transcript raad 13 november 2023

1 Opening L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Dames en heren, het is 13 november 14:00 uur. We gaan beginnen. Vandaag zal ik als plaatsvervangend voorzitter van uw raad het eerste deel van deze vergadering voorzitten. De burgemeester en twee wethouders sluiten later aan vanwege een uitvaartdienst. De gemeentelijke organisatie heeft recent enkele zeer gewaardeerde collega's verloren. Ook is het een jaar geleden dat we afscheid hebben moeten nemen van Angelique Moberts-Lenzen, raadslid voor BurgerBelangen. Ik vraag u daarom een moment stil te staan bij het verlies van dierbaren om ons heen. Wij wensen vanaf deze plek sterkte aan eenieder. Dank u wel. De overweging. Aan het begin van deze vergadering, waarin wij samenkomen om de belangen van de gemeente Kerkrade en haar inwoners te dienen, spreken wij de hoop uit dat onze inspanning vrucht zal dragen. Mogen wij kracht en inspiratie putten uit elkanders geloof en levensovertuiging, met een juiste waardering voor elkaars mening. Ik open de vergadering. Afgemeld is de heer Rozema wegens ziekte. Van hieruit wens ik hem beterschap. Ook beterschap en een goed herstel voor wethouder Jo Schlangen. Later sluit de heer Oerlemans aan. Burgemeester Dassen en wethouders Roland en Weijers zullen ook later aansluiten. Mevrouw Schneider komt later, heb ik begrepen. Dank u wel. We trekken een lootje voor de spreekvolgorde. Dat is straks voor de eerste termijn.

Mevrouw Paul, BurgerBelangen, u mag straks beginnen.

2 Vaststellen agenda L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Vandaag staat de begroting op de agenda. Kunt u allemaal instemmen met de agenda? Dan wordt de agenda ongewijzigd vastgesteld. Zoals gezegd, is het college voor vandaag uitgenodigd. Later zullen de heren Roland en Weijers aansluiten, evenals de burgemeester. Ik denk dat zij het tijdens de eerste pauze

3 Ingekomen stukken L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

van mij gaat overnemen. De ingekomen stukken, agendapunt drie. Dan stel ik nu de lijst met ingekomen stukken aan de orde. Wil iemand reageren op de wijze van afdoening? Zo niet, dan is de lijst vastgesteld.

4 Ontwerpbesluit inzake vaststelling van de gemeentebegroting 2024 (inclusief meerjarenraming 2025-2027) en 1e formele bijstelling 2023 L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Dank u wel. Agendapunt vier, het ontwerpbesluit inzake de vaststelling van de gemeentebegroting 2024 inclusief de meerjarenraming 2025-2027, en de eerste formele bijstelling 2023. Vandaag is de begroting 2024 aan de orde. We starten zoals gebruikelijk met de algemene beschouwingen. We hebben een volgorde afgesproken en die zal ik aanhouden. Tussendoor hebben we een korte pauze. Voor de kijkers thuis: we beginnen met Hart voor Vrijheid, vervolgens VVD, CDA, de Ouderenpartij en de SP. Vervolgens hebben we een kleine pauze. Dan zijn de sprekers Lokaal Alternatief, Partij van de Arbeid, Ons Kerkrade en BurgerBelangen. Ik zal de heer Otten vragen om te starten.

4.1 algemene beschouwingen fractie Hart voor Vrijheid A.R.J. Otten Hart voor Vrijheid

Dank u wel, voorzitter. Beste kijkers, luisteraars, eigenlijk zou ik deze bespreking in het dialect willen houden, maar dat mag niet. Tegenwoordig is dat niet meer beschaafd. Ik zal het in het Nederlands houden. Ik denk dat we het binnen een paar jaar misschien in het Engels houden. Als ik de ontwikkelingen zie op de universiteit en de hogescholen, moet ook alles in het Engels. Als iemand in Brussel een beschikking afgeeft dat we allemaal in het Engels moeten, zie ik ons binnen een paar jaar in het Engels verdergaan. Veel vragen zijn al ingediend. Wij hebben geen vragen ingediend. Ik zag wel dat er iets nieuws aan de hand was. Ik dacht dat CDA meer vragen had ingediend als de SP. Naderhand, toen ik goed keek, zag ik dat er nog andere verwijzingen waren. SP blijft toch koploper qua vragen. Dan wil ik terugkomen op een artikel dat in de krant stond. Daar stond in, in verband met Pfeizer, dat ze zoveel miljard verlies hadden. Wat ik daarbij gemist heb, is waarom dat verlies is. Sinds twee jaar worden vaccinaties gedaan. Er zijn veel bijwerkingen, en daar wordt weinig aandacht aan besteed. Nu zijn er wetenschappers die daarnaar zijn gaan zoeken. Zij hebben onderzoek gedaan en diverse vaccins onderzocht van diverse badges. Daar is naar voren gekomen dat er een vervuiling zit in de vaccins. Die zijn verontreinigd met allerhande soorten DNA, waaronder ook het Simian virus 40.

Het is aangetoond dat het kankerverwekkend is. Dat is al eerder tevoorschijn gekomen in de zestiger jaren met de inenting van polio. Daar zat toen ook de SV 40 in. Daar is toen heel snel op gereageerd en eruit gehaald. Nu is er gelukkig één land in de wereld dat er op dit moment officieel op heeft gereageerd. Dat is het ministerie van Volksgezondheid in Canada. Het is het eerste land dat toegegeven heeft dat de vaccins verontreinigd zijn, en heeft daar Pfizer op aangesproken. Pfizer wordt nu verweten dat ze geen melding hebben gemaakt van die verontreiniging. Met name dat SV 40 hadden ze moeten melden. Iedere grote firma onderzoekt regelmatig hun producten. Het zou heel onwaarschijnlijk zijn dat ze niet geweten hebben dat de vaccins verontreinigd waren. Voor jullie informatie: de farmacie heeft van tevoren bedongen dat zij niet verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor nadelige schades van de vaccins. Gelukkig zijn er ook juristen die de contracten hebben nagekeken. Die vervallen nu omdat verontreiniging van de vaccins niet onder de bedinging valt. Vanaf nu, zouden er claims komen, wordt dat niet op de overheid verhaald maar op de firma zelf. Ik hoop dat vanaf nu een behoorlijke berichtgeving hierover gaat plaatsvinden. Zowel vanuit de krant - de krant zit hier, ik hoop dat ze erop reageren - en de overheid, dat ze daar een onafhankelijke en eerlijke mening over geven.

We weten allemaal dat veel mensen de laatste tijd allerhande klachten hebben van de vaccins. Daarbij wil ik het even laten. Het vervolg daarop. Vorig jaar had Hart voor Vrijheid een motie ingediend over de vrouwennamen in de straat. De wethouder heeft dat ontraden, want ik wist toen nog niets van fractiediscipline. Ik meende dat er een meerderheid voor was. De wethouder heeft dat ontraden omdat de voorgestelde persoon nog in leven was, de straatnaam al bestond, en dat er eventueel lijken in de kast zouden zitten die naderhand uitkomen. Het argument dat ze nog in leven was, dat is eenmaal zo. Dat de straatnaam al bestond was een slecht argument. Een paar maanden later - gelukkig heeft het college het overgenomen - is er een benoeming geweest. Het was iemand uit het eigen huis, een oud-raadslid en oud-wethouder die benoemd werd. Het was Maria Sträter. De Straterweg bestond ook al, en toen was het geen belemmering om een nieuwe Maria Straterstraat te benoemen. In de toekomst hoop ik dat de raad zo vooruitstrevend is dat iedereen in Nederland benoemd kan worden. Er is een uitzondering, en daar zijn heel veel straten naar benoemd. Daar zitten niet alleen lijken in de kast, maar tegenwoordig zitten ze in het archief. Sommige lijken lopen rond en dan is het geen belemmering.

