Verslag bijeenkomst Burgerparticipatie 23 januari 2024

Kerkrade, sessie gemeenteraad 23 januari Rekenkameronderzoek doeltreffendheid en doelmatigheid Burgerparticipatie Aanwezig: • • • • • • • • • • • • • • • • •

Marc Charlier (Lokaal Alternatief) Caroline Szalata (Lokaal Alternatief) Roger Hoofs (CDA) Arnold Otten (Hart voor Vrijheid) Anja Snijders (BurgerBelangen) Marion Puts (burgercommissielid BurgerBelangen) Nettie Paul-Ubachs, (BurgerBelangen) Theo Wetzels (BurgerBelangen) Jo Essers (BurgerBelangen) Jo Rozema (Ons Kerkrade) Arie Gramsma (BurgerBelangen) Ad van Beek (burgercommissielid SP) Marianne Laumann (SP) Jean Noël (Lokaal Alternatief) Guus Haas (PvdA) Wiel Paffen (burgercommissielid PvdA) Jean Ritterbeeks (BurgerBelangen)

B&A: Yorick van den Berg en Gerard Nieuwe Weme Griffie: Didier Franssen, Daisy Broeders

1. Sturing gemeenteraad op afzonderlijke burgerparticipatietrajecten Volgens meerdere raadsleden staat burgerparticipatie nog in de kinderschoenen. Volgens hen is het momenteel nog zo dat de inwoners een antwoord geven op een vraag die van de gemeente komt en dat er nog lang niet altijd een samenspel is met inwoners waarop iets tot stand komt. Het is op dit moment nog niet ideaal. De burgerparticipatie staat wat dat betreft nog aan het begin. Dat betekent overigens niet dat inwoners niet betrokken worden, dat gebeurt al jaren, maar nog niet altijd op een gestructureerde manier. Het is nog geen automatisme. Het zou mooi zijn als bij bepaalde beslissingen (zoals bijvoorbeeld bij Omgevingswet) de inwoners dan meer van te voren aan kunnen geven wat zij er van vinden. In ieder geval voordat de raad een besluit neemt. Raadsleden geven aan dat de betrokkenheid van inwoners bij plannen vooraf in 8 van de 10 keer niet gebeurd is en dat in de raad dan wordt medegedeeld dat dit nog gaat gebeuren.. Raadsleden geven wel aan dat er positieve ontwikkelingen zijn. Het onderwerp burgerparticipatie komt steeds meer aan de orde bij het college en de ambtenarij.

Burgerparticipatie staat nu op de agenda doordat bij de besluiten hier speciaal een aandachtpunt is opgenomen. Het komt echter nog wel voor dat wordt vermeld: “niet van toepassing”. Dat zou eigenlijk niet meer moeten kunnen. Raadsleden missen burgerparticipatie nog vaak in trajecten: “We hebben het er wel over maar het gebeurt niet altijd”. Als het in de raad komt dan ligt er al een plan en dan vis je achter het net en kan je het niet meer bijsturen. Hiervoor is een omslag nodig en dat zal tijd vergen voordat iedereen zover is. Participatie zou idealiter vanuit twee kanten moeten komen. Zowel vanuit de gemeente als vanuit de burger. Opgemerkt wordt dat burgers vaker meer voorgelicht (via huis-aanhuisblad en website) worden dan er echt bij betrokken. Je kunt ook andere vormen van burgerparticipatie bedenken om met inwoners te spreken. Volgens raadsleden is het de kunst om juist door burgerparticipatie meer bewoners te betrekken dan de gebruikelijke mensen die toch al komen. Dit is nog wel een weg om te gaan. Veel Kerkradenaren hebben een grotere afstand tot de gemeente en de politiek. Dus hier is ook nog wel iets in op te bouwen. Bewoners moeten ook echt wel het gevoel hebben dat ze invloed hebben. Je moet inwoners wel inlichten en duidelijk aangeven dat ze het idee hebben dat ze wat bij te dragen hebben.

