transcript informatiebijeenkomst 7 juni.pdf

1 Opening Ik open deze informatiebijeenkomst die gaat over de Transitievisie Warmte 2.0. Dit is een informatiebijeenkomst, dus alsjeblieft geen politiek. Hier wordt alleen informatie verstrekt over het stuk naar de commissie gaat en vervolgens naar de raad voor besluitvorming. We zijn hier met veel mensen. Het is erg druk. Ik wil de volgorde aanhouden en met BurgerBelangen beginnen, want ik neem aan dat daar de meeste vragen vandaan komen. Ik wil het woord geven aan Marc Fischer. Dank u wel. Even de aanleiding en de mensen aan deze tafel voorstellen. De meeste van u zullen wij wel kennen, maar ons

2 Stand van zaken transitievisie warmte team duurzaamheid is uitgebreid. We staan voor een grote uitdaging in Nederland, ook binnen Kerkrade. De Rijksoverheid heeft daar middelen voor vrijgemaakt, en daardoor hebben we ons team kunnen versterken. Fleur hebben jullie waarschijnlijk al op de vorige bijeenkomst gezien. Aan mijn linkerkant zit David de Witte en hij heeft veel kennis over participatietrajecten. Het lijkt ons heel zinvol om dit bij duurzaamheid erbij te doen. Roy Reimering voert voornamelijk al zaken uit voor de transitievisie warmte en zal die ook verder uitvoeren. De aanleiding voor de tussennota die in het college is geweest, op 28 juni naar de commissie gaat en op 12 juli naar de raad, is: de afgelopen jaren hebben wij een tweetal informatiebijeenkomsten gehouden over de transitievisie in aanloop naar deze nota met daarin: welke mogelijkheden hebben we? Aan welke knopjes kunnen we draaien? Voor welke keuzes staat de gemeente om dadelijk die transitievisie uit te werken? Vanuit deze informatiebijeenkomsten is er het verzoek gekomen om nog voordat de transitievisie daadwerkelijk in de raad behandeld wordt deze staat eind van het jaar geagendeerd - met een tussenliggende nota te komen zodat er politiek gedebatteerd kan worden over deze standpunten, want onze bijeenkomsten waren enkel inhoudelijk.

Dat is de reden van deze tussennota en die zal u binnenkort via iBabs allemaal krijgen. Vandaag is een voorschot op die nota, omdat erin de commissie weinig tijd is om inhoudelijk op die keuzepunten in te gaan. Er zijn twaalf beslispunten en vandaar leek het de wethouder verstandig om dat ruimer toe te lichten. De doelstelling is dat er al het één en ander toegelicht is voor die commissie. Roy zal u grotendeels door het verhaal leiden. David vult aan. We hebben afgesproken dat u tussendoor vragen mag stellen,

want dat lijkt ons handiger dan dat alle vragen opgespaard worden tot het einde. Welkom, raads- en commissieleden. Het verheugt mij om jullie mee te mogen nemen door de twaalf beslispunten die uiteindelijk zouden moeten leiden tot het vaststellen van de TVW 2.0 aan het einde van het jaar. Vragen kunnen tussendoor gesteld worden. We zijn met een select groepje, dus dat moet lukken. Laat ik beginnen met de opbouw van deze presentatie. Wat gaan we vanavond zien? Ik begin met een stukje aanleiding: waarom doen we dit allemaal? Enerzijds is de TVW 2.0 en anderzijds de tussennota. Daarover heeft Marc Fischer al wat verteld. Vervolgens wil ik iets vertellen over de bouwstenen van de TWV 2.0. Welke dingen hebben we nader onderzocht en bekeken op basis waarvan wij die TVW 2.0 denken te kunnen bouwen? Vervolgens neem ik de twaalf beslispunten met u door. U kent deze nog niet, dus daar gaan we langzaam door. Ik probeer zo de verbinding tussen de bouwpunten en beslispunten duidelijk te maken. We willen ook nader ingaan op het inwonersonderzoek. De eerste stap in de participatie, het luisteren naar naar de burgers. Binnen de regio hebben we daar een onderzoek naar gedaan, ook binnen Kerkrade. Drieduizend mensen uit Kerkrade hebben daar aan meegedaan en daar zijn interessante dingen uitgekomen. Mijn collega David de Witte zal daar wat meer over vertellen.