Ik hoop dat als de raad in de toekomst betere, althans gedurfdere beslissingen neemt, dan zou er over 40 jaar - jammer genoeg is de voorzitter er niet - een benoeming worden gedaan. Als de raad behouden blijft, wordt het pas over 60 jaar pas. Ik neem aan dat de eerste vrouwelijke burgemeester in Kerkrade ook een straatnaam krijgt in de toekomst. Daar zou ik het voor wat betreft de straatnamen bij willen laten. Dan ben ik even de draad kwijt, maar dat komt als je geen spiekbriefje bij je hebt. Ik wilde even terugkomen op de burgerparticipatie. Burgerparticipatie is voor onze partij heel belangrijk. Daar hadden we dit jaar al iets positiefs aan willen doen. We hadden een initiatiefvoorstel willen indienen voor een referendum in Kerkrade. Dat is voor ons namelijk één van de belangrijkste dingen: de bevolking een stem geven. Gezien de situatie op de griffie is dat er dit jaar niet van gekomen. Volgend jaar komt er via Hart voor Vrijheid een initiatiefvoorstel om een referendum in discussie te brengen. Daarbij vind ik dat wij als raad en als gemeente een onafhankelijk krantje moeten maken om onze burgers in te lichten. Als het aan ons ligt loopt het gelijk met de raadsvergadering, zodat een week voor de raadsvergadering dat krantje uitkomt en dat de burgers de kans hebben om te reageren. Nu staat het wel in de krant. Het wordt in

de VIA gezet, die liggen op bepaalde punten. Heel weinig mensen gaan die daar halen, denk ik. Het zou mooi zijn als de gemeente de burgers kan meenemen in de processen die er gebeuren in de gemeenteraad en in de gemeente. Daarbij kunnen wij ook een podium geven aan de verenigingen in Kerkrade. De verenigingen in Kerkrade zijn allemaal terug aan het gaan. De aanwas wordt veel minder. Als ze een podium krijgen in het krantje, dan kunnen zij weer aanwas krijgen. Nu de Martin Buber begint in 2024, kun je dat gelijk trekken met de school. De verenigingen, dat is per wijk en per gemeente toch een bindingsfactor voor de ouders en de kinderen. Doe je veel voor de kinderen, dan pak je ook de ouders mee. Om de ouders en de kinderen samen te krijgen, zou je voor de kinderen via de verenigingen veel kunnen doen. Bijvoorbeeld, als kinderen op de middelbare school komen, kun je Martin Buber vragen welke kinderen in welke verenigingen zitten. Daar kun je aandacht aan besteden. Ik zag via de moties dat er al diverse andere moties worden ingediend om de gezondheid van het kind te garanderen. Daar komen de andere fracties straks op terug. Voor mijzelf heb ik gezien dat binnen de begroting 450.000 euro voor het openbaar groen wordt aangegeven. Het zou mooi zijn als daar een gedeelte van werd gebruikt voor eventuele fruitbomen.

Dan vind ik dat in de speeltuinen fruitbomen geplant kunnen worden, en dat de lagere schoolkinderen meegenomen kunnen worden met plantdag en met het oogsten. Dat is voor de kinderen een heel belangrijk iets, dat ze weten dat het niet uit de supermarkt komt dr. T.P. Dassen - Housen burgemeester

maar dat het van de bomen komt, en dat ze daarbij betrokken worden. L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Meneer Otten, ik wil u erop wijzen dat u nog één minuut heeft. A.R.J. Otten Hart voor Vrijheid

Ik ben er zover doorheen. Dan is het voor de kinderen heel belangrijk en ze worden betrokken bij het gezond opvoeden, bij de beweging. Voor iedereen is dat een pluspunt. Daar wil ik de wethouder vragen om een avond te beleggen dat wij als raad inzicht krijgen in de subsidieregeling voor alle verenigingen die in Kerkrade zijn, en dat daar de algemene opinie van iedereen wordt gevraagd wat wij als raad kunnen doen om de verenigingen te betrekken bij allerhande activiteiten. Bijvoorbeeld dat krantje wat de gemeente uitgeeft, dat het eventueel door de verenigingen bezorgd kan worden. Vandaar dat ik het in de algemene beschouwingen houd. L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

De details komen straks bij de volgende partijen, denk ik. Dank u. Dank u wel, meneer Otten. Dan geef ik het woord aan de heer Creusen van de VVD. R.F.A.C. Creusen VVD

Voorzitter, overige leden van het college, raadsleden, publiek achterin deze ruimte en de kijkers thuis voor het beeldscherm. Ons gezamenlijk doel, samen verder bouwen aan een vitaal en uitdagend Kerkrade, krijgt steeds meer gestalte.

4.2 algemene beschouwingen fractie VVD R.F.A.C. Creusen VVD

Om onze ambities uit het coalitieakkoord te realiseren, is er de afgelopen periode fors geïnvesteerd. Geïnvesteerd in een veiliger en vitaler Kerkrade. Een Kerkrade waar het goed leven en ondernemen is. Het jaar 2024 wordt het jaar van Martin Buber. Het Martin Buber is nu realiteit. Schooljaar 2024-2025 verwelkomen wij de eerste leerlingen van het Martin Buber. We hebben allemaal kennis kunnen nemen van het onderwijsconcept en de uitvoeringslocatie Martin Buber. De algemene indruk is zeer positief en verwachtingsvol. Ook landelijk is er veel interesse voor het vernieuwende concept. Persoonlijk ben ik trots dat de VVD in 2019 mede het zaadje heeft gepland om dit te realiseren. Ook wijs ik naar de lijntjes die wij als partij hebben met de provincie en Den Haag. Het waren immers onze VVD Tweede Kamerleden Mariëlle Paul, nu minister van Primair en Voortgezet onderwijs, en Silvio Erkens die ons geholpen hebben bij het ondersteunen van de aanvraag voor het Martin Buber. Economie en infra. Ook op economisch vlak gebeurt er veel. Het voormalig Santa Maria wordt toegevoegd aan de FlexiForum. Een succesverhaal. Wie had dit ooit gedacht na het debakel campus? Hiermee komen wij tegemoet aan de behoeften van ondernemers naar meer ruimte voor hun onderneming. Deze uitbreiding van de FlexiForum staat voor 2024 in de steigers. Het mobiliteitsplan is in 2023 vastgesteld.

Nog dit kalenderjaar wordt het uitvoeringsplan voorgelegd. Een plan

gericht op het verbeteren van de verkeersveiligheid door herinrichting van de openbare ruimte. Een plan gericht op de aanleg van fietspaden en, nu komt het, de verbinding met het intercitystation in Herzogenrath. Het niet doorgaan van het station West is een enorme teleurstelling, maar met dit mobiliteitsplan komt er een alternatief. Er komt een onderzoek naar een mobiliteitshub in Kerkrade-West. Een mobiliteitshub gericht op het verbeteren van de bereikbaarheid van Kerkrade-West. In dit plan wordt ook de bereikbaarheid van het bedrijventerrein Avantis onderzocht, met andere vervoersmiddelen dan de auto. Veiligheid. Voorzitter, voorwaardelijk voor een Kerkrade waar het goed leven en ondernemen is, is een veilig leefklimaat. Veiligheid, of beter gezegd het gebrek eraan, is nu juist een aspect dat de VVD nog steeds zorgen baart. Van hufterig gedrag op straat tot ondermijnende criminaliteit. Dit jaar hebben wij een integraal veiligheidsplan vastgesteld. In het kader van dit plan is in 2023 gestart met een onderzoek naar de effectiviteit van acties en interventies in relatie tot onze ambities. De uitkomsten van dit onderzoek, die gebruikt worden voor een integrale heroverweging voor de werkwijze in 2024, zien we met belangstelling tegemoet.

Ten aanzien van personen die overlast veroorzaken en de openbare veiligheid aantasten, zijn we ingenomen met de komst van de gemeenschappelijke regeling Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad. Binnen dit zorg- en veiligheidshuis werken gemeente, justitie en zorg samen om problemen aan te pakken die gerelateerd zijn aan individuele personen. Deze aanpak reikt verder dan de uitdrukkelijke VVD-wens en de inmiddels toegezegde uitbreiding van het aantal boa's en camera's voor toezicht. We vinden het een prima idee dat de inzet van straatcoaches gecontinueerd en zelfs uitgebreid wordt. Door vroegsignalering en intensieve samenwerking met de politie en de scholen steken we in op een persoonsgerichte aanpak. Stedenbouwkundige ontwikkelingen en herinvulling. Wat ons stedelijke volume betreft, hebben we de afgelopen jaren een flinke sprong vooruit gemaakt. Sportpark Kaalheide ondergaat een metamorfose. Diverse partners gaan samen aan de slag om Sportpark Kaalheide een nieuwe stedenbouwkundige invulling te geven. Voorzieningen worden geïntegreerd in de gebouwen van Stichting Bruis en nieuwbouw van Roda JC, in combinatie met zorgwoningen. Hierbij doen wij als VVD de oproep dat Bruis, Vie, scholen en andere belanghebbenden nog meer integraal gaan samenwerken om de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners te verbeteren.

