen bestaan veel hechte, zorgzame gemeenschappen die moeilijk mengen en langs elkaar heen leven. Hierdoor ontstaat het risico op vervreemding, onbegrip en polarisatie, terwijl een veerkrachtig Krimpen zich juist vraagt om acceptatie, ontmoeting en sociale cohesie. Op basis van deze in de verkenningsfase opgedane indrukken zien we dat ondanks de bestaande inzet Krimpen op een enkele plaats uit balans is en op meerdere plekken uit balans dreigt te raken. Het terugvinden van de goede balans gaat via twee wegen. Enerzijds door de samenredzaamheid te vergroten en anderzijds door de druk vanwege verminderde zelfredzaamheid te verlagen. Meer dan in andere gemeenten waar Circusvis zich in heeft verdiept, vermoeden wij dat in Krimpen de nadruk op het versterken van de samenredzaamheid moeten liggen.

Daarnaast zijn er grotere en kleinere hotspots waar ook aandacht moet gaan naar het verkleinen van de druk op de buurt als gevolg van overlast gevend gedrag van individuen en groepen.

In balans Meer overlast en onveiligheid

-/-

Verminderde zelfredzaamheid bij individuen

De buurt

Geen Veerkracht

Aanwezigheid van samenredzaamheid in de gemeenschap

Normale overlast en onveiligheid

Wel Veerkracht ++ Minder overlast en onveiligheid

Uit balans meer overlast en onveiligheid

-/-

erde Vermind id bij mh e a a z d re zelf en individu

De urt bu

an igheid v Aanwez in de id e h dzaam samenre enschap ge me

Geen Veerkracht Normale overlast en onveiligheid

Wel Veerkracht ++ minder overlast en onveiligheid

kader Matrix handelingsperspectieven veerkracht

Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht Verbetering van de Veerkracht vraagt altijd om inzet op verschillende fronten. Circusvis gebruikt hierbij de Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen inzet op het verbeteren van de bestaande dynamiek in een buurt (omgaan met concentratie kwetsbare bewoners) én inzet op het creëren van nieuwe dynamiek (tegengaan van concentratie kwetsbare bewoners). Voor beide geldt dat benodigde maatregelen zich zowel op de bewoners als de de fysieke structuur kunnen richten.

De oplossing komt nooit uit een richting. Het is altijd een combinatie van de vier handelingsperspectieven.

§

Een effectieve aanpak berust altijd op een breed gedragen, domeinoverstijgende probleemanalyse op wijkniveau.

§

Problemen manifesteren zich vaak op het niveau van de wijk/buurt, maar de oplossingen liggen vaak op het niveau van de stad of de regio.

§

Een succesvolle aanpak is niet een serie projecten en tijdelijk, maar een programma en veeljarig.

§

Het vraagt leiderschap om over het organisatiebelang en gemeentebelang heen te durven kijken.

WONING

§

VERBETEREN

BEWONER

Een goede inzet vanuit het netwerk is belangrijk voor zowel het vergroten van de samenredzaamheid als voor het beheersbaar houden van de druk die gepaard gaat met verminderde zelfredzaamheid.

belangrijkste inzicht is dat er geen algemeen recept is, maar dat de aanpak moet aansluiten op zowel de specifieke kenmerken van de wijk/buurt (wat heeft de wijk nodig) als de specifieke kenmerken van de samenwerkende partners en bewoners (wat biedt vertrouwen).

DOORBREKEN

LEEFOMGEVING

WONINGPROGRAMMA

Kwaliteit van gebouwen, voorzieningen en openbare ruimte

Woningen toevoegen en slopen, en infrastructuur veranderen

S O C I A L E A A N PA K

WONINGGEBRUIK

Zekerheid bieden, begeleiden en kansen vergroten

Veranderen van instroom, gebruik of eigendom

O R I E N TAT I E

Faciliteren en aanvullen vanuit het brede netwerk Waar de veerkracht in het geding is, hebben bewoners hulp nodig van samenwerkende organisaties met de kennis en middelen die voor kwetsbare bewoners het verschil kunnen maken. Het functioneren van dat netwerk van bewoners, verbanden en organisaties is de sleutel van succes.