Ook qua informatieverstrekking en terugkoppeling aan de burger moet het nog wel beter. Dat gebeurt nog niet altijd zoals het zou moeten. Raadsleden zien ook positieve ervaringen met burgerparticipatie en daar kunnen we als raad iets van leren. Vorig jaar in een van de buurten ging het bijvoorbeeld over parkeerplaatsen en waar die moesten komen en burgers zijn daar in meegenomen. Dat is goed gegaan en burgers hadden ook echt inspraak. We moeten dus projecten ontwikkelen waarin burgers meegenomen worden en waarin burgers ook echt iets in te brengen hebben. De participatieladder is hierin van belang, maar we moeten daarin meenemen dat niet eenieder geïnteresseerd is in alles. De gemeente is heel druk bezig om ambtenaren te trainen en mee te nemen in processen. Ook partners (zoals woningcorporaties, welzijns- en zorgorganisaties, onderwijs etc) moeten hierin meegenomen worden. Gemeente en partners moeten op hetzelfde niveau komen om de burgerparticipatie toe te passen. We moeten ons ervan bewust zijn dat burgerparticipatie in principe begint op het moment dat we de eerste informatie verstrekken over een project aan de burger. Dat missen we een beetje in de aanpak van de projecten tot nu toe.

Er is ook geen totaaloverzicht van voorgenomen plannen, daar is door de raad nu wel naar gevraagd (in de vorm van een lange termijnplanning) Ook wordt aangegeven dat de terugkoppeling naar mensen toe wel eens tekort schiet. Vooral goed communiceren waarom wel en waarom niet iets doorgaat is belangrijk. Het belangrijkste is daarin dat je mensen “terug informeert” over de genomen beslissingen. Dat is een algemeen knelpunt. In een van de pilotprojecten is bijvoorbeeld wel eens gezien dat 60% van de inwoners geen terugkoppeling kregen over wat met hun inbreng werd gedaan. Er zijn wel ambtenaren die er wel eens makkelijk overheen stappen.

Goede voorbeelden zijn er ook. Een burgerraadslid heeft positieve ervaringen met deelname aan een burgerplatform. We werden regelmatig meegenomen in besluiten en betrokken in van alles. Daarin werd de gemeente Kerkrade als best wel open ervaren. De uitleg over besluiten en informatie kwam ook goed over. Ook van de betrokken wijkwethouder. Het was altijd open en transparant. Belangrijk in burgerparticipatie is als mensen er iets mee hebben dan gaan ze er ook echt voor. Het is dus van twee kanten. Je hebt als burger plicht om te gaan zoeken wat speelt er in de omgeving en de plicht van de gemeente om te informeren. Nu mopperen mensen wel veel op de gemeente. Het begint met bewustwording, wat kan je er daarmee bereiken als burger en wat is dat dan? Een andere vraag is: moet je overal de burger bij betrekken als die bijvoorbeeld niet geïnteresseerd zijn of met een onderwerp weinig of niets hebben? Ieder raadslid is wel een ambassadeur van de burgerparticipatie en heeft daarin een rol richting inwoners. De moeilijkheid is om mensen geïnteresseerd te krijgen, zeker diegenen die nu alleen maar alles fout vinden. Je moet iets vinden wat mensen direct raakt in de omgeving. Dan komt er pas actie en anders niet. Je zult ook lange termijn planning moeten delen om mensen te betrekken. Er zijn nu goede voorbeelden van burgerparticipatie (Rolduckerveld).