Nu het fysieke deel gerealiseerd wordt en deels is, moet alle aandacht gericht zijn op de inhoudelijke programma's. Hier moeten nog grote stappen gezet worden. Verder is er aandacht voor het centrum. Complex D'r Pool wordt nu gesloopt en naar verwachting wordt begint 2025 gestart met de nieuwbouw van 50 woningen. Op de valreep gaat de gemeente ook investeren in de Einderstraat. Hierbij zullen we ons moeten buigen over welke functies, aanlooproutes, waaronder de Einderstraat en de Marktstraat in de toekomst zullen krijgen. Tenslotte is nu eindelijk de financiering geregeld voor de afhandeling van mijnschade in onze regio. Hierbij gaat het om een substantiële verhoging van het budget voor de afhandeling van mijnschade, en de oprichting van het centrum Mens, Milieu en Mijnbouw in Limburg. Met dit centrum kunnen gemeenten hun expertise bundelen en worden inwoners bij één loket geholpen. Dit allemaal dankzij een amendement van ons Tweede Kamerlid Silvio Erkens. Kortom, mooie plannen die om investeringen vragen. Investeringen voor de toekomst voor een Kerkrade waar het goed leven en ondernemen is. Plannen die getuigen van lef, innovatie en ontwikkeling. Zo zien we dat graag als VVD. Maar elke euro kun je maar één keer uitgeven. Het effect van alle investeringen zien we terug in deze begroting.

Door onverwachte tegenvallers, onder andere stijgende kosten en inflatie, teren wij in op onze reserves. Als VVD roepen wij op tot een herbezinning van onze gemeentelijke uitgaven, te meer met de ongewisse financiële situatie na 2026 in het vooruitzicht. De vooruitzichten zijn somber in financieel opzicht. In 2026 zien de decentrale overheden, dus gemeenten en provincies, hun bekostiging vanuit het Rijk flink kelderen. Men spreekt zelfs van een ravijnjaar. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken doen gemeenten er goed aan een spaarpotje aan te leggen. De opbouw van zo'n tijdelijke financiële buffer kan ons door het magere jaar 2026 heen helpen. Het college wenst op een situatie van minder Rijksinkomsten te anticiperen. Wij ondersteunen de opdracht van het college om de ambtelijke organisatie een inventarisatie te laten opstellen. Een inventarisatie van beleidsmatige keuzes om op het scenario ravijnjaar 2026 te anticiperen. Het college spreekt van een studiejaar, en een ambtelijke inventarisatie. Waarom kiest het college voor een uitsluitend ambtelijke inventarisatie? Dit is voor ons aanleiding om vandaag een motie in te dienen. In deze motie wordt door ons voorgesteld om de Financiële Commissie bij deze inventarisatie te betrekken. Dit biedt de raad de mogelijkheid om ook vanuit politiek perspectief beleidsopties voor onderzoek in te brengen.

Als VVD doen we tevens de oproep om vooral opties in kaart te brengen die voorkomen dat de lasten van inwoners en ondernemers stijgen. Lastenverzwaringen zijn voor ons geen optie. Ombuigingen daarentegen wel. Tot slot, voorzitter. Onze uitdagingen zijn ongekend en vereisen veel lef, creativiteit, flexibiliteit en vooral samenwerking. Met elkaar - raad, college, ambtenaren, inwoners en ondernemers, maken we onze stad mooier, krachtiger en beter dan die nu is. Wij danken het college en de betrokken ambtenaren voor hun grote inzet bij de totstandkoming van deze begroting. We zien uit naar de beantwoording van vragen en de gedachtenwisseling in de raad. Met de huidige en toekomstige

uitdagingen voor ogen citeer ik Winston Churchill, Brits staatsman en Nobelwinnaar van de Literatuur: "Een pessimist ziet de moeilijkheid bij elke gelegenheid. Een optimist ziet kansen in elke moeilijkheid." L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Namens de VVD-fractie Kerkrade, Roger Creusen. Dank u wel, meneer Creusen. Netjes binnen de tijd. Dan vraag ik de heer Meijer van het CDA om naar voren te komen. M. Meijer CDA

Goedemiddag, voorzitter. Kerkradenaren, we zitten bijna op de helft van deze bestuursperiode en de tweede algemene beschouwingen. Afgelopen jaar heb ik aangegeven dat Kerkrade, Nederland en de wereld behoefte heeft aan minder ik en meer wij. Dat is op de dag van vandaag nog steeds het geval.

4.3 algemene beschouwingen fractie CDA M. Meijer CDA

Dat is een opgave voor ons allemaal. Kerkrade staat voor veel grote uitdagingen. Of dit nu op het gebied is van woningaanbod, overlast, het Martin Buber, WMC, Roda JC, Kaalheide Bruist of de duurzaamheidsopgave is, waar we als stad met zijn allen voor staan. Als CDA Kerkrade vragen we ons af of Kerkrade zich niet voorbijstreeft. Het ene grote project is nog niet afgerond of het andere staat alweer voor de deur. We vinden het mooi als een stad ambitieus is, maar de belasting op het ambtelijk apparaat en eigenlijk op de gehele gemeentelijke organisatie is hoog. Als de boog te lang gespannen is, kan men focus verliezen. Als voorbeeld: moties die het afgelopen jaar bij de begroting zijn ingediend worden nauwelijks goed opgevolgd. Deze zouden eigenlijk opnieuw ingediend kunnen worden. Dat kan een keuze zijn van de wethouders door tijdgebrek of een andere reden. Dat vernemen we uiteraard graag. Het moge duidelijk zijn dat wij ons als raad hierdoor minder serieus genomen voelen. Het lijkt alsof de wethouders weglopen voor deze verantwoordelijkheid. Ook vragen wij ons af of dit college zich bewust is van de consequenties van de keuzes die gemaakt worden. Neem het plan Kaalheide Bruist en het plots verschijnen van een tweede stedenbouwkundig plan door Roda JC.

We zijn bijna een half jaar verder na het moment dat opeens alle zeilen werden bijgezet, een extra informatiesessie last minute werd gepland en besloten bijeenkomsten werden georganiseerd. Ons bekruipt steeds meer het gevoel dat dit nodig was om de voetballicentie van Roda JC te redden. Nu die druk van de ketel is, is het weer verdacht stil. In de wandelgangen horen wij zelfs geruchten dat de extra geplande zorgwoningen als garantie voor de ontwikkelaar niet meer passen binnen dit plan. We zijn benieuwd of dit bekend is bij de wethouder en hoe dit verder eruit ziet. Immers, er ligt een afspraak en een overeenkomst. We zijn benieuwd hoe dit opgelost gaat worden. Wij vinden het plan Bruist, zorg voor elkaar, meer samen, heel belangrijk. We hopen ook dat dit krachtige contact snel landt op Kaalheide. Voorzitter, hoe kunnen wij het realiseren van geschikte woningen versnellen? Bepaalde doelgroepen, denk aan starters en jonge gezinnen, vinden geen geschikte koopwoning of huurwoning. Ook gepensioneerden die liever een ruim appartement en voldoende buitenruimte zouden willen missen dit in Kerkrade. We zien dit niet terug bij de huidige wooneenheden die gebouwd worden of bij de nieuwe plannen. Ook zien wij een mismatch in oppervlakte, prijs en doelgroep. Meer sturingsmogelijkheden op het gebied van het verdelen van woonruimte zou een bijdrage leveren.

Wij dienen daarom later vandaag een motie in om inwoners met een maatschappelijke of economisch binding met Kerkrade voorrang te geven op een toewijzing van een woning. Het percentage sociale woningbouw in Kerkrade is volgens de landelijke norm veel te hoog, namelijk 40 procent ten opzichte van de aangegeven norm van 30. Er zijn omliggende gemeenten die op 20 procent zitten. Hier ligt een opgave voor de wethouder om een langere termijnvisie neer te leggen. Wij zijn benieuwd of de wethouder hiervan op de hoogte is en wanneer hij hiermee aan de slag gaat. Deelt de wethouder onze mening dat dit percentage naar beneden moet en de woningmarkt in evenwicht hersteld moet worden? Begrijp ons niet verkeerd, voorzitter. Wij vinden sociale woningbouw heel belangrijk. We zien nog een groot tekort in andere segmenten. Kerkrade kan als gemeente niet alle lasten dragen. Ook de middenstand heeft hier behoefte aan. Immers, het bestedingsniveau in de stad gaat erop vooruit. Zeker door de verruiming van de openingstijden en dagen van de winkels is dit wenselijk. Om hierop terug te komen, het CDA Kerkrade was hier absoluut geen voorstander van. Het lijkt erop dat de wethouder in het eerste jaar bezweken is onder de druk van enkele grote retailers.