Vervolgens neem ik u mee in de stappen die we nog gaan zetten en sluiten we af met vragen. We beginnen met de aanleiding. De TVW komt voort uit het klimaatakkoord. Dit zijn voor u bekende getallen, maar ik ga er nog even doorheen. We werken toe naar 2050, want dan willen we 95 procent minder CO2 uitstoot dan in 1990. Als tussenpunt hebben we 2030, en dan willen we minimaal 55 procent minder CO2 uitstoot hebben. In het klimaatakkoord is er een onderscheid gemaakt in vijf sectortafels. We hebben het nu over de gebouwde omgeving en niet over de andere sectortafels. Binnen het verduurzamen van de gebouwde omgeving zijn er drie sporen: we proberen de uitstoot van energie te verminderen, de energie die we nodig hebben om te verwarmen willen we duurzaam opwekken en daarvoor is er een grote aanpassing van de infrastructuur nodig. We moeten dus onze maatschappij gaan ombouwen. Ik heb een vraag. Ik zag net staan 'Kerkrade aardgas vrij maken'. Ik heb gehoord dat er nieuwe gasleidingen gelegd worden of reeds liggen. Ben ik verkeerd ingelicht? Ik ken die informatie niet, maar ik kan het me heel goed voorstellen. Wij willen dus van het gas af, maar leggen toch nieuwe leidingen, wat een duur project is. Misschien kan ik daarop reageren. De gasleidingen zijn op sommige plekken in Kerkrade heel oud. Als Enexis de leidingen daar vervangt, ruik je het gas.

Dat zit in de bodem en is dus gevaarlijk. De oude leidingen zijn op sommige plekken poreus

en moeten vervangen worden. En dat is de reden waarom men nu nieuwe leidingen legt. Maar stel dat we naderhand over zouden gaan op waterstof, kan dat wel door die nieuwe leidingen. Dus aan de voorkant wordt daar al wel over nagedacht. Maar het is niet verstandig om leidingen die op termijn een gevaar opleveren of een lekkage waardoor een huis geen gas krijgt ongemoeid te laten tot er een alternatief is. Volgens mij zit er nu weer een hele wijk zonder gas. Dus in de tussentijd moet de huidige infrastructuur wel op orde gehouden worden. Dank u wel. Maar desondanks hebben we wel het doel om uiteindelijk van het gas af te gaan. In Nederland hebben we het over zeven miljoen woningen en één miljoen andere gebouwen. In 2050 moeten die aardgas vrij zijn. In 2030 is er het tussendoel gesteld om anderhalf miljoen woningen duurzaam te verwarmen. Een ander stukje context is de TVW 1.0 want de TVW 2.0 is hierop een vervolg en nadere invulling. Dus dat zijn de doelen. Een vraag tussendoor. Een sheet terug alstublieft. U zegt dat in 2030 het doel anderhalf miljoen is. Het streven van minister De Jonge is meer dan anderhalf miljoen woningen tegen 2030. Ik dacht vijf miljoen voor wat betreft nieuwbouw. Of gaat dit alleen over renovatie? Dit gaat over de bestaande. Over de bestaande en dus niet over nieuwbouw. Oké, dank u wel.

Ik denk dat ik niets meer verder hoef uit te leggen over de tussennota want meneer Fischer heeft daar uitvoerig bij stilgestaan. Laten we beginnen met de bouwstenen. We hebben niet stilgezeten na de TVW 1.0. De eerste bouwsteen is het formelen van een realistische ambitie. Waar wil Kerkrade naartoe in 2030? Wat is haalbaar in Kerkrade? Daar moet je onderzoek naar doen en een eerste onderzoek is het bekijken van je gebouwenbestand. We hebben een adviesbureau hiernaar laten kijken: hoe zien de gebouwen in Kerkrade eruit? Hoe zijn ze geïsoleerd? Hoe worden ze verwarmd? Op basis daarvan hebben we een vijftal logische strategieën bepaald? Bij welk type woning moet je welke ingreep doen? Wat is een slimme oplossing en heb je de minst negatieve maatschappelijke effecten? Het volgende punt is de analyse van warmtebronnen. We hebben alternatieve warmte nodig, maar hebben we die in Kerkrade wel? We hebben gekeken waar we overal warmte vandaan kunnen halen. Hebben we voldoende bronnen? We hebben ook belanghebbenden bij het proces betrokken. We doen het niet alleen, er spelen heel wat belangen mee. We moeten dus samenwerken met externe partijen,

zoals: de woningbouwcorporaties, de watermaatschappij Limburg, Nexus. Allemaal partijen die mee moeten gaan in die transitie, want we kunnen het niet alleen. We zijn maar met een beperkt aantal mensen en hebben maar een beperkt aantal middelen als gemeente. Intern hebben we gesproken met andere vakdisciplines. Onze collega's zijn ook met projecten bezig en het zou mooi zijn als we elkaar niet in de weg zouden lopen, maar verder helpen. Dus ook daar hebben we meningen opgehaald. Er zijn twee raadssessies geweest waaruit we informatie uit de politiek hebben opgehaald. Wij hebben nagedacht over de rol die de gemeente zou moeten spelen in de warmtetransitie want het is een behoorlijke grote operatie. Kiezen we als gemeente voor snelheid? Of nemen we veel dingen mee waardoor we het ook kunnen oplossen? Er zijn dus een aantal keuzes en daarin hebben we ons verdiept. Door de raadsinformatieavonden, te spreken met belanghebbenden buiten de deur en collega's binnen de deur hebben we geprobeerd criteria op te halen. Waar gaan we aan de slag? Wat kunnen we doen? Je moet dus bijvoorbeeld extra rekening houden met energiearmoede.