B E S TA A N D E D Y N A M I E K

In welke verhouding de inzet op de verschillende fronten nodig is hangt af van de situatie in een gebied. Lessen uit de praktijk Circusvis heeft de laatste 3 jaar op veel plekken ervaring opgedaan met het werken aan veerkrachtige wijken. Het 16

Matrix Handelingsperspectieven Veerkracht (Circusvis)

Stap 1 Verdiepen door in te zoomen op specifieke buurten én het bestaande beleid. De inzichten uit deze verkenningsfase zijn gebaseerd op data, interviews en gesprekken. Om de impact van deze inzichten op de gemeentelijk praktijk te kunnen beoordelen en te vertalen naar gewenst nieuw beleid, is het wenselijk om de verkregen inzichten te plaatsen in de context van de uitvoeringspraktijk (wat gebeurt er in de feitelijk in de wijk?) en de beleidspraktijk (wat is het huidige beleid?). 1A Nader inzoomen op buurten die het nu nodig hebben vanuit de praktijk Wij vinden het verstandig om samen met bewoners en professionals in de buurt nader in te zoomen op de buurten die vanuit het oogpunt van veerkracht het meeste aandacht vragen. Omdat de problematiek rond overlast en onveiligheid daar groot is of zorgwekkend toeneemt. Heel concreet denken we aan de Vijverflats en Boveneind. Beoogde opbrengst is een bondige beschrijving vanuit de praktijk van de aspecten die bepalend zijn voor de veerkracht van de buurt (wat zien we?), samengebracht in een beknopte integrale probleemanalyse (hoe komt dat?), en een ontwikkelperspectief (wat willen we bereiken?) inclusief een doorkijk naar de hoofdopbouw van de in de buurt te volgen strategie (hoe kunnen we dat bereiken?) en in hoe sluit dat aan op de bestaande aanpak (wat moet anders?).

Behalve dat hiermee veel informatie wordt opgehaald, draagt de uitwisseling van ervaringen en inzichten ook positief bij aan de verbinding tussen de vanuit verschillende organisaties deelnemende professionals. 17

1B In samenhang inzichtelijk maken van bestaand beleid dat van invloed is op de veerkracht in Krimpen De gemeente, de corporaties, de politie enzovoort maken allemaal beleidsmatige keuzes die de veerkracht van Krimpen raken. Het is moeilijk om na te denken over nieuw beleid als niet duidelijk is wat het bestaande beleid is. Wij adviseren om samen met maatschappelijke partners de huidige beleidspraktijk in beeld te brengen. De eerder toegelichte matrix handelingsperspectieven Veerkracht kan hierbij als ordening gebruikt worden. • Door eerst aan de afzonderlijke partners te vragen hoe zij op die vier handelingsperspectieven (sociale aanpak, fysieke leefomgeving, woningprogrammering en woninggebruik) acteren en welke ruimte er is om daar per buurt op te variëren, ontstaat zicht op het huidige beleidspraktijk. • Vervolgens kan inzichtelijk worden gemaakt hoe de afzonderlijke beleidselementen elkaar ondersteunen of tegenwerken, welke elementen onder- of overbelicht lijken en waar mogelijk witte vlekken of knelpunten kunnen ontstaan. • Tegen de achtergrond van de inhoudelijk bevindingen uit deze verkenningsfase en de verdiepingen voor de Vijverflats en Boveneind kan het gesprek met maatschappelijke partners worden gevoerd over de wenselijkheid (waarom te regelen), inhoud (wat te regelen) en haalbaarheid (waar te regelen) van aangepast beleid.