We zijn benieuwd naar de reactie van de wethouder op de column in De Limburger waarin nogmaals argumenten als druk bij kleine ondernemers, personeelschaarste, reductie energiebehoefte, en beperking om samen met het gezin en het verenigingsleven tijd in te steken, de revue passeren. Voorzitter, CDA Kerkrade heeft serieus erover nagedacht om de tekst van vorig jaar voor te lezen. Niet om tijd te besparen, maar om een statement te maken. Als wij op de weegschaal

leggen wat we het afgelopen jaar echt voor de burger van Kerkrade hebben gedaan, hebben we dan wel stappen gezet op het gebied van leegstand, de negatieve lijstjes, gezondheid, beweging en het aanpakken van laaggeletterdheid? Wij worden wekelijks op straat aangesproken over deze onderwerpen. Er gaan misschien wel duizenden tot miljoenen euro's naar bepaalde projecten, maar het zichtbare resultaat blijft uit. Wat ziet de burger wel? Kwijtschelding lening WMC, kwijtschelding schulden Roda JC, honderdduizenden euro's naar evenementen en minder transparantie. Als CDA krijgen wij het vaak niet meer uitgelegd. We zijn benieuwd hoe de wethouders met deze geluiden omgaan. We kunnen ons niet voorstellen dat dit bij het college niet bekend is. Wij vinden in ieder geval dat de burger meer verdient. Een echte visie voor onze stad, een stip op de horizon die duidelijkheid geeft en zekerheid biedt, waar bedrijven op durven te investeren en de burgers houvast door krijgen. Op het gebied van duurzaamheid zijn ook nog stappen te zetten. Het wordt steeds minder aantrekkelijk om zonnepanelen te plaatsen en warmtepompen zijn niet overal geschikt. Het elektriciteitsnet in Nederland is op veel plekken overbelast.

Wij hebben vernomen dat dit ook het geval is bij IKC Droomhof, waar blijkbaar niet tijdig is geanticipeerd op de verruiming van de energiecapaciteit waardoor er een grote uitdaging ligt op basis van het huidige plan. Wij horen graag van de wethouder of het klopt, hoe dit heeft kunnen gebeuren, wat de status is, of het plan aangepast dient te worden, en of er sprake is van meerkosten en vertraging. Onze motie voor het plaatsen van zonnedekken boven de parkeerplaatsen was in 2022 niet nodig. De wethouder had dit zelf op het netvlies. Een half jaar later was een motie van zijn eigen partij blijkbaar nodig om hem eraan te herinneren en weer een half jaar later hebben we helaas nog geen resultaat gezien. Commercieel vastgoed dient vanaf 1 januari 2023 energielabel C te hebben. Indien dit niet het geval is, dient de gemeente te handhaven. We horen graag of al het vastgoed dat de gemeente in verhuur heeft minimaal dit energielabel heeft, of beter. Ook doen we een appel om de verduurzaamheidsslag bij het gemeentelijk vastgoed te versnellen. Tijdens het congres Limburg verduurzaamt in het Parkstad Limburg stadion constateerden wij dat de publieksruimte helaas nog steeds door hallogeen in plaats van led wordt verlicht. Het plan om de Roda Boulevard om te turnen naar een Green Boulevard juichen wij toe, waarbij zonnedekken en meer groen duidelijk zichbaar dienen te worden.

Laten wij nu de handschoen oppakken en niet de duurzaamheidsopgave doorschuiven naar een volgende generatie. We refereren hier graag ook aan de motie op het gebied van vergroenen van gevels en daken die we later indienen. Wij als CDA hopen dat meer geïnvesteerd wordt in ons rijke verenigingsleven, van muziekschool tot sportvereniging. Een rijk verenigings- en vrijwilligersleven is het tovermiddel tegen individualisering en zorgt voor meer verbondenheid. Ook de gemeenschapshuizen zijn hier van belang. We zien dat investeringen pas in 2025 plaatsvinden, terwijl de toekomst van deze huizen op de tocht staat. Ons cultureel erfgoed is ook belangrijk, van rijk mijnverleden tot prachtige monumenten die onze stad rijk is. Wij lezen over het masterplan Rolduc waar een investering van 1 miljoen euro mee gemoeid is, en we zijn benieuwd naar de status hiervan. Aandacht voor de wijken en de leegstand wordt ook niet als speerpunt van dit college omarmd. Althans, wij zien en horen hier weinig over. Er dient een betere en andere aanpak op het gebied van leegstand te komen. Hopelijk helpt de aanstelling van de nieuwe centrummanager hierbij. Wij verwachten ook een daadkrachtig college dat durft door te pakken en out-of-the-box wil denken. Dan Vie. Afgelopen jaar hebben wij benoemd dat wij verbaasd zijn dat gestopt werd met de investering in de Vie-programmering.

Onbegrijpelijk dat de evenementenschatkist overloopt en op Vie in de wijken gekort wordt. Vandaar dat wij later een amendement indienen om meer te investeren in de Vie-programmering en een motie om herinvoering schoolzwemmen te onderzoeken. Begrijp ons niet verkeerd. De aanpak van Beleef Kerkrade vinden wij goed en we zijn voorstander van mooie evenementen in onze stad. Maar een accentverschuiving is noodzakelijk. dr. T.P. Dassen - Housen burgemeester

Aandacht voor de sociale samenhang in onze stad en aandacht voor elke burger. Raad Spreekstoel

Meneer Meijer, ik wil u erop wijzen dat u nog één minuut heeft. M. Meijer CDA

Top! Op het gebied van veiligheid en bereikbaarheid zijn nog stappen te zetten. We blijven een goede openbaar vervoer en langzaam verkeer verbinding tussen Kerkrade en Aken van groot belang vinden. Wij hopen daarnaast dat Kerkrade een stevige lobby blijft uitvoeren voor een stabiele en sterke politiecapaciteit voor deze regio. Immers, de grensregio brengt extra uitdagingen met zich mee. Voorzitter, ik ga afsluiten. De begroting van 2024 die voor ons ligt is wat CDA Kerkrade betreft niet bevredigend. Er zou meer geïnvesteerd moeten worden in de burger, in een langere termijnplan en een duidelijkere visie waar we als stad voor willen staan. Dit zien we te weinig terug en de burgers voelen er te weinig van. Vandaar ook ons amendement om de eerste stap te zetten en enkele moties die kunnen leiden tot een accentverschuiving. We zullen het komende

jaar ons geluid laten horen. Wij houden van Kerkrade, vertoeven er graag, maar de burger van Kerkrade verdient meer. L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Stap voor stap naar een krachtiger Kerkrade. Dank u wel. Dank u wel, meneer Meijer. A.M.J.N. Fischer-Otten Ouderenpartij Kerkrade

Ook netjes binnen de tijd.

4.4 algemene beschouwingen fractie Ouderenpartij Kerkrade A.M.J.N. Fischer-Otten Ouderenpartij Kerkrade

Dan geef ik het woord aan mevrouw Fischer van de Ouderenpartij. Zij doet dat vanaf haar plek. Dank u wel, voorzitter. Ik las vanmorgen: "Oud is het moeilijkste wat er is." Het betekent een constant aanpassen van je mogelijkheden. Er is geen les voor en je kunt er niet op voorbereid worden. Wat fijn dat Kerkrade de Ouderenpartij Kerkrade heeft. Voorzitter, de titel van dit collegeprogramma 'samen verder bouwen aan een vitaal en uitdagend Kerkrade' dekt wat de Ouderenpartij Kerkrade betreft zeker de lading. Zelfs de accountant gaf tijdens een inspirerende uitleg over de cijfers aan dat Kerkrade op allerlei gebied veel ambities toont. Bijna op de helft is het een goed moment voor een tussenbalans. De begroting laat zien dat ze nog enkele jaren in evenwicht is, maar ook wij stevenen af op het ravijnjaar 2026. Van het Rijk zal veel minder geld ter beschikking staan. Veel van de taken die het Rijk op ons bordje gelegd heeft, zullen dan moeilijk of bijna niet meer uit te voeren zijn. Hierbij denken wij aan de zo broodnodige jeugdzorg. Gelukkig heeft de Tweede Kamer pas nog twee moties aangenomen die ervoor moeten zorgen dat het niet zo extreem zal worden. Wat de Ouderenpartij Kerkrade betreft kunnen we trots zijn op de stappen die wij als gemeente gezet hebben en op de plannen die steeds concreter worden. Trots op Martin Buber.