Je moet de criteria ook wegen: wat vinden we heel belangrijk en wat minder? We gaan uit van twee sporen: enerzijds hebben we de verschillende doelgroepen waar we gemeentebreed in Kerkrade voor aan de slag gaan - zoals de VvE - en anderzijds willen we ook buurtgericht aan de slag. Daarvoor moeten we wat voorbereidend werk doen om te kijken hoe en wat. En als laatste puntje: waar gaan we op basis van die criteria als eerste aan de slag? Zo zijn we op een aantal buurten gekomen waarvan wij zeggen dat we daar als eerste aan de slag moeten gaan. Dat zijn de bouwstenen. En vervolgens gaan we kijken hoe die bouwstenen in die twaalf beslispunten terugkomen. Ik heb ze in drie blokjes verdeeld en ik overloop even kort met u die twaalf beslispunten. Als er vragen zijn, hoor ik het graag. Wij stellen voor om de raad in kennis te stellen van de uitkomsten van de potentieanalyse, en dat is de analyse die we uitgevoerd hebben op de panden en de bronnen. Wij stellen voor de raad in te laten stemmen met de selectiecriteria die we opgesteld hebben met de belanghebbenden. Wij stellen voor om in te stemmen met een gecombineerde rol: dus een integrale regisseur gecombineerd met een procesregisseur die meer buiten bezig is. En dat verschilt per wijk natuurlijk. Wij willen voorstellen om een aantal onderzoeken nader te laten doen naar bronnen. We hebben een aantal bronnen gezien.

We zijn nog steeds bezig en we moeten onderzoeken of dit haalbaar is.

We zijn onder andere met Herzogenrath bezig, want zij hebben warmtebronnen: kunnen we die naar hier halen? Is dat duur? Welke belemmeringen zijn er? Daar moeten we dus onderzoek naar doen. Eén van de punten is het warmte-accusysteem wat in de commissie door BurgerBelangen werd aangekaart. We gaan die optie onderzoeken voor Kerkrade. We willen voorstellen om in te stemmen met het aanwijzen van de buurten zoals wij die bedacht hadden. Nu laat ik u even de toelichting van die vijf beslispunten zien. De analyse van de panden en de vijf strategieën. Je ziet dat er twee hoofdstromen zijn, namelijk het collectieve warmtesysteem (rood) en de hybridewarmtepomp (groen). En dat daar moeten wij op inzetten in Kerkrade. Dit is het schema waarover wij onderzoek hebben laten naar de bronnen. Helemaal bovenin is de totale warmte. Deze sheets hebben wij niet. Ik zie wat er gebeurd is. Op de één of andere manier zijn er een aantal dia's tussenuit gevallen in de versie die naar de griffier gestuurd is. Waarschijnlijk zijn dat verborgen dia's die wij ons wel te zien waren maar bij het printen naar een PDF weggevallen zijn. Wij zorgen ervoor dat de nieuwe versie erop komt. Er zijn nog een aantal andere dia's. Die worden nagezonden. Dat is geen probleem.

Dit is de studie over: hebben wij voldoende warmte in Kerkrade? De rode balk bovenaan is de totale behoefte warmte die wij nodig hebben in Kerkrade. De balkjes eronder hebben te maken met warmte uit lucht en bodem via warmtepompen. Zoals u ziet is er voldoende warmte aanwezig. De volgende is warmte uit de industrie en dat gaat dan over restwarmte. Voor een groot gedeelte komt dat uit de glasfabriek Saint-Gobain in Herzogenrath. Daar loopt nog een onderzoek naar. Sorry dat ik onderbreek. U zegt bodemwarmtepompen. Waar kijken we dan specifiek naar? Is dat onderzocht in Kerkrade of is dat landelijk het aanbod van mogelijkheden? De bodem in Kerkrade heeft genoeg massa om dat te kunnen doen, even los of je diep genoeg kan graven. In theorie is er genoeg warmte in de bodem. Mijnwater. Dat niet alleen. Het zijn wel gesloten bronnen en geen open bronnen. Dat klopt. Ik heb 40 jaar in die techniek gezeten. De bodem is vaak een gesloten systeem, maar de aquathermie is een open systeem. Daar zit voor een gedeelte water in, waardoor je warmte uit de bodem haalt met behulp van water. Die potentie is er dus en hebben we enigzins in beeld en nu zijn we bezig met haalbaarheidsonderzoeken:

is het mogelijk om de warmte daar vandaan te halen en kunnen we dit op een goede manier bij de burger krijgen? De twee onderste balkjes zijn biomassa en -gas, en daar hebben we relatief weinig van in Kerkrade. Voor een hoge temperatuur collectief net zou je dat kunnen gebruiken. Maar bij biomassa is het fijnstof onder andere een probleem. Maar dit komt voornamelijk van agrarische gronden en aangezien Kerkrade redelijk stedelijk is, hebben we daar niet voldoende van. Ook voor biogas is er weinig potentie. Als volgende toelichting op de beslispunten zijn het de selectiecriteria. Deze zijn voortgekomen uit de raadssessies en uit gesprekken met belanghebbenden intern en extern. Daar zit een soort weging aan: links onder één staan de belangrijkste criteria. Hoe verder naar rechts, hoe minder belangrijk de criteria worden en hoe minder zwaar de beslissingen wegen op dit traject. Ik weet niet of alle termen voor zich spreken, maar ik heb begrepen dat u dit schema al vaker heeft gezien. Ik weet niet of u over bepaalde termen meer wil weten. Mijn persoonlijke mening is mijnwater. We hebben verschillende mijnen gehad in Kerkrade, dus daar is water genoeg. Dat is uw keuze, maar dit zijn de criteria voor de dingen die wij belangrijk vinden. Ik wil even een aantal dingen overlopen, want ook ik heb soms moeten kijken wat ermee bedoeld werd.

Ik vind het raar dat netcapaciteit op minder belangrijk staat. Ik begrijp dat. Dat is een keuze die de belanghebbenden helder hebben gemaakt. Je laat dit niet leidend voor alle beslissingen die je neemt. Je doet dit alleen op plaatsen waar het net al sterk genoeg of vernieuwd is. Op het moment dat je dingen doet op plekken waar het net niet toereikend is, kan het dus zijn dat je op het einde erachter komt dat je netcapaciteit niet voldoende is. Dat is een politieke afweging. Ik werk graag met risicoanalyses en dit punt hoort daar toch zeker in thuis. Ik vind het een vreemde keuze. Dat snap ik, maar het is een politieke afweging. Er zijn veel belangen die je moet wegen en aan de hand daarvan moet je keuzes maken. En dan kom je tot zo'n tabel. Is er nog behoefte dat ik bepaalde criteria verder toelicht? Ik begreep dat jullie dit al hebben, dus dan ga ik door. Deze figuur laat zien welke verschillende rollen de gemeente kan innemen. Ik zal hier niet te lang op ingaan, want ik heb begrepen dat jullie hierover ook al uitleg hebben gehad. Maar je hebt dus de afwachtende regisseur: de gemeente zit spreekwoordelijk een beetje achterover, laat de markt en de Rijksoverheid dingen oplossen. En hoopt dat het dan zo goed komt. De sturende regisseur: we hebben die doelen vastgelegd

en dat er verschillende belanghebbenden het er niet mee eens zijn of dat er koppelkansen zijn en we dingen kunnen meenemen, is allemaal niet zo interessant. We moeten rennen en onze doelen behalen. De sturende regisseur gaat voor zijn targets en als dat het verminderen van het aantal cubes aardgas is, dan is dat het enige waar die naar kijkt. De procesregisseur kijkt naar de externe stakeholders en de belanghebbenden. Die wil heel graag dat de buitenwereld - zoals de woningcorporaties en Enexis mee wordt genomen in de gesprekken. Hij probeert tot een soort compromis te komen om die mensen aan boord te houden. De integrale regisseur staat aan de andere kant en heeft te maken met interne gemeentelijke ambities. Hij gaat in gesprek met de collega's van andere vakgebieden: "Jullie zijn met een aantal dingen bezig, misschien kunnen we samen iets doen waardoor het wellicht sneller en goedkoper kan." Dat kost wel tijd en moet je veel met elkaar overleggen. Dat is het schema en wij stellen de integrale en de procesregisseur voor, omdat wij daar de toegevoegde waarde van in zien. Als je kansen ziet die je mee wil nemen, moet je daar geld in stoppen. Per wijk zal dit ook anders zijn. En soms kies je voor het integrale en soms voor het proces, en on the way zullen we moeten beslissen wat wijs is om te doen. Dan een toelichting over de haalbaarheidsonderzoeken.

Hier ziet u de verschillende smaken die we hebben en we zijn druk bezig met het onderzoeken van de haalbaarheid. Het Energie Park Herzogenrath produceert vooral met Saint-Gobain veel warmte. Hoe kunnen we daar gebruik van maken? Hoe zit dat technisch, juridisch en financieel? Wat zijn de randvoorwaarden? Zijn wij als gemeente bereid om daarin geld te investeren? Energie Park Herzogenrath klopt perfect, maar hoelang kunnen zij dit garanderen? We kunnen nu wel een hele infra aanleggen, maar over vijftien jaar trekken zij de stekker eruit. En dan? Dat is een afweging. Precies! Daar moet je naar kijken. Als zij nog 40 jaar doorgaan, is er een bepaalde looptijd en haal je je investering eruit. Dat is het belangrijkste. U benoemt perfect één van de randvoorwaarden die je dan op gaat halen als je politiek hierover gaat beslissen. Ik benoem snel even de opties. Waternet South Limburg, en Chemelot is daar een onderdeel van. Mijnwater heeft een masterplan opgesteld. Voor mij is Warmtenet South Limburg helemaal onbekend. Wat doen zij? Wat bieden zij aan in een notendop? Chemelot heeft restwarmte. In hoeverre kan die gebruikt worden in Limburg? Is er voor Kerkrade aan het einde van de rit nog wat over? Is dat dan hetzelfde wat Mijnwater doet? Volgens mij hebben die de focus verlegd. Of blijven die nog steeds in die grond boren en die onderstroom...?