1. Verdiepen

o. verkennen

Stap 2 verbreden voor draagvlak en echte impact Verbinden, ontmoeten en voorkomen van polarisatie kun je nooit alleen. Daar heb je zoveel mogelijk partijen voor nodig die zijn geworteld in de Krimpense gemeenschappen.

waarderen. Van onderdeel van een kleine vertrouwde gemeenschap, tot onbekend, onbegrepen en zoekende aan de rand van een wereldstad.

2A

Iemand zag hierin een gemeente met vele eilanden en noemde als grootste opgave voor Krimpen om die eilanden aan elkaar te verbinden. Zodat ze geen vreemden van elkaar hoeven te zijn en gebruik kunnen maken van elkaars bronnen. Het beeld van verbonden eilanden sluit goed aan bij de belangrijkste conclusie uit deze nulmeting: ‘het vraagstuk zit niet alleen in wat op Krimpen afkomt, maar ook in hoe Krimpen er mee omgaat. Als het Krimpen lukt om alle aanwezige krachten te waarderen, te benutten en waar nodig te corrigeren, kan Krimpen zich ontwikkelen naar een kleurrijke, veerkrachtige archipel.

College neemt initiatief richting maatschappelijk middenveld

Als volgende stap adviseren wij daarom dat het gemeentebestuur - in lijn van het bestuursakkoord - het initiatief neemt voor een breed bestuurlijk overleg ‘Samen verschillend in een veerkrachtig Krimpen’. In dit overleg, waarvoor bestuurders van organisaties en verbanden worden uitgenodigd die cultureel of professioneel zijn geworteld in Krimpen aan den IJssel (waaronder vertegenwoordigers van de verschillende geloofsgemeenschappen), maakt het college duidelijk waarom ze het belangrijk vindt om gezamenlijk aandacht te blijven geven aan de veerkracht van Krimpen, welke inzichten ze heeft opgedaan in deze verkenningsfase en hoe belangrijk ze het vindt om daar samen mee aan de slag te gaan. Beoogd resultaat van deze sessie is dat de genodigden de uitnodiging om deel te nemen aan de vervolgstappen accepteren 2B

2. Verbreden

1. Verdiepen

Expeditie archipel

Wederzijdse acceptatie en bruggen slaan hoorden we als belangrijke opgaven voor een gemeente die na de komst van de Algerabrug is gevormd door oude en nieuwe invloeden. Die verschillende invloeden zijn merkbaar in de manier waarop mensen het samenleven in het Krimpen van nu ervaren en 18

Dit gegeven rechtvaardigt ons inziens een apart, meerjarig, gemeentebreed initiatief dat gericht is op het creëren van meer begrip en verbinding en het voorkomen van polarisatie. Ons advies is om te onderzoeken wat nodig is om een dergelijk initiatief met vertrouwen te laten ontstaan.

o. verkennen

Stap 3 Doen wat nodig is vertrouwen te borgen Na de verdiepende dialoog in de voorgaande stappen zal een beeld ontstaan wat ten opzichte van de bestaande inrichting van de gemeentelijke en samenwerkingsstructuren nodig is om de veerkracht in de gewenste richting te versterken. 3A

Vizier op wat in de samenwerking nodig is

In ieder geval adviseren wij aan het netwerk van samenwerkende organisaties en verbanden om voor zichzelf een opdracht te formuleren op basis van een gedeeld oogmerk. Een goede opdracht agendeert, verbindt en geeft richting aan de keuzes die organisaties individueel of gezamenlijk maken en waarop ze onderling aanspreekbaar zijn. Voorbeeld uit een andere stad: Het programma Veerkrachtige Wijkenaanpak heeft als doel om met een integrale, langjarige aanpak in …..gezamenlijk vanuit het ecosysteem aan de slag te gaan om de veerkracht van individuele personen structureel te vergroten en de veerkracht van de buurten als geheel te versterken, waardoor bestaande verschillen in de stad kleiner worden.