Heel veel mensen hebben keihard gewerkt aan volwaardig middelbaar onderwijs in Kerkrade, en met succes. Een kleine kanttekening: we moeten ervoor waken dat het Beroepscollege Holz niet onderbelicht blijft. We hebben iedereen hard nodig, denkers en doeners. Dan is er het Integrale Kind Centrum Droomhof, waar we kinderen in Kerkrade een kansrijke start bieden. IKC, basisschool, Beroepscollege Holz, Martin Buber: we kunnen in Kerkrade een prima fundament leggen dat later voor meer werkgelegenheid zal zorgen. Voorzitter, het aantal inwoners van Kerkrade is het afgelopen jaar met 244 personen gedaald. Volgens de Ouderenpartij Kerkrade is goed en volwaardig onderwijs één van de belangrijkste investeringen om dit af te remmen. Er is meer nodig. Een aantrekkelijk centrum en een goed woningaanbod zijn heel belangrijk, zo trek je namelijk nieuwe inwoners aan. De gebiedsontwikkeling Rolduckerveld is hiervan een voorbeeld. Op het gebied van burgerparticipatie is het ook een goed voorbeeld. Deze burgerparticipatiegroep zouden we een keer moeten uitnodigen bij een commissievergadering. In dit kader kunnen we zorg niet vergeten. Mantelzorgcollega's is echt niet zo vanzelfsprekend. We leven helaas in een tijd waar het 'ik' gekoesterd wordt. Grote gezinnen zijn er niet meer. Kinderen vliegen uit, meestal niet echt in de buurt van de ouders.

De zorg komt veelal op één stel schouders neer, als dat al het geval is. Wij vormen hier in de raad ook een soort samenleving. Kijk eens eerlijk naar uw eigen situatie nu. Kerkrade heeft een inclusieagenda. Inclusie is overigens niet alleen voor mensen met een functiebeperking. Inclusie betekent meer. We kunnen lezen wat er gedaan is en wat men nog wil bereiken. Ik neem als voorbeeld de mobiliteit. De roltoelwandeling wordt aangekondigd en er is een beweegroute. Wat men nog meer wil bereiken, dat zijn nog vier bullets. Bijvoorbeeld, het trottoir mag geen hindernis zijn. Ik nodig graag iemand uit om te ervaren dat het geen hindernis is. Het ligt iets anders in onze gemeente. Er staan in de agenda veel werkwoorden, maar wie, wat, waar en hoe en wanneer, dat lezen we niet. Dat is heel belangrijk. De lokale inclusieagenda is veel te vrijblijvend. Overigens heeft niet elke gemeente de lokale inclusieagenda, terwijl ze het verplicht zijn. Maar Kerkrade heeft die wel, dat wil ik even gezegd hebben. Daar ben ik toch een beetje trots op. Voorzitter, één van de grootste investeringen van de laatste jaren is Vie. Er is door ons veel gesproken over de harde en zachte kant. Klopt het dat de gezondheidsprogramma's in de wijken achterblijven bij de gestelde doelen en ambities? Dat zou ik de wethouder willen vragen. Van deze ambities zouden wij graag regelmatig op de hoogte gehouden worden.

In West gaat Kaalheide Bruist ontstaan, een superproject dat duidelijk laat zien dat samenwerken door verschillende partijen heel betekenisvol kan zijn. Verder is de Ouderenpartij blij dat in de hele gemeente steun werd gegeven aan de actie voor behoud van een volwaardig ziekenhuis in Heerlen. Het zou toch te gek zijn als in een gemeenschap van 257.000 inwoners geen eigen ziekenhuis meer is. De actie was op 23 september jongstleden. Ik heb

gehoord dat de definitieve reactie uitgesteld wordt. Laten we hopen dat uitstel wat hier betreft afstel betekent. Laten we samen met andere gemeenten en belanghebbenden blijven doen wat kan om ervoor te zorgen dat onze kinderen straks ook goede zorg dichtbij hebben. Binnenkort gaan gedeputeerden van Limburg met minister Kuipers praten. Misschien moet dan alles uit de kast gehaald worden. Laat het weten, dan krijgt de gedeputeerde onze vragen mee. Dan vragen we natuurlijk ook wat over de woningbouw en de woonvisie. Er is hier een ontwikkeling gaande waar de Ouderenpartij Kerkrade zich in het verleden altijd sterk voor gemaakt heeft, en die gelijke tred houdt met de in het coalitieconvenant gemaakte afspraken. Sociale woningbouw moet er in voldoende mate zijn, maar het is ook zaak voldoende aanbod te hebben in het midden- en hogere segment. Als veel mensen geen betaalbare woning kunnen vinden of als ze te hoge lasten hebben, raakt dat aan hun bestaanszekerheid. Voor een goede balans kunnen wij niet alleen inzetten op sociale woningbouw. De Ouderenpartij Kerkrade is verheugd met het feit dat de verschillende projecten er in onze gemeente zijn, dat er verschillende typen woningbouw wordt gerealiseerd die met elkaar gemixt worden. Zo zijn we in Kerkrade in staat onze inwoners passende woningbouw aan te bieden.

Dit is een ontwikkeling die op instemming van de Ouderenpartij kan rekenen. Voorzitter, dan komen we er niet omheen om stil te staan bij de verschrikkelijke oorlogen in Oekraïne en Gaza. Het is nu niet aan ons hier een beschouwing over te geven, maar we leven wel mee met alle slachtoffers van oorlog en geweld. We kunnen en moeten een steentje bijdragen. De gemeente Kerkrade neemt hier zijn verantwoordelijkheid. Aan de Hammolenweg wordt een goede opvangplek gecreëerd voor 200 Oekraïners. In de krant stond vanmorgen, en dat vond ik fijn om te lezen... Die moet ik even zoeken want er staat nog meer in dan dat alleen. In ieder geval komt het erop neer dat Kerkrade meer kan doen dan alleen een feestje bouwen. Dat vond ik heel erg fijn om te lezen. Mijn tien minuten zijn nog niet helemaal om, maar ik dank alle ambtenaren die weer een jaar hard gewerkt hebben voor de inwoners van onze stad. L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Tot zover, voorzitter. Dank u wel. Dank u wel, mevrouw Fischer. Inmiddels is mevrouw Snijders van BurgerBelangen binnengekomen. Ik geef nu het woord aan mevrouw Laumann van de SP.

4.5 algemene beschouwingen fractie SP M.A.K.J. Laumann SP

Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, geachte collega-raadsleden en leden van het college, beste bezoekers hier in de zaal en kijkers thuis. Het motto van ons betoog van de algemene beschouwingen dit jaar is: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. We beginnen met wat ons allemaal in Parkstad aangaat. Men wil het voor de regio onmisbare Zuyderland ziekenhuis op onderdelen sluiten. Dat vindt de SP onaanvaardbaar. Op 23 september stonden we samen met meer dan 3.000 mensen in Heerlen te demonstreren voor het behoud van het Zuyderland ziekenhuis. Het was mooi om samen met mensen uit de hele oostelijke en westelijke mijnstreek op te komen voor onze gezamenlijke belangen. In de Tweede Kamer werd zelfs een motie van de SP aangenomen voor het behoud van een volwaardig ziekenhuis voor onze streek. Daar zijn we hartstikke trots op, maar we moeten ons niet in slaap laten sussen. De strijd is nog lang niet gestreden. We vragen het college om actief aan de gang te blijven, waaronder in de eigen mediakanalen veel meer aandacht hieraan te besteden. Kan het college dat toezeggen? Een ander belangrijk gezamenlijk belang betreft de mijnschade. We zijn blij dat er in oktober eindelijk een overeenkomst is getekend met het Rijk. Jarenlang heeft de SP zich hiervoor sterk gemaakt. Stijgend mijnwater drukt op sommige plaatsen de bodem omhoog, waardoor er schade ontstaat aan woningen.