Nee, dat is goed. Zij halen indirect warmte uit de grond via de mijnschachten en pompen dat voor een deel weer terug. Dat klopt. De gemeente Heerlen heeft al Mijnwater. Zijn er al gesprekken geweest met Kerkrade over de onkosten? Is Mijnwater nog bruikbaar? Met Mijnwater hebben we al verschillende verkennende gesprekken gehad. Mijnwater heeft zelf een masterplan opgesteld. De financiële en technische haalbaarheid moet nog verder worden uitgewerkt. We staan relatief aan het begin. Mijnwater heeft die plannen met de gemeente - althans ambtelijk maar ook bestuurlijk - gedeeld. Maar een verdere status heeft dat op dit moment nog niet. Dat moet nog uitgezocht worden. De ervaringen in Heerlen zijn wat wisselend. Mijnwater wil een nieuwe fase ingaan met het masterplan, en daar zitten randvoorwaarden aan vast want het moet technisch en financieel haalbaar zijn. Dat moet allemaal nog uitgezocht worden. Er is dus al een discussie geweest tussen gemeente Kerkrade en gemeente Heerlen? We hebben primair met Mijnwater gesproken. Ik heb het over Heerlen, want die hebben ook Mijnwater. In Parkstadverband werken nauw samen op gebied van energie en de transitievisie. En daar wisselen we dit soort ervaringen uit. Er loopt ook een onderzoek naar aquathermie, en dat gaat over afvalen oppervlaktewater. Dit jaar verwachten wij de onderzoeksresultaten.

En als laatste gaan onderzoeken of de warmte-accu van CESAR een interessante optie zou kunnen zijn. Een toelichting op het aanwijzen van de startbuurten. Uit de selectiecriteria zijn er een aantal belangrijke dingen gehaald, zoals: het koppelen op projecten die al aan de gang zijn en waar er op basis van volkshuisvesting al dingen gepland zijn. We focussen ons ook op de slechte labels en ook energiearmoede is een belangrijk onderwerp. Zo kom je op een aantal startbuurten waarop je zou moeten aanhaken. En deze buurten zouden tot 2030 de startbuurten moeten zijn. Daarop moeten we ons focussen, stappen zetten en proberen winst uit te halen. [onhoorbaar 00:36:52] Dat zijn woningequivalenten. Dat wil zeggen... Oké, ik kon het even niet plaatsen. Nog vragen? Het beslispunt aanhaken op lopende projecten en daar hebben we het bij de startbuurten ook al even over gehad: als er dingen in beweging zijn en er al projecten lopen, is het slim om daarop aan te haken. Eén en één is dan af en toe drie, want wellicht kan je dingen goedkoper, sneller en met zo weinig overlast doen. Wellicht moet een straat maar één keer open in plaats van twee keer. Met dat soort zaken heeft dit beslispunt te maken.

Dan ga ik nu naar de volgende set beslispunten. Als eerste de focus op de huishoudens met risico op energiearmoede en de woningen met slechte energielabels. De Rijksoverheid legt daar een beetje de focus op, want daar krijgen we subsidies voor. Dus daar zouden we ons graag op willen focussen in de eerste periode. Beslispunt zeven: we vragen de raad om in te stemmen aan te haken bij grote knelpunten in de aanwezige startbuurten en dus niet als een eilandje binnen zo'n wijk zelf aan de slag gaan. Gezamenlijk optrekken met onze collega's en proberen bij te dragen aan de knelpunten. Wat wordt bij zeven met 'andere grote knelpunten'? Dat is een beetje cryptisch omschreven, maar dat gaat over klimaatadaptatie, hittestress en veiligheid. Dat zijn de grote problemen in de maatschappij op dit moment en die willen we meenemen. Punt acht: wij willen de gemeenteraad vragen in te stemmen om te kijken naar ons eigen vastgoed. Je kan niet vragen aan je burger om te verduurzamen, als je dit als gemeente zelf niet doet. Er is een plan van aanpak in voorbereiding over hoe we dat het beste zouden kunnen oppakken. Wij vragen de raad om in te stemmen om niet alleen maar een buurtgerichte aanpak te plegen, maar ook een gemeentebrede aanpak, gericht op een aantal doelgroepen. Ik kom zo terug op welke doelgroepen dat zijn.