Naast het expliciteren van het gedeelde oogmerk kan eventueel nog worden nagedacht over extra afspraken die een succesvolle samenwerking ondersteunen. • Een gezamenlijk verhaal met een heldere visie over de identiteit en ontwikkeling van de stad geeft organisaties meer aanknopingspunten voor een effectieve bijdrage. • Meerjarige basisafspraken waarin per domein (wonen, sociaal, veiligheid) het gedeelde oogmerk wordt vertaald 19

naar beleidsmatige uitgangspunten en ambities. Op het gebied van wonen kun je bijvoorbeeld denken aan afspraken over woningprogrammering, huurbeleid en woningtoewijzing. • Concrete afspraken voor geselecteerde gebieden die een integrale aanpak in de uitvoering nodig hebben. 3B

Vizier op wat organisatorisch nodig is

De gemeentelijke organisatie vervult een sleutelrol in de ontwikkeling van Krimpen. De gemeente vormt een visie, neemt de regie en is op veel domeinen die de veerkracht raken direct of indirect verantwoordelijk voor de uitvoering. De wens om de veerkracht te versterken kan dus ook gevolgen hebben voor de gemeente zelf. Hetzelfde geldt voor andere in Krimpen werkzame organisaties. Wat moet anders, wat moet meer en wat moet moeten we juist minder of niet meer doen? Op basis van deze verkenningsfase verwachten we dat in deze analyse in ieder geval aan de orde zal komen:

3. Borgen

2. Verbreden

1. Verdiepen

• De noodzaak, het profiel en de positionering van de mogelijk nieuw te benoemen ‘wijkmanagers’ • De verbinding en wisselwerking tussen de bestuurlijke programma’s Veerkracht, Duurzaamheid, Veiligheid en Gezondheid. Wat is de overkoepelende visie en hoe zorgen we voor synergie zowel qua inhoud als aansturing tussen deze programma’s?

0. verkennen

Circusvis Werken aan een eerlijke stad WIE WIJ ZIJN

WAT WIJ DOEN

Circusvis is een adviesbureau van ervaren en betrokken adviseurs met hart voor de volkshuisvesting. Circusvis redeneert vanuit een eerlijk stad. We helpen woningcorporaties en gemeenten effectief te werken in deze complexe omgeving. Door thema’s te verbinden ontstaan kansen om te verbeteren, versnellen en vernieuwen.

WAARDEGEDREVEN ORGANISATIES

www.circusvis.nl

Wij helpen organisaties om vanuit een waardegedreven benadering een betere organisatie te worden. Als prikkelende losmaker, als extern begeleider bij het zetten van een koers of het inrichten van een strategie, of van binnenuit als interimmanager. Zo begeleidden wij recent bijvoorbeeld het nieuwe verenigingsplan van de Woonbond en Dudok wonen en Servatius bij het herijken van de strategie. VEERKRACHTIGE WIJKEN

Wij helpen de veerkracht van wijken te vergroten, door in de wijk in gebiedsateliers feiten en praktijkervaring te vertalen naar effectieve maatregelen, of door op stads- of regionaal niveau te helpen met een veerkrachtige woonomgeving voor iedereen. Met onze onderzoeken en jarenlange ervaring hebben we dit op talloze plekken gedaan van Friesland tot Rotterdam en van Maastricht tot Amsterdam. KRACHTIGE SAMENWERKINGEN

Wij helpen organisaties om samen te werken aan een eerlijke stad, omdat je die nooit vanuit één organisatie alleen krijgt. Als verbinder, extern begeleider bij visie en beleid of hands-on als kwartiermaker. Zo begeleidden wij bijvoorbeeld de totstandkoming van samenwerkingsafspraken in tussen gemeente en corporaties in Vlaardingen, hielpen we Parkstad Limburg en Arnhem bij het maken van een (regionale) woonvisie en waren wij betrokken bij de tussentijdse evaluatie van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. 20