Vanaf komend voorjaar kunnen mensen alle mijnschade melden, in tegenstelling tot in het verleden. Dat is belangrijk voor de toekomst van het woningbestand. Zo blijft het aantrekkelijk om in Limburg te gaan wonen. We vragen het college om hier uitgebreid en actief aandacht aan te besteden via de lokale media en via eigen nieuwskanalen. We vragen mensen die mijnschade hebben op te roepen om dit vooral te melden. Overigens is het in 2024 50 jaar geleden dat de laatste mijn gesloten werd. De SP wil dit niet onopgemerkt voorbij laten gaan. Het zou mooi zijn om dit in samenwerkingsverband op te pakken met de andere gemeenten met een mijnverleden. Daarom dienen we over beide kwesties een motie in. Voorzitter, vandaag staat de begroting van onze stad centraal. In de krant heeft iedereen kunnen lezen dat het college een aantal zaken stevig wil aanpakken, zoals armoede, jeugdoverlast, criminaliteit en laaggeletterdheid. Wethouder Roland zegt: "Een uitkering voor zulke mensen is pleisters plakken. Om zo'n gezin perspectief te geven moet er werk zijn." Dat is er, weet wethouder Geers, die inschat dat er zeker 1.000 banen bijkomen de komende jaren. Het doel is dat deze vacatures ingevuld worden door Kerkradenaren, bijvoorbeeld inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zij krijgen daardoor een perspectief en komen uit de armoede, wordt in het artikel vermeld.

Voorzitter, we willen allereerst wethouder Roland complimenteren

met de keus van de SP-verkiezingsleus: pleisters plakken helpt niet. De verkiezingsleus van de sociaalste partij van Nederland gebruiken, dat verdient echt een compliment. De SP bedoelt daarmee vooral dat de lonen omhoog moeten, aangezien er ook veel werkende armen zijn. Nu blijft het helaas toch pleisters plakken. Het uurloon is laag en juist deze kwetsbare groep mensen raakt ook hun toeslagen kwijt, waardoor ze in de armoede blijven. Daarbij gaan de huren ook omhoog en wonen deze mensen niet in de huizen die de afgelopen jaren in Kerkrade gebouwd zijn, of komend jaar worden gebouwd. Die zijn allemaal voor het midden- en hoger segment. De sociale huurwoningen zijn in grote getale verdwenen, kijk maar naar Rolduckerveld. Kan het college zeggen hoeveel sociale huurwoningen er de komende jaren bij komen en wat we gaan doen om te voorkomen dat de groep werkende armen nog groter wordt? Voorzitter, we houden allemaal van Roda en ook van het WMC, maar dat wil niet zeggen dat we duur belastinggeld van burgers zomaar kunnen wegschenken zonder dat we ons de vraag stellen waardoor de financiële problemen zijn ontstaan en wat er in de toekomst anders moet om ditzelfde te voorkomen. We hebben unaniem ingestemd met het kwijtschelden van de lening aan het WMC. Ook de SP heeft ingestemd, al is dit dossier vanwege alle financiële perikelen nog lang niet gesloten.

De SP heeft zelfs een motie ingediend om het WMC geen huur meer te laten betalen voor gebruik van het stadion. Het WMC krijgt 120.000 euro subsidie per jaar van de gemeente maar moet vrijwel het hele bedrag aan huur betalen voor gebruik van het stadion tijdens het Concours. Aangezien het stadion van de gemeente is, zou je zeggen dat het nodeloos rondpompen van geld is. Maar de huur voor het stadion gaat naar de BVO Roda die het stadion mag exploiteren. Zo wordt Roda via het WMC extra gesubsidieerd met geld uit de subsidiepot van de gemeente, dus geld van de burgers. De gemeente betaalt het onderhoud van het stadion. Daarmee betaalt Kerkrade niet alleen de lasten van het stadion, maar ook de extra inkomsten voor Roda. De afspraak is nu dat de inkomsten van het stadion weer naar de gemeente gaan, waar ze thuishoren omdat de gemeente eigenaar is van het stadion. Ook dan vindt de SP dat de gemeente geen vergoeding hoeft van het WMC voor het gebruik van het stadion. Het is bizar dat wanneer je subsidie krijgt, je die weer moet terugbetalen aan de subsidieverstrekker omdat je gebruik maakt van het stadion. Dan hoef je toch geen subsidie te krijgen? Daarom brengen we onze motie, die al gesteund werd door het CDA, vandaag nogmaals in. We hopen dat alle fracties nu hiermee instemmen. De SP vindt ook dat het krijgen van vrijkaarten aan wethouders en raadsleden moet stoppen.

We brengen deze ingediende motie nogmaals in. We blijven erop hameren dat het krijgen van vrijkaarten voor raadsleden en wethouders in strijd is met de door onszelf aangenomen gedragscode. Dit geldt voor alle vrijkaarten voor evenementen, ook de vrijkaarten voor Guido Dieteren. Voorzitter, raadsleden ontvangen meer dan 1.000 euro netto per maand. Het salaris van wethouders bij een fulltime aanstelling is ongeveer 8.000 euro bruto per maand. Daarnaast krijgen ze een riante onkostenvergoeding en reiskostenvergoeding. Ze kunnen ook representatiekosten declareren. Ons dunkt dat de burgers, waarvan velen zich nauwelijks een kaartje kunnen permitteren, niet hoeven bij te dragen aan het kaartje van de gemeentebesturen. Ons belangrijkste argument is en blijft: vrijkaarten voor wethouders en raadsleden zijn in strijd met de door onszelf aangenomen gedragscode. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Voorzitter, democratie en dualisme vormen de basis voor een goed beleid. Het jaar 2023 was een heftig jaar voor Kerkrade, gezien de problemen van het WMC en wederom van Roda. Mede daardoor werd duidelijk dat de democratische besluitvorming en het dualisme onder grote druk staan in Kerkrade. Voorzitter, de kern van het dualisme is dat de raad en het college van B&W verschillende taken en verantwoordelijkheden hebben.

Twintig jaar geleden is het dualisme ingevoerd om het democratisch proces te bevorderen. De taak van de raad is onder andere het controleren en aansturen van het college. De raad stelt de kaders en het college voert het beleid binnen die kaders uit. Het controleren doe je als raad door onderzoek, waaronder vragen stellen. Natuurlijk hoort daar ook een beleidsevaluatie bij. Pas dan kun je als raadslid een weloverwogen democratisch besluit nemen. Voorzitter, dat brengt ons bij de kern van de democratie. Er wordt steevast gezegd bij het nemen van besluiten: "De meerderheid heeft besloten, dus dat is democratisch." Maar is dat ook zo? Een weloverwogen besluit nemen is iets heel anders dan een besluit nemen met het doel de gelederen te sluiten binnen de coalitie. Te pas en te onpas afwijken van de vergaderorde, met het doel de oppositie het spreken te beletten. Dat heeft niets met democratie te maken. Dat heeft meer met de heerschappij van de meerderheid te maken. Als voorbeeld nemen we de recentelijke besluiten. Per meerderheid beslissen dat een fractie een eigen ingebrachte motie niet mag toelichten, of dat een fractie niets mag zeggen over een motie die tegen hun wordt ingediend. Iets dat op zich al een vreemde gang van zaken is.

Of per meerderheid beslissen dat een fractie niet zoveel vragen mag stellen, wat de kern van het dualisme is, en zelfs de morele en politieke plicht van elk raadslid is. Of per meerderheid beslissen om tweede termijnen te blokkeren, zodat fracties geen inbreng meer kunnen hebben in onderwerpen. Per meerderheid beslissen om moties van een oppositiepartij af te wijzen, maar ze op een later tijdstip zelf indienen alsof het je eigen ideeën zijn. We vragen aan de voorzitter om dit in de toekomst niet meer toe te staan. Overigens zijn we van mening dat het geld voor de chronisch zieken terug moet naar die kwetsbare groep mensen. Dat is onze laatste motie.

dr. T.P. Dassen - Housen burgemeester

Tot zover de inbreng van de SP. L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

Ik dank u voor uw aandacht. Dank, mevrouw Laumann. Ook netjes binnen de tijd gebleven. We gaan nu over tot een pauze. Na de pauze gaan we met Lokaal Alternatief verder. Ik schors de vergadering tot 15:05 uur.