Voor Parkstad hebben we een isolatie- en verduurzamingsprogramma opgesteld zodat we een aantal zaken die op de plank liggen kunnen inschakelen als we denken dat er een bepaalde doelgroep aan de beurt is. Een kleine toelichting op deze beslispunten. Ik denk dat dit voor zich spreekt: we willen ons richten op woningen met slechte labels en huishoudens met een grotere kans op energiearmoede. Dat worden op meerdere fronten benoemd en willen we doen. Over de knelpunten hebben we net al iets meer verteld door uw vraag. Dus proberen te koppelen aan de andere grote opgaven die er liggen. Het zou gek zijn als je dat liggen als het kan. Ik denk dat dit plaatje ook wel voor zich spreekt. Laat ons alsjeblieft naar ons eigen vastgoed kijken. Wat kunnen wij zelf doen? Ik weet niet of we met het stadhuis moeten beginnen, maar laten we in ieder geval kritisch naar onze eigen portefeuille kijken. De gemeentebrede aanpak hebben we door het adviesbureau Over Morgen laten opstellen, in gezamenlijkheid met onze collega's. De komende vier jaar gaan wij intensief met een aantal doelgroepen aan de slag. Het is nog even de vraag qua timing: wanneer welke? Voor de woningen met de slechtste labels hebben we een aanpak bedacht en gezamenlijk opgesteld. We focussen ons op de huishoudens met kans op energiearmoede. Met welke dingen moet je daar rekening houden.

Dan is er de (gemengde) VvE: in een gebouw met minder eigenaren is het lastiger want ze willen wel verduurzamen, maar hoe zit het dan met de besluitvorming? De ene buur wil het wel en de andere niet.

Dat is een gekend probleem. Voor de e historische bebouwingspatronen en gebouwen moet je een maatwerkaanpak verzinnen en dat hebben we gedaan. De vergrijzing zorgt ook voor een eigen dynamiek, want die mensen zeggen: waarom zou ik nog moeten verduurzamen? Ik leef niet lang meer en ik verdien het toch niet meer terug. Voor dat soort zaken moet je maatwerk leven en slimme dingen verzinnen. En dat gaan we dus doen. Dan gaan we door naar de laatste drie beslispunten. Beslispunt 10 is dat we door het adviesbureau hebben laten doorrekenen welke ambitieniveau er realistisch is voor Kerkrade. Laag, midden of hoog? Laag is dat we het een beetje op z'n beloop laten en we achterover gaan hangen. Midden is dat we wel voor een warmtenet gaan en onze bewoners stimuleren om te isoleren. Voor het warmtenet gaan we kijken of er genoeg bronnen zijn. Als er genoeg bronnen zijn en mensen zijn die willen aansluiten, gaan we pas beslissen. Dus er zit nog wel een kanttekening bij of het echt gaat lukken. De hoogste ambitie is beginnen met het warmtenet. Het zal dan wel een laag temperatuurwarmtenet worden, maar we zien gedurende de rit wel hoe het loopt. Wij stellen het middelste ambitieniveau voor. Dat is het meest realistische, waarbij we dan uitkomen op een aardgasreductie van 25 à 30 procent. En 10 procent van het vastgoed aardgasvrij in 2030. Dat lijkt ons realistisch en een goede koers.

U gaf aan 10 procent aardgasvrij in 2030. Die 10 procent reductie van aardgas strookt dat met het landelijke percentage voor de CO2 uitstoot? Red je het daarmee? Dan zit je in de lijn met wat daar gesteld wordt. Of het geheel zal slagen of niet, zal afhankelijk zijn van het prijskaartje. Want een inwoner van Kerkrade zal over alle zaken pessimistisch zijn en vragen wat het kost. Veel mensen hebben gekozen voor zonnepanelen en betalen dat terug. De Kerkradenaar zal geld moeten lenen om iets te realiseren, maar dan is er die leeftijd weer en het negatieve effect dat het niet haalbaar is. Het is heel belangrijk dat de kosten voor de burger worden meegenomen bij alle voorstellen die er gedaan worden. Elke woning in Kerkrade heeft een energielabel wat vastgelegd is. Niet elke woning? Nee. Ik dacht dat dat te maken had met de OZB. Als je je woning wil verkopen, zijn er een aantal... Dat weet ik, maar iedere woning heeft toch een voorlopig label gekregen. Voorlopig wel. Dat is een aanname. Iedere woning heeft een voorlopig label gekregen. Heren, rustig! Beslispunt elf heeft te maken met het inwonersonderzoek dat we hebben laten uitvoeren en daar zal mijn collega David de Witte wat meer over vertellen. Het laatste beslispunt is om met alle voorgaande beslispunten