Maar er zijn ook nog slechte voorbeelden. Bijvoorbeeld de mensen die zich nu melden over een ontwikkeling die plaats gaat vinden en dan krijgen ze als antwoord van de gemeente dat de vergunning in 2016 al is afgegeven dus doet de gemeente er niets meer mee. Dan gaat de deur dicht voor de bewoner. Je moet dan op zijn minst in gesprek gaan met mensen. Je moet niet de deur dicht doen als mensen zich melden. Ideale rol van de raad bij afzonderlijke trajecten: • •

•

De raad wil over afzonderlijke trajecten met enige regelmaat goed geïnformeerd worden om daar van de leren. Vooraf moet het een vast punt op het besluit blijven en moet het altijd ingevuld worden. In het voorstel per project de doelstellingen burgerparticipatie en tredes met onderbouwing weergeven. De raadsleden willen de komende jaren als een leerproces zien. Zeker nu we aan het begin van burgerparticipatie staan moeten we alle projecten inzichtelijk hebben. In de loop der tijd zou mogelijk een keuze gemaakt kunnen worden. Het zou na verloop van tijd ook in een rapportage via een overzicht van alle projecten kunnen.

Ideale rol informatie achteraf bij afzonderlijke trajecten: •

Van alle trajecten wel een kort verslag, en wat heb je ermee bereikt en hoe heb je het teruggekoppeld aan de inwoners. De raad moet daarmee een indruk krijgen van wat de mensen die hebben meegedaan ervan hebben gevonden.

2. Rol bij de sturing op het burgerparticipatiebeleid Het is wenselijk om hierover wel iets vaker te overleggen in de eerste twee jaar. Bijvoorbeeld om een vast agendapunt in de commissievergadering hiervoor op te nemen: hoe loopt het met de burgerparticipatie op de verschillende trajecten die passen binnen de scope van de commissie. Dat kan aan de hand van een korte rapportage van de verschillende trajecten met een mondelinge toelichting. De raad heeft nog geen verslag over de voortgang van het burgerparticipatiebeleid gekregen. De raad is wel geïnformeerd waarom dit nog niet is gebeurd via een raadsinformatiebrief. Daarin stond vermeld dat het verslag nog komt. Beelden bij jaarlijks verslag beleid: • • • •

•

Moet geen technische exercitie met aantallen op zich worden. De raadsleden willen vooral een gevoel krijgen hoe het gaat en wat de ervaringen zijn. Daarom liever een jaarlijks gesprek en daarna verbetering aanbrengen. Gaandeweg kan de aanpak, maar mogelijk ook doelen (in visiedocument) worden aangepast. Het gesprek moet wel moet het inzicht geven in wat is bereikt met de burgerparticipatie ten opzichte van de doelen in het visiedocument. We willen een terugkoppeling vanuit het perspectief van de inwoners en het liefst aangevuld met een ervaringsverhaal. Opgepast moet worden dat de raad alleen de succesverhalen hoort. Het is belangrijk om te kijken of we de doelen die we stellen wel hebben gehaald en we moeten kijken of we die moeten aanpassen.

Raadsleden willen ook een beeld krijgen of het nu beter lukt om de mensen die niet geïnteresseerd te bereiken. Daar willen we de vinger achter krijgen. Je moet als raad de indruk hebben wordt dit breed gedragen of is het een enkeling die mee participeert. Uiteindelijk wil je als raad die rapportages niet hebben maar je wilt weten hoe de inwoner van Kerkrade het ervaart. Ook partners moeten meebewegen. Hoe gaan zij om met burgerparticipatie en wat is hun ambitie? Een woningbouwproject kan niet zonder de woningcorporatie als partner. Ook bij andere plannen en projecten zijn partners betrokken. Je moet hen dan ook bewust maken hoe zij met burgerparticipatie om willen gaan. Je moet ook weten hoe de partners het ervaren. Raadsleden willen zowel het perspectief van de inwoners als de partners terugzien. En daarbij niet alleen de succesverhalen horen. Tot slot Een burgerparticipatietraject hoeft niet altijd het initiatief van de gemeente te zijn. Bij wateroverlast staat het waterschap aan de lat en staat de gemeente er iets verder vanaf. Dan kan je als gemeente ook met je partner het waterschap bespreken hoe burgerparticipatie een rol kan of moet spelen.