4.6 Pauze L.A. Jongen plaatsvervangend voorzitter

[onderbreking 01:00:12 PAUZE

01:11:57] Welkom terug. We gaan door met de algemene beschouwing. Ik dank Leo Jongen voor het voorzitterschap. Ik moet kijken dat het hem niet teveel gaat bevallen. Jullie hebben het hem makkelijk gemaakt, heb ik gehoord. Fijn dat het zo kon. Dank u wel in ieder geval. We zijn weer voltallig en het woord is aan Lokaal Alternatief. Geachte voorzitter, college, collega-raadsleden en overige toehoorders. Daar zitten we weer. Het jaar sinds de vorige begrotingsvergadering is wederom voorbij gevlogen. Een jaar waarin we mooie stappen hebben gezet rondom het project Bruist in de wijk Kaalheide en met de inmiddels gestarte sloop van D'r Pool, het project Rolduckerveld en Centro Metra worden belangrijke stappen gezet op het gebied van een uitgebreider en vooral beter gedifferentieerd woningaanbod. Het was ook een jaar waarin veel te doen was rondom ons WMC, en wij als raad en commissies helaas aan den lijve hebben ervaren hoe feiten door partijen volledig anders kunnen worden geïnterpreteerd. Iets waardoor een klimaat van wantrouwen binnen onze geledingen heeft kunnen ontstaan. Dat in een jaar waarin we als raad het traject hebben opgestart om dichter bij onze burgers te komen.

Wij spreken als fractie van Lokaal Alternatief nu al de hoop uit dat de ontstane tweespalt snel achter ons komt te liggen en wij gezamenlijk de belangen van onze burgers gaan behartigen, in plaats van elkaar in deze raadzaal de maat te nemen. De oorlog in Oekraïne, de situatie in het Midden-Oosten en de enorme inflaties zullen voor onze burgers, verenigingen en ondernemers grote aandachtspunten blijven die hun, maar ook ons als gemeente, een gevoel van onzekerheid geven. De voorliggende begroting is wederom een document geworden waar rekenkundig geen speld tussen te krijgen is. Wat we daarbij dit jaar hebben gemist, was het vorig jaar door onze wethouder van financiën gestarte overleg met alle partijen over de samenstelling van deze begroting. Of was het onze kritiek van vorig jaar dat weinig tot niks met onze ideeën in de begroting was gedaan de reden om dit in de basis mooie initiatief na een jaar weer in de koelkast te zetten? Natuurlijk, een begroting is geen jaarrekening. We hebben te maken met onzekerheden, toezeggingen van vrijwel alle partijen in deze verkiezingstijd dat meer geld naar de gemeentes moet. Ondanks die zaken bevat deze begroting iets opmerkelijks.

4.7 algemene beschouwingen fractie Lokaal Alternatief M.H.A. Charlier Lokaal Alternatief

Bij diverse posten zien we een bijstelling van de begroting 2023 omdat de kosten dit jaar begrijpelijk hoger uitvallen. Dat lijkt ons logisch. Maar als de kosten voor dit jaar hoger zijn uitgevallen, dan is het vreemd om voor 2024 het oude bedrag vanuit de begroting 2023 als uitgangspunt te nemen. Weinig zaken worden anno 2023 goedkoper, dus minimaal een indexering op deze bedragen zou volgens ons logischer zijn geweest. Een voorbeeld. De lasten bestuur waren begroot op 3,5 miljoen euro, en deze zijn bijgesteld naar 3,9 miljoen euro in 2023. In 2024 staan ze echter weer voor 3,5 miljoen euro op de begroting. De jaren vanaf 2025 zijn deze kosten zelfs steeds lager, zonder dat daar een uitleg voor of onderbouwing aan wordt gegeven. Daarnaast is het geluid vanuit de VNG dat gemeentes hun begroting beter zouden moeten inrichten op wat daadwerkelijk zou moeten gebeuren in gemeentes. Minder kijken naar wat met het beschikbare geld mogelijk is, maar meer kijken wat in de gemeente noodzakelijk is. Zo ontstaan begrotingen met wellicht tekorten, maar die geven de noodzaak van meer geld richting gemeentes juist aan. Steeds maar weer sluitende begrotingen geven in Den Haag het beeld dat we het wel redden bij de gemeentes, terwijl het tegendeel waar is. Deze begroting is voor 2024 sluitend en laat voor de jaren naar de toekomst tekorten zien. Wat wij in dit kader opmerkelijk vinden,

is dat bij de reserveringen zoveel geld wordt gereserveerd dat de meeste tekorten in de toekomst uit die reserveringen gedekt zouden kunnen worden. Wij zien posten waar in 2024 geen geld voor beschikbaar is, omdat die gelden richting reserves gaan. We zouden toch beleid moeten maken met het geld? Denk hierbij aan zaken als de gemeentelijke subsidies richting de grote culturele instellingen in onze gemeente. HuB met de bibliotheek, het theater en de muziekschool. De subsidies richting deze instellingen worden niet geïndexeerd, terwijl bij deze instellingen de algemene en personeelskosten te maken hebben met substantiële verhogingen. Wij voorzien financiële knelpunten. Knelpunten die wij als gemeente voor zouden moeten zijn door nu andere keuzes te bepalen. Minder reserveren om niet straks met een kaalslag bij de instellingen te worden geconfronteerd. Niet voor niks wordt in de omschrijving van het programma sport, cultuur en recreatie aangegeven dat deze voorzieningenstructuur toegankelijk dient te zijn voor alle burgers. Laten wij ervoor zorgen dat die voorzieningen op niveau blijven. Niet alleen de drie grote culturele instellingen hebben het zwaar. Ook ons verenigingsleven staat onder druk. De subsidies aan verenigingen zijn, ondanks de ook voor hun geldende inflatie, de afgelopen jaren niet geïndexeerd.

Verenigingen die hun locatie van de gemeente huren, zijn in het afgelopen jaar geconfronteerd met een huurverhoging van bijna vijftien procent. Indien de betreffende vereniging om rond te komen afhankelijk is van de subsidie tegemoetkoming huisvestingskosten, is het helemaal erg. Deze wordt in de komende jaren helemaal afgebouwd. Daarbij dient te worden opgemerkt dat de beoogde afbouw van de subsidies tegemoetkoming huisvestingskosten nu op een erg vreemde plaats in de begrotingstekst onder het kopje 'evenementen' is terechtgekomen. Kijkend naar hoe binnen deze begroting indexering en inflatie voor de interne organisatie wordt meegenomen, dan zien we de kosten voor bedrijfsvoering groeien van 51 miljoen euro in 2024 naar bijna 54 miljoen euro in 2027. In de meerjarenplanning van de begroting die ons vorig jaar werd gepresenteerd, waren de kosten voor bedrijfsvoering in 2024 naar verwachting 45,7 miljoen euro, en zouden deze zelfs afnemen naar 44 miljoen euro. Dat betekent dat onze gemeente ook geraakt wordt door de inflatie en cao-aanpassingen, hetgeen zich vertaalt in de tabel mutaties exploitatie met 1,1 tot wel 1.350 miljoen euro. Vervolgens wordt dat niet richting gesubsidieerde instanties, organisaties en verenigingen vertaald, door middel van bijvoorbeeld indexatie of bijstelling van de subsidies.

Dat allemaal afgezet tegen de vertraging die nu lijkt te ontstaan in de realisatie van de nieuwe subsidieverordening en de nieuwe cultuurnota, geeft dit een beeld waarin onze culturele instellingen en verenigingen dadelijk met de rug tegen de muur staan. Kan het college ons toezeggen om uiterlijk in Q2 van 2024 met die voorstellen te komen? Of moeten wij als raad bij een verdere vertraging denken aan het zelf opstellen van een initiatiefnota cultuur en een initiatiefverordening subsidies, instellingen en verenigingen? Kijkend naar de in de begroting opgenomen paragraaf 'stimuleren van sporten voor kinderen' rijst de vraag wat de rol van de sportstichting in deze is. Er is sprake van combinatiefunctionarissen sport, VAP, SMK, maar pas in de tweede helft van 2024. The Move Factory verzet goed werk als combinatiefunctionaris met naschoolse sportactiviteiten en sportactiviteiten in de vakanties. Doen we daarmee voldoende aan het stimuleren van sport? Zo ook met Vie. Hoe dik en onoverzichtelijk de rapporten met programma's die onder Vie worden geschaard ook zijn, voor veel van onze burgers is Vie op dit moment niet het project dat onze bevolking gezonder zou moeten maken, maar is Vie het nieuwe zwembad en de sporthal. Dan ook nog een zwembad met een zeer hoge toegangsdrempel door de entreeprijs. Het nieuwe zwembad en de sporthal zijn alleen de stenen.