akkoord te gaan en mee te nemen bij het fijn slijpen van de TVW. Dan de toelichting: ik heb net al een beetje verteld dat we dit door een adviesbureau hebben laten doorrekenen en zij hebben hun rekenmethode hiervoor gebruikt. Zo zijn we tot deze percentages gekomen over een realistisch scenario. Dit is waar we op af koersen. Ik zal jullie even wat uitleg geven over het inwonersonderzoek dat heeft plaatsgevonden. Dat was samen met het adviesbureau Invior en ging dus over het energiezuinige en aardgasvrij maken van de woningen in Kerkrade. Het onderzoek heeft plaatsgevonden in december 2022. Daar hebben in totaal 3.044 mensen aan deelgenomen. Qua verdeling van de respondenten: 78 procent was woningeigenaar en 21 procent huurder. Een kleine kanttekening daarbij is dat men geen onderscheid heeft gemaakt tussen iemand die woont in een (sociale) huurwoning van een woningcorporatie of particulier huurt. Het doel van het onderzoek was dus om algemene inzichten te verzamelen en op te halen hoe het zit met de bewustwording in Kerkrade omtrent dit verhaal? Is men ervan op de hoogte? Is men er mee bezig? We hebben daar de volgende resultaten uitgehaald: qua drijfveer zal het u niet verbazen dat 66 procent van de respondenten aangegeven heeft dat het verlagen van de energierekening de belangrijkste was. Zeventien procent omdat het goed is voor het milieu en het klimaat.

Een kleine kanttekening hierbij: voor het verleiden van inwoners om stappen te zeggen kan je tegen eigenaars zeggen dat ze hiermee de waarde van hun woning kunnen verhogen. Voor huurders kan het leiden tot meer wooncomfort. De belemmering was heel duidelijk financieel: te duur, geen geld hiervoor, twijfels over het terugverdienen van de investeringen op een redelijke termijn. Wat betreft de kennis: 11 procent zegt veel kennis te hebben, 61 procent heeft enige kennis en 22 procent nauwelijks kennis. Ik denk dat we daaruit mogen afleiden dat er de inwoners vragen naar meer informatie hieromtrent. Voor eigenaars is het heel belangrijk te weten wat de subsidiemogelijkheden zijn, hoe dit gefinancierd kan worden en welke stappen er kunnen gezet worden. Huurders willen vooral weten welke maatregelen de gemeente kan bieden. Roy heeft het al een beetje meegegeven, maar in de enquête was er de vraag: waarmee moeten we aan de slag in de gemeente? Hierop kwam er een opmerkelijke uitkomst, durf ik wel te zeggen. Men heeft duidelijk gezegd om aan de slag te gaan in de buurten met woningen met een laag energielabel, waar mensen moeilijk rondkomen. Een kleiner aantal mensen zeiden om aan de slag te gaan in buurten waar de huizen eenvoudig aangepast kunnen worden. Ik vind het wel mooi dat de inwoners niet voor de makkelijkste oplossing kiezen, maar vooral de financieel zwakkeren willen helpen.

En als laatste wil ik nog meegeven - en Roy zei het al - dat dit een eerste stap is in het participatietraject. We hebben verschillende informatie opgehaald en deze heeft richting gegeven aan de TVW. Voor de verdere uitwerking van de plannen zullen er nog meer stappen genomen worden qua participatie. Zo zullen we de wijken intrekken en momenten organiseren om actief in gesprek te gaan met de bewoners: hoe kunnen we dat proces samen vorm geven? Dat zal waarschijnlijk zorgen voor meer draagkracht en een beter resultaat. Het is leuk dat de keuze wordt gemaakt voor buurten met woningen met een laag energielabel. Dat zijn dus de mensen die het financieel moeilijk hebben. Als je die twee zaken combineert, is het dan voor de gemeente haalbaar om te beginnen? Want dit gaat de gemeente veel geld kosten. Dat klopt. Wethouder, gaat u een potje creëren voor die mensen? Dat is een politieke vraag, want de raad gaat over het geld. Dat is een serieuze vraag en een aannemelijkheid. De mensen kiezen voor deze optie. Dat is een serieuze politieke vraag. We hebben al geld vrijgemaakt om die mensen te helpen. Er zijn vanuit het Rijk potjes en mogelijkheden om te lenen vrijgemaakt. Er zelfs leningen van nul procent voor de mensen met een laag inkomen. Die regelingen bestaan al. Daarnaast zijn er een heleboel subsidieregelingen. Ik kan niet voorspellen welke regelingen er nog komen.

Maar als het Rijk wil dat wij van het gaf afgaan, zullen ze de mensen met weinig inkomen moeten krijgen. Dus ik voorzie dat er toch wat middelen zullen vrijkomen zodat die mensen ook in een duurzame woning terechtkomen. Zijn er nog andere vragen? Dan geef ik Roy terug het woord. Dankjewel. Als laatste beslispunt zouden we graag willen dat de voorgaande beslispunten orden meegenomen. Dat spreekt voor zich, denk ik. Dan de vervolgstappen, want dit is niet het einde. Wij doen dit in het kader van het vaststellen van de TVW tegen het einde van het jaar. Eind juli brengen wij de TVW naar het college, en de inspraak. Van augustus tot september halen we de meningen op en passen we de TVW mogelijks aan. Wij werken toe naar een raadsbesluit op 29 november om die TVW dan vast te stellen. Dat is voor ons het punt op de horizon, maar het beginpunt voor de verdere uitwerking. We ook de gemeentebrede en buurgerichte aanpakken voorbereiden. Daar moeten we nog aan beginnen en je moet nadenken over hoe we dat gaan doen. We gaan nadenken over de participatieprocessen: hoe kunnen we die opstarten? Hoe gaan we dat in de wijken doen?

Met welke partijen gaan we spreken? Dat vraagt wat voorbereidingstijd om die lijntjes te leggen. De haalbaarheidsonderzoeken lopen ook nog. Daar zal iets uitkomen en dan moet daar politiek naar gekeken worden: kunnen we hier iets mee? We zijn druk bezig met de stappen die gezet moeten worden. En dan als laatste puntje: zijn er nog vragen? Ik heb nog een vraag over die startbuurtpunten. De volgorde is uit de enquête is gekomen. Krijgen we inzicht in hoe die vraagstelling is geweest? Voor buurten met woningen met een laag energielabel, zie ik een jaren '30 wijk voor mij met allemaal twee-onder-één kapwoningen. Is dat dan onder de noemer van laaghangend fruit en omdat daar de meeste winst te behalen is? Of vanuit de interpretatie: je hebt een laag label, een laag inkomen, laten we die mensen eerst helpen? Hoe is die vraagstelling tot stand gekomen? Even ter verduidelijking: de vraagstelling in de enquête? Op welke vraag hebben die mensen geantwoord? Wat wordt er bedoeld? Punt twee en drie zijn heel duidelijk, want je gaat de mensen die moeilijk rondkomen helpen. De buurten die eenvoudig aan te passen zijn, zie ik als laaghangend fruit omdat daar de meeste winst te behalen is. Maar het eerste, dat kunnen half vrijstaande woningen zijn of villa's met een laag label, maar ook huurwoningen die al lang niet meer gerenoveerd en in slechte staat zijn. Punt één is te onduidelijk.

Ik was er niet bij toen de vragen werden opgesteld. Maar de mensen hebben de vraag gekregen: in welke wijken moeten we aan de slag? Met welke huizen? Ik geloof dat ze uit zeven opties konden kiezen, maar ik pin me daar niet op vast. Mijn ervaring met enquêtes is dat de mensen dan nemen wat het meeste voor hun spreekt. Het kan dan gebeuren dat je een situatie hebt zoals je die nu zelf schetst: je hebt die situatie, maar die zit er ook bij. Het is ergens laaghangend fruit. Je hebt allebei. Maar goed, mensen kiezen ergens voor en dit zijn de percentages die eruit zijn gekomen. Het is misschien wel goed om de nuance aan te brengen. De keuze van de startbuurten zoals die in het beslispunt staan, is niet puur gebaseerd op de enquête. Dat heeft ook te maken met de vraag: waar ga je in Kerkrade sowieso aan de slag? De informatie die uit de enquête komt en uit de twee raadsinformatieavonden leg je daarnaast. De wijken concentreren zich met name rondom Kerkrade-Oost, Bleijerheide en Nulland. Daar worden door de gemeente allerlei andere trajecten voorbereid voor die grootschalige aanpak. Het is dan het meest logische om in die buurten de combinatie te maken met de transitie van het gas af. Dus niet in West dadelijk beginnen met van het gaf af, terwijl we in Oost grootschalig aan het werk zijn.

Dat zit daar ook achter. Dankjewel. Dat antwoord was ik aan het zoeken. Mijn mening is als volgt: ik vind dit allemaal leuk en goed, maar daar hangt een financieel plaatje aan vast en dat is minimaal in Kerkrade. Nog even over die vraag over die enquête. Ik ben één van de 3.044 mensen die deze enquête heeft ingevuld. Ik herkende de vraag wel en heb hem niet ingevuld zoals jij zei. Ik heb niet naar mijn eigen situatie gekeken en dat komt omdat ik politiek wat meepraat. Ik heb niet gekeken naar het laaghangend fruit, maar wel wel naar waar je de meeste winst kan behalen. En dat is die volgorde 1, 2, 3. Ik ben het volledig met meneer eens, alles kost geld. En dat is niet alleen in Kerkrade. Ik kom uit Maastricht en werk in Utrecht. Ik heb in Eindhoven gewerkt en in Den Haag. Het gaat overal over geld. Zijn alle vragen gesteld? Dan is dit het einde. Bedankt.