Het project Vie heeft vele miljoenen subsidies kunnen vergaren door de beoogde aanpak, het unieke concept, en niet door het realiseren van gebouwen. Naar aanleiding van onze vragen en de antwoorden rondom Vie in de wijk worden we weer geconfronteerd met een opsomming van programma's waarbij slechts bij één programma de daadwerkelijke burgerbetrokkenheid naar voren komt. Kortom, veel tekst en weinig cijfers van wat wordt bereikt. Vie in de wijk is voor ons een typisch voorbeeld van een zeer goede reden om minder te reserveren en meer te doen. Er staat niet dat de eerder beoogde jaarlijkse 500.000 euro ervoor worden ingezet. Er bestaat in de begroting beslisruimte om een lager bedrag voor dit belangrijke doel in te zetten. We wilden toch van de eerste plaats bij die negatieve lijstjes af? Daar zullen we meer voor moeten doen. We blijven even bij de negatieve lijstjes en kijken naar laaggeletterdheid. Op 10 november 2021 nam deze raad unaniem een motie van Lokaal Alternatief aan met de titel: "Lezen, hoe leuk is dat?" Anders verwoord: een leesconsulent zou boeken op de basisscholen promoten met als belangrijkste doel het vergroten van het plezier in lezen, om daarmee in de basis laaggeletterdheid aan te pakken. Er zijn nu drie scholen waar de leesconsulent wordt ingezet. Gezien het bedrag dat scholen hiervoor moeten neertellen, zullen niet veel anderen volgen.

Dat was duidelijk niet de bedoeling van deze motie. Op deze manier wordt aan het oorspronkelijke doel behoorlijk voorbijgeschoten. Ook bij HuB is sprake van de inzet van een combinatiefunctionaris. Een verbindingsofficier die samenwerking tussen HuB aan de ene kant en verenigingen, scholen en het sociale domein initieert en stimuleert. Prachtige teksten, maar het succesvolste project van de muziekschool was in het afgelopen jaar meer harmonie in de samenleving. Dit project is uit een samenwerking tussen muziekschool, Movare,

dr. T.P. Dassen - Housen burgemeester

CantaYoung en verenigingen ontstaan. Gaan we daar nu een functionaris op zetten? Meneer Charlier, de tijd. M.H.A. Charlier Lokaal Alternatief

Ik heb niet meer zoveel. Nog een kleine minuut. Wat wordt ons zeer aanspreekt is het streven om te zorgen voor levendigheid in de stad door voorzieningen gericht op het vertier van jeugd en jongeren. Een eerste stap lijkt gezet met de aanzet van een jeugdhonk in de Einderstraat. Verder vinden we hier in de kosten en baten niets over terug. Als we naar de jeugd en jongeren kijken, komen we terecht bij het onderwijs in onze gemeente. Terecht apetrots zijn we op de start van het Martin Buber. De aanpak, komst van jeugd en jongeren in het centrum, de positieve uitstraling: allemaal prachtige zaken. We zetten toch twee kanttekeningen bij de opstart. De eerste kanttekening bij het verwachte en gehoopte aantal leerlingen van 180 per jaar. Bij de daadwerkelijke realisatie van die aantallen bestaat in 2026 al de noodzaak aan een gebouw dat 540 leerlingen met bijbehorend lerarenapparaat en staf kan herbergen. De financiering kan dan wel vanuit het ministerie van OC&W komen, de realisatie van een dergelijk gebouw kan niet pas in 2026 starten. In de uitingen die ons tot nu toe hebben bereikt, zullen we met de locatie Marktstraat drie tot vier jaar moeten gaan. Wij kunnen niet lang wachten met een definitief grotere locatie. Aan de andere kant bestaat, ondanks het enorme enthousiasme, ook de kans dat we de 180 leerlingen niet gaan halen.

Welk scenario hebben we dan? Dat staat nergens beschreven. Wat binnen het deel van het onderwijs - ik ben bijna klaar - dat binnen onze invloedsfeer valt eveneens een belangrijk punt is, is de aandacht voor de zwakkeren in het onderwijs. Bij de post 'leerlingenvervoer' staat in de begroting een extra bedrag van 100.000 euro opgenomen. Hoe verhoudt deze post zich met het geluid dat ons bereikt dat ouders hun kinderen zelf naar de taalschool moeten brengen en daar een OV-kaart voor beschikbaar gesteld krijgen? Ouders die 's ochtends en na de lesdag soms zelfs anderhalf uur onderweg zijn om de kinderen te begeleiden. Dagelijks drie uur die ze zelf zouden moeten werken of op school zouden moeten doorbrengen. Ik sluit af. Samenvattend zien wij als fractie Lokaal Alternatief een begroting die wat ons betreft meer aandacht voor de sociale cohesie via het vereningsleven met sport en cultuur zou mogen bevatten. We zijn erg benieuwd naar de reacties van het college en hun onderbouwing waarom dit belangrijke aspect van onze samenleving in deze begroting zo onder druk komt te staan. Dank u. dr. T.P. Dassen - Housen burgemeester

Dank u wel. Dan ga ik naar de Partij van de Arbeid, de heer Gorissen.

4.8 algemene beschouwingen fractie PvdA S. Gorissen PvdA

Voorzitter, enkele weken geleden overleed Matthew Perry. Misschien zegt die naam niet iedereen iets, maar hij vertolkte het personage Chandler Bing in de serie Friends. Hij werd gekenmerkt, en zijn personage ook, door zijn groot sarcastische en humoristische vermogen. Helaas is hij er niet meer. Wie zijn boek leest, kan niet anders dan constateren dat hij een zeer heftig leven heeft gehad. Een leven vol met verslavingen en pogingen tot afkicken. Voorzitter, van de eerste tot de laatste bladzijde bleek vooral dat hij mensen wilde helpen. Matthew Perry was zielsgelukkig als hij anderen kon helpen. Dat is een wijze les voor ons allemaal. Hoe groot onze problemen ook kunnen zijn, er is altijd plaats voor een blik om ons heen. Mensen helpen. We zorgen in Kerkrade voor een fatsoenlijk, rechtvaardig en solidair minimabeleid. Bestaanszekerheid is opeens weliswaar het woord van 2023, maar de behoefte daaraan is absoluut niets nieuws. We hebben zo ontzettend veel voorbeelden gezien van hulp die we elkaar bieden. We investeren meer dan 100 miljoen in het sociale domein. We maken werk van jeugdbeleid, zodat jeugdzorg steeds vaker preventief zou moeten zijn. We maken werk van onderwijs in onze stad, zodat onze kinderen en onze jongeren naar een vertrouwde en goede omgeving op school kunnen. We helpen ook mensen die voor een oorlog huis en haard hebben moeten verlaten.

Voorzitter, de investeringen zijn hard nodig. We kunnen niet ontkennen dat we problemen hebben. Jaar na jaar noemen we allemaal in deze zaal de bekende lijstjes van Kerkrade, die meestal samen met andere gemeenten in deze regio onderaan bungelt. Wie de begroting jaar na jaar bekijkt, ziet de vele sociale aspecten terugkomen. Er zijn voorbeelden te over, en wat onze fractie betreft springt Vie daarbij in het oog. Vie gaat over veel meer dan alleen gezond leven, een gebouw, een zwembad en een sportzaal. Vie gaat over grip op je leven houden, of krijgen. Vie is in haar doen en haar programma's bij uitstek sociaal en solidair. Reken maar dat veel mensen die hulp kunnen gebruiken. Helaas heeft de gemeente geen onuitputtelijk budget. We zien weliswaar een sluitende begroting, maar we weten ook dat 2026 met rasse schreden dichterbij komt. In oktober van dit jaar nog riepen partijen als de SP, GroenLinks en de Partij van de Arbeid het kabinet op om